Opera omnia

JOHANNES DUNS SCOTUS OPERA OMNIA I

JOHANNES DUNS SCOTUS

OPERA
OMNIA

I

Mit einem Vorwort von
TULLIO GREGORY

O

1968

GEORG OLMS VERLAGSBUCHHANDLUNG
HILDESHEIM

7CS
J)7

-t.l

Reprografischer Nachdruck der Ausgabe Lyon 1639

Printed in Germany

Herstellung: fotokop W. Weihert, Darmstadt

Best.-Nr. 5101851

VORWORT

Die hier nachgedruckte Edition der Opera omnia von J. Duns Scotus ist die erste
und bis heute einzige Gesamtausgabe seiner Schriften: sie ersdiien, herausgegeben von
Luca Wadding, 1639 in Lyon, wurde 1891 — 1895 bei L. Viv^s wieder aufgelegt und
ist bis heute eine unentbehrlidie Arbeitsgrundlage, audi wenn die neuesten Erkenntnisse
der Textkritik und der Gesdiichte der Philosophie des Mittelalters ihre Mangel und
Irrtumer haben erkennen lassen.

Wadding fiihrte mit der Herausgabe der Sdiriften ein Dekret aus, in dem das
Generalkapitel der Franziskaner 1633 die Sammlung der Werke des Doctor subtilis
beschlossen hatte, wobei er sich der Sdiwierigkeiten bewufit war, die dieses Unternehmen
wegen der Unzuverlassigkeit der vorausgegangenen Einzeiausgaben und der Hand-
schrifteniiberlieferung mit sich bringen mufite. Die Schwierigkeiten suchte er zu iiber-
winden, indem er auf die Handsdiriften zuriidcgriff, Quellen studierte und jedes Werk
kritisch analysierte: „Quae prius erant impressa — schrieb er Ad lectorem — , sed
foedis erroribus respersa, cum mss codicibus conferri curavi, notis et sdioliis, ubi dee-
rant, adiunctis, eadem adhibita diligentia in reliquis operibus, quae nunc primum ab
oblivione vendicamus. Sacrae Scripturae, Sanctorum Patrum, et Doctorum loca,
amanuensium socordia mutila, vel vitio corrupta, suae veritati restituimus, et iuxta
recentiores editiones citavimus. Aristotelis, Commentatorisque Averrois textus, Doctori
famiiiares, breviori compendio indicavimus, depravatos correximus, et quaestionum
omnium principiis alios praemisimus discussores. Ad singulos libros, et minutissimos
quosque tractatus, censuram et iudicium nostrum adhibuimus circa aucthorem, enarratis,
ex quibus accepimus, Bibliothecis."

Trotz der Gelehrsamkeit und Sorgfalt Waddings und seiner Mitarbeiter weist die
Edition — auch wenn sie bis in unser Jahrhundert die so gut wie unangefoditene Grund-
lage der Scotus-Studien bildet — nadi dem Urteil der neueren Forschung sdiwerwie-
gende Mangel auf, und zwar nicht nur was die Herstellung der Texte betrifft, sondern
auch die Tatsadie, dafi nicht fiir alle Duns Scotus mit Sidierheit als Autor gelten kann.
Eine grofiere Anzahi der in den zwolf Banden enthaltenen Werke^ — ungefahr die
Halfte der kleineren Schriften — • muiJ namlich als unecht angesehen werden, wahrend
andere Werke des Duns Scotus Wadding unbekannt geblieben und zum Teil bis heute
noch nicht veroffentlidit worden sind.

Um die Benutzung des vorliegenden Nachdrucks zu erieichtern, halten wir es fiir
angebracht, hier ein Verzeidinis seiner Werke vorzulegen. Wir unterscheiden dabei die
editen, in der Ausgabe von Wadding enthaltenen, die unechten in derselben Edition
und schiiefilich die in ihr nidit enthaltenen Werke (die wir in veroffentlidite und un-
veroffentlichte trennen). Dabei stiitzen wir uns auf die Ergebnisse der jiingsten For-
schung und folgen vor aliem den grundlegenden Arbeiten von G. Balic.

In Waddings Edition enthaitene edite Schriften des Duns Scotus (in Klammern der
Hinweis auf den Band und die Seitenangabe) :

1. Super universalia Porphyrii quaestiones (I, 87 — 123).

2. In librum Praedicamentorum quaestiones (I, 124 — 185).

3. Quaestiones in I et II librum Perihermeneias Aristotelis (I, 186 — 210).

4. In duos libros Perihermeneias, operis secundi, quod appellant, quaestiones
(1,211—223).

5. In libros Elenchorum quaestiones (I, 224 — 272).

6. Quaestiones super libros Aristotelis De Anima (II, 485 — 582).

7. De primo rerum omnium principio (III, 209 — 259).

8. Theoremata (III, 263—338).

9. Collationes Parisienses (III, 345—430).

10. Quaestiones super libros Metaphysicorum Aristotelis (IV, 505 — 848): libri I — IX.

11. Opus Oxoniense {Y — X).

VI

12. Reportata Parisiensa (XI).

13. Quodlibet (XII).

Die neuere Forsdiung Ist dagegen fast einmiitig der Meinung, dafi die folgenden, in
der Lyoner Edition enthaltenen Werke nidht Duns Scotus zuzusdireiben sind:

1. Tractatus de modis significandi sive Grammatica speculativa von Thomas von
Erfurt (I, 45—76).

2. In lib. I et II Priorum Analyticorum Aristotelis quaestiones (I, 273 — 341).

3. In lib. I et II Posteriorum Analyticorum Aristotelis quaestiones (I, 342 — 430).

4. Dilucidissima expositio et quaestiones in 8 libros Physicorum Aristotelis
(II, 1—475.)

5. Meteorologicorum libri 4 (III, 1 — 125). [Das Werk wurde an den Anfang des drit-
ten Bandes gesetzt, als dieser schon zusammengestellt war; deshalb haben die Seiten
eine eigene Zahlung.]

6. Quaestiones disputatae de rerum principio (III, 1 — 207).

7. De cognitione Dei tractatus imperfectus (III, 431 — 440).

8. Quaestiones miscellaneae de formalitatibus [Q. 2 — 7], tractatus imperfectus
(III, 441—484).

9. In XII lib. Metaphysicorum Aristotelis expositio von Antonius Andreas (IV,
3—462).

10. Conclusiones utilissimae ex XII lib. Metaphysicorum Aristotelis collectae
(IV, 465—495).

Einige, in die Sammlung von Wadding nicht aufgenommene Schriften des Duns Scotus
finden sich in aiten, andere in neueren Ausgaben:

1. Reportatio in I Sententiarum, gekiirzte Fassung, Paris 1517.

2. Reportatio in IV Sententiarum, Paris 1518.

3. Lectura Oxoniensis in I Sententiarum, vgl. I. Duns Scoti Opera omnia, vol. XVI —
XVII, Civitas Vaticana 1960—1966.

4. Collationes 6 Oxonienses et Parisienses: vgl. C. R. S. Harris, Duns Scotus, Oxford
1927, II, S. 371 — 378; K. Balic, De collationibus loannis Duns Scoti, Doctoris
Subtilis ac Mariani, „Bogoslovni Vestnik", IX (1929), S. 185—219.

Aufier diesen Schriften sind verschiedene reportationes und lecturae der Vorlesungen
des Duns Scotus iiber die Sentenzen nodi unveroffentlicht, welche deren Lehre getreu
wiedergeben: sie sind Wadding unbekannt geblieben und finden sich mit Angabe der
Handschriften in der De Ordinatione I. Duns Scoti disquisitio historico-critica auf-
gefuhrt, die Balic an den Anfang des I. Bandes der Opera omnia von Scotus setzte
(Civitas Vaticana 1950, S. 142*— 149*).

Was die von Wadding veroffentlichten echten Werke des Duns Scotus betrifft, miissen
wir sogleich darauf hinweisen, dal^ nicht nur bei jedem dieser Werke eine erneute Ober-
priifung der Handschrifteniiberlieferung notig ersdieint — haufig wurden in den Text
unechte Stellen eingefiigt — , sondern dafi auch bei einigen die Echtheit noch umstritten
oder doch jedenfalls nicht endgiiltig erwiesen ist: dies ist der Fall bei den Theoremata,
die — was den Inhalt betrifft — nach Meinung einiger Gelehrter nominalistisdie Thesen
aufweisen, welche sie eher Occam als Duns Scotus zusprachen, wahrend die Autorschaft
des Duns Scotus aufgrund der Textkritik gesicherter ersdieint, wenngleich man dariiber
streiten kann, bis zu weldiem Grade Duns Scotus der Autor ist. Das gilt auch fiir die
Quaestiones super libros Aristotelis De anima, die in ihren Grundgedanken der Lehre
von Duns Scotus entsprechen, bei denen aber noch zu priifen bleibt, wie grofS sein
eigener Anteil ist und wer der Redaktor war (vielleidit Antonius Andreas oder Jacobus
de Turbio?).

Damit besdiliefJen wir nicht die Erorterung der ersten einfiihrenden Fragen zur Echtheit
und Uberlieferung der Werke von Duns Scotus, die von der neueren Forschung auf-
geworfen wurden. Das Hauptproblem nun, das sdion den ersten Herausgebern in gewis-
sem MafJe bekannt war, stellt sidi mit dem Hauptwerk des Duns Scotus, dem Kom-
mentar zu den Sentenzen, der in versdiiedenen Redaktionen iiberiiefert wurde. Seine
endgiiitige Losung ist erst dank der aufJerordentlichen Arbeit von Baiic moglich gewor-

VII

den. Sie wurde spater unter seiner Leitung von einer Kommission fortgefuhrt, mit dem
Ziel einer neuen Edition der Opera omnia des grofien Franziskaners, deren erste Bande
(mit der grofiartigen Einleitung von Balic im ersten Band) ein Muster der exaktesten
Textkritik sind.

Es herrschte allgemein die von Ferkic und Wadding bestatigte Ansicht, daJS Duns
Scotus die Sentenzen nur zweimal kommentiert habe, einmai in Oxford und einmal in
Paris, und dafi diese Kommentare dem Opus Oxoniense (oder Ordinatio) beziehungs-
weise den Reportata Parisiensa entspradien, von denen es seit den ersten Jahren des
Buchdrucks verschiedene Ausgaben in jeweils verschiedenen Fassungen gebe. Aufierdem
glaubte Wadding, dafi die Reportata Parisiensa von Scotus selbst verfafit seien. Scotus
habe, als er die Sentenzen in Paris kommentierte, das Material des Oxforder Kom-
mentars (damit die Bedeutung des Terminus reportatio falsdh interpretierend) geord-
neter ,wiedergegeben*, wahrend das Opus Oxoniense ein Werk sei, das von seinen Sdiii-
lern ,in eine Ordnung gebracht' wurde (daher der Name ordinatio), wobei sie das Mate-
rial des Oxforder und des Pariser Kommentars zugrunde legten.

Die neuere Forsdiung und dabei vor allem die Untersudiungen von Balic haben diese
Meinung griindlich korrigiert: es kann heute als sicher gelten, dafi Duns Scotus die
Sentenzen mehrere Male kommentiert hat (in Cambridge, dann in Oxford und mehr-
mals in Paris), wie es die reportationes und lecturae, die Wadding unbekannt waren,
bezeugen. Dariiber hinaus hat man aufierdem erkannt, dafi die Ordinatio, wie man
gewohnlich das Opus Oxoniense bezeidinete, das eigenste und reifste Werk des grofien
Lehrers ist, von ihm selbst ,geordnet' und diktiert, wobei er das Material der vorher-
gehenden Vorlesungen (vor allem die Lectura Oxoniensis und die Reportatio Parisiensis)
verarbeitete; es wurde von ihm selbst durdigesehen und blieb unvoUendet. Die Repor-
tationes dagegen sind, wie der Name sagt, Nachsdiriften seiner Vorlesungen, die seine
Schiiler — mandimal mit der Billigung des Lehrers — anfertigten. Sie sind dement-
sprechend von geringerem Wert und sehr verschieden voneinander, was sich durch ihre
Entstehungsart erklart (noch weniger wichtig sind die Abbreviationes und die Com-
pendia seiner Vorlesungen).

Diese von Balic vorgezeichnete neue Richtung der Forsdiung und kritisdien Rekon-
struktion ist die Grundlage fiir die neue Edition der Ordinatio, die den Anfang der von
der Scotus-Kommission herausgegebenen Opera omnia bildet. Durdi systematischen
Textvergleich und durch die Klassifikation der Handsdiriften — da eine eigene Hand-
schrift von Scotus oder ein Apographon fehlen — hat Balic die urspriinglidie Gestait der
Ordinatio des Duns Scotus, der summa seines Denkens, wieder herstellen konnen. Dabei
war das Manuskript 137 der Stadtbibliothek von Assisi grundlegend, das direkt auf ein
anderes zuriickgeht, das man als erste ,kritisdae Edition' (einziges Beispiel im Mittel-
alter) der Ordinatio bezeichnen kann. Fiir diese mittelalteriidie ,kritische Edition', die
wenige Jahre nach dem Tod von Duns Scotus aus dem Bediirfnis heraus entstand, die
verschiedenen im Umlauf befindlidien Fassungen der Kommentare des grofien Lehrers
in eine Ordnung zu bringen, iiberpriifte der ,Herausgeber' den verbreiteten Text der
Ordinatio anhand derUrsdirift oder des Apographon des LiberScoti, d. h. anhand des von
Scotus diktierten und korrigierten Textes, und verglich ihn auch mit anderen verbrei-
teten Fassungen. Diese Textiiberpriifung ist reich dokumentiert durch kritisdie Anmer-
kungen der Handschrift, die die Varianten, Liicken, Verbesserungen und Streichungen
des Duns Scotus erkennen lassen: „Non in libro Duns", „Non in Duns", „Ista ratio
non est in libro Scoti", „Album in libro Scoti", „Extra de manu Scoti", „Istud cancella-
vit Scotus", „Vacat, sic in libro Scoti". Von dieser Handschrift, die den Text der
Ordinatio wiederherstellte, stammt — wie schon oben erwahnt — das Manuskript 137
von Assisi ab, das vielleicht in das Jahr 1325 zu datieren ist.

Es ist schwer zu sagen, wieviel Zeit die Scotus-Kommission fiir ihre Arbeit benotigen
wird; wahrsdieinlich wird uftser Jahrhundert nidit geniigen, um dieses Werk zu Ende
zu bringen. Aber die Arbeit ist nun bis zu ihrem Ende konzipiert, und die ersten Friichte
sind ein Musterbeispiel der kritischen Forschung und ein grundlegender Beitrag zu den
Scotus-Studien. Da die Voilendung dieser grofien Edition noch einige Zeit auf sidi

VIII

warten lassen wird, ersdieint es sinnvoll, der Wissenschaft die Ausgabe von Wadding
emeut zuganglidi zu madien, die, wenn sie mit der durdi die neuesten Erkenntnisse
gebotenen Vorsidit benutzt wird, nodi heute eine unersetzlidie Mogiidikeit bietet, das
Denken eines grofien Geistes der mittelalterlidien Philosophie kennenzulernen.

BIBLIOGRAPHIE

Die von L. Wadding herausgegebene Edition der Opera omnia von Duns Scotus
(12 Bande, Lyon 1639) wurde bei L. Viv^s in 26 Banden wieder aufgelegt (Paris
1891 — 1895). Eine kritisdie Ausgabe der Werke wird von der Scotus-Kommission her-
ausgegeben und erscheint seit 1950: Doctoris Subtilis ac Marianis loannis Duns Scoti . . .
Opera omnia iussu et auctoritate Rmi P. Pacifici M. Perantoni . . . Studio et cura Com-
missionis Scotisticae ad fidem codicum edita, Civitas Vaticana 1950 ff. Von dieser Aus-
gabe sind bis jetzt die Bande I — VI (Civitas Vaticana 1950 — 1963) ersdiienen, die das
erste Buch der Ordinatio enthalten (fiir die gesamte Ordinatio sind 15 Bande vor-
gesehen), und die Bande XVI — XVII (Civitas Vaticana 1960 — 1966) mit der Lectura
Oxoniensis in I lib. Sententiarum.

Die folgenden bibliographisdien Hinweise beschranken sidh auf die Arbeiten zur
kritischen Untersuchung der Werke des Duns Scotus, der Zuschreibung, dem Aufbau
und der Handsdhrifteniiberlieferung; fiir eine ausfiihrlidiere Bibliographie sei verwiesen
auf E. Bettoni, Vent'anni di studi scotisti (1920—1940), Mailand 1943; O. Schafer,
Bibliographia de vita, operibus et doctrina I. D. Scoti — Saecula XIX — XX, Rom
1955; S. Gieben, Bibliographia scotistica recentior (1953 — 1965), in Laurentianum, VI
(1965), Heft 4; O. Schafer, Conspectus brevis bibliographiae scotisticae recentioris, in
Acta Ordinis Fratrum Minorum, 85 (1966), Heft 6, S. 531—550.

DC

BALi<i K., A propos de quelques ouvrages faussement attribues a Jean Duns

Scot, in Recherches de theologie ancienne et medievale, 2 (1930),
160—188.

Bali<5 K., Die Bedeutung der historisch-kritischen Methode jiir die Er-

neuerung der skotistischen Schule in der Gegenwart, In Wissen-
schaft und Weisheit, 4 (1937), 110—130, 181—210.

Balk^ K., Bemerkungen zur Methode des Studiums sowie der Edition der

Gesamtwerke des J. Duns Skotus, ib., 273 — 281.

Bali6 K., Bemerkungen zur Verwendung mathematischer Beweise und zu

den Theoremata bei den scholastischen Schriftstellern, ib., 3
(1936), 191—217.

BALi<i K., Les commentaires de Jean Duns Scot sur les quatre livres des

Sentences (Bibliotheque de la Revue d'histoire ecclesiastique l),
Louvain 1927.

BalkS K., De collationibus loannis Duns Scoti, doctoris subtilis ac mariani,

in Bogoslovni Vestnik, 9 (1929), 185—219.

Balk^ K., De critica textuali scholasticorum scriptis accommodata, in An-

tonianum, 20 (1945), 267—308.

Balk^ K., Die Frage der Authentizitat und Ausgabe der Werke des J. Duns

Skotus in Vergangenheit und Gegenwart, in Wissenschaft und
Weisheit, 2 (1935), 136—158.

Balk^ K., loannis Duns Scoti, doctoris mariani, theologiae marianae ele-

menta. (Bibliotheca Mariana Medii Aevi II A), Sibenici 1933.

BalkS K., Quelques precisions fournies par la tradition manuscrite sur la

vie, les ceuvres et 1'attitude doctrinale de Jean Duns Scot, in
Revue d'histoire ecclesiastique, 22 (1926), 551 — 566.

Balk^ K., La questione scotista, in Rivista di ftlosofta neo-scolastica, 30

(1938), 229—231.

Balk^ K., Une question inedite de J. Duns Scot sur la volonte, in Recher-

d>es de theologie ancienne et medievale, 3 (1931), 191 — 208.

Balk^ K., Relatio a Commissione Scotistica exhibita capitulo generali Frat-

rum Minorum Assisii a. D. 1939 celebrando (Ratio criticae edi-
tionis Operum omnium I. D. Scoti I), Romae 1939.

Balk^ K., Segni e note critiche nelle opere di Giovanni Duns Scoto, in

Miscellanea Giovanni Mercati, VI, Citta del Vaticano 1946,
292—323.

BALid K., La tecnica delle edizioni critiche, in // libro e le biblioteche. Atti

del primo congresso bibliologico francescano internazionale,
20 — 27 febbraio 1949, parte 1 (Bibliotheca Pontificii Athenaei
Antoniani V), Romae 1950, 189—219.

Balk^: K., Vber die Kenntnis der mathematischen Wissenschaften als Vorbe-

dingung fiir die richtige Auslegung der Skotus-Werke, in Wissen-
sdjaft und Weisheit, 3 (1936), 120—130.

Balk?; K., La valeur critique des citations des oeuvres de Jean Duns Scot, in

Melanges Auguste Pelzer, Louvain 1947, 531 — 556.

Balk^ K., De Ordinatione J. Duns Scoti disquisitio historico-critica, in

X

J. Duns Scoti Opera omnia, vol. I, Clvitas Vaticana 1950,
1*— 329*.

Bali6 K., Animadversiones circa auctoremLibrill sententiarum conservati

in codice Borgh. 346, in Melanges offerts d Etienne Gilson, To-
ronto-Paris 1959, 701—702.

BALid K., Au sujet de Vedition critique des oeuvres de Jean Duns Scot, in

Uhomme et son destin d'apres les penseurs du Moyen Age, Lou-
vain 1960, 229—239.

Balic^ K., Die kritische Textausgabe der Werke des Johannes Duns Skotus,

in Archiv fur Geschichte der Philosophie, 43 (1961), 303 — 317.

BALid K., Zur kritischen Edition der Werke des Johannes Duns Skotus, in

Scriptorium, 8 (1954), 304—318.

Balic K., John Duns Scotus — Some reflections on the occasion of the

seventh centenary of his birth, Roma 1966.

Barth T., Duns Scotus in moderner Sprache. Zu einer englischen Ausgabe

von Scotus-Texten, in Wissenschafl und Weisheit, 28 (1965),
54—56.

Barth T., Duns Scotus in moderner Sprache. Zu einer spanischen Scotus-

Ausgabe, ib., 25 (1962), 218—220.

Bettoni E., Vent*anni di studi scotisti (1920 — 1940). Saggio hibliografico,

Firenze 1943.

BoRAK H., Commentatio de editione 'Operum omnium' Joannis Duns Scoti,

in Laurentianum, 1 (1960), 253 — 266.

BoRAK H., Editio critica 'Operum omnium' loannis Duns Scoti, ib., 6

(1965), 103— 108.

Callebaut A propos du Bx. Jean Duns Scot de Littledean. Notes et recher-

A., ches historiques de 1265 d 1292, in Archivum franciscanum

historicum, 24 (1931), 305—329.

Callebaut Le Bx. Jean Duns Scot d Cambridge vers 1297-1300, ib., 21

A., (1928), 608—611.

Capkun- Commissio omnibus operibus I. D. Scoti critice edendis, in Acta

DelicP., Ordinis Fratrum Minorum, 85 (1966) fasc VI [Fasc. specialis

ven. I. D. Scoto . . . dicatusj, 551 — 558

Delorme F., Autour d'un apocryphe scotiste: Le De rerum principio et Gode-
froy de Fontaines, in La France franciscaine, 8 (1925), 279 —
295.

Delorme F., Uoeuvre scolastique du maitre Vital du Four, OFM, d'apres le
Ms. 95 de Todi, ib., 9 (1926), 421—471.

Del Valle Significado e interes del nuevo volumen de la Comision Esco-

C, tista, 1960, in Salmanticensis, 8 (1961), 438—54.

Gilson E., Les seize premiers Theoremata et la pensee de Duns Scot, in

Archives d'histoire doctrinale et litteraire du moyen dge, 12 — 13
(1937—1938), 5—86.

GiLSON E., Duns Scot d la lumiere des recherches historico-critiques, in

Scholastica ratione historico-critica instauranda, Romae 1951,
503—516.

XI

Glorieux P., La litterature quodlibetique de 1260 d 1320, 1, Le Sauldioir Kain
1925, 218—219 e passim; II, Paris 1935, 152 e passim.

Glorieux P., Pour en jinir avec le De rerum principio, in Archivum franci-
scanum historicum, 31 (1938), 225 — 234.

GoLZ B., Die echten und unechten Werke des Duns Scotus nach dem

gegenwdrtigen Stand der Forschung, in Sechste und siebte Lek-
torenkonferenz der deutschen Franziskaner fiir Philosophie und
Theologie, Werl i.W. 1934, 53—60.

Grabmann De Thoma Erfordiensi auctore Grammaticae quae loanni Duns

M., Scoto adscribitur speculativae, in Archivum franciscanum histo-

ricum, 15 (1922), 273—277.

Kirby G. J., The authenticity of the „De perfectione statuum*' of Duns

Scotus, in New scholasticism, 7 (1933), 134 — 152.

Longpr^ E., Le ms. 139 de la cathedrale de Valencia. Etude sur les reporta-
tions de Duns Scot, in Revue neoscolastique de philosophie, 36
(1934), 437—458.

LoNGPR^ E., Pour la defense de Duns Scot, in Rivista di filosofia neo-sco-
lastica, 18 (1926), 32—42.

LoNGPRE E., Une Reportation inedite du B. Duns Scot: le ms. Ripoll 53, in

Aus der Geisteswelt des Mittelalters (Beitrage zur Geschichte der
Philosophie und Theologie des Mittelalters, Supplementband III,
2.), Munster i. W. 1935, 974—990.

LoTTiN O., L* „Ordinatio" de Jean Duns Scot sur le livre III des Sentences,'m

Recherches de theol. anc. et med. 20 (1953), 102—19 [cfr. id.,
Psychologie et morale aux XII^ et XI 11" siecles, VI, Gembloux
1960,403—423].

LoTTiN O., Robert Cowton et Jean Duns Scot, ib., 21 (1954), 281—94 [cfr.

id.,ib.,425— 441].

Maier A., Zu einigen Sentenzenkommentaren des 14. Jahrhunderts, in Ar-

chivum franciscanum historicum, 51 (1958), 369 — 409.

Masai F., Uedition vaticane des ceuvres de Duns Scot, in Scriptorium, 8

(1954), 136—142.

Meier L., Iter germanicum scotisticum, in Antonianum, 23 (1948), 500 —

520.

Meier L., Vier Jahre Skotusforschung in deutschen Bibliotheken, in Zentral-

blatt fur Bibliothekswesen, 60 (1943), 145—167.

Meier L., Itinerarium scotisticum, in Verba vitae et salutis, 22 (1951),

159—168.

Meier L., Iter britannicum scotisticum, in Antonianum, 26 (1951), 115 —

128.

Meier L., FUnfundzwanzig Jahre Scholastischer Forschung, in Verba vitae

et salutis, 23 (1952), 103—108.

Meier L., Codex Valencia 92 und die Geschichte des Skotus-Textes, in

Archiv fur Kulturgeschichte, 38 (1956), 116—124.

Meier L., Die Skotusausgabe des Johannes Reinbold von Zierenberg, in

5cn>ton«m, 7 (1953), 89— 114.

XII

Meier L.,

MlCHALSKI

K.,

MiJLLER M.,

Pelster F.,

Pelster F.,

Pelster F.,

Pelster F.,

Pelster F.,

Pelster F.,

Pelster F.,
Pelster F.,
Pelzer A.,

Teetaert A.,
Veuthey L.,

The manuscripts of Duns Scotus in German and Austrian Li-
braries, in Mediaeval and Renaissance Studies, 3 (1954), 239 —
248.

Die vielfachen Redaktionen einiger Kommentare zu Petrus Lom-
bardus, in Miscellanea Francesco Ehrle, I, Roma 1924,219 — 264.

Stand der Skotus-Forschung 1933, nach Ephrem Longpre, OFM
(Referat gehalten zu Koln am 27. Mdrz 1933), in Wissenschafl
und Weisheit, 1 (1933), 63—71, 147—153.

Duns Scotus nach englischen Handschriften, in Zeitschrift fiir
katholische Theologie, 51 (1927), 65—80.

Handschriftliches zur Uberlieferung der Quaestiones super libros
Metaphysicorum und der Collationes des Duns Scotus, in Philo-
sophisches Jahrbuch, 43 (1940), 474—487; 44 (1931), 79—92.

Handschriftliches zu Scotus mit neuen Angaben iiber sein Leben,
in Franziskanische Studien, 10 (1923), 1-32.

Hat Duns Scotus in Paris zweimal das dritte Buch der Sentenzen
erkldrt?, in Gregorianum, 17 (1946), 220—260.

Heinrich von Harclay, Kanzler von Oxford, und seine Quaestio-
nen, in Miscellanea Francesco Ehrle, I, Roma 1924, 307 — 356.

Eine Munchener Handschrift des beginnenden vierzehnten Jahr-
hunderts mit einem Verzeichnis von Quaestionen des DunsScotus
und Herveus Natalis (cod. lat. Monac. 8717), in Franziskanische
Studien, 17 (1930), 253—272.

Zur Scotus-Forschung, in Theologische Revue, 28 (1929), 145 —
152.

Kleine Beitrdge zur Literaturgeschichte der Scholastik in Scho-
lastik, 32 (1957), 247—55.

Le premier livre des Reportata Parisiensia de Jean Duns Scot, in
Annales de Vinstitut superieur de philosophie, V, Louvain 1923,
449—491.

loannis Duns Scoti Operum absolutae editionis efficax proposi-
tum, in Collectanea franciscana, 5 (1935), 261 — 274.

Un nouveau Scotf A propos de la recente edition critique des
oeuvres du Docteur Subtil, in Etudes franciscaines, s. II, 2(1951),
141—145, 271—286.

9^aru Doctorjurcim svtu: ^ jytaruim^

s(Uie cu r

■^ ^ non pura sUrpe cr&iiCa

on pura sUrpe

^U4^.

Ct/i? cu<ut puram Cnru-Uu-. da ^octor /icwen
(1-f- sctrt d&cus koc cie^e-a^ tJia tipt.

m^

%^

^^BJ

k»«{

ill

■

I^^^^Hk

.y^

«mppr

R. P. F.

lOANNIS DVNS

S C O T I,

DOCTORIS SVBTILIS,
Ordinis Minorum,

OPERA OMNIA,

^iu hucufque referirl potuerunf,

CoUcda , rccognita, Notis , Scholii»,
ic Commcntariis illuftrata,

C/rf PP. Htbernii , Colleglj Romani
S. Ijidori Profejforibitt,

EMINENT"» ET REVEREND"» PRINCIPI

D.D. ALPHONSO

LVDOVICO PLESSi^O

R I C H E L ^ O,

S.R.E.TIT. SANCTISSIMiE

TRINITATIS PRESBYTERO,

CARDINALI AMPLISSIMO,

^RCHIEPISCOPO ETCOMITI LVCDVNENSI,
Cailiarum Trimati , ^ Magno FranciA Eleemojynario,

E c indigna eft Cardinalis patro-
cinio Theologia , quse tot Theo-
logos effecit Cardinales ; nec ef-
fent eminentiffim^ virtutes car-
dinales , nifi Theologicas habe-
rentaltiores;nec illuitrior Patronus eligi po-

^ l tuit,

tuit , quam ille , cuius nomen ita diues ell , vt
pretioliorfitingenij locus. Non detego diui-
tias ingenij tui , quas tu omnes tegeres , nifi
eminerent. Non affero eminentiffimi fracris
teftimonium, cuius ingenium cum maius hu-
mano fit , fatetur tamen te etiam hac in parte
natu effe maiorem. Non appello Romanam
curiam,cuiushocoraculum fuit poI1: audita
oracula tua , non poffe ditiori in loco collocari
claues Petri , nifi Roman^ effent , quanquam
h^ccaufainaniseft,GalliaRomana effe po-
te(l , quia f^pe Roma fuit Gallicana. Omitto
c^tera , h^c etiam dixi te inuito , altera fubti-
lis qu^dam ratio ell:,cur fe tibi dedicet redi-
uiua Scoti Theologia : quod philofophatur
Scotus,hoc viuis ; quod fpeculatur, hoc efficis.
Vita tua fubtilis qu^dam Theologia e(l , quia
id totum fadtis exprimis,quod ille verbis. Ap-
pello eam vitam theologicam , quam tu diui-
nam effecifti,dum eam nuper immolalli Deo.
Placet huic rationi fubtilius infiftere , quia e(l
fubtiIitasScoti,inqua nefcio vtrum (ubtilius
fit quod ille fcribit ,an quod tu viuis. Boni Pa-
ftorisideamdefcripfitScotus fubtilibus didis,
tu melioribus typis, quianullo melius colo-
re depingitur caritas, quam cruore. Impleuifti
omnes boni Paftoris numeros,agnouifti gre-
gem tuum, nulla ouis periit ignota Paftori,
obtuhfti tua vt pafceres. Nihil aliud afpexit

pons nouus per aliquot menfes , nifi euntes
ad te miferias noftras , & redeuntes eleemo-
fynas tuas;obtulilliteiprum,vtleruares. Mi-
rati funt afflati lue,adiri le abs te eo tempo-
re,quovitabanturafuis:non fugifti Lugdu-
num,cumipfa fe fugeret; lijbltitifti,vt reti-
neres; luftrafti vrbem vacuam, fed te ipfo ple-
nam , & dum eam omnibus officiis imples,
diu folus Lugdunum effecifti. Smgulare feci-
nus efl:,quod commemoro dignum Carolo
Mediolanenfi , aut Alphonfo Lugdunenfi;
ingrelTus es tugurium,in quo duo viri Reli-
giofi, & tertius inquilinus peltis erat ; non ex-
pauilli morbi pr^lentiam , cuius afpedum alij
timuilTent: credidit vterque illapfum Ange-
lum , & erat, fi folum animum alJDexilTent : af-
fatus es vtrumque iis verbis , qu^ fanitatem
afferre poterant, nifi mori maluillent : excepit
idem locus verba vit^, & anhelitus mortis:
expialti peccata iufti , qux iam peftis deleue-
rat : vterque ouibus tuis vitam fuam confe-
crarat , tu vtrique tuam , cuius Eminentiam
peftis venerata ex eo tempore languere coe-
pit , & tecum vrbs tota periclitata tecum
euafiffe fe credidit. Audacior effeda lues hoc
anno domum ipfam Paftoris aggreffa eft , nec
tueamtimuiftidomi,quieam foris prouoca-
ras , non aufa Paftorem aggredi , in oues defcE-
uiit , & paucis vidimis contenta gregi peper-

"^ 4 cit

cit Paftorem reuerita. H^c pars aliqua benefi-
ciorum tuorum,quibus ita Lugdunum deuin-
xiili , vt mukis nominibus olim tua, hoc etiam
titulo nunc tua fit, quia fana, id totum duratu-
ris charaderibus teitari voluit

Eminenti^ veftr^

Humillimus & obfequentifli-
mus feruus

Lavrentivs Dvrand.

Ad

Ad eumdem Emmentiflimum Cardmalem

EGLOGA

PASTOR BONVS.

A S TO R AriHns crat , cui flchs dilcCbi hi^cntunu
Archat languentc fitt , defeccrat humor
g FontthHS i ^ trifli fGlus fiipcrahat Artfto

Sanguinis , ^ lacrymarum humor , pofi vota, prccefqucj
Durtis adhuc morht caufam cclahat Apollo:
Optanti ft mmen amor , morhoquc mcdclarru
Suggerit , "vt pcftem lacrymis , ^ fangutnc potctt
Et fiat fons tpfi grcgi , 'vcncratm amoris
Ingcntum , "vcnam ferro firututur ArtUm
Tcrreus ipfic fiihi , lacrymifiqHc ^ fangutnc rorans
Fit duplcx outhiis flnmus.

Innixufiquc pcdo , dcxtramquc , ^ vulncra tcndens
Ad potum lacrymante grcgem tnHituhal auena,
Currttc lanigerA pecudcs , properatc htdcmes
Ad laticts , quos finxit amor , nc parcttc fonti:
Dum fitftct fiupplchtt amor jgHftate flucnta,
Ex oculif ^nd& rorant , c ^ulnere fanguis
^roflutt , htc "vohis riufts decurrtt vterquc,
Impcnfiis ^ 'vtcrque meis , fclicia vcn&
*Vulnera , feltces lacrymx , fi vtuat outlt^
^aftoris pcr damna fut.

Interea lacrymis pecudts , ^f fianguine paftA
Explcuere fiitim •, paftor fipe tpfie fatificens
^afiehat fe rore fito , potufique , cthufique,
Et conuiua fthi , tandem quos fecerat ipfe^
Claufitt amor latices ,fuffecitque ommhHS vnda,
n)um nuUa %>nda fiuit.

Fftc amor efi, Alphonfi , tuus,tu Paftor AriflM>
Lugdunum tua , fiecifti quod fabula finxit,
Et fiamam tranficendtt opM,

AMAN

AMANTISSIMO CORDI

CARDINALIS SVI

LVGDVNVM COR SVVM REPENDIT.
ELOGIVM EVCHARlSriCVM CORDIS.

R I B V s miraculis Cordis quartum addis Alphonfe,
dum Lugdunum amas etiam pefte afFe6tam,quintum
addit Lugdunum, dum ita te redamat, vt difficilc iu-
dicium fit plufne amcs Lugdunum,quam. illa te. Pri-
mum miraculum cordis cft magnitudo in paruitate,
exiguum cor cffe debuit, vt magnum effet : ingcntem virtutem ha-
bet, quia exiguam molem, eb capacius, qub anguftius, quse paruitas
ahis membris noceret, ca cordi prodefl. Quacris quanta fit amplitu-
do exigui cordis ? pars efl toto fuo maior, exihs hominis portio toto
homine grandior, particula mundi, & mundus ei votorum particula
cfl. Admittit omnia, nec impletur, plenum fempcr & vacuum, poft
omnes thefauros adhuc auarum, poft omnes dclicias adhuc auidum,
poft omnium bonorum copiam adhuc egenum,nifi omnibus bonis
admifceat fummum Bonum.

Alterum cordis miraculum eft vita in ignc , cor altare eft ignis
Primigenij , focus 6c lares domeftici caloris , clibanus ftammas vita-
hs. Sed 6 amabile miraculum I vitam fouet ignis , quam extinguerc
debuit •, pafcitur humore cordis, nec eum rcfoluit *, vefcitur impcnfis
ahenis , & abftinet fuis •, abfumit humorem vicinarum partium , &:
hofpiti fuo parcit. Qupd admirabilitatem maiorem habct, copiofus
adcps cor oblinit,& calorem ambitjvidct vicinum igncm, nec cmol-
lefcif, flammam attingit,nec liqaefcit •, rcfrigerat ardorem ignis,nec
ab eo incalcfcit : impedit inccndium , quod adiuuare debuit : 6c nc
quid huic miraculo dcfit , intcr cor & pcricardium ferofus humor
intcriacet , fluitat cor intra humorcm aqucum , ncc igncm aqua cx-
tinguit , lambit ignis aquam , nec abfumit. pacem in corde rctincnt
aqua &: ignis, ahbi hoftes,hic amici,quia funt cordis inquilini.

Tcrtium prodigium cft motus cordis in quiete : cor pcr diaftolcn
opcs colligit, pcr fyftolcn diftribuit, pcr illam ditcfcit : per hanc aha
mcmbra ditat,pcrillam fanguinem e vcnis exfugitjpcr hanc fpiritus
arteriis impertit,per illam acrcm attrahit •, per hanc cmittit,pcr illam
calorem fuum intra fe temperat •, pcr hanc communicat , atque vt eo
bono frui poffit quod afiis confert » inter vtrumquc motum acqua-

lcm

lcm quictem captat. O motum cordis mirabilem ! mouctur cor , 5c
quicfcic j mucat locum,ncc amittit ; cxuit figuram fuam,& rccipit : e
triangulo in circulum tranfic, c circulo in triangulum rcdit, alienam
figuram mutuacur,vt fc opibus impleat : figuram fuam recipit , vt fc
exhauriac j auarum fub alicna figura, munificum in fua j influic in (c,
cffluic in alia, dicefcic dc dicac.

His cribus miraculis quarcum addis Alphonfe , dum in Lugduno
amas ipfam eciam peflcm , nec pocuifl:i amare purius quam dum
amas impuram, ncc forcius quam dum afflidam , nec fandius quam
dum eam cunc amas, cum nihil in ea prjecer peflem , 6c Deum ama-
bile erat:fletifli dum ipfa fc fugcrec-,afpexifli asgram, dum eius afpc-
£lus Ixdcrcc •, accrcdafli dum venenum effec i prouocafli peflem , nc
iraca parcerec •, obcuUfli Paftorcm , vt oues feruarcs •, cffudifli tua , vt
amor diues effecjaddidifti tc ipfum,vt diuicem locum efficcres:id ap-
pello miraculum cordis, quia amoris prodigium efl.

Refponfura amori cuo Lugdunum cor fuum ofFerc cordi tuo, quia
nihil mclius habec quod refcrac, cor amplum vel eo nomine,quia tui
capax-, cor diues,quia amoris cui diues locus cftjcor illuflrc,quia pur-
pura cua lucct j cor mobiIe,vc obfequiis tuis pareatjcor immobilc, nc
vrlquam tc deferat -jCor icacui amans,vt difficilc iudicium fit plus nc
ames Lugdunum,quam illa te.

DOCTORIS SVBTILIS

E L O G I V M.

l^ I c pene antc Jubiilti fuit , quam homo ejfet,
Occuhauit patriam fuam dum nafcitur , a// fubtiliter nafci pojfets
Tria regna de eo fic dilfutant , '^t nuUibi fere nattu fit , dim 'Zfbique nafcitur.

Cejfate lites , ibi Scoto Patria efl , '^nde illi fubtiUtas rvenit.
Subtilitatem infkns ah ea petijt , qua Jitbtilij ejfe debuit i^tT^E l-para ejfet,
t/iccepi: ea lege , vt Jubtilitatem Concepta Matru defenderet,
Inde illi JubtilitM taata , rt ipjum etiam nomen fubttle fit,
Nec alitu ejfe debuit Alumntid Virgmis , <T futurtti Vatrontu.

Thilofophiam fic excolm! , T?/ eitu inuentor ejfe pojfet , nifi natam inuenijfet,

Ita Ariflotelti difcipulus , yt doceri ab eo Arifloteles veHet , fi yiueret.
jfn Theologia aquauit S. Thomam dum fuperare non potuit,
Et ne ynictid Theologia Princeps ejjet , eam in duo regna diuifit.

^yfieria fidei Chrtfliana ita fciutt , yt pene non crederet,

Extinxijfet fcientia fidem , nifi c£ca fimul O* oculata ejfe pojfet.

Naturam DEl ita defcripfit , quafi aSfexiffet,

aArcana Japientia diutnt quafi penetraffet,

DeliciM alteritu 'Dtta quafi expertiu ejfets

z4tque hac omnia tam fubtiltter , ^t crederes rvfum radijs Solu , nifi Scotm effet

Sei

Sed nihil meliuj frohmit acumen Scoti, qmm Juhtilitas Concepta Virgmu,
nAgitahatur a filijs origo matris , e^uam Scotui im^uram nolehat, »<? DEyM inficerety
T>i4centa aduerfariorum argumenta ita re^et^tjyt duhitatum fit^ an DE V S fiAggereret^
Ita diffoluit 3 <^t nemo dubitarit , quin DE^S cum homine re^onderety
tiAddaxit rationes tam fiacras , ^t in eiuj 'z>erha Sorhona iurauerity
rDecretum ejl , ne quii admitteretur ad lauream , nifi hac in parte Scotifta ejfety
Adie^um efi "votum celehrandA Conccptionis:, yt quqtannis cum Virgme Scotm triumpharet,
CK^n arrogauit fibi eam '-uicioriami quam miraculum pepererat-s
T>um ad pugnam pergit, orauit Virginem in Imagine, O* Imago respondit,
Jntlinauit caput Imago fiaxea , i.>t opem annueret,

Adhuc perfiuerat inclinatio,ne quis de antiqua 'Zfi^oria duhitet,qua quotidie noua efi.
itAttolkre hac omnia Scotum poterant , nifi Minorita ejfet»
Coloniam dsBmatus , x^/ ihi fapientia Coloniam infifituerety
T^enexit infilutatfs Varifiis , njt ohedientia caca ejpt,
ihat pedes <-uir triumpho dignm , fiatis oneratus Scoto , nifi fiuhtdis ejfiet:
l^rogrejfa ohuiam Colonia , eo maiorem njenerata efi , quo af^exit Minorem.
"T^dintegrata Conceptionij pugna renouauit ZJiSiortam,
ZJicit dificipulos Colonia , qui Varifiis magifiros njicerat^
Non incruenta tamen Vicioria , dum pofi pugnam interpjt,
^artyr Concept^ yirginis appellandus,fiu mertta yita^fieu mortis calumniasJ^eSies,
Tu ne fahuiu credas , miracula confule,

Et mirare tngenmm Scoti , dum mortem occultauit , qui Natales celauerat,
Tam acute interijt , 'ut adhuc de mortis genere duhitetur.

Scilicet fiuhttliter mori '■voluit , quia fiuhtiliter natus erat.
Contra Ipfie etiam mortis annus tncertus eft , '"ut fit atas tota fiuhtilis,

lUud certum , paucis annis tam multa ficripfijje , njt ijs legendis vix alter Ju^ciat,
Tugnat yoluminihus cum Thoma , firipturus plura, fi firipfijjet rmnus fiuhtiliter,
yterque DoSior , ille Angelicus , hic Suhtilir,
Sed hic fithtilif ejje non pojjet , nifi Angelicus efjct.

T. L. S, l

R. P. F.

AD LECTOREM.

V A N T A prasualuit authoritate inter noftri infti-
tuti Magiftros loannes Scotus , tanto fcrcbantur
omnes deflderio vniucrfas eius lucubrationes ha-
bcndi. Idcm mihi cum rcliquis ardor ab eotcm-
pore, quo primum pcdem in Vrbcm intuH, &C pa-
cuit aditus ad Bibliothecam Vaticanam , totius
Europa: inftrudifTimam. Antc annos fermc vi-
ginti ahud agens , incidi in ahquot Do^toris opera , ante hac minimc
cxcufa , quas magis animum acucrunt & firmarunt , vt aUquid in
hac rc tentarcm Ad aha ftudia diftra(9:us, & moleftis CuriaE,RcHgio-
nifque cxcrcitationibus frequentcr in diuerfa raptus, dcflucntibus an-
nis pra:tcr bonum conatum nihil promebam. Confihum apcruipri-
manis noftri inftituti viris : laudabant, non promouebant. Ardua hacc
prouincia , &C vafta molcs , qualem animo concipiebam , ne ipft ag-
gredercntur , nequc aggrcdienti opitularcntur , omnes perterrebat.
Vnus occurrit Dodoris difciphna apprime imbutus, in Magiftrum
fumme propenfus,Reuerendifr. Patcr , Fr. loanncs Baptifta , Campa-
nea vetufta Regni Neapohtani vrbe,oriundus,virreligio{i{Iimus, no-
ftri Ordinis Primicerius •, cuius rtudium , vti perpetuum in dodrina
exphcanda, ita fummum erat in viro ipfo extollcndo. Dicentcm aui-
de excepit , conantcm impigre laudauit, faduro prompte auxiUum
promific. Vc primum ad apicem noftri regiminis afccndit, de his co-
gicarc,loqui,agere,nihil iUi frcqucntius, Demum fe totum parat opc-
ri •, qui fieri poUit, coetus cogit grauifTimorum virorum, & poftremb,
vt ego dimiiris reliquis ftudiis , etfi rei noftrx nccefTariis , huic foli
incumbeicm , iniunxit. Qui Commcntarios , vbi opus crant , adhi-
bercnt nobihfHmae operis parti , dcfignauit primarios huius noftri
Coilegij ProfefTorcs, qui fcribercnt , qui editioni, & corrcdioni prx-
riderent, aUos prxfcripfif, in ncccfTarios fumptus collcdis, 6c abundc
collatis fubfidiis.

His auxihis operam ante quadriennium aggrefTus , congrcgatis
omnibus operibus huc vfquc cditis, pcrluftratis Vrbis Bibliothccis,
prjcfertim Vaticana •, confultis in longinquis regionibus amicis , id
tandem cffeci,vt opcra omnia fcholaftica confcquercmur. Qua: prius
erant impreffa , fed foedis crroribus refperfa, cum M SS. codicibus
Scott opcr. Tom» L * * conferri

conferri ciiraui, Notis 6c Scholiis, vbi deerant , adiun(5fcis, eadem ad-
hibitadiligentia in rehquis opcribus , qux nuncprimum ab obliuio-
ne vendicamus. Sacras Scripturae, §an(5lorum Patrum, 6c Do6toruni>
loca , amanuenfium focordia mutila , vel vitio corrupta , (ux veritati
rcftituimus,& iuxta recetiores editiones citauimus. Arifl:oteIis,Com-
mentatorifquc Aucrrois textus, Do6lori familiarcs,brcuiori compen-
dio indicauimus , deprauatos correximus , &: quaeftionum omnium
principiis alios prasmifimus difculTores. Ad lingulos libros , & mi-
nutidimos quofque tradatus , cenfuram Sc iudicium noflrum adhi-
buimus circa authorem , enarratis, cx quibus accepimus , Biblio-
thecis.

Duo Archiepifcopi Hiberni plurimum illuftrarunt potiora Do(51:o-
ris opera. Primus, Mauritius a Portu Archiepifcopus Tuamenfts , in
Parauina vniucrfitate celebris per multos annos Profeffor. Secundus,
Hugo Cauellus Archiepifcopus Armacanus , Hiberniae Primas , prius
Louanienfis , mox Romanus ProfefTor^Generalis fui Ordinis Defini-
ror, vir notaepietatis,8c ingenui candoris , quem cgo peramantcr
fufpicicbam. lllc in omnes ferme Scoti clucubrationes , ftri(5i:iores,
vel largiores , vti ferebat occafio , notas edidic , fed qua^ftiones dun-
taxat in opus Scoci Porphyrianum , & adnotationes in tra^ftatum dc
primo Principio, in Theoremata,&: in Metaphyficam nobis hcuit ha-
bere, Hichbros de Anima Scholiis , varioque ornaru illuftrauit, 6C
fupplemento perfecit, vtrumque opns Metaphyfica:,fcriptum Oxo-
nienfc,& Parilienfc,(5u,odhbeta,&; Collationcs fimilibusnotis,8c cu-
ra dilucidaiiit. Nihil horum prastcrmittendum duximus, netantos
viros fua laudefraudarc, aut ledori percipiend^ do^flrinae fubfidia
videamur inuidere.

Commenrarios Oxonienfcs in Magiftrum Sententiarum, Do^Slo-
ris opus poriffimum , &: ab afleclis magis receptum , amplifTime, fcd
non integre interpreratus eft Francifcus Lychctus Brixicnfis, olim to-
tius Ordmis generalis Minifter, Thomx Caietano coa^uus : atquc vti
illc quatuor partibus Summa: Theologicas D.Thomas commentarios
adhibuit , ita hic conatus cft quatuor libros Scoti dilucidare. At com-
miffo fibi Ordinis regimine impeditus , &; immatura morte pra^uen-
tus, magnam partem libri tertij, &c quartum integre inra(Sta reliquit.
Vifum eft qua^ in hos libros , & Qaodlibeta fcripfit , fimul emittere:
ncquc cnim alius quifpiam accuratiiis pcrpctuos commentarios ad
fingula fenr.c verba Scoti cdidit, ncquc fidclius ad literae fenfum, cius
mentem perccpic.

Ne verb reliquis partibus fu^ commentationes decffent ,iniun-
(Stum eft R. P. Fr. loanni Poncio Corcagienfi, S. Thcologiac primario
Piofeffori , viro non minus erudito , quam religiofo , vt quasftioncs
omnes,quasin tribus prioribus libris Lychctus non cxplicauit, &:
poftfcmam tertij partem commcntaretur. Id prasftitit ingeniosc

quidem

quiciem Sc promptc, brciiiori quam fperabatur,tcmpore, difFusc fatis,
8c iuxta reccntioruui Tlieologorum methodum Dodloris ftabihcns
fentcntias , &C adueriariorum refcllens obie£liones.

Librum quartum dodtiirmie , & grauiflime interpretatus cft R. P.
Fr.Antonius Hiqujeus Tuomonienfis,facra2 Theologiac Lc<5tor emcri-
tus , vir Ipedabihs , virtute,& dodrina maxime commcndabihs,
ahifquc editis opcribusnotifTuTius. Breuius & mmori hbrorum mole
id fe prxftiturum mdicabat , fcd immcnlum hoc Theologiae mora-
lis , 8c Sacramentorum pelagus ingrefTo , non adcb facilc licuit cym-
bam reducere Produxiffe opus longius , quam oporteret , fortalTe
fcioh ahqui , vel brcuitacis ftudiofi,iudicabunt : fcd varia , difFufa , &C
controuerla rcrum materia , per quam latifhme ahj exfpatiati funt,
Dodori in phirimis aduerfanrcs, totam hanc fcriptioncm expoftu-
labant Syrtes in tcrra Africana cffe dicuntur, in quibus homines
obruuntur asftu rcciprocantium arcnarum •, illae hic funt, & fcholafti-
cum hunc puluercm qui fcmel mgrcffus , cum potcrit , cxibit , non
cum volet.

Plura hic circa (ingulos Tomos , pccuhares tra<^atus , & nouam
Commentariorum , fiue Rcportatorum Parifienfium editionem,
prxhbanda cfTcnt , nifi opportuniiis ca diccnda forcnt in limine cu-
iufquc. Vt omnia correda , ^ emaculato prodircnt praclo , ddigcn-
tcr curarunt P.F. Ludouicus CauaUi Gallus Bolonienfis,vir do6tus,8c
humanioris literaturas cruditus Profeflbr, 6c P. F. loannes Tyrellus
Hibernus V Vcftmedicnfis, Theologus, ex hoc CoUegio in id munus
Lugdunum amandati,quibus vel hoc gratitudinis ahquale fpccimeii,
8c diuturni , moleftiquc laboris memoria debebatur.

Illud 111 vaftiffimo conatu nos malehabuit, qubd intcgrum non
fucrit omnes viri do^tiffimi elucubrationes vna hac editione produ-
ccre. Qnx ad rem (pcculatiuam , feu diftcrtationcs fcholalticas fpc-
6tant , hic damus vniuerfa. Pofitiua , feu Scripturx facrae commcn-
tarij ad huc defidcrantur. Ad hanc claffem reducunt ahqui tradatum
Aq. ferfeciione flatuwn , ita infcriptum , qubd totus in eo verfctur exa-
mine \ An ftatus Praelatorum prsefercfidus fit Regularium ? Opufcu-
lum hoc ex Angha amici ope fummo gaudio recepi , fcd dum lego,
hxrco, &: iudicium fufpendo an Scoto fic afTcrcndus. Aliqiiaconti-
net , qux multorum conflent inuidiam ,prudcntiffimi viri dodlrinas,
bc modeftias pcnitus aducrfa. Si aliquando , Dco propitiante , licuc-
rit fccundam hanc claffcm Scoti operum in lucem proferre , tunc in-
tcgrum dc hoc opufculo iudicium adiungam. Qiiac verb adhuc de
funt huius generis Scoti elucubrationes , in illa claffe fub hunc ordi-
nem redigcntur.

Lechira in Gcnejim.
Commentarij tn Euangelia,
Commentarij in Epiftolas Pauli,

* * 2. Ser

Sermones de Tempore,

Sermones de SanBis,

TrA^atHS de perfe6tione fiatmm,
Diftributis ita per duas clafTes vniuerfis operibus, poftrcmus To-
mus dabic totius operis Indices varios , & tabulas copiofas. Interim,
mi iedor , placuit in tui gratiam c tenebris ifthasc eruere, & res mor-
tuas fcpultafque in lucem protrahere. Fruere , & noftris conatibus
bcnignus adfpira , dum plura tibi paramus noftra , alienaque monu-
menta. Quae nunc exhibemus tertia abhinc dicct pagella. Vale.
Romas ex Collegio S. Ifidori Ordinis Minorum Fratrum Hiberno-
rum Kalendis Septcmbris anno M. D C. X X X V 1 II.

Fr. L V c A s VV a d d i n g v s.

Facultas

Facultas Reuerendiffimi Patris Generalis.

Raterloanncs Baptiftaa Campanea totius Ordinis Minorum Mi-
iiiftci Gcneralis & fcruus, P. Fr. Lucx VVaddingo Ledori cmcri-
to, Ordinis Patri,& S. Romanaj, vniucrfaliTquc hiqui/itionis Ccn-
fori, Salutcm.

blt cur gratulemur Tux Patcrnitati quod omnia opcra Scholaftica noftri
Magiftri Dodoris fubtilis, loannis Scoti, ingcnti ftudio , & aftiduo laborc col-
lcgcrit,& ad noftrumvotum fimul cum PiofciToribus, & viris noftri Collegij
Romani S.Ifidori, Notis,SchoIiis, amphftimis Commcntariis illuftrataad eum
ftatumpcrduxcrir,vtinomniumconfpedum,&ad communcm rci Philofo-
phicx, &Theologic2 vtilitacem poftint prodire. Vt autcm noftrum defidc-
rium fit plcnum , &gaudium noftrum perfedum, hortamur, vt quamprimum
typis omnia cornmittat, & qux Dodor omnibus fcripfit, Tua Patcrnitas omni-
bus cxhibeat. Vt ita faciat, pcr has noftras patentes litcras facultatcm conccdi-
mus, & ad meriti cumulum falutaris obedientix virtutc iubemus , feruatisfcm-
perSacro fandiTridcntiniConcilij, Apoftolicis, &noftris conftitutionibus.
Roma: ad Aram-cceli, III. Idus Fcbruarij, anno 1638.

Fr. lOANNES BaPTISTA A CaMPANEA,

Mimficr Generalu.

APPROBATIONES.

Os infrafignatiDodorcs AlmajFacultatis Parifienfis fidcm faci-
mus ad amuftim cxaminafle Commentaria & Scholia in opcra
Scoti , in quibus non nifi fufficientcm fidc & laudc dignam dod:ri-
nam vidimus , in quorum tcftimonium fubfignauimus. Lugduni
die dccimaquinta Maitij 1639.

F/*. Stephanvs Molin, Carmellta.

Oannis Duns Scoti Dodoris fubtilis , Dodorum inftitutoris opcra
quis non probct ? imo ipfa tot annorum ccnturiis probata , quis
approbct, accxaminareiamaudcat?namad huius viri dodrinam
^^-^^g velut ad Lydium lapidcm rcccntiorum Dodorum dodrina pro-
banda eil. Quidquid ergo dixit,ratum cfto,ciufquc didorum ratio fit tujtii i<pa.
Dodorum autem virorum Commentaria & Scholia in hac cditionc iuflu Rcuc-
rcndiffimi Patris Fratris loannis Baptiftsea Campanca Ordinis noftri mcrito
Primicerij appofita, &qux a Scoto noftro ■» «ntoTmew di^tcrium ablatura finr,
pr^elo dignifTima , ( vtpote dodrinae Scoti confona, ) iudicamus. Dacum
Lugduni dic vicefima Martij 1639.

Fr. M I c H a E L M I C A R D, DoSior Tarijtenfisy e^ Guardianus
Comentiu S. Bonauenturx.

Approbatio Supplementi Commentariorum
in tertium Sententiarum , Tom. V 1 1.

X commiflionc Reuerendiflimi P. Magiftri facri Palatij
vidi actentc Supplementum Commentariorum Lycheti
fupra tertium Scoti in Scntentias , 6l Commentarios eius
integros in feptem poftcriores Diftindioncs eiufdcm Iibri,
claborata ab admodum R. P. Fr. loanne Poncio S. Thcologiac Le6lo-
re in CoUegio Romano S. Ifidori Patrum Hibernorum Ordin. Mino -
rum, in quibus fubcilitatem Magiftri clara methodo cxornat , &: fo-
liditate dodrinas claritatem firmat. Omnia Scoto fubtiHftimo con-
fonant , nihil fidei difTonum , 6c in nuUo Lycheco inferiorcm fe dc-
monftrat. Propterea dignum luce iudico, Die decima nona Martij
anno 1658.

Fn lOANNES GONZALEZ DE LeON,

eMagifier ^ Minerm '^egens,
J MP Rl M ATVR,

F^. NlCOLAVS RlCCAP. DIVS,

S. Palatij uipofioltci ^agifier.

Sciat Ledor , hanc approbationcm idcb hic pofitam , qubd cxcufo
iam Tcrtio Sententiarum , iufto ferius ad nos fucrit perlata.

INDI

INDICVLVS OPERVM

QV^ SINGVLIS TOMIS

CONTINENTVR.

TOMO PR 1 MO HAB E NTVR,

I T A Docloris a R. P. Fr. Luca VVaddingo confcripta. W
Teftimonia claroruin viiorum , qui dc Scoci opcribus fcri-
pferunt.

Giammatica fpeculatiua Scoti.

In vniuerfam Logicam quseftiones.

Mauritij a Portu cxpofitio fuper quseftiones Scoti in Porphyrium.

TOMO S E CVN DO,

Commcntaria in o6to libros Phyficorum cum adnotationibus Fran-

cifci a Pitigianis Aretini.
Quseftiones in Hbros dc Anima imperfcdas cum Scholiis , & fupplc-

menco Hugonis CaueUi.

rOMO TERTIO.
Tradatus dc rcrum principio,cum SchoHis &: notis Lucac V Vaddingi.
Tradatus de primo principio, cum Scholiis Cauelli , 6c adnotationi-

bus Mauritij.
Tradatus Theorematum cum eorundcm SchoHis,&: adnotationibus.
Collationcs viginti tres , cum SchoHis CauelH.
Collationes quatuor nouiter additjc. ->

Tradatus dc cognitione Dei. ~ i Cum Scholiis & notis VVad-
Quxftioncs Mifcellancas. — •' dingi.

Meteorologicorum Iibri quatuor.

TO M O QJfARTO.

Expofitio in Metaphyficam, cum Summariis, & notis Cauclh'.
Conclufiones Metaphyficae cum notis ciufdcm.
Qiistftioncs in Metaphyficam , cum adnotationibus Mauritij , Scho-
Iiis,6c notis Cauelli.

TOMO QJ^INTO, TARTE PRIMA.
Libri primi fcntentiarum diftindiones feptem,cum commcntariis Ly-
cheti,fuppIemcnto R.P.Fr.IoannisPoncij,Schohis,6cnotis Cauclli.

TARTE SECVNDA.
Reliqusc diftindiones eiufdcm libri primi Scntcn.tiarum,cum eifdcm
commcntariis , Scholiis , 6C notis.

TOMO

TOMO SEXrO, FARrE PRIMJ.
Libri fecundi Sentcntiarum diftindiones fex , cum eifdem commcn-
i;ariis, fuppIeraentOj Scholiis , &C notis.

TARTE SECVNDA.
Reliqufls diftindiones eiufdem libri fecundi cum eifdcm commcn-
tariis, &c.

10M0 SEPriMOy TARTE FRIMA.

Libri tcrtij Sententiarum diflindiones viginti quinquc , cum eifdcm
commentariis, &c.

TARrE SECVN D A.
Rcliqujediftindiones eiufdem libri cum eifdem,&c.& integriscom-
mcntariis R. P. Poncij a diftindione 34. vfque ad finem.

roMo ocrAvo.

Libri quarti Sententiarum diftindioncs tredecim cum Scholiis , 6c
notis CaueUi, & integris commentariis R.P.Fr. Antonij Hiquaei.

rOMO K^ONO.
Eiufdcm libri quarti diftin^io 14. cum reliquis vfque ad 42,. inclufi-
uc, cum Scholiis,&:c. & commentariis Hiquici.

lOMODECIMO.
A diftindione 45. vfque ad finem ciufdem Iibri quarti, cum Scholiis,
&c. 6c commcntariis Hiquaci.

rOMO VNDECIMO, TARTE PRIMA.
Reportatorum Parifienfium libri tres , cum Scholiis, 6c notis CaueUi,
&C VVaddingi.

TARrE SECVNDA.
Eorundem Reportatorum Parifienfium Iiber quartus , cum cifdcm
Scholiis , 6c notis.

rOMO DVO D E C I MO.
Quaeftiones QuodUbctalcs , cum commentariis Lycheti , SchoIiis,8c

notis CaucIIi.
Quidquid hic noftriim , aut alicnum eft , iuxta fandas Romanas fidei

regulas , & abfquc bonorum offenfione didum volumus , quod

alitcr cxcidit , reuocamus.

AVTHO

AVTHORIS

V I T A,

R LVCA VVADDINGO,

IN SVIS ANNALIBVS,

Tomo tcrtio, Anno M. C C C. I V. & Anno
M.CCC.VlILdefcripta,

^ ah eodemfer *vma C AT ITA diHrihuta,

Cauja fcrthendi,
Capvt Primvm.

E L I c E s viri magni , fi inuidiam non conflarcnt : vt pcftcm

hanc fugianc , mifcros cfTc oporccc. Sola mifcria inuidia ca-

rcc. Percurrc animo ccrras omncs , fccula przccrica , cundas

hiftorias euoluc , vix inHgnem virum malo hoc immuncm

rcpcrics. Iccr facicnces pcrfolcm, ncceffario comitacurvm-

bra ; incedcncibus pcr gloriam , comcs inuidia. Prxclara igi-

curfacinora, &: rcs a quopiam cgrcgi^ geft^c, magnum plc-

rumquc Huorcm , & graucs calumnias conflarc folcnc , atquc

obidmagnos lcgimusmtcrdum viros, vtfccuri viuercnt, &

virtutcm ad tempus , 6c ingenium occultaffc. Ioannes Scotvs vir probus , vir-

tutc incegra , dodrina fingulari , fublimcm gloriam aflccutus , certam hanc cxpcrtus cft

malz focise fequelam , ne incer bonos bonorum forccm vidcrccur fupcra(fc.

1 1. Quidam libcrioris, quam par crac , calami , gloriose vaganccm obfcurare , & compri-

mcrc illius famam ccntarunt i fcd tarde nimis , poflidencc finccros animos xquo ante

aliquoc fccula iudicio. Vc canci viri cgo confulcrem honori , detradoribus co animi

candore occurrendum duxi , vc illis inofl^enfis , fuus S c o t o mancac honos i &r abfquc

calumniis , calumniz rcfcllantut : ncquc cnim illorum vicuperio , fcd huius laudi ftu-

deo , cuius vitam nnccre fcribcndam , non xmulorum vlcera accrbius fricanda in ani-

mum induxi. Tanti viri decor ab aliorum dedecore non pendet , neque illorum igno-

minia ingcniorum Phoenici quidquam aduchit cxcellentiac. Scotvs fupra omiicm

inuidiam eft ; zmulatoria: mcnccs vti inuiderc poffunt , fed nocerc non poflTunt : ita ful-

gentiflimo fyderi nubes opponuniur , fed non imponuntur ; & dum difcuciuntur , ingc-

nitzlucinihil acccditclaritatis. Solaliquando laborat , fcdfubipfo nitcclabore; fcm-

pcr idcm , fiuc conftipentur acris paflioncs , fiue diflipcntur. Qualis itaquc fucrit

Scott ofer. Tom. I. a Scotvs

Vtrk magni*
«^y Inuidtnt,

Sccius quf
runJmm f*f-
fm iituidtam.

2 Vita F.Ioannis Duns Scoti.

S c o T V $ fulgcntiflimum pietatis , & fapicntix iubar , non qualem cum quidam cffor-
mant , fcu deformant , fcrib defcribam : & quidquid alij in quseftionem vocarunt,abfquc
quasftionum contcntione vel clarius diflfoluam , vel tanquam probabilius cxponam.
Patria , actas , mors , hacc plus cacteris inccrta , nequc in his nos quidquam plus certi fta-
tuemus, quam quod ratio, fiuc authoricas ingenuis viris vcUc cfTc perfuafum.

SCO T'/ patria.

C A P V T II.

Tria u£n* ¥ AE patria certant Hibcrni , Angli , Scoti. Tanti enim viri gloria defiderium cxcitar, 1 1 L
^tlhtiT de- A--/^^ vnaquarque cx his prouinciis ciuem afterat fuum : non ahter quam Gxxcix
cert»nt. vibcs oHm pto Homcri natahtiis acritcr pugnarint , vti teftatur Ciccro pro Archia:
Uomerum , inquit , Colophonij ciuemejfe dicunt fuum , Chij fuum vertdicant , SaUminij re-
fetunt , Smyrn^ vero fuum effe confirmant : itaque etiam deluhrum eiui in eppido dedicaue-
runt : multt alij prdterea fugnant inter fe , atque contendunt. Ahas enumerant vrbes
Anciparcr. Antipatcr , Adius Siuccrus Sanazarius in fuis Epigrammatis , &: Plutarchus inHomeri

Ciccco.

Ep^gr. ^'^^ ^^ P*^" S c o T o fibi vcndicando , non oppida , fcd regna ; non vrbcs , fed intcgrx

Sanazaiiui

lib ). Epig-. - , , - w

Flutarch. dcccrtant Prouincije. Scudium laudo , gloriam nou inuideo ; nulh genti quod fuum eft

detradum vclim : neque me a:que quis condcmnabic , fi ahis non adiudicauerim , quod

mcum eftc multi proclamant. Domcfticos teftes miflbs facio , caufam enim agunt

jingTt nco- fuam , Cauellum , Connarum , & ^i quos alios noftrates : cxternos conuoco , ex aducrfa

tnm ejje ne claffe produco Anglos , quifacile cedant, Scotos a iudicio repellanc , & Scotvm

c*ir5. Angi. Hibcrnis adfcribanr. In Chronicis Angliar, Scotiaj, & Hibernix , Anglico idiomate cdi-

fol 487. tis in initio catalogi Scriptorum Scotiac , ita inquit Chronologus : Antequam huitM , quod

tracla.turui fumdifcuftonem flggrediar , oportet {nonvt quicquam detraham glortd nationis

Scoticx ) dicere quid cenfeam , de quibufdam Scriptoribta Scotis , pro talibus habitis per mtil-

tos Scotorttm hiforicos , qui obferuantes multos eruditos Scriptores vocari Scotos , omnes tranf

ferunt in fuam Scotiam. Sed in eo mihi videntur nimis auari , aliis auferentes,quod ipfts iure

debetur : quta ( vt verefuppono ) multi eorum qui Scoti vocantur, in Hiberniafunt nati ; nam

(fi me nonfallit memoria ) vfque adrecentiatempora,paulo ante conquefium , Htherni voca-

bantur Scoti ; (-r hinc eft quod Scoti, <^ Hiberni D v N s ( Dodorem fubcilcm intelligit) Co-

lumbantm . ^ alios vtriquefuos ejfe contendtmt ; aliis ajferentibus eos in Scotia natos , aliis

Hibernos effe affirmantibus , ^ Scotos reprehendentibus , quod eosfhi prjitenderent. Nam licet

Scotiex Hibernia venerint, & Hiberni Scoti dilfi fuerint,rationi dtjfonum eji vocare Scotum

in Hibernia natum, nomine Scoti in Scotia natum , vtfaciunt nonnullt Scriptores fub amfhibo'

Sianihurft, logjo nomine Scoti. Defcriptionem Hibernia: , olim a Richardo Stanihurfto , Anglo genc

rc , etfi in Hibernia orto , Profefibrc publico in Academia Oxonicnfi, concinnatam, An-

glicc edidit cum iconibus Raphael Holinshed Ehzabcrhse Rcgmx Chronographus ; in

qua ita habctur : Nomen S C o t i a non itapridem fumi caepit , t>ro illa Britanniaparte, qujt

modo S c o T I A , Hthernis A l b a n i a dicitur. Farij antiqui Hiberni Scriptcres putantur in

Scotia, id ef, Albania^ nati, quorttm tamen natale foltm vere Hibernia eji. Tamofus ille Ma~

gijler Ioannes Dvns Scotv s^alias Doctor svbtilis, afubtilihm quiddita-

tibtts in Scholnjlicis controtterfiis fic nominatus, in Hihernia natus e(i, pro Scoto tamen habetur.

Aliquiputant nmtum in oppido T a t h m o n , non frocul a VVexfordia ; fed alij natum a[fe-

rtmt in D vtj peruetujia ciuitate , in boreali Htberni& partefita , indeque autumant co^no'

minatum D v n s. Ita Annalcs Anglici ; arquc illi in Anglia vernaculo fcrmonc conTcri-

pti , judicant de S c o t o , vt Hibernis , non Anglis,nequc Scotis debcac adiudicari.

vevnul. Tertium addo teftem Belgam , is cft ornatifllmus vir , Nicolaus Vernularus, celcbcrii- 1 V.

^udultur. ' ^"^'^ Louanij eloquentiar Profeffor, qui in Pancgyrico, xtcrnae mcmorisE &: famar S c o t i

dicato , dum eum Anglis , & Scotis ncgar, Hibernis apcrtc afferit, his verbis : Ttm vero

efi 0 Hibernia , tttus ille S c o T v s , quem tibi celeherrima , ac peruetttBa vrhs D v n , tan-

quam itterHA glorid pignus quoddam , ^ ingeniorum omnium miractilum genuit. Quartura

Araalth. do ItalumPauIum Amalthatum , quicirca Annum 1490. in Epigrammatc, quo laudac

Commentarios S c o t r in Mctaphyficam Ariftotclis , pcr Mauritium de Portu Hibcr-

nura, Archicpifcopum Tuamenfcm caftigatos, ita canic:

jffertor meus eji ,prjtfentis gloria fdcli,

(JHauritius conforsingenij , (jr pAtrix.

Conrer

Vita F.Ioannis Duns Scoti. 5

Conterrancos , fcu ciufdem patrix confortcs Scotvm facic , &: Mauritium ; quod
&: ipfc prxdicat Mauritius in Ep)ftola nuncupatoria : ^antum , inquit, rem Chriftiein/im ^aur. Hi-
iuuerit Ioannes Scotvs conterranem metu. Ncquc folum ciuldcm regni , fcd &: rc- nd, tuni*m
gionis , fcu populi , vulc cum codcm conforcium ; paulo namquc infcrius fubiungic : Ego, Mjutittum
m» quia melius quam cdteri idpraftare poftfum,fed offcium potiits.&pietatem fecutus,cum nu- 'H/^^f*^!»!^,
terinh<tc S co r i^popularii mei .monumentr incidiftfem.&Cc. Populura auccm,vcllocum Duuaitm
naciuum Mauritij Portum eflc , aquo cognominatur dc Portu , a Duno vcrsus Adriam, ^""'
duabus, vel tribus lcucis diftantcm autumat Cauellus ', vir do£lus illius regionis. Littus a Caufll. in
fanc multis viculis confitum,fcribitCamdcnus, Dunumquc in cxtrcmi Promontorij Le- l"c^°Y'^'
caliac Ifthmo, vecuftae mcmoriac oppidum ; mox Scdem Epifcopalem SS.Pacricij,Colum- in comitata
bani, & Brigidae tumulo nominaciilimum floruiffe. Sed Porcum hunc Mauritij verius alij Duncnfi.
in Momonia: Prouinciaconftituunt.
y, His adiungo cx eadem Metaphyfica, non lcuc argumcntum,ipfis S c o t i vcrbis con-
ccptum. Nam vtcxplicarct mcntem Philofophi,dicencis in definicionc accidencis copu-
laci poncndum cffc ncceflario dcccrminacum fubicdum , fubdic iftud excmplum. Sicut,
inquic , in deftnitione S.Francisci, vel S. P a t r i t 1 1 ponitur necejfarto homo. occur-
rcrunc cnim cx afFcdu racncis, Rcligionis & nacionis pacroni ; Francifcus infticuci, &: Pa-
tricius rcgni : ica namque in confuecudinem abiic, vc quos ferucnccr amamus,facilius fcr-
mone compcUemus , &: quos affcdu foucraus,exprimarau$ affacu.
y I. Adncdc dcinde cradicionera populi Dunenfis, indignc fercncis, fi quis fibi pcrfuadcri
perraiccac concrariura. Adde eciara confpiracionem cotius regni , &: innatam vniucrfis
Hibernis , ad S c o t i dogmata , propenfionem : nequc enim Francifcanis duntaxat , &:
Profcffis do<Srin2E:afrcclis,vcrum& omnis inftituti viris (folos illos excipias,qui iurarunc
in D.Thomae doftrinam ) inditum hunc Scocicac fubcilitatis confpicies aff^c«5tum, &: defi-
dcrium ingcns,prscfcrendi gcntilis fui dogmata,quibufcunque doftrinis extcrnis Demiim
coronidis loco eani produco rationem, conucnire patriar, quam pracferibimus,cognomcn
D v N s, &: agnomcn S c o t i, vc illud a ciuitatc , vcl oppido natiuo , hoc a rcgno , vcl fa- ^"'^* *^*'
milia dcducatur. A Duno D v n s contrade pro Dimfius, vcl Dunfenfs ; S c o t v s a rc- fw/scotus.
gno, quod ctiam Scotis nomine, vti &: Hibernia:, non folum per priora fecula , vti multi
viri dofti , plus quam aperte produftis manifeftis teftiraoniis,&: optimis monumentis,dc-
monftranc , vcrum &: hac ipfa S c o t i arcate audiuiffe^vlcro liquec cx Prouinciarum par- HibrmU di.
ticionc, a S.Bonauencura praefcripra,quara ahbi ' cx vetufti$,&: MSS. Ordinis monuracn- ^'' *"'"••
tis , in gratiam antiquitatis , &: primarura Prouinciarura notitiam produximus in lucem. \a L. i^xso.
Etcnira vigefima fcxta ita infcribitur : Prouincia Hibernidi ,ftitc Scotix ; cum tamen mona- " '4.
ftcria regni , quod nunc Scotis nomine infignitur , coaluerint ob fuam paucitatcm iub
Prouincia Angliae, &: Cuftodia Nouicalhi ; fi tamen fubilla Bonauentura: partitione,
aliqucm habuerint tunc Scoti Conuentum. Nam fi verumeft, quod fcribunt Thomas
Dcmfterus •*, &: ex eo Matthxus Fcrchius Vcglia ^, Monafterium Dunfriftj, omnium Scotico ^ Demfter.
rum (inquit Demfterus)/'nw//w, non nift Anno \%6t.ab Alano Deuorgillx conditum^fub illa s"cot''lTb*'i'*'
diuiftone fa6la,Anno izSo.nullum erat monafterium Minorum in Scotia:atque ita nullafaCla tit. it R,ii.
eft inter Prouincias , neque inter Cuftodias Scotia Albionum memoria j fed Hibernia Prouincia ^"y'' ,j .
fub vtroque nomine , & Scotias , & Hibernia: recenfita efl. Atquc vcl hoc fanc ccftimonio ^ita Scoti
mihi amphus probacur quod Gcrardus Mahu, Ordinis S. Bcnedidi, fcripfic in Vita S.Ai- ^**
dani dic 3 1. Augufti, & in Additionibus adeandem, quaehabcntur in fincTomi j.nimi-
rum optimos quofquc authores vfque ad annum odingcntcfimum , immo millefiraum,
abfoluto nominc S c o t i iE abfquc alio addico, inccllcxiflc Hiberniara , quod illc pluri-
bus dedudis ceftimoniis, ex vccufiis, & probacis monumcncis plus fatis probat.
yil Moncoobiter, mcdixiffcaliasf introdudosMinoritas in Scotiam Anno iii^.afTcr- f i" Annal.
tionis cnim habuiauthorcm IlluftrifT D. Francifcum Gonzagam : fcd hunc annis fcptcm ^^V."*'
lapfum ipfc affcrit Demftcrus citatus ; idquc cx fide Codicis manufcripci , qucm fub no- iitmtt,cp,M.
mine Scocichronicorura paffim legcncibus obiicic , vbi aic ^ Minorcs Scociam pcnccrafi^c )^ l"gi*'^
Anno millcf duccncef crigcfimo priipo. Quod fi ita cft , mcum non conftabit aflcrrum, g scoticlu.
quo alias^^dixi pcr plures annos prius Minorcs Scotiam,quam Hibcrniam pcnetrafrc.Etc- 1, V"*^'
nimfalte hocanno,quemaffignat Dcmftcrus,velaIio anteriori largius probaui'cos in Hi- n.i*.
bcrniam perucniffe.Scd &: aliorum rctuli ''opinioncm,qui volunt prius illuc tranfmiffos, ' An.n^o.
idquc mihi omnino pcrfuafum vellent Patrcs Prouincix Hibcrnix , qui dicunt fibi dc his k An. 1x14,
fuppctcre non infirma monumcnta,quac tamcn adhuc non protulcrunt.Horum fidc mco "'»"» ' »•
dubioinfringicgonolim,ncqucauthoritatccncruari:nihiltame vndequaqucccrtum,om-
nifquc dubij expcrs inuenio circa origincm Minorum in hoc, vel illo rcgno.Iftud dunraxat
Scoti Qper. Tom. I. a & mihi

rnm.

4 Vita FJoannis Duns Scoti.

mihi ccrtum eft , plurcs & breuiori tcmpore fibi ftatuifle fedcs in Hibernia ; quippe quac
ance Capitulum Narboncnfe fub S. Bonauentura coalucrint in intcgram Prouinciam , in
Cuftodias quinque diuifam ; quam in Scotia, quxctiam Anno i j y^.vti ad illud tcmpus
dixiin Annalibus,paucadomicilia habueritfub nominc duntaxat Vtcfiria,hL Anno » 5 99-

jPifan.eon- quo fcripfit Bartholomarus Pifanus ' librum Conformitatum ,recenfebanturmonafteria

ioi.ii. Scotiac , fub pracdida Cuftodia Nouicaftri, vidclicct Conuentus Dunfnfij , Beruici,
Adingtonae, Dunda:,& alij : quod dum obferuarct Ferchius citatus , fubiunxit : ^nre ab
Anglfs religio migrauitad Scofos, d^ Francifcanorum monalieria Scotorurn Anglicanx trouin'
cia aggregata funt, (jr "vnita.

EneruMfitur Vt vcro ad propofitum rcgrediamur, nullum firmum , aut indclebile video fubcfle VIII.

damnt/'"'' Scotis argumcntum, vtloANNEM ScoTVM ciuem aflcranc fuum.Quod enim pra:-
cipuum adduci folet ex agnomine S c o t i , facilc cludi poteft ex affixa ctiam Hibernia?,
pcr tot fccula , eadcm appcllationc. Traditioni autem, qua in Prouincia Marcliia?,in vi-
co Dunfaro natus afleritur, alteram opponunt Hiberni,qua in Prouincia Vlronia?, in vr-
be Duni vetuftiflima, ortum conrendunc S c o t i eciam cognomen a familia, non a na-
tionc , aut rcgno dcriuari potuit : nam & hxc Scotorum cx familiis dedu£la appcliatio,
crebcrrima eft, tum in Hibcrnia, tum in Belgio, & in Icaiia.

ittm Anglo- Quod vcro maximum ab Anglis , Zelando pracfercim, affertur , ex infcriptionc quam I X.
paflim ait in codicibus Bibliothccac Martonenfis Oxonij comparcre , nimirum : Expltat
leElura DoBoris fuhtilis , in vniuerjitate Oxonienfi^fuper libros Sentetitiarum,fcilicct Dofioris
loANNis DoNS, nati in quadam i-illa de Emylden , 'vocata Dunfane {cGntracte Duks) in
comitatu JS^orthumbrid^pertinente ad dominium Scholaflicorum de Marton BauuU in Oxonie,
C-r quondam diffx Domusfocij, non adeo irrefragabile eft , vt in Scriptorem , vcl S c o t i
originis nefcium,vel adfciciciaegloriaicupidumrciici non pofllc Ecpariracioncrcfpodcri
pofllt ad cos, qui cum Pifano,vcl aliis dicunc Prouincia^ Fiancifcanorum Anghcanx Sco-
tum fuiflTe. Nam vel ex diururno cempore,quo in prxdida vixic Prouincia,ita licuic fufpi-
cari,vcl rcucra pocuir, vti pafllm, & quocidic fic,cx Hibcrnia ad Anglicanam Prouinciam
tranfmeatejvcl etiam quid fi dicam in eadcm initiari ? & prius in priedido Collcgio Mar-
tonenfi , ob fingulare , & rarum acumcn ingcnij, licct cxtcrnus, concra commune, quod
obiicicur,ftarutum,admicci. De hominis origme concendicur, quam vel ipfos Anglos di-
ximus fuperius Hibernis adiudicare. Ccrcc ipfum eiufdcm Epitaphiumjquod in omnium
ore vetfatur,contra Anglos vltimamfert fentcntiani.

SCOTIA me gentiit , ANG LI /1 me fufcepit,
G ALLIA me docuit , C 0 LONI A me tenet.

Anglia, mr\mtyfufcepit, vel adfacri inftituti rationcm,vel ad Scholafticam capefl^cndam,
aut efformandam difciplinam.

Tandcm vcr^itahacc pro Scoto Hibcrnis vcndicando,fincerc congcfl!],vt minime m.e X.
caufam contra alios omnino euiciflc purem ; non cnim tantum mihi tribuo , vt qui alio-
rum argumcnta dixerim folubilia,mca iudicauerim rcfponfionem omnem refpucrc.Noui
enimnon dcfuturos, qui his mcisrationibus aliasopponant, & vlteriori conatu Sco-
T V M repctant , cuicmque aflerant fuum. Id pcr me liccat,dum vrbane & Chriftian^ abf-
que liuore, & fclle amaritudinis , caufam egerint Vt cnim S c o t « gloriaf eft tot vindi-
nHemUme- ccs habcrc ; ita illis iguominix vcrtctur , fi modcftia: fincs tranfiliant. Hoc interim adii-
ciam ; fi in caufa dubia fcrenda fit fentcntia, potiorcm habcndam cfle Hibernorum ratio-
nem. Etenim fi pro meritis pr.Tmium,& pro laborc merces adfcribcnda fit,nullis nifi Hi-
bcrnisadiudicanduseft ScoT vs.QuiscnimaliquandocxScotis.aut AnglisinS co t o
illuftrando , aut operibus cius caftigandis opcram publicam infumpfit , aut laborcm iin-
pcndit ? Quis corum a calumniis dcfendit?Vltra omncs laboraucrunt in hoc genere Hi-
bcrni : Mauritius Hibcrnicus, Archicpifcopus Tuamcnfis, in Acadcmia Patauina multo-
rum annorum Profcffor publicus , eius opcra clucidauit, terfit, Commcntariis cxpli-
cauit. Hugo Cauellus H;bcrnicus , Archicpifcopus Armachanus , & Hibcrnia' Primas,
cadcm dcnuo cxpoliuit , ad authographorum vcritatcm reduxit, fpuria agcnuinis di-
ftinxit, adieftis notis marginahbus, citatifque Dodoribuspulchriora fccic; &inferiis
ad omnes dubias , obfcuras , aut ab aliis impugnatas fententias , dodifljmis Scholiis pro
omnium votis, cum omnium laude vltra quam dici pofllit, cgrcgie clarificauit ; itavr
fummo defidcrio &: magno pretio conquirantur , qux prius ncgligcbantur , &: dum alia:
priores cditioncs vbiquc proftabant , abfque cmptore , huius poftrema: non fit inucnirc
volumcn.

Dcniquc

tito debetHr
Scottti.

Vita F.Ioannis Duns Scoti. ^

X I. Dciiique cum S c o t i Mancs agitarcc Abrahamus Bzouius,atquc vltra omncs,quor-
quoc praECcfTcrunc , famam dcnigrarcc ; quis cx Scotis , aut Anglis cius dcfcnGoncm
fufccpit ? Quis pro contcrraneo pugnauit ? foli Hibcrni, tanquam pro fuo ciuc , caufam
fufccpciunt, ftylumacutuminBzouium rctorfcrunt; Scotvm ab iniuftis calumniis
palam, &: do£Vc vcndicarunt.Primus fc oppofuit ptxdiiXus CaucllusMagiftrum fcquutus
cft Hugo Magncfius, etiam Hibcrnus , cditis in Bzouium,ciufquc dcfcnforcm Nicolaum
lanfcnium binis Apologiis. Mox difcrtiflirae, & folidc totam rcm pcrcgit author Nitclx
Francifcana: Rehgionis , itcm Hibcrnus, ad fingulas iniurias minutim rcfpondcns, ca-
lumnias omncs vcritatis pondcrc,vcluti folc nubcs difcutiente,mira dcxtcritate rcfcllcns.
Hiomncs Hibcrni,hominis innoccntifljmi integritatcm , & a detradoribus illatam iniu-
riam , omnibus manifcftam volucrunt , &: fcccrunc. Itaquc fi Hibcrnorum calami , &:
doftac clucubrationes S c o t v m illuftrant, quos potius,quam Hibcrnos,iIIuftrarc dcbcc
S c o T X natiuitas ? S c o t o honorcra diligcntcr impcrtiunt , ab cius ortu honorcm fibi
debitum viciflim rcpofcunt. Qu.arc fi ipfa caufa: cuidcntia non cuincunt , faltcm mcrito-
rum titulo, fibi S c o t v m adiudieandum non dcfpcranc. Suus eft cx meritis S c o t v s;
fuus ctiam erit ex proborum iudicio.

SCO Tl ortHS , puehtiay initiatio.
C A P V T III.

XII. T TIs prolixius pro S c o t i incunabulis prxmiflis , rcliquam brcuius viram profequc-
i, JL J.mur. Natus eft Anno millefimo duccntcf fexagef fcxto,fi vcrum cft,quod Andrcas

Thcuetfcribit, obiifliefcilicct Anno ijoS. annumagcntemquadragefimumtcrtium. Ac
fi, quod alij volunt, annos vixit duntaxac criginta quatuor,cius natiuitas in Annum 1174.
quo etiam mortuus cft Seraphicus Dodor S. Bonaucntura, mira Dci prouidcntia ita fua-
uitcr difponente, & pufillo Minorum grcgi confulentc , vt vno dodrina: folc occidcncc,
alccr Minoribus orirecur. Pucrulus(vci refcrc traditio ',)dum litteris incumbit,non camcn a Caual.c.t.
finc Iaborc,&: ca:dio,ob mcncis ftuporcm,&: ingenij hebetudincm,quadam dicfub arborc
folitarius , Virgincm facratiflTimam, Dei Gcnitricem multis lacrymis , &precibus orar, vt a B.rirgin*
intcllcdum illuminarc, viuum,& vcgctum,&: ad fcientias capeflcndas facilcm,cfforraare
dignctur. Cui mox fomno corrcpto Deipara dignantcr apparei, fcientiarum copiam , &:
multam in cifdcm addifccndis cxprimcndifquc facilicaccra promiccic, co camcn impofico
oucrc , adhibiraque condicione, vc fibi pcr eafdcm,vbi occafio fc obculcric, ftudeac infcr-
uirc. Expergefactus fummam conccpic dc canca apparicionc,&: illuminato intcllcdu,la!ti-
tiam, crcfccnte in eo quotidie fapientia, & ad dodrinac mcnfuram , crga Virgincm facra-
tiflimam deuotione.
XIII. Adolefcentulum iam Grammaticis initiatum , Oxonium dui3:um a duobus Minoriris,

fcribit loannes Maior '', atquc in Minorum xdc,gratia iftorum Fratrum conucrfatum, in- b Maior de
ftituto nomcn dcdiflc. Circa imitationis locum difcrcpant authorcs, Hibcrni Dunum, fjf "ji^"*
Scoti Dunfrifium , Maior Oxonium , loanncs Pitfcus ' apud Nouum Caftrum in Nor- cap. ig. [
thumbria,Matthaeus Fcrchius ■* V Varc Cuftodiac Londincnfis.idquc cx Pifano & Rodul- ^^'jj^."'^*'
pho ^ aflignat : fed Pifanus,& Rodulphus illinc prodiiflc S c o t i Magiftrum, non autem c Pitf. <ie
S c o T V M ipfum,afleucrant.Ego vcro in tanta fcntcntiarum varietate initiationis locum ''."?*• '^"e'-

'^ ' ° adAn. 150».

rcputo mccrtum. d Ferch.cit.

c.x.

e Pifan. 8c

RoJulph. in

Admirandus in Ittteris frofe£iHS, cuftod.Lon-

hmo donAtur
ingfnie.

XI

«iio.

C A P, V T IV.

y /^AXonij, fiue alibi initiatus , grauioribus littcris opcram dedit Prxccptorc VVillclmo Sfcti MMgi-
V^dc V Varra,fiue Guliclmo Varronc,vti alij appcllant.loanucm vocac Pifanus,fcd vel ^"'
crror cft,vcl alius fuic cciam S c o t i Magiftcr. Dum enim bis ipfe S c o t v s * in fuis ope- f Scot. lib.y.
ribus VVillcImi dc V Varra mcntionem agit,adnotac Mauritius Hibcrnicus 8 S c o t v m ^^'/«m iK
fuum citaflfe Magiftrumrciquc commlinitcr fcriptorcs hunc tribuunt Przccptorcm,imm6
& in circuicu fcpulchri eiufdcm S c o t i apud Colonicnfcs , inter quindccim Dodores,
quorum nomina,&; cognomina in acrc funt incifa,fcriptu cft ita : M/tgifter Gultclmw Vmrro,
Prdceptor ScoTi; vti alias ^ admonuimus,& cncomfa eius cx aliis produximus authoribus. h Ao. 1170.
Huius opera erudita valdc,in libros Scutcnciacu,affcruantur apud Minorcs Conuetuales, ""^™- **•
Scoti ofer. tom. I. ^ i Cham

VitaloannisScotL

a Tiithetn. Chambctij in Sabaudia. Quod vero Trithcmius % Sixtus Srnenfis '', & Bzouius * S c o-
de fcript. ryfiA dicaDt Alcxandri Alcnfis difcipulum, planus eft crror ; ctenim Alcnfis prius vitam
4.Bibiio£h. abfoluit, quam candem S c o t v s inciperct. Annum, quo natus cft S c o t v s, iam dc-
c Bzou. ann. duximus lupcrius, cx ccrto , & ftatuto ab omnibus mortis tcmpore : Alenfis vcro dcccflic
N»» /«/'</.- anno i t^y. vti fuo loco largius docuimus ^ ; anno faltcm yno vltra viginti,ante Scotvm
fcipuius Ais- natum:vcl,fccundum ahorum opinioncm,annis fermc triginta. Quin & duas claffes Do-
dAnn.ii^j. ^orum inter Alcnfcm , & S c o t v m numerare hcct : vidchcet DP. Bonaucnturam, &:
B.I?. Thomam,deindc horum difcipulos iCgidium Romanum,& Richardum de Media-villa,

S c o t v s tcrtia poft Alexandrum claflc fucceflit. Hinc ipfe Bonaucnturam fub antiqui
e Scot. in i. Doftoris appcllationc recenfet '.

omn^flrmi Adeo vcro iu ftudiis profecit Oxonij , vtbreui Magiftcr in omnibus fcicntiis euafc- XV.
fofeditftitn- rit. NuUa enim eft ex liberahbus , quam non fe plenc pofledifl^c paflim in fuis operir
"**• bus oftendat. Logica tam acutd vfus cft , vt nihil vltra fieri pofle videatur. Quaproptet

anon percipientibus eius acrimoniam (quod imperitorum eft proprium) Sophiftaca-
ptiofus arguitur. Phyficam calluit , vt quammaxime , & eam frequcntiflimc acccrfit
ad res Theologicas enuclcandas. Mctaphyficam perfcaiflimc tenuit, adeovt quidam
aufi fucrint eum in Metaphyficis Ariftoteli prxponere. Ahj volunt cius Philofophiara
Pcripareticam fingularcm cflc ; atque ad Philofophos Ariftotchcos , contra fidem fefc
armantes , retundendos eflicaciflimam , vt cum multi Theologorum aduersus hxreti-
cos polleant , Scotvs aducrsus Philofophos , tanquam princeps prxlium ducat.
f In i.d.i. Mathematicam pofledit egrcgie. Gcometrices peritiam tam luculenter dcmonftrat *,
^^' vtad ScoTVM intclligendum , nemo nifi peritus Gcomctct fufficiat. Aftrorum no-

gibid.d.14. titiam oftcndit ^ , nccnon & Optices callentiflimum fc probat *". luris Ciuilis rara ' in
h Vn 4 i 41. ^'"^ opcribus dida , Canonici vero apprime multa ''. Aliquando acut^ refellit Glof-
c].3. fatorem ^,ahquando pluraprofertfacrorumCanonum loca, vt fuam fententiam , ma-

* I^^^Vio '^'"^^ ^''•^^ ^^^ morales, ftabiliat. Thcologiaj praiftantiam in cius Commcntariis , ad
q 9. quatuor libros Magiftri Sentcntiarum , adco plcriquc admirantur , vt Theologorum frin-

^^&^d'' «^^w vocitare non vcreantur. Diuinarum Scripturarum cognitionc ita cnituic , vtplu-
^.j. ' res cx facro Codicc libros Commentariis illuftraucrit.

1 in 4. d, 6. ]sjon me difpliciturum puto Ledori , fi dc eius cruditionc canta , & foccundiflima XVI,

Q^Wt k d.13! fcicntiarum comprchenfionc , vnum , aut alterum proborum virorum teftimonia fubii-

q.r.d.ij.q.i. ciam. Futt ,inquit Pitfcu*'", vir ingenio planead litteras fa£io , (jr ad miraculitm fub-

0ius"d?arin» '^'^ » Atc^ue ftcuto ,ivt TPon tam hominem ttcie meritii fiupcndum , quam inter argutos Philofo-

tmomia. phos quend^m dixerit Deum. Hiftoria vniuerfalis Hartmanni Schedelij ": Ioannes

rschcde'"n S c o f V s , Ordtn. Minor. Theologus fubtiltfsimus , mno Dom. \ j 00. vel circa , velut alter

«?.mundi ^ta- ApoUo floruit , & frA Citterif Theologis , fubtilifsima qu/tdam opera edidit. Cardmalis Bcl-

o SciVrm de ^^t minus ° : Ftr fuit acutiiHmo ingenio prdditua. Hcdior Boctius ^ : Tants eruditionu

fcript. TheolegM , vt eitu ingenio illud feculum cenferi foffet indignum. Sixtus Senenfis ^ : Fir

P.'^°"-^'^'' admirandd erttditionis , fubtilitate prddittfs. Trithemius ' : Fir in diuinit Scripturis fiudio-

q Scncn I.4. fus> & eruditus , dr tn Philofophia Artfiotelica doBifsimus , ^ adeo profundus , vt eiusfcripta

^'^''*"^ d /'^*^*^ ^^^ penetrabilia ,(jrobtd quoque minus vfitata. Alphon^us Ciacconius * : In diui-

fcriptor. »^ Scripturis , & Philofophia peripatetica verfatifsimus, ob ingeny acumen, ^ rerum abdita-

s Ciaccon.in fyf^ accuratifsimos interpretationes DoCToR svbtilis vocitatus. lacobus Philippus

t BergoM.in Bcrgomenfis ' : Theologorum fubtiltfsimus perhoctempus , velut alter Apollo fioruit , &pra

fuppien». cAterii Theologis fubtilifsima edidit ; quantum valent eius Commentarij in diuinis Codici-

V Rioche in ^*^ ' abfque nofiro tefiimonio ipfiosiendunt. loatines Rioche " : Vir omnifapientiaprofundus,

copend. t6p. ^ peritus ; vnde c^Doctor svbtilis nuncupatur. loanncs Leflxus Epifcopus Rof-

l Lcil hb 7 ^*"^* * '• Tanto fuit ingenij acumine , iudicij in doffrina cognitione , vt Theologiam iUam re-

dc teb. Scot. condittorem, quam Scholafiicam vocant , multis fubtilitatibus exquifitis , felicifsime auxerit»

»dann.i33o. f^ quibus quod multa,qu*in obfcuro pofita latebant , e tenebris acerrima ingenij perjpicientia

eruerit, qui eius vitam , ac doSrinam auidius confeSiantur ; immo qui quitfiionis alicuius inti-

mam rationem ad viuum rcfecant , ac fubtilius perfcrutantur , ScotiH^tfumma, tanti ingenij

laude vocantur; quafi nihil fit aut tantadifficultate interceptum , aut tam denfa caligine

inuotutum , quod S c o T i ingenium non potuerit penitus in^icere , ac clare aperire. Verum

.^. ;; .: i hoc iUius gloriam aliquantulum imminuit , quodqu£ inuefiigauit fapienter , non ita orationis

cultu illuHrauit ; quod tamen futo nsn tam hominis, quam atatis, qua cultiorem loquendifor-

. mnm ftfpernata efi, vitio acctdiffe.

ficundLm Verpmcft eamaetatcm non ita orationis cultui ftuduiffe ; ita tulit illud fcculum , in XVII.

f^tmunt ku. quo Thcologi , & Acadcmici, non tam in vcrbis nitidc proferendis, quam in rebus ipfis

man.m. ^j^^s

Vita loannis Scoti. j^

clir^ expIicAndis , &m^inceUigendisoperainomnem impendcrunr. Acque diuina ilU
tnyfteria, nefcio quid habcnc maieftacis , vc compculos modus humanz fpernanc clo-
quenciz , 6C vencrandr finiphcitatis , vc fucum omncm pohti abhorreanc fcrmonis.
Proinde viri magni qui huiufmodi pcrfcrucancur arcana , non quahcer dicanc , fcd quid
dicanc , rcuerentcracccndunc. Peculiarem habenc fuum loqucndi modum ; qui eo cla-
rius , quo dcmiiTius fecreta pandunc diuina. In hocdicendi gcnerc fimphcitas hxc clo-
qucntia eft " , f «-c virosfumma authoriute dignifsimos , fUn^c^ue dtuinos decet. H»c tUt lo- » Augnft 1 4.
cuti funt, nec ipfos decet alia , nec alios ipf* : ipfis enim congruit , altos autem quanto videtur chmt c.*!^
humtlior , tantoaltiitsnon ventofitate ,fed foliditate tranfcendit. Res diuinz ^ non perfua- *» • Cor.t.
Jihilibus human/i fapientix verbis,fed in oiienfione Jpiritus & virtutis exphcantur , & dum '^'
vcritatcm duntaxac proponunc, noncxpctuutphalcratos, fed fimplices fermoncs '. ^a c SeDec«ep.
veritati operar/t dat oratio , incompofitadebet ejfe, (jr fimplex. Nihil ergo dctrahic S c o t 1 *°"
laudibus,neque gloriam cius minuit,quod pcculiariillo Thcologorum loqucndi gcnerc,
candido & fimplici fic vfus fermone. Lcgc Picum Mirandulanum, qui in przfatione
ornati(nmus cft, in dcfcriptionc fchol.iftica nudus, & iciuuus. Sane fcholafticae fubciiica-
tes, & anfra<3:us vix huiufmodi nicorem patiuncur.

Docet y fcnbtt Oxonij,

C A P V T V.

XVIII. ^ I 'AntoicaqucOxonij licterarum incrctricuto enituic in ipfa adolcfccntia Scotvs,
X vc humanas vircs,& communem natur* curfum tranfcendiflc vifus fit,&: vcrum eflc
probaucric,quod fupra ** retulimus dc pecuiiari Dei dono conccdcndo.per Virginis Dei- d num.it.
para: , fibi apparentis, intcrceflionem. Tantum porro lumen , fui inftituti Reftores , non
fub modio abfcondcndum,fcd fupcr candelabrum ponendum dccreucrunt. Quare euo-
caco ex AcademiaOxonienfiadParifienfcm, Guliclmo Varrone,cius,vtidiximus«,prx- eSupram^.
cepcore, ad cathedram Theologalcm rcgcndam, Scotvs fuffedus cft przceptori. L*iit msgn»
Vcroque hoc viro adc6 floruit Vniucrfitas Oxonienfis, vt eateruatimillucconfluxcrint '^f*"^'*^'
auditores, &vlcra ccnfum communem ctium millium ftudioforum fubannum 1 joo.
quo ccmporc illic legic S c o t v s , criginca millia fuiflc recenfita, fcnbit Pitfcus ^. Con- f Pitf. de
currebancenim, cefte Rodulpho^exfinitimiscuncVisciuitatibus,&pencexorani mun- '^«^»*'- 0"n«
di angulo, plurimi ad eum videndum,& audiendum, qiicm tanquam quoddam cceli ora- g Roduiph.
culum vcncrabantur. 2^/^//^»/wr*»»off«//»/w, inquit prardidusauthor '', & abHrufum |"»'"Scoti.
^uoa perjftcax etus tngentum non penetrauertt , & e tenebrts eruertt ; nthtldentque tam no- fcriptor.
dofum, quodiUe tjuafi quidam OEdipus , non dijfoluerit : nihil ^ inquam, adeo erat dtfficul-
tate intereeptum , vel denfa ealigine inuolutum , quod S c o t i ingenium non potuertt ex-
flicare.
XIX. Scripfic autem Oxonij , vltra philofophica, eruditirtimos Commcntarios , in quaruor ScrSifi, ihijg
libros Sencenciarum , profundius in primum , diffufius in quartum. Inccpiifc hoc opus '* ^""f""-
poftannum 1500. conftacexfecunda quarftionc prologi * , vbiaitannopra?di<5omuItos ; scot.'q*t.
Mahomcti cultorcs occifos fuifl*c , & plurimosfugatos. Hxc dixiflfc putem de Caflano i- <^^ f«pt>-
Tartarorum Regc,quide£ponfarafibi Rcgis ArmenorumChriftiani filia, Chriftianam
ipfe fufcepic fidcm , & dcui£tis Perfis, pulsoquc if.gyptiorum Impcratore , Syriac iura da-
bat ^ Huic, indifto Romat Concilio , Bonifacius validum mifit fubfidium , quo adiutus k iEmii. la
forciccregicconcraMahumetanos. Sccund6 citac Scotvs ' Decretalem, qua Bonifa- ["f^"]^ F"'-
cius VIII. approbaclibrumfcxcum Decrccalium ; data eft fextoNonas Martij , anuo \ sc<h. in^.
quarto Pontificatus , qui incidic in annum Chrifti 1198. Terci6 cicac "^ Bullam Benc- ^'jj? .
didi XI. quianno i jo^ vndccimo Calend.Nouembris^fufFcduscft Bonifacio.Quarc q.,. ' "^^*
poft hxc rempora hos fcripfic Commentarios, nifi fortaflis prJus opus abfoIuerit,& poftea
illa fuis locis inferueric. Similicer occurrendum eft eis , qui fcrupulum moucrint cx eo,
quod fcripcum Oxonienfe dicacur ; S c o t v s vcro Parifiis habicauenc anno 1 j o^.vti con-
ftabic ex litreris proximc adduccndis , quo ramen probabilius eft , Bcncdi^^um X I. non
nifi ad finem anni pratcfcdentis cledum , dediflc litteras , quas S c o t v s dicic fe legiflc:
vci namque diximus,potuic Panfiis diploma vidifle,& dum fcripta pcrcurrercc,commodo
loco dubium intexere.
X X. Hoc autcm opus , ecfi Authoris immatura morte ab incudibus ablatum , omnes fum-
mis laudibus cxcollunt : /» eo monlirauit , ^uod fiurit ingenio per^icacifiimiu , aic Fer-

A. 4 chius

8 Vita FJoannis Duns Scoti.

a Fcrch.c*. chios citatus ^i&i» rerum /tbditarum ferfcrutatione ahditi/simus , m» cententus exteriore
quadam fuferficie do&rindi ifed adveritatum frofunditatem ajfirans , ficut difceptationum
eiufdem frolixitas , ofinionum exfenfarum varietas , & argumentorum cengefiorum flurali'
tasdemonfirant. Duahus in rehus exceUuit :frima quidem in famofis frofofitionibm valde
accuratis , ^ vniuerfalibus iruendis, ad quas tanquam ad frincifia refoluit fuhtilifiime thee-
rernata c^uttc^ue ; vndefit , vt illis , ceu fortifiimis munimentis , Scotifia tum arguendo , tum
rejfondendo euadant rohufiifiimi. Secunda , in rerum frofriis ratienibus , 'vel ef[entiis,fiue,vt
ScotiBtt loquuntur^quidditatibus^dr rationihus formalibus indagandis, efi incomfarabilis. ckm
enim a rerum ejfentiis accideritia, fiue communia,fiue frofria eafint,fendere nofcanturyfraci-
fuus De&orum fcofus in entium,quod quid c^^nofcendo confifiit.Acceditnatiua qujtda Scotica
fubtilitatis longanimitas, quam (jr in frofofitienibus , & Jfeculatienihus confiantem difcernis-,
oh tdc^ue requirit le&orem valde attentum , & lahoriofum,aliequin fru6iuvacuum dimittit.
Commcntarios hos redcgit in locos communcs magno ftudio & laborc Hicronymus
•» P"'*^*^' '" Fcrraricnfis , Ordinis Praedicatorum , quos, tcftc Pafcalino ^ Rcgifelmo Vcneto , cenfuic
nuncurl" foecundos amoenofquc hortos fcUcium arborura cxcclfarum contcmplationum , in agro
Hcclcfia: fatarum.

^J^odeBe Jcrihit , ^ catholice,

C A P V T VI.

MtdefleMtio. TLluJ prxtcr rcliqua potiflimum in hoc operc , atquc in rcHquis itcm clucubrationibus XXI.
ctinionei. JLcius cft admirandum , quod cum nemincra fibi propofuerit fedandum , nequc in vl-
Jius vcrba iurauerit; fcd in vcritatis gratiam modo hunc, modo illum Dodorcm , ctfii
nominatiflimum , ctfi doftrinac , &: fan(3:itatis titulo confpicuum , pro Scholafticorura
more refellens ; & S.Thomx dodrinam.multis nominibus illuftrem,& communi calculo
commcndatam,phirimis in locis impugnauerit ; pracfertira vcro qua: in prima partc S.Do-
cCaietan.it» £lorcdocuit, vtiad candcm Caictanus prxfatur,diccns*^ : Theologi comflures,neque adeo
pn^ a .i.par- contemnendi, magnum fihi nomen ingenij^ ac doifrina faBuros hincfe ejfe futarunt ffiveluti
munitifsimas arces fortifsimi Duccs felent , ita illifartem hancfrimam fuismachinationibus
offugnarent. I o a n :i e s vero S c o t v s egregia ,frater cateres , hac in re , laborauit fuh-
tilitate , (jr cofia ; quippe qai fingula eius fartis verba labefaliare contendat. attamen ita
modeft^ & rehgiosc fecit,vt nc verbum vllum iniuriofuracxcidcrit, autquodiuftam
olFenfam gcnerare poffit , minus cautc protulcrit. Addc quod maius cft , homincm Ca-
thohcorum virorum , & orthodoxorum Do(^orum fcripta conuellcntem , nihil minus
orthodoxum , nihil non Cathohcum dixiflc ; ita vt cias doArina per terccntura , & plu-
rium annorum interuallum nullo,vclminimo, fufpcdx,aut minus fana; na:uo, communi
Ecclefiac , aut vUius cx tot Concihis , quac toto hoc tcmporc cclcbrata func , iudicio fic
afFcfta.

Vtramquc &: candidam mentcm , & fanam dodrinam , ineo fincere laudauit Anto- XXII.

d Poffcuin m nius Poflcuinus <J : S c o T I, inquit, doilrina graue tefiimonium extat, quod eius libri, ahfque

vllo erroris nAuo, vfque in hanc diem trecentes circiter annos , in OEcumenicis ConciliiSy tnuio-

e Aag.ferm. laff permanferint. Certe cum illud D. Augufiini de laude charitatis , verumfit ' .• IUe tcnet

ad med?"'^ quidquid latct , & quidquid patct in diuinis fcrmonibus , qui charitatcm feruat in mori-

bus ; haud mirum fuerit , fi ingenium De6toris fitbtilismodefiid, (^ charitate praditum , al-

tifsimos fenfus eruere fotuerit ad veritatem indagandam. 2{unquam enim fuam fententiam

frefert in aliorum iniuriam , vel deprefsionem ; quin quorum aut erreres conuellit , aut ofinio-

nes excutit , tam id modefte & adeo flerumque fuffreffo nomine facit , vt chriftiano feEleri

hafijfe a Demine fafientiam ( certe integram mentem ) coniici fofsit. Guliclmus Vorilongu»

f Vorjlong. cundem Dodorem compellans ait ^: Mirum tot fublimia fcrihens , quod in errore non es de-

ceot"** *"' frehenfus alique. Similiterfercadnotarunt PctrusRodulphus ^,&Bargius ''. Quarcnon

R Rodulfh. immcrito facraslnquifirionis gencrahsRomaETribunal,antc Annum i6zo.prjecepitdo-

h Bareius in ^"narura , aut librorum ccnforibus, vt quidquid S c o t i cfTc conftaret, intadum inuio-

proi. I. Se>- latiimquc permitterent. Ccrtc qui ad eius fcrrpta oculos conucrterit,facilc vidcbit, quod

"■"• nan modo pictas Chriftiana orthodoxo Doaorc digna ; vcrum etiara dodrina,& humi-

litas pari grcflu in eifdcm incedunt. Difllcruit ille quidcm quod magis cx vcritate vifum

eft, ea tamcn animi modcratione , vt finc cuiufquam prxiudicio vcritas fuas ferat partes,

& illi quorum fentcncia impugnatur, debitara rcuercntiam. Nec enira fua ita lcdori in-

culcare ftuduicvcluc fincomni haeficationc fcqucnda ; imm6ne eundem ab aliorum

fequcla

Vita F.Ioannis Duns Scoti. 9

fequela abftcrrerct , propria intcrdam placita , non fecus ac aliorum arqua difcutit lancc;
vt vel inde non folum animi fincerus candor,fed veritacis , non glorix (ludium in eo Fuif-
fc legentibus apparcac.

^x fcripfirit Parifiii.

C A P V T VII.

XX 1 1 r. T "IMc dixiraus dc iis, quae fcripfic Oxonij , prxfcrtim in Magiftrum Sentcntiarum , in- §tuij fdfft.
X J.tcr rcliquas cius clucubrationcs, vt laudaciflima,ica magis obuia, & vficaca. Scripfit '" ^•'^•f»*-
dcnu6 in eundem Magiftrum Reportata qua:dam Parifiis,vtiomncs indigitant ; attamcn lujuiunfu.
ca , qua: fub cius nominc circumfcruntur , aliquas patiuntur cxccptiones : ctcnim praeccr ''•"'*' "^' ^'-
ftylum longe diuerfum a fcripco Oxonienfi , difcrepac cciam ab codcm valdc dodrina. fZjJll!''"'
Addc long^ humilius, & infcrius eflc priori opcre,acque proinde ingenio iam proucdiori
Doftoris fubcilis indignum : qui namquc ficri pocuit , vc iunior exadius , fcnior minori
cum laude docuerit ? Atquc hac rationc fadum cft, vt neglcdis Rcporcacis Parificnfibus
umncs inhaircanc Oxonicnfi Commcncario. Ex S c o t i fedacoribus non fuic , qui Rc-
porcata hacc clucidarct, aut fuiscommcntationibusilluftraretentarct.foIusnoftcrHugo
•I Gauellus laborcm hunc aggreflus cft , vt nihil quod S c o t i dodrinae capefTcndje , aut

cius nomini magnificando conduccrct, prarcerirct. lamprodicruntciusScholiain hoc
opus , in Collationcs , Quodlibcca , & alia Thcologica opufcula. Id aliqui cxcogicarunc
cffugij , vt plurima hinc indc coUegcrit Scotvs,&cx fcripco Oxonicnfi reporcaucrit,
tumulcuaria quadam colledionc , vcabfolutum opus opporcuno ccmpore concinnaret,
prarpropcra tamen morte infcdum,cx difcipulisaliquem voluiflc cdere,ne perircc, atquc
cx proprio penu aliqua addidiflc, fuppleuiflc, commucaflc.Profc£t6 Macchzus Fcrchius ■ » Frech. cjt.
omnino S c o t i eflc ncgac, pocius alicuius aic efle Scotiftae ; fcd cgo partim S c o t i, par- '' '•
tim cfl*c Scotiftac ; contradiori cnim voluminc exfcripfic ille,quae S c o t v s libris quatuor
difFufius fcripfit Commcntaria , & qux nos in hac cdicione damus cx Bibliocheca Vaci-
cana , aliorumquc codicum MSS fidc corrcfta , de quibus in Praefacione ad ipfum opus
amplius diccmus. Reliqua cius opcra vbi fcripca finc , non conftac ; omnia commodius
vbi dc Scripcoribus Minorum feorfim egerimus,refercmus, & dc fingulis noftrum profe-
rcmus iudicium.
XXIV. Quando vcro Reportata vcl fcripfcrit,vel collcgeric Parifiis, auc quo ccrto anno vcne-
rit Luteciam , eft incompcrcum. Sub Annum 1 3 04. illic habicafiTc conftat ex licccris Mi-
niftri Gcneralis Fr.Gondifalui, quibus concedic faculcaccm, vt ad Baccalaureatum S c o-
T V s pofllt promoueri. Harura cxcmplar cx Petro Rodulpho '',qui cas cx ipfo tranfcripfic ^ RoJuiph.
authographo.hic fubiungo. « • «ij.

IN CHRISTO SIBI CHARISSIMIS PATRIBVS,
Guliclmo Guardiano Parifiis, vcl cius Vicario, & Magiftris,
Fr.Gondifaluus gaudium in Domino.

D expeditionern dileffi in Chrifto Patris *A.gidif de Legnaco, de quo per litteras veUras Priftn/*tmr

A

tU B*tc»Uut'

certific0tm exijio, citm de alio ( vt moris efi ) eodem csiculo pr/tjentando frouidere ofor ^^^^^^
teat, ^ ciim fecundum ftntutfi Ordinis , ^ fecundum vefiri ftntuta Conuentus , BaccaUureus
huiufmodi frafentmdus sd frafens deheat effe de ^liqua Prouincia , aliarum a Prouincia
Francid,dileiium in Chrifto Patrem Ioannem Scotvm,^^ cuius vitA l^udabiltfcien-
tia excellenti, ingenio'que fuhtiiijiimo , aiitfque inftgnibus conditionihus fuis , partim expe-
rientia ionga, partimfama, qu<e vbique diuulgata eft , informatus fum ad pienum , DiieBioni
veftr/t afsigno foft diEium Patrem ty£gidium principaiiter , dr ordinarie pr^fentandum ; in-
iungo nihtiominus vobis ad meritum faiutaris obedienti/t,quatenusprdfentationem huiufmodi
cum foiemnitate foiita ,ftne muito difpendiofacere debeatis .fttamen conftiterit vobis , quod
Dominus Canceliariusveiit duosftmui iicentiare de noftris , voio , (^ piacet mihi quod frater
Aibertus Metenfis ,fiad Conuentum redire poterit , cum Prafato Fr. loanne deheat expediri.
In quo cafu mando & ordino , quod di£ius Fr. Aihertus antiquitatis merito incipere debeat,
Aiho Fr. loanne fub eo poftmodum incepturo. Vaiete in Domino,& oratepro me. Datum in ioco
Ffcuii Prouincia Marchi<e Anconitana XIF. Kai. Decembris Anno 1 ^ 04.
XXV- Magnum illud fanc cncomium fuprcmi Religionis Redoris dc pccuiiari viro , coque

ado

lo Vita F.Ioannis Duns Scoti.

Graue optimi adolcrccntc. DileBum in chrifio P. Ioankem Scotvm, </^ cuius vita laudabili,fcien-

^effimoniui» ^^* txcellenti^ ingenio fuhtihpimo , aliifque conditionibtti ftiis,fartim experientia longa,f(ir-

timfama, o[U£ vbique diuulgata ejl, informatus fum adflenum, DileElioni velirx. afsigno,^c.

Quantus vcro , qualifque fuerit hic Gondifaluus , Generalis Miniftcr , apud quem ade6

a Aluar. lib. cgrcgie ScoTvs audicbat , docct luculenter hoc fuo teftimonio Aluarus Pelagius *

1. de pian£V. coxuus : SanBd memoria Gondifalpus Hijpanus , de Preuincia Galicix, nobilis gcnere ,fed no-

bilior vita , & moribus , ^ Euangelica faufertate vere frater Mtnor , (^ aeUtor ardentif

fimus reguU, f^ dominus faupertatis,(jr Dominica httmilitatis. Magilier in Theologia realif

ftmus, verbo & opere , de maioribus mundi litteratU in triuio^c^ quadriuio, qtti farttm poji mor-

temfuam Parifiis in vifione quibufdam Fratribus nojiris affaruit gloriofus , in throno refidens

cum corona aurea, (^fceftro ; qui dixit tunc, quodfedes threnifibi afsignata erat iu ccclo,quia

ffirifsime in Ordine iujlitiam obferuauerit.

LutetU Uuream fufcipit Doctoris , ^ pro immaculata Virginis
MariA Conceptione decertat,

Capvt VII.

PAriilis itaque Baccalaurci primum , mox Doftoris infignibus laurcatus , dcindc a fuis XXVI.
in Comitiis Tholofanis Anno 1 307. Regens creatus ^ , primum locum , inquit Poflc-
c Po(reu.cit. uinus '^ , in Schola Parifienfi ajfecutus, Academiam illam multum illuUrauit , Theologia Jcho-
Defenditim- laUick mtiltis fubtilitatihus auEia. Hic primum publicuminiuit certamen proimmacu-
vT^^^c^Ze- '^'^ Virginis Mariae Conccprione ; qui eandcm etiam Oxoni) fecutus fucrat fcntentiam,
ftionem. & Hbro tci tlo, brcui , fcd fohdo,commcndauit difcurfu. Nam cumpubHca, &: folcm-
d Vcrnu!. in nis dc hac re , difputatio ^ , ad fedandos iam cxortos tumultus intcr Mmorcs , & Prxdi-
fn^oL. ct'- ^''^^^'^^^> Apoftohco prxccpto, Apoftohcis etiam prarfentibus inftituerctur Lcgatis (nequc
ccpr. a sixt. cuim S c o T V s primus omnium hanc dcfenfauir fcntentiam , hcet primus pro ea dctcn-
IV. appio- denda grauiora ftrauerit fundamenta ) miflus eft , hbenfquc vcnit Oxonio Parifios , pro
dcfendcnda Virginis puritate , cui fuam omnem , vti diximus , acceptam ferebat doftri-
c Peibar.hb. nam. Aduerf<i fr.rtis tutoribus ( inquit Pelbartus Tcmefuarius * )feoffofuit ingeniofifimus
ait.3. Boiior , magnum fuit fondus argumentortim, quibus imfetehatur , erdntque numero 1 00. om-

nia ftne interruftione , quieto (^ tranquillo animo attente audiuit , (jr mirabili memoria , fuo
ordine refimpfit , foluendo intricatas eorundem difficultates , & nodofos fyllogifmos ea facili-
tate , qna Samfon DaliU iigamina in fatiorem Philifiinorum fofita , dirumfebat. yiddidit
S c o T V s multas , & fortifsimas rationes, frobans Virginem J'an£iifsimam fine originalis
feccati macula conceftam. ASitis obliufefecit fafientifsimam illam Vniuerfttatem Parifien-
fem, qu£ in gratificationem Scotvm celeberrimo nomine DocToRis svbtilis inftgni-
vt Mmpiexx ffjf Hoc itaque adu, & iis, quae fcripfit in Tertium, allcxit Vniucrfitatcm Parifienfem ad
sL pl'"ifitn[. ''^"<^ efFormandum decrctum , quo cauit, ne ad vllos gradus Scholafticos admittcrctur,
hnnc epinio- qui prius tton iuraret , fedcfcnfurum Beatam Virginem a noxa originaria. Decretoad-
f Cncar. in J^''^''^ ^ votum dc cclcbranda quorannis fcftiuitatc immaculatx Conccptionis , Reueren-
eiufid. virg. difiimo Domino Vrbis Antiftite Mifi^a: facrificium offcrcnte,& vno ex Magiftris concio-
P"^-^' nem habente. Quje fcftiuitas dum in diem Dominicam cadit , in Conucntu Prardica-

gLib.aeCo- torum , ahistcmporibusin ConucntuFratrumMinorumhabetur. Scripfiahas ^largius
feft \'4a ^^ l^^i-iius voti nuncupationc , eamque S c o t o dcbitam oftendi. Ipfa fan^ pia , & com-
i5.§.i.n.z. munis opinio iUi fert acccptam ftabihtatem fui principij , & pcr fohda, quc iccit , funda-
mcnta , iuum incrcmentum. Licet enim plurimi, maxime ex Francifcanis, in hac rc ad-
V. Saiazar. 'aborauerint , & fuppctias tulcrint ahj , non nifi S c o t i iaftis fundamcntis fua fupcr-
Itb. dc Con- ftruxcrunt , & ab aduerfariorum molcftiis fe expcdicrunt. Vt non immerito noftri xui
cc^pt.c.i3.& yj^. tjodus ita contcftatus fit '' : Subtilifsimus DoBor quemadmodum omnibus Theoiogis im-
i Pincda in maculatA ConceftionU frofiignandtt author extitit j ita etiam nthilfratermijit qnod in hac re
pnml. Reg. ^^ maiorem Viriinis zloriam facere poffet. Deindc :Ioannes Dvns Scotvs fraci-

loan. Rutz .'^'^ ■'.'■'■', i ■ i ri ■ r t ■ rj

jn vita Scot. fuus , ac maximus ftir^ Concefttonis vindex , qtti tantam hutc doilrinajua authorttatepdem

Morcn^ dc comfarautt, quantam nuliusalius ante, veifofi iffum.

Rin c^p.4. Qji' dc publico hoc cius congrefTu fcribunt ' , illud fingularc & mirandum commc- XXVII.

Lczana in moraut , quod dum ad difputationis locum procederct , coram obuia B. Virginis ftatua

ApoloB.c.rt. , • , , f. • rti^./~ t ^-i-

& aiij piuti niarniorca breuiter orauent , emfquc opcm cxpoftularit 5 fimulacrum vero mchnato ca-

™i. pjte, fignificarit fopcrnum ei non defuturum auxiiium. Communis ita fcrt popuh Pari-

t, ficnfis

Vica F.Ioannis Duns Scoti. ii

ficnfis traditio, ipsaque imago rcm confirmat patcnti,&: vfquc in hodicrnum dicm pcrfc-
uerantijCapitis inclinationc. Profcdo non nifi fupcrno auxilio ita pocuit inualcfcerc cius
fcntcntia, rcfiftcntibus, eamque impugnantibus cx aducrfo pcr tria intcgra fccula dodif-
fimis viris, quotquot cx Angelici Dodoris Schola prodierunc , G. paucos cxcipias. Nihil h* </#5«».*
profcdo S c o T r nomcn reddidit illuftrius, quam fufccpca hxc, pro Virginis indcmni- ^%^'^''"''
tatc , tutela : nam & ex hac difputationc Doctoris svbtilis nomen accepic , & y?«»r.
pcrennem gloriam acquifiuit. Quanquam cnim in Thcologicam facultatcm plurimas
inucxcrit nouas , &:antiquas innouaucrit fcntcntias , cx hac vna dc Maria: immaculato
Gonceptu , tanquam proprio ftcmraate gloriofius cnitefcit , & pcnc omnibus poftcro-
rum votis collaudatur. Pio ftudio, & laudabili conatu,ille Mariac Virginis confuluit ho-
ijori , fed & ab impenfo ftudio , & pracftito obfequio , magnum illc viciffim honorcm rc-
porcauit. Magnaquidemillagloria, quam quidam indicant, & ciarius innucrc vidctur
Epigramma, ad eius fcpulcrum appcnfum ; vt pro vi<3:oria cx illa difputationc rcportata,
nonfolumexauditorumapplaufu, verum & ex authoritatc , fcu nomenclatura Pontifi- ^»'»*'"^-
cia , ei tribucrctur honorificus titulus, Doctor.is svBTiLis,ita carmen vecuftum, «'^7^*/,*'
fcd impolitum, 'w-

Concepta eft Virgo frimifine Uhe farentii,

Hic tulit , &c.
Inde gentu meriti tantum ftbi Papa refuniens

Doctor svBTiLis, Mcitur^ inde dedit.

Papa hic probabilitcr crat Clcmcns V. nam fub Pontificatu Bcncdidi X I. aliquoc mcn-
fcs Oxonij adhuc commoratum S c o t v m duximus ' probabilius, ex Bulla Bencdidi- «Suprin.ij.
na , ab eo citata , iu fcripto Oxonienfi. Ab hoc tamen Bcnedido indidam publicam dif-
putationcm , ad quam S c o t v s perrexit ; dcinde relatam Clementi V. in Galliis anno
fcqucnti creato , cui dum hominis acumen , &: dextcritasin rcfcUendis aducrfariorum
obicdis, narrarcntur, Svbtilis Doctoris agnominc cohoncftafTc non cft omnino
improbabilc. Nifi &: probabilius , & verofimilius vidcarur Epigrammatarium per Papd
nomen intcllexifiTe Epifcopum Parifienfera ; ita cnim prifca ferebacxtas ; vt ctiam Epi-
fcopi Papx , vcl Patres Patrum , quod illa vox fonat , appcllarentur. Exempla habcs plu-
rima in Auguftini , Hieronymi, &: aliorura cpiftohs ad Epifcopos confcripcis.

Coloniam mittitur , ^ qua de caufa ?

C A P V T V I 11.

HOnorifico donatus nominc, magno auditorum concurfu lcgit Parifiis ; dcncc Anno
1 5 cS.fupcrucncre Miniftri Gencralis Gondifalui obcdicntialcs littcrx.vt Coloniam
Agrippinam fe transfcrrct. Acccptis littcris cxtra Lutctiam , in prato Clcricorum , quo
co dic cum difcipuUs , rcmittendi animi gratia, feccfiit, coeca & prompta obedientia '', |'n^*'j''T^*
valc difto iis,qui aderant,rcda Coloniam itcr affumcre coepit,antc quam domum,Iibros, q. i.
aut fcripta collciiurus, fcu Fratrcs falutaturus rcdirec Admiraci difcipuli.incerrogarunt, ''■'""/'* »**-
cur non abirec in Conuencum , Fracribus valcdidurus ? at ille dignam loanne proculit
fcntcntiam : Pater Generalit Coloniam ire iubet , nen in Conuentum ad falutandos Fratres
redire. Grauis fanc , & ponderofa fubeflc debuic caufa , vc canrus homo , cx Acadcmia ^'^: '^'S'-*
omnium prima, deftinaretur ad Vbios, apud quos Vniuerfitas non erat , ncquc ipfa ciui-
tas , quantumuis inferioris Gcrmaniz Metropolis amplififima, pulcherrima, atquc poten-
tiflHma , pracferenda Lutetix. Varias varij rcferunt : quidam volunt proindc miffum , vt ^' ^-''"rfi-
Academiam caftcrarum inftar fundarcc, & ccrccabfque fcrupulo aflrcric Pccrus Rodul- j^f ^*"
phus % quod Foiuerfttatem Coloni/t inftituit , & frimus fundamenta iecit, Atqui improba- « Rodulph.
tum putant alij , cx co quod teftibus lacobo Middendorpio ^ , & loannc Pitfeo * Acadc- ^ Middcnd.
mia haec,fub Vrbano V I. Legatis cx Mendicantium Ordinibus ab Agrippinatum Scnatu At Acad.Co-
dcftinatis , ad Annum 1588. fundata fit. Poffunt camcn hxc ica inccr fe cohxrcre , vc & ^''"pitf je
S c o T V s cum aliis Dodoribus inccpcric , & fub Vrbano alij pcrfeccrinc. Prima funda- fcript. Angl.
menca bonarum artium, & honcftr difciplinx icccrint A Ibcrcus Magnus,Thomas Aqui- ^^^so».
nas, & S c o T V s ; ali j fupcrcxcruxcrinc caecera, qux ad Vniucrficacis brnacum,& complc-
mencum potucrint deVuifie. Nequc cnim repentc , vnico impetu ftabiliri potcft litteraria
haec cefpublica , qux toc fumpcus , redditus , Magiftros, miniftros , aulas difciplinar, &: id

'genus

n Vita F.Ioannis Duns Scoti.

gcnus alia plura rcquiric. Atquc ica infinuare vidctur Pitfcus ; non cnim abfolutc tunc
inceptam fub Vrbano dicic, fcd publicis iam fundatis lcdionibus , dcbitis aflignati» fti-
pendiis , Acadcraiam credam , ftabilitara , &: priuilcgiis munitam ad Vnmetiitatis Pari-
% cratfpol. fienfis fimilitudinem. Concordac Pecrus Cratepolius * his verbis : Tempore Frederici III.
de A.chiep yfrckiepifcopt Coloniert.Anno Dem. i i%%.fub Vrbano V I.frocHrante arfiplipimo Senatu^initium
n.sj. hnbuit. rrim/imle6{ionem prafente Senntu ,/icClere,indomoCa,pitulfirimaioris Ecclefafe-

cit D. Gerardus CM^lcarienfis, ac Theologm quidam Parifienfis , hk qitoque oltm hutpn Vniuerfi-
tatis fundamenta iecere , D. Alberttis Magntis , S. Thoma^ Aqttinas , Ioannes Scotvs
do^if^imi viri , fub his , & fub S c o t o forcafiis incepta , cunc fuic omnibus prjemiflis re-
quificis Poncificiaauchoricatc ftabihca.
jin vt schi- Aliam ahj caufam aflignanc, vc fciliccc priuatam intcr Fratrcs fui fodalicij Academiam XXIX.
iMvteriMs inftituerec. At probabile noncft tantum virum, publicum Profefforem m Vniuerfitate.
tnjitutr* . p2j.jfjgjjg ^ iHinc amoucndum , vt priuatsc inter domcfticos duntaxac Schol.x principia
pracftrueret. Immo & infticutum iam ftudium apud Mihores Colonienics probat tabula,
fcu indcx Fratrum ibidem fepultorum , qualis communiterin mon?.fteriis Ordinis habe-
tur,m quo cum caetcris Rcligiofis ibidem connumcratis, hi recenfenrur lUius xdis Lcdo-
res : Fr.Andreas quortdam Le^or Colonia. Fr.Alberttts de Mediolano quondam LeBor ( 'oloni£.
Fr. Hymtctts Vol quondarn LeStor Colonitt. Fr. Gerardus qttondam Lecior ZoloniA Reuer. P Fr.
VVillelmus. .Le^er Colonitt,qui obiit AnnoDom.i ^oj.Dcindcin eadcm tabula,poil trigcli-
mum quintum fequitur Reuer. P. Fr. loannes Scotus ,facrit Theologit Profejfor , D o c t o r
SVBTILIS nominatus, quondam Leilor Colonid, qui obiit Anno r 5 08 ^/ Idus 2{ouembr.
bFerch.c.7. Scribic vcr6 Matchxus Fcrchius ^ Pccrum Paulum de Nouariajnfubrix virumjteftari X X X,
jtn aliorum fc Jn MSS. quibufdam vetuftis codicibus caufam,quam fubiicio, lcgifTc : In Conuentu Pa-
inUiii». rifienfi Francifcano legebant Regens primfts Reginaldus Prouincialis , feu titulo,feu re , fuper
Prottincia Prouincite:Regens fectindus Ioannes Dvns Crtz« iunier,Scholaprac/art[!^imii,acfre-
quenti(?imis , qui eius doftrinam exofcularentur, viris referta, in Sorbonx. Cathedram conjcen-
diffet ( tn qua Reportata pro illorum temporum confuetudine dicitur compofuiffe ) feriior notam
non tulit. Sed prAclaram naStus occafionem quod Scabini Colonienfes talem Coloria tn Ger-
mania, qualu Lutetia in Gallia erat,Academiam erigere optarent, a P Generali I o a N N E M
S C o T V M tanto operipraficiendum curauit.Receptas pro voto litteroi Prouincialis,mora impa-
tiens,ad Scotvm,^'»/ tum remittendi animi gratia extra Parifios cum difcipulis,afiifque hone-
fiifiimis virii effet,tranfmiftt. Doctor s v b t 1 l i s litteras emni cum reuerentia excepit,f^
nec Lutetiam quidem ingreffus,Coloniamreciaperrexit.StA & ha:c caufa incidir curo prima,
vanatquc folum in modo narrandi, &l omnium vota potuerunt concurrerc, vt Coloniam
S c o T V s mittcrctur;ciuium Agrippinatum ad fuac vrbis fplcndorem,conforcis Rcginaldi
ad xmulacioncm.
e Percl».ibid. Grauior illa caufa , quam Ferchius ' pracfcribic. Emerferat , inquic , ante aliquot annos XXXI.
jin vt cbfi. fi^^ Begardorum, & illorum, quife de ordine Apofiolorum ,fuperbe nimii nuncupabant., toties
fitret mre- a Pontificibus condemnati ^ ; qui etiam friBa fronte afidei Catholica linea exilientes, aduer-
dvide Ab- ^*'^ Ftdet CathoUcx fatores infurgebant, prafertim aduersus Fratres Pr<edicatores,dr Minores^
nal.Mio.An. eo vfque , vt tii conciones habentibus Haretici publice obfifterent , acpetulanti dijputatione
iji8.n.}8. coffgrgdi auderent. Erant Colonia plures ex Dominicanafamiliaalumni Alberti MagJii Anno
I r 86. inde in ceelum affumpti.Minorita,Le6iore eorum defunEio Anno i J o j hac de re Genera^
lem Gondifaluum , velfolum , veletiam cum Archiepifcopo Colentenfi,fecere certiorem ; Gene-
talUpro z>elo Chriftiana fidei,& religionis Francifcana feruentifsimus, illuc Ioannem S c o-
T V M nunquam difputando viBum,ad truces Hareticos reuincendos,ac radicitus euellendos di'
rexit. Nam etfiBegardi , atque Beguirfa in Italia, Prouincia., altifque irt locis ebullierint , au-
dacesnimis,(jr eftrentes erant in Germania , eoqueprorumpebant infolentia,vt publicis in con-
' eionibus , in medio plenifsimorum cenfeffuum infttrgerent in Pradicatores , & Minores, illortim

harefes e roftris condemnantes. Patulum extat huius temeritatis teftimonium in Codice Stattt-
terum Colonienfium , vbi ,ad Annum i; 06. refertur decretum Henrici II Comitit de Virnen-
kurch, Archiepifcppi Celonienfis , centra hcs errores , fub his vcrbis , Feria fecundapofi Domi-
nicam luuocauic compaBum : dr qued amaricante mente referimus, eorum aliqui laici, ac lit-
teroi nefcientes, Pradipatoribus,^' Minoribus in fermonibus eorum , ^ pradicationibus publi-
eis ( quibus in agre Theologica fapientia centinue laberantibus , pradicationis verbumper fa-
erofanBam Ecclefiam efi commiJfum,(dr miniBeriorum Dei , t^fideifecreta lucefcuni) non ftne
vehementi fujpicieneprauitatis Haretica publice reftiterunt , infidelium iniuriam , ^fan6ia
pcclefia;frrorem,& cacitatis catiginem,inveritatis lucemjpargentes,temereinfultarttnt.

Aljj candcm mifTum Scotvm volunt Coloniam, vc Albcrci Magni difcipulis pugnam XXXII.

redintc

Vita F.Ioannis Duns Scoti. ig

redintcgrantibus , & controuerfiam dc Conccptionc Virginis rcnouantibus obfiftcrct; ^nvtvhxj.
caquc dcxreritate, ac dodrina: fubtilitatc, apud Agrippinatcs, quiapud Parificnfcs , Vir- "ZmtmJ!!,'.
ginis immunitatem a peccato originali aflcreret. u dtfmd*.

O uatuor iftx caufac, a variis rclata; , poterant codem tcmporc concurrcrc , atquc pro- "!• .
ptcr omnes ScoT vM tranlmitti Coloniam. rortailis tunccxortacoguatio Acadcmiam fur cmna
publicam inftituendi ; tunc Minores Lcftorc carebant : Hazrctici infoleutius fuum virus '^^" '*"/*'•
fpargcbant, atque Alberti difcipuli , Virginis a noxa originali indemnitatcm maiori op-
pugnabant conatu : omnia hacc cfficacius mouerc potcrant Primiccrij animum,vt Dodo-
rcm, quantumuis valde apud Parificnfcs dodrina , & auftoritatc pollcntcm, ad Vbiorum
votum Coloniam deftinaret. Argumcnto eft cum a Primoribus vrbis cxpetitum , quod
aduenicnti Procercs , cum Clero , & populo obuiam proccflcrint , & quafi folcnni
pompa , vfquc ad Conuentum fuorum deduxerint. Non aliter quam olim Vcnicnti Pla-
toni , Syracufanorum Rex,quadriiugisalbis , & vittata naui;itanobilifllmaciuitasharc MarCl, Fi-
S c o T o aduentanti magna populi frequcntia, crebro Magnatum apparatu , occutrit , vt piatonii' "*
cum tanquam Solem aliquem,fibi exoricntem,fufcipcret,& amplexaretur. lacobus Mid-
dcndorpius * Colonicnfis fcribit , eum in ccenobio Minorum frequcnti fchola lcgiflc , & aMiddend.
difputaflc fa^pius cum immaculatx Conccptionis impugnatoribus. Scd & Hxreticos fu-
pradidos acriter infcdatum fuifl*c , innuit tabula Epitaphij ad fepulcrum appcufa , in qua
hoc diftichon pra: reliquis habetur :

Concepta eji Virgo frimi ftne Ube parentis.
Hic tulit , hic htrefi pr<ielia dura dedit.
Nequc enim rcde exfcripfit Rodulphus '', aut fi qui alii,qui ita lceunt : b Rodul.Vo-

,. , i.J I 1 j j-.. "'<>"• VVil-

Hoc tuht , hoc dtcfo pr£lta dura dedtt. loc. citati.

Prioriquippe modohabetur praetumulo appenfum, ncquead feruandam mctri rationcm Betti.invita
mutanda eft narratio Epigrammatarij , aut vcritasfadi, Dcdit itaquc Scot vs harrcfi ^'*'""
horum nebulonum duraprxlia, fermonc, fcriptis, & frcqucnti congreflu , corilm crrorcs
profligans, atque ipfos nuUo loco confifterc pcrmittens.

SCO T/ mors •, fed qmlis ?

C A P V T IX.

XXXIII. TJLurimis demum facrarum aftionum, concionum ,difputationum, & fcriptionum
X ad fidcm illuftrandam , morcs corrigendos , religioncm amplificandam , pofteros
inftruendos , mcritis, &: virtutibus plenus : Confummatu^ in breui , expleuit tempora multa,
donecci pro temporariis laboribus,Dcusa:tcrnam rcquiem offerrc, ace tcrrisraptum, in
ccelum (vtpiecrcdimus)euehercdignatuscft. Itaquc Anno 1308. VI. IdusNoucmbris, scotm fH
ipsa omnium Sanftorum odaua die , ad Sandorum omnium communioncm cuocatus *""'""■•
cft. Ita confpirant omncs in hunc annum , & diem , vltra tabellas fepulcro appenfas ; vt
mirum fit quoraodo folus Abrahamus Bzouius * : lijmii fejiinato funere eum feptilcro ad- c Bzouiu»
httc viuentem illatum ., inedque mifere ntmis fujfocatum Anno 1194- fcriptitarit. Mirum |^""° **'■*'
ctiam quam varie , & inconftantcr de cius morte fcribant Authorcs , non aliter, quam dc ^^'««w «r-
Pythagora , &: Empcdoclc ^ , grauiflimis Philofophis , fcripferunt ahj , quorum mors vna '''i'^^^^^ jc
multiplicitcr rcfcrtur. Id autem communitcrcircahomincsprajftantifllmos fit, quia ho- vUi$ PhUo-
rum fama, vti maior, ita mukoties inccrtior : & quorum non intereft gloriar eorum , alio- ^"'P''"'
rum rumorcs facilc cxcipiunt , non veram fadi rationem conquirunt. Scotum vero prac- Aii^pti 4Uut
propera morte raptum recentiores fcribunt Authores , &: apoplcxia corrcptum : lcd id a 'W'"'*»^-
lacobo Philippo Bergomenfi cxordium cepit,& ab eius xtate vircs acquifiuit eundo. Etc-

nim ante authorcm iftura, nuUum inucnio , qui apoplexix huiufraodi memincrit. Coaiui KiftiiMntur.
Hartmannus Schedel Nurcmburgcnfis , & Sabellicusprimi cx cocrrorcm haufcrunt,a
quo magnampartcm fuac hiftorix mutuati funt. De SabcUico ita largius alias probaui*; einApoloK.
dc Nuremburgcnfi, Trithcmij fubiicio tcftimonium : Hartmannm Schedel Tiuremburgen- s\J^°"*/'''
fis,&c. fcripfit inter aliaingenij fuiopufculaexlacoboBergomenfi,& aliisHifioriographisM- a.9.
dens nonnttlla , maximede rebw Germanorum,optu grande, & inftgne , quod continet hiHorias
temporum. Viuit vfque hodie apud Tiurembergam ,fub Maximiliano Rege Anno Dom. 1 494,
Alij poft hos narrationem,vcluti per manus traditam,amplcxati,crrorcm foucrunt.

XXXIV. Attamcri Trithcmius f quantumuis apud hos , corumque duccm Bcrgomcnfcm , ill ud f Trithem,
mortis genus legcrit, tanquara commcntitium neglcxit : nouit cnim tanquam lcriptor •**^"'P'°'-

Scoti oper. Tom. I. c domcfti

14 VitaF.Ioannis Duns Scoti.

domefticas,& loco vicinior, lcuitcr nimis adinucntam lianc apoplexiam,quam antc hunc
nouum afleitc.rem nuUus rctuleritjncquealiquod Germani2e,maxime Colonia;, vbiSco-
tus iaccbat,monumcntum indicarit. Abfque vllo itaquc difcrimine a communi obitu alio-
rum , ita fcribit :Ioannes Dvns, icc. morttur temporibw Alberti Imperatorii , Anno
I jo8. VI. Idtis Nouembris , Coleni<t,a,fui Minoresjepultus. Idem ctiam in Chronico Hirfau-
gicnfi : Anno.xQc^mt^prmotatoScAxcct^ 1 308. V I. Idus Noucmbris,©^////» Colonia Ioannes
S c o T V s, DoiiorSubtilis, Ordinis Minorum , ibidem infuo Conuentu , ad introitum Sacrisiid
fepultus , qui quanta fcripfertt , quamfubtilia, dr profund.i in Theologia receptiua , c^ omnes
Theologi nouerunt , dr nos in Itbro noftro de Eccleftafttcis Scnptoribus annotauimus. Omififfct,
fcilicct, Trithcmius , fi quidpiam rei nouitate circa S c o t i mortcm notandum occurrif-
fct,qui tam diftinfte annum,menfcm,dicm,fepulturam,&: fcpulturx locum adfcripfit? Ad
eundcm modumChroniconctiam Colonicnfe, codemxuo, fcilieet 1499. imprefTum,
njortem S c o t i rcfert, & aliud eius fepulcrum, quo rranflatus cft ad Chorum.

Ai^ dittift Improbabilius valdc , quod al:j comminifcuntur , nimirum fcftinato nimis funerc pro XXXV.

ntiuumfrpui. mortuo tumulatura. Figmcntum hoc abundc refellit folcnnis,&: rcligiofus ritus Conucn-

MM.

t*d a»t ^"^ Colonienfis,ab ipfis initiisinftitutus,&: rctcntus.qucm &: communiter vniuerfum ob-

feruat fodalitium, Fratrcm defundum,non nifi fequcnti dic fub Mifia folenm traderc fc-

puIturiK , quo diuturno temporis interuallo fopiti fenfus foporem omnem excutiant. His

adde varia medicamina,diuerfaitem experimcnta,qua: in hutufmodi morbis folent adhi-

facri, norydcfuiflfc viro,qucm cxterni fufcipiebant, domeftici vcnerabantur, difcipuli dili-

gebant , & omnes in vniuerfum cupiebant incolumem. Quis credat Magiftrum grariffi-

mura, omnium votis expctitum, omnium iubilo antc paucos menfes exceptum, ita fefti-

nantcr, & feralitcr adfepulcrum rapipotuiftc, vtnullus expIurimis,quospIcnaedoccbac

fchol5, difcipulis iftudfcirc : adeoqucbreuetempus elapfum fit,inccr fenfuum foporcm,

& fcftinatum funuS, vt nullus ex difcipulis, quos abfentes fingunt,fupcrucnirc potucric?

Dcinde mcnfe Noucmbri,quo mortuus eft S c o t v s, maxime vacatur ftudiis,neque crc-

dendum cft ita feriatos foris difcipulos , vt nuUusadfucric , qui refcrret huiufmodi fen-

fuum foporcm Magiftro fuo fuiffe famili3rem,vti ipfius fabellx afierunt Authores. Si vc-

ro infolitus fuit , &:primahac vicecum cftpafius , quomodoaftrucre poterant fupcrue-

nicntcs difcipuii.eum viuum,&:in ecftafi conftitutum,tumulatum,&: non potim mortem

obiiflTc ? Dcmum adco fui immcmores crcdemus eos,qui adfuerunt,&: fepclierunt, vt im-

pianishomicidij pericuIum,quod fub oculos erac,contempfcrinc, ncquc in Dcunijin uo-

minatiflTimum communis inftituti confodalcm,pcccare timuerint ?

Anvitienter Quod vcro cx Paulo louio adiunxif Bzouius,r^^f//«?<r,fcilicec, 'vita,fero morbiimpe- XXXVI.

^m/»»/». ^^^ naturam difcufiffe,fruftra eunderh ad petendam opem miferabili mugitu edtto..pulfato'que

4iu lapide, etifo tandem capite periijfe ; admirationcm incucit,qu6d vir Rcligiofus,fratcrnae

Gharitatis vinculo,fa^ccm debito,coniundus,ade6 facili calamo cranfcripfcric in cclcbrcm

Dodorcm fummaminiuriam , eamquc non mcdiocri auxcric incremcnco,aflrcucrans,cc-

tcrrimomortisgenerc, w/jw/y^y?/, aitt certe occulti criminis paenas perfoluijfe. Tantx fidci,

fMuli tcu^ tantar authoritatis,autopinionis louius , vc BzouioEcclefiaftico Annalifta: vnusfufficiac

^'' pro fcribenda re graui , amplifl!imo Minorum infticucocxofa, claflico Dodori viro Chri-

ftiano , numcroftflimacfcholac Antefignano iniuriofa ? ludicio & fide ambiguum , dicit Li-

tLipf. Jib.i. pfius'',^^ vbi aJfeSfusadfunt, obnoxium ad gratiamfe dare,^ auram. Robcrtus Turncrius^:

Poht. c.y. (jM.a.Ce fanum, ait, Scriptorem qui laudat, vituperat, non ad normam veritatis ,fedpro ratione

apad Hcr- frdtmij : vt non immerit6,cIogii loco, ci fymbolum Aubertus Myrxus " appofueric : Vena-

oart.inMan [j^ ^ (^i penna fuit. Alij acerbiiis eius vacillantcm fidem infringunc , Paganifmum pocius,

c Myr*ius'fn quam Chriftianifmum rcdolerc,cx Gcncilium morc loquendi probanc : cui pocius vcrbo-

eUron. r^im jcnocinium, quam hiftoriae vcricas applaudebac , cui menciri, fingere, fallerc, rcligio

fuic , modo fub afFedaca vcrborum illcccbra Lcdorcm cireumucnirc, incfcarc, &: capcrc

poflTct^ipfam vcritatem,ccrtis,& importunis figmcncis noua,& percgrina imprcfllonc infi-

cerc : eademum feriberc,qu3eanimus,non vcricas didabac. Ance huncqucm mihi dabic

Auchorem Bzouius,qui miferam hanc refcraccragCEdiam,auc Scotvm fuiipfius dicac ho-

micidam?Bina intcgra fecula clapfa func ab obitu S c o t i,antcquam fabulofum hoc mor-

tis genus adinucnerit louius , pro quo mallum cicac Authorem , traditioncm nuUam prac-

fcribir, ncquc ipfum vulgi profcrt rumorcm. Adfuit fcilicct funcri S c o t i folus louius,

qui ca rcfcrat, qux nuUus vidit, nullus audiuic, duccncis annis nullus cxfcripfic ? hic can-

tus Hiftoricus folus , & vnus, qucm grauis iniuriz Auchorcra pracfcrat Bzouius ? cx quo

calumniam vniucrfam infuos corriuet Annalcs ?

Dicct tamen fc planc rcculilTc , & exfcripfifle louiana vcrba , fcd iudicium rcliquiflTc XXXVII

pcncs

Vita F.Ioannis Duns Scoti.

ly

pen^s Authorcm,ncquc fidcm propria cxtorfiflTc fuadcla.Quid tamcn fibi volunt illa nar-
rationis cxordia cx propria pcnu dcfumpta ? Hoc anno voUns^lens,ex humanu ahtit Ioan-
NES DvNSivs, &c. Quid itcm fccundx cditionis audarium , quo plurimum aggrega-
uitiniuriam? Monitus crroris primae imprcflionis , Minorum qucrclascotcmpcramcnto
lcniuit,vt adnarrationcm louianam dcfcflinato funcrc,mifcrabili intrafcpulcrum mugi-
cu,&: clifo capitc , addidcrit ctiam manus deuorajfe, Authorcm citans Gencbrardum. Scd
pofl:quam finccrc & candidc Gcncbrardus ex Trithemio retulit nihil aliud, quam S c o-
T V M obiiflfc Colonix : adiunxit de fcftinato funere, rumorcm incertum quorundam fub
dubio vcrbo ,ferunt , quod tamcn Bzouius omifit, ccrtum volcns apud Ledorem , quod
dubium, &: fabulofum erat apud Gcncbrardum

XXXVIII. Addcdidum , aperto fepulcro in gradibus Mftufolei deuoratisrnanihus repertum fuiffe.
Sedomnia haec figmenta, vnus illc mos fcpcliendi Fratrcs apud Colonienfes, facil^
refellit. NuUus enimaut fuit vnquam vfus fepulcrorum concameratorum ineaEccIc-
fia Francifcanorum Coloniz : Fratres namque cffofsa , & inicda humo , terra: commen-
dantur : fic autem neque fpirare , nequc mugirc , ncc pulfarc , ncquc gradus afccnderc
poflfunt fepulti. Adiungcritum communcm , & perpetuum Ordinis alligatis manibus,
& pedibus defundlos fcpeliendi. In illa vero prouincia Colonienfi vltra hoc fubfter-
nitur eis aflfcr, feu tabula, cui cadauer alligatur , & fic ftrati fepulcro inferuntur. Demus
ctgo hominem fanum , robuftum , afTcri nexis manibus fimul & pedibus alligatum , &:
cxtra fepulcri anguftias in plano locatum , ncc aflTurgcrc , necquod defuper cft pulfarc
capitc potcrit, neque ligatas manus deuorare. Quomodo ergo in fepulcro ( dcmus con-
cameratumfuiflfc) infirmus, &cum infirraitate multishoris ludlatus, idprxftare,caque
vehemcntia potuit, vt caput elifcrit ? Dcinde fi ad gradus afcenderit, ibi pulfauerit,mifc-
rabili mugitu opem inclamauerit, idque in Ecclcfia, ad introitum Sacriftiae, vbi commu-
nis erat tranfitus Fratrum;ade6 impij,& crudeles erant in virum,optimc de illis meritum,
Vt necfepulcrum aperire,nec lapidem amouerc voluerint ? Demum, fi fefHnatofunerera-
f t tn efl ,<\noA fupereflrepotuittantoMaufoleocondendo tempus ? Quod fiantcacondi-
tum dicas , cui quxfo ? Fratribus, an alicui Hcroi ? Non illis , quibus humile aperitur fc-
pulcrum , non vero graduale , aut magnificum extruitur Maufolcum. Si Heroi , qua au-
thoritate, vel prxfumptionc, alieno tumulo Fratres fuum confodalcm inferrent ?

XXXIX. , Poftremo vellem in hoc cafu confidcraret P.Bzouius,qua facilitatc.qua leuitatc abfquc
vllofundamento fccundbm varias affeftiones huiufmodi fparguntur calumnix, &: dif-
funduntur iniurixrquarum ipfc patulum,& manifeftum palpauir, & exfcripfit cxemplum.
Hxc etenim ipfa, qux S c o t o imponuntur, nimirum extremamanuum deuorajfe,(^ caput
ttdparietem elififfe , etiam de Bonifacio V I II. * Summo Pontifice fcripfcrunt varij Au-
thores, Piulo louio, & rumore inccrto apud Gencbrardum longe potiores , & tamen in-
uentafunt corpus cius , caput, &: manus illsefa, Anno i6o6. quodirutofcpulcro , inucn-
tum eft cadauer integrum in farcophago reconditum , Pontificalibus vcftitum : ita vt ad
hoc manifcftum fpedaculum non immcrito ira ipfe fcripferit Bzouius ^ : Talfum efi , quod
inRegis Philippi, atque Columnenfitim gratiam aliqui impofiores olim dixere, quafi BonifaciHS
in tam violentum morhum inciderit, vtfihi ipfe manuum extrema eroferit , ac furenti fimilia,
capiteparieti elifo, decefferit Nam me tn vrhe, &c. Bonifactf fepulcro aperto tota vrhe adfpe
£faculum concurrente, repertum eft eiuscorpta Ponttficaltbus vefitbus indutum, adeo integrum,
incorrupttimque, vt non nifi extremum nafi defideraretur. Porro mantu^ quas aduerfartf erofas
mentiuntur, tam vtuid^e, tam integrx,omnihtifque digitis integru confiantes,vt etiam ven^^dr
neruipelle, & carnthus operti, extuberantefque vifxfaerint. I» earum vntusdtgito erat annu-
lus pontificius fapphiro diues , quem Cardinalis Caietanus pretio i oo. aureorum dato redemit.
S\ crgo ei exemplo manifefto , & publica experientia compertum fuit , in huiulmodi ca-
lumniis pracualuiflc animi paflTioncs^vt quidam in gratiam Philippi Pulchri Gallorum Rc-
gis, aut Columncnfium,Bonifacij inimicorum,eas indignc eflfinxerint ; cur cafdem in no-
minatiflTimi viri, & ccleberrimi Doftoris iniuriam cffi(ftas,non potius rcfcllerit , quam rc-
tulerit , aut tanquam dubias potius filcntio inuoIucrir,quani fuo probaucrit iudicio.

X L. Atque vt ad primum Authorem louium redeam;admiror fanc vndc cxorfus eft huiuf-
modi fabellam, neque fcire, aut perfcrutari potui , vnde fundamcntum , aut occafioncm
aliquam candem fcribcndi dcfumcrc licucrit.Nifi fortaflTc ea, qua pcr vniucrfam fuam hi-
ftoriam vfus eft fingendi Iicentia,volucrit,quac de Zenonc Ifauro Impcratore lcgit, Scoto
ctiam in alicuius gratiam adfigcre. Hxc enim ipfa , quac de S c o t o louius rcfcrt , fcri-
pfit etiam Euagrius "^ de Zcnonc. Narrat cx hoc Authorc Baronius ^ , comitiali morbo,
quo crcbro laborabat, arrcptum, pro raortuo habitum, viuum fepultum cffc : cum vcro c
Scoti oper. Tom.I. c x fcpul

A%.

aVideCiie-
con. in vua
Banif. Pioc-
da in Mo-
narch.lib at.
cap II. J.i.
ioan. Villao.
Iib 8 c 6^.
b B^.ou. Aqq,
ijoj.n.y.

VII liorpm
integrum ,p

rtftrtum.

V»dt <»lmi^
nU J^etitm
dtduxit C«-
uim !

Znunitjfuf
ri moTs.
cEuaglib.}.
cap. x>.
d Baron. Aa.
4ji.n.i.

i6 Vita Eloannis Duns Scoti.

fepulcro lamcntabiliter domcfticos,& fatellitcs implorarct.prohibente Ariadna vxore,cui

inuifus cflc coeperat,nc quis monumentum aperirct,miferc periit,fuis ipfius lacertis,& ca-

t Cedrcn. in ligis,quas geftabat,comeftis,vt poft compertum efte Cedrenus^narrat. Quid ii louius pro

h!ftor!" fuo arbicrio,& libercate fcribendi S c o x v m nobis pro Zenonc fupponat ? Aut hominem

, piu,fibi camen,vcl fuis infenfum,dcnigrarc cotendat infelici morte fceleratiflimi Zenonis.

Quid ll aliundc fortaflis error hic,ex alio cxortus cft maiori ? Sandi ffimum inucnio vi- X L I.

b Trith. in funi Gcroncm , Archiepifcopum Colonienfem ^ , cuius cledioniex Angelica monitionc

faug." "^* Summus Pontifcx confenfit,&: confecrationi interfuerunt SS.Petrus & Ambrofius,oIeum

chron. Bei- infundentes,in ccftafim adum, haerentemquc diutius immobilem a V Valramo Diacono,

gicumABfto Epifcopatumambiente,viuumtumulatum efle. Dudlus tamen tantifceleris pcenitudinc

Brufch. dc V Valramus poft obtcntam Epifcopalem Sedem , Romam venit,& a Pontifice ea ratione

Baron.w* abfolutus cft.vt aut nouuminftituerct Monaftctium, aut vetus aliquod iu fua dioeccfi in-

5<fy. ftauraret. Cocnobium itaque D.Martini Colonix rcparauit,&: bonis mulcis pro Religiofis

%7<^^li' ^^ Scotia aduentantibus dotauir.Non immcrito Mattharus Ferchius " hinc prodnfTc putat

cFerch.e.jo. etrorcm. Dum cnim Monaftcrium Scotorum audiunt popularcs, ob hominem viuum fe-

pultum, fuifle conftrudum,faci]e fufpicari, aut dici poflit, & vulgari fpargi rumore, pro-

ptcrca illi pcregrinsc nationi datum graue Coloniae domicilium,ob aliquem fua; gcntis ita

indigne occifum,& crudelitcr fepulcro viuum inicdum. Sic itaque S c o t v m viuum tu-

mulatum fuifte facile credi potuit, & a viro Scoto ad Ioannem Scotvm brcui mor-

bo, vt mox dicam,fublatum,transferri fabcllam,cx errorc prognatam.Ego mihi fanc per-

fuadco , vel ex dentato calamo louij , vel ex ignorantia quadam fupina , merum hoc

prodiiflc figmentum.

Aliud honorificentius mortis gcnus,quidam ex S.Bernardino Senenfi excogitarunt , vc X L 1 1.

^Deutet.34. velut alcer Moyfes mortuus (it.tuhente Domino '^.Dicunt cnim in ccftafi conttitucum,dum

i>icunt »iij L)eo fruerecur,ex hoc mundo cranfiifle ad Pacrem, & .\ Fracribus huius rei ignaris , ira cu-

Seotuminec- mulacum jquaracioue pariesincermediusdiftblucuseft, vc, qui antea Deo per altifiimam
p«fi fepum. ^ , : . ,' . , . r 1- . . .\ ' .

concemplationem vniebacur , cidcm ablquc carnis impedimenco intimms coniungcrecur

e Pfeudo- pergloriam. Vcrba quxex Bernardino tranfcribunt,fubiicio' : Oportet fubleuarewentem

{etm^i ' ex- ^^ ijlisfenfualthu^ ad infenfunlia,ficut accidit Mdgiftro Subtili S c o t o^quifuit extrd^m de

eraord.i'arr. fenfualibus ad injsnfualia , (^ itafuit eleuatus-, quod Fratres qui ignorabant hunc folttum eius

morem , credemes ipfum fore mortuum ,fubterratterunt eum •viuum , (^ fofea venientes eius

difcipuli , fcientes id f&pe accidere , (ir (^uid foret de eius modo , interrogantes repererunt eum

'viuum fubterratum fore , id ef,fujfocatum.

Attamcn quantumuis honorificum , ego apocryphum hoc mortis genus reputo , & eo X L 1 1 ]

difficilius admittcndum hoc tcftimonium, quo leuius, & abfque vllo fundamcnto S.Ber-

TtmtuAff- nardino attribuitur. Nam quartus ille Tomus Scrmonum , qui c^adragefimale Serafhin

^rdini «« infcribitur,& S.Bernardino adfcribitur, ex quo tcftimonium hoc defumptum eft, non eft

muifitt fandi Bernardini , fed cuiufdam colledoris Danielis de Purziliis, vti in ipfius libri fronte

adnotacur, & Petrus RoduIphus,cuius opera, & ftudio edita funt Sandi viri opera , ledo-

rcm aditionet in epiftola prxliminari.lramo & ipfe colledor hoc abundc probat,dum poft

Sermonem dccimumfeptimum iIIorum,qui extraordinarij nuncupatur.plura gefta &: mi-

racula S.Bernardini rccenfet.Sunt etiam in illo vniuerfo opere quamplurima S.Bcrnardino

indigna, ftylus barbarus & inconcinnus,totus fcatcns idiotifmis,& vocabulis Italicis:func

etiam multa ludicra,& futilia.ncquc mcthodus corrcfpondet ordini,ab eodem obferuato

inrehquis voIuminibus.Deindefaspiuscitatur ipfcS.Bernardinus,&tanquaagcns,vcl lo-

ques a colleftore introduciturjvti videre eft in plurimis Sermonibus,praefcrtim in eo ipfo,

cx qtio dcfumpcum cft fuprafcriptum feftimonium,& in Sermone vndccimo,partc tertia.

tTunus «ttti- Nullo itaqucmodo, fiuc ad opprobrium, fiueadlaudcm fcribatur , admittendam XLIV

5''flT»w'"^'" puto violentam hanc mortcm , autfeftinatum funus , quod merum figmcntum , & ina-

lenter oceu- ncm fabelUm efle , vlcra rationcs fupra allatas , contra fenfuum foporem , comprobat

h'Jf>firibit. filentiumomnium, quiIouij,aut huius Danielis jetatem praEcefiferunt :eorum prjcfcr-

tim , qui non diflimulantcr , fcdpalam , &acritcr in S co t v M fcripfcrunt,& dodri-

nam omni ftudio labefadare conati funt. Ex horum numero,prajter domefticos Occha-

mum , & Aurcolum , fucrunt adfertorcs D. Thomaj ; Hcrua:us , qui decimofcptimo an-

no poft Scoti obitumdeccfiic , &cumipfo Scoto Colonix dc fummis Thcologias

apicibus difputauit , vci mox a mc fubiieicndum loannis Eckij , viri piiflimi , tcftimo-

niumdocebic. Iccm Paludanus, qui codemtcmpore floruit ; loannes Caprcolus anti-

quiorhoc Daniclc : in his nullacft mcmoria , fiuede apoplexia, fiuc dc ccftafi, fiue quod

hac, aut illa afFedus S c o t v s, viuus elacus fic in fcpulcrum.

Aliundc

Vita F.Ioannis Duns Scoti." 17

X L V. Aliundc ctiam hoc idcm confirmatur ex vcrbis , & attcftationibus corum , qui pro-
pius ad S c o T I fcculum de cius moitc fcripfcrunt , quorum vcrba ftatim fubiiciam , m-
tcr quac nullum cft , quod huiufmodi violcntum indicet dcceffum. Ncquc tamcn hxc
tanto ftudio profcquor , aut rcfcllo , quod S c o t i honori potius confultum vclim,
quam vcritati. Etcnim hcet apud homines , qui cxterna refpiciunt , & repentinos , arquc
inopinatos cafus infauftos putant , accclcrata nimis , vcl violcnta mors finiftfam gcnc-
rct opinionem , apud Deum tanti eft , fi hoc , vcl illo modo decedat quifpiam , dum-
mod6 bene vixcrit , & in iuftitia pcrfeueraucrit. Quaicunquc illac fucrint , prctiofac funt ^'^''f' ?•"-
fcmpcr mortcs iuftorum. Tcmerc itaquc iudicaucrit , qui exccleri , vcl violentamor- 'hipil* *'*"
te , nialam obiifle qucmpiam, autmalc vixiflc dcduxcrit : ^owo^o , inquit Augufti-
iius ' , rejpiciet Dowinus wAla (ogitantes , (jr dicentes: llle maie tnortuiu eji ? citm iujius ejfet ' Aaguft. io
k befiiii conjumptm : non erat ille iuftm, ideo mnle periit, nam nonferiret,fiiuftus ejfet. KaCih Holchot.
Holchot in SapicntisE cap.4. illud cccinir,

LMors iuFli4 fiibtta , quem pr<ecej^it bona vita,
2{on minuit merita ,fi moriatur ita.
Quis filios , &: filias lob ruina domus fubito opprcflos damnabit ? Quis Simoncm Sty-
licen fulminc percuflum , cuius animam ab Angelis cfFerri vidit S. lulianus ? Quis S. Aga-
thonicum a lconibus difccrptum, qucmalias in frigorc nodufouebant? Quis S.BcIi-
num a canibus laccratum ? Author eft pra:didus Holchot Sanftum quemdam nitcrli-
bros , & ftudia , in fuo Mufeo obiiflc ; &c dum quidam indc fufpicionis calumniam con-
cipcrent, inuentus eft digito extenfo cumvcrfum dcfignaflTc ^ : luHits quacunque morte bSap.4.Y.7.
pr^occupatus fuerit , in rejrigerio erit. Nunquid damnandus Martinus V. loaimcs Albcr-
tus , Polonia: Rex , Paulus 1 1. Carolus VIII. Rcx Galliae , aliiquc viri pij , qui quotidic
apoplcxia intercunt ? Ergo , manifeHi , velocculti criminis fanam luunt ? Gcro Archicpi-
fcopus Colonicnfis Sandiflfimus, a VValramo eathcdram cius ambientc ccftafi corrc-
ptus , viuus tumulatus cft ; an manifcfti criminis poena ? Quot , viui in dics aqua , terra,
ruinis domorum , &: parietum fcpeliuntur , feu opprimuntur ? Prartcrita vira , non vio-
lcntamors,inpoenamimputatur, autprxmium. Morsomniumccrta fuit> caufam fibi
Deus refcruauit. Quod fi igitur Dodorem fubtilem apoplexia, aut alia quapiam fubi-
tanca mortc fublatum fuifle dicatur , quid fingularc contra eum infercndum crat cx fuc-
ceflfu , tot viris fandis , & piis communi \ Rcpcnte , & violcnter perierunt plurimi , no-
mine , &: fanditate clarifllmi : pcr me ita cum illis pcricrit S c o t v s , dum fic pcriiflc
probetur ; & non cx liuore potius, quam ad hiftoria: vcritatcm refcratur.

Amhom ittdicmmi^ aliomm deSCO l^Imorte tefiimonia,
C A P V T X.

X L V I. Tir Go vcro vt intcr tot finiftra,mcum finccre de Scoti morte iudicium interponam,na-
1 vturalem morc aliarum fuifle dixerim,cclerem tamcn, brcui morbo prxcuntc.Ita cnim
indicare vidcntur aliquot carmina, ex variis veruftis Epitaphiis,ad tumulum appcnfis. ,
Tempora fofl chrifii propria dulcedine lethum
Venit atrox,raptim carcere compofito.
Secundum itcm hocdiftichon:

Do£}or Subtilii foluens fua lufira I o A n N E S
S c o T v s in obie&is vltima verba dedit.
Exquibus colligo eo ipfo die,quo repentinus morbus inuafit, publicc difputaflc, fortaflds
contra illos Hazrcticos Begardos, fcu Beguinos,& profunde fecum dcpcradis in confcflu
cogitantcm,dum domum rcdirct,ex acricongreflfujfrigido anni tcmporc,calore conftipa-
to, &: fudore rcprcflro,rcpente dolorc correptum,breui, & raptim prxmiflls Chriftiani ho-
minis officiis placide fpiritum cxhalafle. Ica cnim prxfcriptos intclligo vcrfus,vt poftrcma
verba protulerit in difputatione iuxta vltimum carmcn:

S C 0 TyS in obie^is vltima verba dedit.
Deindc taciturnum fecum alte pcnfitantem inuafcrit morbus , mox prepria dulcedine le~
thum venerit,(c^ raptim. Illa autem prima vcrba, tempora pofichrifii,T\oi\ ita mihi fonant,
vti &: aliis.vt indicent S c o t v m obiiflc poft annos aztatis Chrifti,anno fcilicct trigefimo-
quarto,aut quinto;fed annum poft Chrifti natiuitatcm,quo Scotvs obiit,fignificant,appo-
fito tamcn e regione in marginc annorum computo , prout Epigtammatarius appofuit, &
cx illo Rodulphus cxfcripfit in hunc modum:

Tempora pofi Chrifii * prepriA dulcedine lethum. ♦ An.t)ot.

Scotiopcr. Tom.I. c 3 Vfus

i8 Vita Floannis Duns Scoti.

VCus enitn efl: hac partitione propter difficultatem diftribuendi computum Arithmcti-

cnm. Confiderationevero dignum eft,qu6d fi calore difputationisprofideijautvcritatis

zelo , in morbum inciderit , & occubuerit , gloriofius fanc in ccrtamine fpiritali vitam

profudit, quam.quiproterrenarein corporali pugna moriuntur. O fortunata mors,quac

pcccato debita , cft gratix reddita ; nec tam pro iniuria Adami compenfanda , quam pro

gloria Chrifti comparanda, eft fufcepta!

g«; «W/W^ Exfcribere hic plaquit eorum teftimonia,qui S c o t i mortcm paulo ab eius obitu refe- XLVII.

ufirimT'" ^^^^ ' nequequidquam ex his fabulofis commentis intermifcent. Vnde firmiora pofTunc

defumi,quam ex ipfa, in qua iacet, xde ? Tria iam profero : primum habet tabulaFratrum

dcfiindorum in Sacrario, & aha in aula Capitulari,quod fuperius iam retuh,atque hic rc-

peto:D.P,Fr.IoANNEs Scotvs facra Theolegia Profejp)r,Do6{or fubtilis nominA,ius,quondant

Lector Coloni^, qui obiit Anno i } 08. VI. Id,ns Nouembris. Secundum ex appenfis ad fepul-

crum Epitaphiis proxime rccuJi,in quo AfCcrkutymorte proprid dulcedine veniJfe;quomodo

igiturfejlino impetu.aut repe?ttinA violentiA irruifiTe dicaturjTcrtium ex altcro Epitaphio:

i^nno milleno ter centum cumcj^ue ndderet 0^0,

Pojlremum clauftt letho agitante diem.

Quartum defumo ex eius difcipulo Antonjo Andrea , qui ad calcem Commentariorum

Anton.AnJr. ad Mctaphyficam,in quibus S c o t i dodrinam pcr omniafccutus eft^itafubdit:?'/»»;^^»-

tentiandq , quam notando fecutus fum doStrinam illitts fttbtilifimi^ C^ excellentifimi BoEtoriSt

cuiusfatna , ^ memoria in benediEtione efl, vtpote quifuafacra, ^profunda doEtrina totum

orbem (idimpleuit , (^facit refonare ,fcilicet Magifier Ioannes Dvns, quifuit natione

Scotus , religione Minor. Hoc teftimonium excludit faltcm omnem malas: fufpicionis acu-

leum.dum memoriam,& famam in bcnedidioneconfignatam^ viguiffeadftruit Quintum

a Pifan.con- cx BairholomaEo Pifano ',ciufdcm feculi Scriptore,quiin reccnfu prouinciarum Ordinis,

orm.i I. j.^^ fcribit de Colonienfi : Prouincia Colonia. kabet feptem CuJlodias;CuJlodia Colonienfis habet

locum Colo7ti<e^in quo iacet Ttocior fubtilis /"j-.Toannes Scotvs,^«/ ibidem LeBor decefit Sex-

b Marian. tum ex Matiano Florentino^^proximi poft Scorvu feculi,fdo hiforico.Scorvs Colonia tan-

dem confitmmatus in breui,ex operibusfuis xternaprAtmia recepittibtque in Conuentu Colcntenfi

Agrippim fuperioris Germani£,honorifice fepultus,in magno'que veneratione habitus eft Excefit

t Gont. in ^»»0 5^/////V I j o8.ScptJmum doexIIluftrifrimoFrancifcoGonzagaSpoftcriorisfeculiau-

con. i'ari . tJiore:ScoT vSjinquit^Co/o»/^ obiit Anno i ? o%.magnofui Patribus.ac difcipulis reltclo defiderio.

eiuifi^mentu Ttcs dciude addo , qui non folum referant communi cum aliis forte extindum, fcd & XLVIir,

dTrommd refcllant hxc portentofa figmenta. loannes Stommelius ^ Colonienfis , oratione m ipfa

orat.dc sco- vrbe Coloni.n, pro roftris habita , largius hocfefiinatumfunus impugnat , eoquc nihil im-

*'Rodd h prudentius,nihil inconfuItiu,s,dici pofle afleuerat.Perrus Rodulphus * Epifcopus Scnogal-

foi.} J.'^ liaj,PauIum louium, in fuo aflerto,nulIa rationc fuffultum fcribitjeumque tanquam iudi-

f Myracus in ccm iniquum in defcribenda S c o t i morte fe gefliffc : Aubertus Mirxus ^vir fincerus,

chcon. &candidushiftoricus:IoANNES Dvnsivs S cot vs, Doctor svbti-lxs cegno-

wento , Ordinis Francifcani, moritur Co/onia^. Nouembris. Fabulofum illi mortisgenus Paulus

louius in Elogiis virorum doctrina iUuflrium,affinxit ; vtpote cutus nuUafit Colonix memoria in

MonaHerij Archiuis , aut Epitaphiis variis tumulo appenfis.

Epitaphia ad SCO Tl tumulum appenja,

C A P V T X I.

EPitaphia omnia tum ad fuperiorum confirmationem , tum vt confulamus poftcritati X L I X.
ne pereant, placet exfcribere. Ip(a inconcinnitas, phrafis demiifanimis^rudis Miner-
ua,& planus dicendi modus,vetuftatis ingerunt reuerentiam. Primo lapidi,qui fuperpofi-
tus erat fepulcro paulo poft mortcm,infculptum hoc primum Epitaphium ; carmine leo-
nino , cuius ctiam exemplar , & rei narratio conferuatur in quodam codice MSS. Biblio-
theca: Minorum Colonienfis inter litteras G, & H, in 3 . plutco ad dcxtcram ingrcdientis.
Primum Scoti Epitaphium.

Claitditur htc riuus , fons Ecclefi<t , via, viuus

T>o6lor iuBitia ,fiudtj fios , arca fophi^e.

Ingenio fcandens , Scriptura abdita pandens

In teneris annis fuit ; er^o memento I o A N N I S.

Hunc D V N s ornatum fac calitui effe beatum

Pro Patre tranfiato modulemur peEiore grato:

Dux fuit hic Cleri , claufiri lux i & tuba veri.

Additi

Vita F.Ioannis Duns Scoti. 19

Additi funt poflca hi quatuor vcrfus , in prima tranflatione ofllum vcncrabilis Doftoris,
ad mcdium Chori, quam mox refercraus,& habcntuc in codicc pracdido :
Addicio ad primum S c p t i Epitaphium.

Hic LeHor ScoTvs sVBTiLis,y?/ hene nottts,
Voffor humi firdtus , hac siibque nolx tumuUtm:
Pro quo orate , Chrifti veniam fiagitate^
Dicentefque pie , Tufumme Deus miferere.
Sub Annum 1 509. cditius , & pulchriusclaboratum eft fcpulcrum ; &: ad pedcs eiufdcnx
hoc Epicaphium cultioris Mincruac incifum cfl laminx zncz adpcdcsa£xx:
Ante oculos faxum DoSiorem deprimit ingens,
Cuius ad interitum facra Minerua gemit.
Sifie gradum Le£ior , fuluo dabis ofcula faxo:

Corpus I o A N N I s hxc tenet vrna S c o t i.
Anno miUem ter CCC. ciimque adderet olio,
Pofiremum claufit letho agitante diem.
L. Deinde in duabus tabuhs pendcbant cx fcpulcro hacc, quac fcquuntur , inculu carmina,
qua: poftea in vnam rcdada funt ; caquc nunc fcruatucin BibUochcca.
Primum intabula fequitur hocEpitaphium:
Parifius plora , mteiiis incede lacernis,

Htc perit in tcto , quod volat Orhe decus.
O Sorhona tuis humiles compone Cathedras,
Cultus ah ingeniis fons facer artis ahefi.
Straminis in vtco placidi certaminis ordo

Cejpitat , heu helli definit efie caput ?
Pondere fttpremi validos componite lu&us,

Do[iiloqui pulfet triliia corda pauor.
Hunc , pofito vultu Uto , defiete togatiy
Difcipuiis labor hic omnibus vnus erit.
In eadem deinde t.ibula fequitur hoc fecundum:

DoCTOK svBTiLis foluens fua luflra I o A N N E S

S c o T v s in ohieiiis vltima verha dedjt.
Huic humiiis cafio Trancifci chordula renes
Strinxit , erat fapiens , Tresbyter officio.
Feruebat fiudio y nulli virtute fecunduSy
^uod didicit totum, mox alios docttit.
Concepia efi Firgo primi fine labe parentis :
^' Hic tulit : hic harefi * pr^lia dira dedit, * Bcgatdorfi.

Inde genus meriti tantttm fibi Papa refundens,

DoCTOR svBTiLis dicitur , inde dedit.
£luattuor infcri^tis, qux funt diuina probauity

Htnc reitquis vates lumine plus viguit.
^in (jr fancia mihi , qux digna problemata liquit

Ingeniis nofirts fertiliora valent.
Artibus egit opem tuto , nunc iile modernos

Projequitur fandens , qux via fit veterum.
Tempora pofi Chrifii * fropria dulcedine iethum * Aim.i}e|.

P^enit atrox raptim carcere compofito.
Dogmata , qtii quondam retnlit non infimus Orhi,

Exigitus cunBis nunt filet exantmis.
S>ui ratione fietit , non viCius , femper Achilles

Ceeno fordidior vincitur ilie fimo.
Horrida iam farcos trahitur fuh lite voranda,

Hunc fnbeant vermes ., prohfncua pradavenit,
Ante gradus medios , nola nunc vhi pendet ah alto,

Hic Chorus in terris offa tenet tumulo.
Turba futura canet hona , qua cungel^it in vnum
Singula , qua docuit , fcripfa reltHa manent.
Fiebile qui hujii prtfens Epigramma tueris,
Hanc animam foeict , pcfce Deum Suptris.

c 4 Duhlttm

20 Vita Floannis Duns Scoti.

Dubium mcidensjanjhbfcripferit SCOTFSoperibw 'Raymmdi Lulli?

C A P V T XII.

EX his Epitaphiis , & ccrco calculo mortis S c o t i , quam omncs boni Authores L I.
vnanimiccr fcribunt hoc anno accidifTc , manifeftc fequicur errarc cos , quidicunt,
auc putanc , S c o t v m hunc noflrum approbafTe opcra Raymundi LuUi , feu propria
manuillius Arciparuse, llucBrcui, fubfcripfiffc. Etcnimilla approbatio fada fuit Pa-
rifiis 1309. menfe Fcbruario; S co t vs vcro , vt vifum cft, dcceflit 8. Noucmbris,
anni prxcedcntis , in ciuitatc Colonix. Vcrum cft duos fubfcriptos cffe loanncs Scotos
incer quadraginca Doifbores , qui illam Arccm probarunt ; vnus ita fubfcripfit , loaanei
Scotus in artibus MagiHer , alius fic : lomnes Scotut. Scruatur autographum Parifiis,
cxemplar vcro auchencieum in Archiuo regni Balcarium. Hoc eius initium : Vniuerfis
frxfentes litteroi inJpeSturis , Offciales Curis Parifienfium in Domino falutem. 7{ouerint
vniuerfi , quod in frdfenti^ LMagiBri lo/tnnis de Salinis , df Michaelis de lonquerio , na-
ftrorum Clericorum iuratorum , quihtts in his , & maioribtts fidem in dubium adhibemus , &
quibus , quoad h<ic , commifimus tenore prdfentium vices noHras frofter hoc ferfinaliter con-
ftituti , LMagifter Martinus in Medicina , Magiftcr loanncs Scotus in Artibus Magiftcr,
&c. flnis vero approbationis ita habet. Datum Jnno Dom. j ^ 09. die Martis ,foft oHauam
fefti Purificationis B.Firginis gloriofdt ^/»r/<e.Eodem anno,& die,faftam cfTc hanc approba-
tioncm confirmat priuilcgium Alphonfi Aragonum Regis datum NcapoH Anno 1449.
Ecalcerum CaroH V. Impcracorcs Hifpah Anno iyi6. quibus LuUiana: pacrocinantur
dodrinjc , inferta ad vcrbum prjcdida approbacione Parifienfi. Conuincicur icaque non
fubfcripfifTe I o a n n e m nofirum iam defundum , fed alios ; nifi forcafl!is dicacur , eum
priufquam Parifiis difcefTcric , fubfcripfiflfe ; confcftum tamcn poftca approbationis pu-
blicum inftrumcnturo,vel authcnticatum per ada iuris folcnnia.

Vidiff'; , &: cognouiffe S c o t v M Parifiis Raymundum probabilc eft ; nam & eius L 1 1.
^lu Anna!. tcmporc Lutctiae fuiffc conftatcxiis , qusBfcripfimus alias ' : fcruntqucLulIianaedodri-
Ann. it<>5. ^^ Scdatotcs cum intcrfuiffe aliquando S co t i lcdionibus , in quibus dum fubmifl!b
murmurc , & nutantc capitc fignificarec aliqua ex iis , quat dicebac S c o t v s , non adco
fibi probari , idquc cxcerioribus fignis Dodor animaducrcifTcc , hqminem inculcum , 8c
vili inducum habicu concempfifTc , & vc periculum faccrcc an Grammacice fcirec , qui
Theologos improbabac , incerrogafTc ; Dominus , qua fars ? fcilicet , orationis. Et Ray-
mundum rcfpondifTe prompce nimis : Dominus non efi fars^fed totum : acguc hinc fum-
pfifTc occafionem profundius loquendi cum Scoto demyftcriisdiuinis, &dc collo-
quio hoc, pcculiarcm fcripfiffc cradacum. Sane incer Lulli opera, quorum cacalogum
actexuic Alphonfus dc Proaza in calce Arcis inucnciua: vericacis , huius opufculi mentio
habctur his vcrbis:L/^fr diBus Dominus,quaE; pars ? quifuit diffutatio Raymundiydr Sco»r.

Vari& SCO Tl funeris tranjlationes,

C A P V T X I I I.

Dlximus iam , vt ad S c o t i tumulum rcgrcdiatur oratio , quo loco primum tu- L 1 1 1.
mulatus fit , ad introitum Sacrarij , prope Altarc trium Regum , vbi per aliquot
annos rcquicuit; donec glifccnte cius fama , &latius indiesfe diffundcnte, nobiliori
loco digna iudicata funt eius offa. Quapropter in medium Chorum fub campana , dc
»cdo pcndente in lapidea vrna, latiori cooperta lapidc , funtrepofita , dehinc tcrra com-
Trimitranf- P^^^^ ^°^* ^*P'^ honorabilior fupcrpofitus cft. Tunc fada cft illa additio , Hic LeBor
Utio. ^ S c o T v s,&c.ad primum Epitaphium. Huius tranflationis,& tumuli teftimonium pcrhi-
^Utiof**'^^^' bctChronicon CoIonicnfcGcrmaniccab A.Milmanoeditum Anno 1499. fadafuit, fi
b Theuet de conicfturarc licctjtcmporc Sixti I V. quo myfterium immaculata: Conceptionis B.Mariac
in"o. Scmo ^''■g'"'^ illuftratum eft Pontificiis decrctis, Indulgentiis pcceatorum, proprio Ecclefiafti-
c Satius in co officio, aliifquc incremcntis , tunc enim dccebat prxcipuum infignis priuilegij Dodo-
.chion.Anno rgm prxcxcellcntius innotcfccrc , atquc in omnium prodire confpedum.
d Trithera. Dcindc cum Anno 1 509. ardcnter agererur dc hoc myftcrio in Germania , & alibi; LI V.
in chton. vci rcferunc Andrcas Thcucc » , Surius ^, Trichcmius % Chronicon Cicizcnfe '', & alii;

Spanhem. ^ j-o /*>! t \ r i i

rchron.ci. rurius produc S c o t y s , crutis oflibus , &: collocacis ponc fummum Alcarc , doncc edi-
tizcn.ao.tod. tius S>c nobilius monumcncum aurichalco afFabre elaboraco tcftum fabricaretur : dcindc

opcrc

Vita F.Ioannis Duns Scoti. 21

operc com(i|}cco , Anno i y i j. in cadetn , quam fupra diximus , pila rcpofica funr ad c.v
puc fcpulcri. Conftant omnia hsec ex chirographo in arcula plumbca, propc S c o t i olla,
inucnco , quod lofcphus Pifculius Mclphicnfis tunc Commifrarius gcncrahs in Archiuo
Conucntus collocauic. En cius cxemplar.
L V. Tiotumjit omnibui , & futent euidenter vniuerfis , & fingulis , tampr^fentibuf , qukm
futurii , cfuod Anno Dtmini miUefimo quingentefimo nono , penultim/t menfis Augufit , fub
J 1 1 ♦ Pontific^tu Stm^ifiimi in Chrifio P/itris , cjr Domini lulif , diuina proutdentid Pap^ fecundt;
Archiefifcopatu Colonienfi Philippi Deiberfiein ; Atque Imperio M/iximiliani Archiducts Au-
firi* eleilo\Minifieritttu CoUnienfi Fr.VVeffeli Gosbrinch de MontiHerio, S»crofiinSi* Theologia
Magifiri;Guardian/ttu huius infignis nofiri Conuentus Colonienfis Fr.Ioannii Cufter i Leiloratu
vero Fr.VVilielmt Franck Theologid facultatii Magifirii Pcenitentiariatu Fr.GerarJi Paulifa-
cultatis di6ia Eaccalaurei formati ; Curforatu Fr.Cornelij de Dauentria ifiudtf Magtfierio Fr.
Rogerij de Rattinge ; apertum efifepulcrum DoSlorisfubtilis Fr. Ioannis Scoti, obfin-
gttlarem affeSlionem Patrum,(jr Fratrum : inuentafunt eius offa integra.dr admodhm redolen-
tia,fubrubra , & in iun^uris alba^ad infiar laHis vn£fa. Et ex tunc in Aitari fummo retror^
fumpofita. Mox in hoc farcophago ex aurichalco faHo , vt apparet ex nunc , eleemofjna Guar-
diani pradiSti colleila. Anno vero Domini millefimo quingentefimo decimotertio,Jexta decima
menfis Augufii,httc eius cunSfa offa hoc infarcophago pofita,atque recondita,Ponttficatu Domini
San^ifimi Leonis X. Archiepijcopatu DomPhilippi DeiberfieimMinifieriatu R.PF.Hermanni
Haueilor,facra Theologia Magifiri;Cuftodiatu Cuftodia Frifia R.P.F.Ioannis de Durfien;Guar-
dianatu R.P.F.Gherardi Paulifupradi6i*facultatis MagifiriiLe&oratu Fr.Corneltj de Dauen-
tria Baccalaurei formati ; Senioratu Fr.Iacobi Rutgertj Prouinciatoris Conuentus , dr Rogerij
Rattingen Sacrifid. Conuentus;Curforatu Fr.Iacobi de Mondorp ;fiudij Magifterio Fr.Wtllelmi
de Selingen : quo quidem Anno in oSiaua^Regum^ex tumultu populi Colonienfis decollati funt in
foro Famiburgi Magifiri , videlicet loannes de Reit , & loannes Oldendorp nobifcum in capella
S. Francifcifepultus , ^ Reddttuarim ciuitatis leannes Bergum , alias Papagei , dr alij plures,
ex ciuibtts tres , quorum anima in face perpetua Utentur.

Scriptum perme Fr. Liborium Rodo/fhi de Conuentu Paderbornenfi, maioris fiudij huius in-
fignis Conuentus Decani, Anno Dom. i y r J . x^.die menf AuguHi.
L V I. Nobilc fanc tunc cxtruftum fcpulcrum , quod ahquanto clarius hbct hic defcribcrc. W"**'' ^'«»
Dcfccndcnti a fummo Altari ad Chori planiciem occurrct vhimus graduslapideus , in ■''f"'*^"'"'*
quo litteris cxcultis ita habctur, Obiit iV. Ioannes Scotvs .^facra Theologix Doctor
s V B T I L I s nominatus, Anno 1 3 08. Diftat ab hoc gradu, in Chori planitic media, S c o t i
fepulcrum pedis Geomctrici mcnfura , triljufque ferc Gcometricis palmiS eminet a ccrra
quadrangulum alcera partc longius , lamina ex aurichalco, vcl zre coopcrtum. In medio
xnei tcgumenti eft imago S c o t i , librum tcnentis , fcitc claborata ; ad eius pedes hinc
inde ftrati iacenc duo leones , velut cuftodes. In extrcmitatibus longitudinem ad dexte-
ram, &:adiiniftram occupanc infculpti prseclariftimi quidam Religionis noftrz Dodo-
res,non omnes tamen funt S c o t i difcipuli ; eos afcendens enumcro. Ad dexteram Gui-
lielmus Okam, Vgo de Nouo-caftro,Francifcus de Mayronis,Richardus de Media-villa,
Alcxandcr de Ales. Ad lacuam Nicolaus de Lyra , Petrus Aurcolus , Rogerus Varro. In
fupcriori parte fcpulcri ad capuc S c o t i, tres in medio exfculpti funt Pontifices , quos
Minorum familiatunc cnixacrat, Alcxandcr V. Nicolaus IV. Sixtusl V. cum corum
ftcmmacibus. In angulis lacicudinem , & longicudinem implcnces funt duo Cardinalcs,
fcilicec D. Bonauencura Dodor Ecclcfiai, & Bercrandus ,cum infignibus eorum. Tcgu-
mcncum vcr^cft cgrcgium , & pcrpulcro arcificis opificio incextum. A lepulcro ftatim in
pauimento Chori, lapis quadratusinucnitur, his litccris dcfupcr ornacus : Hic aperitur fe^
fulcrum DocTORis svbtilis, dilii Ioannis Dvns.
L V I L Poftrcmo Rcucrcndifr. lacobus Bagnacaballenfis , Ordin. Min. Conucnrualium Gc- J*rtiMtr4nf.
ncralis Magiftcr, cofam llluftriff. Domino D. Anconio Albergaco , Epifcopo Vigilia- *"*"
rum , & Nuncio Apoftolico pcr Traftum Rhenanum , cum porcftacc Legaci de latcrc,
Anno 1619. dic ij.Ianuarij, Scot i iuflicofta luftrari. Elacoitaquc lapide ad capuc
fepulcri , cfFoffis ad pcrpcndiculum duobus pcdibus Gcomctricis humi , quadratus ia-
pis alter fublatuscft : tum in pila lapidea, trium palmorum cxtentx manus , apparuic
caluaria fuper maioribus offibus corporis : fub his aliquanra tcrra , minoribus quibuf-
dam offibus concrcta. Offibus in Sacrario , fub duplici clauc , rcpofitis , dic fcqucn-
tifcpulcrumeruderatum, parictibus lateritiis , atquc ftrato quadrangulari opcre ardifi-
catum , affcrc in jncdio librato. Itcm duplex arca parata , vna lignea , quz humo
fub S c o t I oflibus cxiftcncc repleca , in fiindo fepulcri collocaca cft ; altcra plum-

bea

2 2 Vita Floannis Duns Scoti.

bea quatuor paltnorutn excrcis digicis emcnforum longitudinis , duobu$ latitudinis,
pene duobus aliitudinis , &inhac rurfus atca qucrna , tegumento vitrcotcda, cftad
amutTim inclufa;ineapluribus collocatis odoribus dic I j. Ioannis Dvns Sgoti
ofla funt recondira, fuperquc mcdium fcpulcri aflcrcm collocata. Cum S c o t i oflibus,
in eadem arca, repofitum cft chirographum fupcrius rclatum Anno 1313. fadum , & fc-
quens adiedum in vafculo plumbeo.

In nomine Saniiifimfi i (^ indiuidud Trinit/itii t Amen. Annofofi T^tiuitatem Domini LVIII.
nofiri lefa chrifii 1619. Pontificatus SftnSHfif. D. N. Papa Pattli V. quartodecimo, inui^ifiimi
Imperatorii Matthia AuHriacifemper Augufii fepimo iSerenijf. ac lUufiriff. Ferdinandi Du-
cis Bauarix Archiepifcopi , (^ EleBoris Colonienfis Anne oBauo , Indi^ione fecunda ; cum pri-
fna die menfis Decembris , inhanc lUuHrifiimam ciuitatem Colonienfem paterno affe£iu , (^
z.elo duBus Reuerendifif. in Chrifio Pr. Fr. lacobus Bagnacaballenfis^ Ordinis Minofum Conuen"
tualium Minifier Generalis , ad vifitandum , (jr reformandum eiufdem Ordin. Minor. Conuen-
tualfum D. Francifci Conuentum venijfet ; ciimque multapia ,falubri^ , & fanBf^ in aSiibitf
vifitationii infiituiffet ; mandauit quot^ue vt fepuUrum Fr. Ioawnis Dvns Scoti
AiBi Ord.Min. Conuentualium Doctorissvbtilis, in medio Chori,fub eampanafi-
tum , & anea lamina ( quA ipfius DoBoris fubtilis effigie iliuHrata efi ) coopertum , aperiretur:
ad videndum vbi, (jr quomodo ofia, omni veneratione digna, requiefcerent. Die ergo i } . me»-
fis lanuarij , prdfentibus , (jr injpe^antibus lUufiriff: ac Keuerendiff.D. D. Antonio Albergati
Bononien. Epifcopp Figiliarum , ac Nuntio Apofiolico per Traitum Rhenanum , cum poteHate
Legati a tatere ; item Reuerendifi". D. D. Othone Gereon, Epifcopo Cyrenenfi,^ Sufiraganeo Cp-
tonien. eodemmet etiam Reuerendifif. Pr. lacobo Bagnacaball. Generali ; admodum Reuerepd.
Patre loanne Pelckingio Prouinciati Minifiro ; (^ Guardiano Cotenid , ac Vifitatore Generath
admodum Reuer. P.Matthxo Vegtenfi Prouinciati S.Bonauentur* ; admodum quoque Reuerend.
P. Ludeuico de CaBro Prouinciati Leodienfi; RR. demum Patribtts SacrofanB* Theotogid Dor
Sforibus Gherardo Romero, ^c fupradilfum fepulcrum apertum efi per vefiitlones ,fubleuand0
tapidfm iacentem ad captit feputcri.,cui infcriptum erat : Hic aperitur fepulcrum I o A N n i s
DvNs ScoTi, Doftoris fubtilis. F.ffofid ergo atiquantutum terrd , inuenttis efi farcopha-
gus ex tapide viuo , coopertus atio lapide. Et in eodem reperta funt pteraque ofia fupradilfi
Do£ioris vatde rubea ', fed quoniam hoc modo parum decenter condita , (^ feruata putaban-
fur , eo quod ad caput ipfius feputcri in lapfde impofito requiefcerent : hinc pr^fatus Reuerend.
Pr. Generalis pracepit , vt euacuatd ex fepulcro terrA , opus concameratum fub ipfo tapide
confiruerent , vt fupra memorata ofifa honeftius , ac decentius pro tanti DoBoris dignitatecol-
locari pofifent. Confe^ta efi ergo arca plumbea , cui offa arcuts. Hgned inctufa , pie funt impo-
fita , ac pofimoditmin feputcro concamerato reuerenter cotlocata. Sarcophagus quoque tignetts
pr/tfaratus efi , in quo terra recondita efi , qu* in antediHo farcophago tapideo ofiibus inter-
mixta , iacuerat : idemque in fefutcro apud effa coHocatus , afiifiente , ^ adfpeSiante cum
fupradiiiis Patribus Reuerendifif. Pr. lacobo Bagnacabat. Miniffro Generali , admirabiti cum
affeifu , z,eto ^ ac pietate , pro decore , ac illufiratione, honore , ac gloria DoEioris fubtitifiimi,
atque Religionis Serafhicd. In quorum omnium fidem ego Fr. Gherardus Romerus ,fac. Theo-
logid Dolior , Notarius ad hoca Reuerendiff.P. Generali Jpeciatiter deputatus , prafens hoc
inUrumentum (fatua femper copia vlterioris dilationis ) confeci ; voeatis ad illud idem teffi-
bus admodum R.P. Vberto lunckmanno ^ Patre Prouincia , ^r Pr.Ioanne Motmanno Tremo-
nienfi. A6ium Colenixin Conuentu nofiro S. Francifci, Anno 16 \$.diemenfisvtfupra.

Fr. lacobus Bagnacaballenfis Minifier Generatis,ita efi.

Ego Fr.GherardusRomerus SacrofanB£Theott>gia humitis Do6ior , tanquam Notarius,vt
fupra attefior.

Ego Fr. loannes Fetix deBrixia Ord. Min. Conuenf. S.Francifci fecundus Secretarius fidem
facio , (jr tefior prndiBa fuiffe fcripta a P. Magiflro Gherardo Romero , de mandato Reueren-
difiimi. In veritatis tefiimonium, &c. die i y. lanuarij 1 6 19. in Conuentu S.Francifci.

Locus i" figilli.

Plumbeum ^rcs opcrculum intrinfccus in mcmbrana, oflc pcllucido te£J:a,ha:c habct: L I X.
Htc iacent offa Fr.I oannis Dvns Scoti, DoBoris Subtilis,piifiimi cutttris,(ir defenforis
immaculatA Conceptionis Deipara Virginis Maria:qui e terra effojfus^^ in hUc locum,terrd,qud
ptenus erat, eieSid, lapide firatum, iufifu Reuerend Pr.Magn. Fr. lacobi Bagnacaballenfis, Ord.
Min.Conuent.Minifiri Generalis,Anno iC 1 9.XIIX. Calend.Februari/. Extnnfccus pagina in-
fcripta hacccft : Reuerendifif. Pr. Fr.Iacobus Bagnacabatlenfis, Artium &^facra Theologia Do-

Bor,

Vita F.Ioannis Duns Scoti. 23

Ror , neeno» vniuerji Orditfis Minorum Conuentu^liitm Minilfer GenerMl/s , Anno 1619. dum
hunc Conuentum vifttst Fr. I o A N N i s D v N s , Doiforis Subtilis merito nominati, inteme-
r/ttd Conceptionis Firginis Mari£,piij?imi cuttoris,& acerrimi propugnatoris,ojfa, qua terra im-
mixta in diem iUum vfque iacuerat^effofa humo,in loculum cocameratum,Jiratumque, eiufdem
Reuerendifimi iujfu confiruEium^acplumlfeaareula inclufa intulit XI IX. Cal Februartj. His
cxaais arca plumbca conclufa cft , & a quatuor latcribus , nc poffct apcriri , figillo Rcli-
gionis Min. Conucntuaiium munita , duobus Prouincialibus Matthxo Vcglcnfc , & Lu-
douico a Caftro fcrcntibus,pracfcntc Rcucrcndiflimo Patrc,cgrcgij facinoris aufpicc,toto
Conucntu, & quamplurimis cum dodrina, tum nobilitatc prxftantibus viris,qui ad tanti
Doftoris reliquias vidcndas , confluxcrant , a Sacrario in fcpulturam dclata , & fupcr af-
fercm in mcdio fcpulcro pofita cft. Ncc mirum fi dcfenfor immaculatx Conccptionis
hoc tcmporc gloriosc cxiliuit c fepulcro dum paulo ant^ , Anno vidclicct 1 6 1 7. dic 1 1 .
Septcmbris, Paulus V. honorifico dccrcto , & paulo poft Gregorius X V. ^nno i6ti.
die 14. Maij, altcro, non minusgloriofoconftituto, celcberrimi viri fcntcntiam cxtule-
runt , iubente primo , vt illa fola in publicis quibufque aftibus , addcntc altcro , vt etiam
in fecrctis doceretur, proferrctur, & commcndarctur ; & ab omnibus myfterium hoc cc-
lcbraretur fub Conceptionis duntaxat vocabulo : quo vcl folo nominc,fi non aliunde mul-
tis praiclaris titulis laudari mercrctur, magnis cfFcrtur prxconiis.

SCO T^l pietas , ^ plnHma 'virtutes,
C A P V T XIV.

T y T^Antam horum Patrum curam circa arida Dodoris offa,tantamquc impcnfam opcm,
X & opes circa cius fepulturam magnificandam, 5i nomcn celcbrandum non tam ciOs
dodrina:,quam pietati tribucrim. Sufpiciunt omncs eius do£lrinam,colunt alij pictatem,
vtramque alij admirantur. Vcrfe duplici titulo mirar probitatis , & fumnix cruditionis
omnem fuz xtatis gloriam , & poftcrorum promeruit vcncrationcra. Dodrina oinnibus
notiflimacft; pictas& virtusmultisapparuit argumcntis. Pcr omncra intcgcrrimx vitx
curfum nullum inucnio,qui vcl minimum nzuum obiiciat ; inuenio tamen plurimos.qui
fandarum virtutum fplcndorem micantcm affirment. Euangelicr paupcrtatis rigidum f «»/«*«.
probat fcftatorem , fegmentitia , & vilis lacerna , fub qua incefllflc, nudis ctiam pedibus,
boni fcribunr Authorcs ', concinitque Poeta illc vetus trito illo carminc : a Marc. ». p.

^uem vefiis vilis , fes nudus , chorda coronant. m ' '^ •

Addc, mendici more , ad ftipcm hilari animo , mifloquc omni honorc accefliflc : quod in
co,duobufque prxciaris confodalibus, Alcxandro Alcnfe, & Richardo dc Mediauilla gra-
uis Author '',non indign^ his verbis commendat. Conjlat quodin itinere,vl>i non habehant b Maior in
Ccenobia,amore Deivifium ,ho^itium ,^tranfitum per Oceanum a Britanniain Galliai , ^ 4dj8.qii.
econtra,petebant, ingrande meritumfibr,& aliorum ddificationem. ^od viri Summo Pontifi'
catu digni, digito demonfirati, ob eminentesfuas virtutes,fie eleemojynai nonfunt verecundati
fetere. Obcdicntiac rcligiofx fpecimcn dcdit hcroicum,in cclcrrimo cgrcfluab vrbc Pa- ohtditnti».
rifienfi, prompto, & cxpcdito animoomniarclinqucns.ciuitatcm ampliflSmam, cclcbcr-
rimam Academiam, coenobiura omnium grauiflimum, amicos,difcipulos,fcripta,charos
ingenij partus,Cathedrxdcniqucrcgendxnoncontemnendum honorcm. Quis itahxc
defpiciat ? Quis negligat ? Quis ita rclinquat.nifi verus obcdiens,& perfedus Rcligiofus? CMBitM.
Caftitatcm fummo ftudio coluiflc probant cius fcripta , variis in locis ' , & illud , quod J ^"^j" J"
fupcrius cxfcripfimus carmcn : q.».

Huic humilis cafio Francifci ehordula renes

Styinxit, &c.
Pcccata magna cura profligaflc,& per multos annos,Dco auxiliantc,a mortalibus cauiflc, smi*tfert*.
cx ipfis cius vctbis deducunt quidam ** non incptc.Ncquc tamcn feruili timorc,fcd gcnc- '• '•'>«»».
rofo Dci amorc bcUum hoc indixiflc pcccatis, indc fcimus,qu6d ipfc prarclarc fcripfcrir, j.d^"."'",'."
Non ' id curandum quod creatura,fed quod Deus offendatur ; quod ne committatur , eligendum c Scot in 4.
ftiMS in nihilum reduci , idque propter fincerum Dei amorem , non propter pamas gehenn* fu- **^°-9'-
giendas.^c>b\\\% fan^ dodrina,&: charitatiscxccllcntiflimxargumcntum,vcllc potius non
cflc , quam Dco ofFcnfo fupcrcflc. Hinc illc non frigidi , aut fcgnitcr , fcd diuini amoris ^*

ardorc , mortalcs quofquc pro veritatc , & virtutc aflcrenda , ad mortem gcncros^ ob-
eundam, multis cohortacur rationibus.

Qui

24

Vita F loannis Duns Scoti.

gr*Mes «u-
thores.
a Gondiral.
citatus fupta

».14-

b Andr.in fi-

nc Mctaph.

cPifan. con-

form. II.

d Eyfengr.de

teftibus TC-

irit.An.136'0.

e Trith. de

fcriptor.

f PolTcu. ifj

»ppar.

g Vorilong.

W i.d.jS.

Ii Idcm in
proccni. i.
Jcoc.

i la lib. dc
primoprinc.
& in princ.
togic*.
k Maic.Ma-
rian. Bert.
Cucarus in
X. part. elu-
cidaiij.
I Cantic. 8.
n.i.

phriflum in-
fantem vlnis
flicefit.

in Supta n.

Mtflti eittt
lnudant pie-

a Demfter.
in Apolog.
^cotoium.

p Efthet 6.
y.f.

« Qui tanto ftudio pcccata vitauic , & vitanda pcrfuafit,quanto conatu putcs virtutibus L X I.
acqairendis incubuifTe? Mali odium virtutis fubinferc amorcm ; &quiillud ferio pro-
fligar,i(lam ftudiosc fcdatur.Ita fccifte optimum hunc Dodorcm,&: obtinuifTc practcr an-
ciquas infcripciones fupr.\ poficas,in quibus, viuus DoBor iujiitu^dux cleri^clmftri lux,mUi
virtutefecundtt^.z\n(q\ic fuae probitacis,& piccacis elogiis infignitcr audic ; ccftancur cciam
vetufti, & candidi ScriptorGS,cx quibus aliqui coartanci, quos prastermittimus. Prarlatus
ciufdem,& totius Ordinis Prfmarius,Gondifaluus 'iexperienti/i,drfamavi>iquediuulgat^,
aic fibi conftitiife de eius vita lftudahili,& fcientiaexcellenti. Anconius Andrcas ^ difcipu-
lus fcribic eiwfamam, (^' memoriam in benediSiieneeJfe. Pifanus '^ froh^ educatum in diuino
cultu,& religiofis fancitonibtts. Guliclraus Eyfcngrenius ^ commcudac in co Fidei Catholi-
C(t yrofe^ionem , &indiuina lege exercitationem. Abbas Trichcmius ^ ftudiefam coelejiium
Scripturarum eruditionem. Anconius Pofleuinus ^ modefid,dr charitate,ait,prdditum,& ha-
ftjfe chriftiano eius fcBori inditam a Demino faftentiam, atque integram mentem. Non ob-
fcurum fane charicacis argumentum,&: indicas a Domino fapicncise:, proximis proficua:, il-
lud, quod de eo referc Guilielmus Vorilongus ^ , nimirum per Britanniam maiorem , feu
Augliamiceragencem,occi^rifle cuidamagricola:hordeumfcminanci, &Chriftianapic-
cacc, eundcm forcaflis iurancem , auc laboris impaciencem , a:cernae falucis, & diuina: legis
monuiflTe. Cui indignabunde rufticus : Vc quid fruftra verba profundis ? illud perfuafum,
& cercum habeo,Dei adimplcndam crga me voluncaccm,& aeccrnaprxfcicncia iam vidif*
(c quidquid de me adurus fic : fi faluare,vel condemnare me ftacuic,mca inanis cft opcra,
fiue bona,fiue mala;nequc illafaluabic,ncque ifta condemnabicExccpic paciencct vir pius
pcrniciofam do£trinam,& familiari recorfic cxemplo : Si diuina,inq\iit,fcientia,vt arhitra-
ris, hanc nccefitatem rehui imfonit, vt quid hunc feminandi lahorem ajfumis ? Etenim fi Deus
frauidit nafciturum hordeum,fiue feraine5,ftue ahftineas ah ofiere,nafcetur ; ft vero nen nafci-
turum prAuidit , vtique non nafcetur : arena itaque femina mandas . Illum obmuccfccncem
fobinde pius D6dor inftruxic.

Ex hac eciam charicate,illa profluxic dcuocio,quam idem Auchor ^ cancopcrc commcn- L X 1 1.
dac,& apertiflimc patec in eius operibus ', in quibus crebris ad Deum,vcri,ac boni cocius
fontem pcrennem , inuocationibus iaculacoriis amoris , xftuanccm alco cordc flammam
quiuis, quancumuis rigcns, animus cxperirccur. Eafdem iaculabacur flammas amoris , iu
noftc Chrifti Naciuitacis Parifiis.^^jdum cunas Saluacoris cencrrima dcuocionc celebrarec,
& profunda n)cdicarctur concemplacione. Nam fupra fe rapcus , & in fe pqftea rcuerfus,
Dci erga nos dignacioncm,qua Fraccr noftcr per aflumpcam humanicaccm fieri voluic,di-
gne confideranSjfaucio cordc ingeminabac illa Sponfx fufpiria ' : ^is mihi det te jratrem
meum,fugentem vhera matrU me£,& inueniam teforis,& deofculer te ? amacoriifque vcrbis
pecebac Chriftum fibi dari,non folum canquam Deum in anima,fed & vifibilem canquam
Fratrcm,in Virginis grcmio,ad vbera cius pcndentcm. Ad cuius fcrucntes,&: rcpctitas prc-
ces , ci Chriftus apparuit in pueri forma, deditque fe in btachia,& amplcxus deuoti fcrui
contreftandum. Difparentc autem vifione ad altiora fe accingens,& in virtute proficicns
propter deuocioncmdulciflimi pucruli,& fanftiflimx Genicricis,dcinccps carnibus abfti-
nnit , nudis pcdibus, abicdis cciam fandaliis incefllc,& pannofa cunica, nouam adraiccere
nolens,humilis,& abieftus inceflic.Eius porro erga ipfam Dci Gcnicriccm fingularc dcuo-
tionem.ceftancur vbique cius opera,praEfercim,quas in cius innoccnciae dcfcnfionc conferi-
pfir,& eiufdem Virginis crga illii mira dignatio,qua caput,vti diximus^^oranti inclinauit.

Hinc aliqui intcr Diuos,& Bcatos pium Dodorcm connumcrant;quibus,donec a fanda L X 1 1 1.
Sede hoc approbctur,non fubfcribo.Multi ctiam cum dcuotc inuocant,& fc in tribulaticJ-
nibus,atque aducrfitatibus exauditos dicunt,praefcrtira in rcgno Ncapolitano,qui aliquoc
donariis, tabellis, laminifque magnis argenteis, quas pra; manibus habui, fuam gratitudi-
ncm funt profcfli. Erardus Vinheim Carthufianus in Sacrario. Agrippincnfi,Z)/«»«» vocar.
Pctrus Cratepolius libro de Sanftis Germani^,intcr Sandos cnumerat.Thomas Dempftc-
rus " , praeterquam qu6d intrepide in Bcatorum rcccnfcac cafalogo , refcrt cx Gilberto
Bruno,Dulcicordij Abbate, Scotoseum coluifleDunfrifij tanquam ccelitc|ln,& Ecclefia-
ftico officio cohoncftaflTe.Ego in his maturius,& prudcntius agcndum ccnfe5,& cxpcdan-
dum S.R.E. iudicium; nec quidquam temerc intentandum in re omnium grauiflima.
Longc lateque nunc fpargitur, & diuino quodam confilio difFunditur cius gloria, eo ma-
xime temporc,quo famaeinfidiari,& nomenobfcurarc quidam intentarunt.Scd/M °fiteiy
quem Rex honorare defiderat , vt quanto maiori £:onatu alij detrahunt , c6 foHicitius-Dcus
illius confulat honori. Sanc illud crga Dci Gcnitricem impenfum obfequium digno prae-
mio no potuic 4efraudari:imm6 eodem ceporc & Virginis priuilcgium a Sgoto afl^ercum,

&

VitaF.IoannisDunsScoti. i$

& ScoTi honor mirific^ difFufuSjmagnum fufcipiunt incrcmcntum.Honorificauit S co-
T V s Dci Matrem,& ab cadcm viciflTim honorificatur j cgrcgic clucidauit Dciparam ; ni-
hil abfonum piis viris vidcbitur , fi pii dicamus vitam confccutum srtcrnam : luxta illud
fapicntiflimi viri cnuntiatum * : ^ui elucidant me, vitam tternam habebunt. " ^"'- *♦•

EtHS fcripta EccleftA Dei valde ejfe proficua,
C A P V T XV.

L X I V. TJIs dc vita,& rcbus praeclar^ gcftis diffufius cxplicatis,ad doftrinam dcfccndo,& fum-
J[ j[me proficua cffc Dei Ecclefia:,eiiifquc fidelibus oftendo. Altius indagandi vcritatcm,
occafionc pr^buit ScoTvs,vtpote fua difl"crtationc,& ftrido cxaminc fccit.ne cxco grcflu,
& placido duftu,omncs in vnam abirent fcmitamjaut in vnius , vcl alterius Magiftri iura-
rent doftrinam.Difcuflit ille abfquc deledu omnium Scholafticorum,qui fc prarceflTerur,
fcntetias:ncquc animi afFedus,fcd vcritatis pondus in hanc,vel illa inclinabat opinioncm. .

iEquo ardore domcfticos,& cxternos, vbi iudicabat redargucdos,impugnauit:tam D.Bo-
naucnturz,quam D.Thomae Aquinatis placita ad vcritatis ftatera reduxit Ea tamcn animi
modcftia,& proprij iudicij fubmiflIionc,vt rariflime Authores ipfos nominaucrit,&: nullius
Tentcntiam grauiori afFeccrit cenfura. Longc abcrat a quorundam Scholafticorum cofuc-
Cudine '',5'«/ ex opinionum,quas infchola acceferut,j>rdiudiciii,viros alios Catholicos notis gra- b Canas I.«.
uioribus inurunt,tdquetantafacilitate,vtmeritorideatHr^\\i\\ indifcuflfum prartcriit Sco- ^^-.'j^v'*,^/'
Tvs,nihil nonadLydium lapidem tentatum,& probatum,duxcratfcribcndum:diligenter tntnnuh.qu*
cxaminauit vniucrfa rerum principia,conclufiones,& ipfas,quibus probantur,rationes. f'"tf'*'
LX V. Atquehacdecaufa putatur S Thomac Antagonifta,dum non folumquod fcntit, vc- S."*^"»»/"'-
rum & fcnfus fundamcntum impcnfius conuellit.Leftioni S.Thomac magis intentus,plus ^ducTf^rMs.
ruminabat quod ex illo excipicbat ; & qucm facilius alij fequebantur , voluit plus cxteris
difcutiendum. Nunquam Thomam exagitauir, qucm infummahabuiti'cuerentia,cuius
fanftum nomen vbique reticuit,in qucm vcrbum nullum, quod ofFcnfionis vmbram prac
fc ferrct,cfFudit;fed cius doftrinam,non nifi iuftis pSderibus libratam,voluit admitti.Hoc
autcm & Angelici Dodoris nomen gloriofius cflEecit,'& doclrinam rcddidit illuftriorcm.
Nefcio itaquc quid adeo difpliceat in ScoTo,qu6d abfquc Aquinatis ofFenfione,qu6d abf-
que vllo eius njeuOjdodrina reddidcrit fccuriore,qu6d nomen extulerit,qu6d difcipulos
ad Magiftri fui dogmata clarius illuftranda,acrius defcndeda,quoda veluti claffico excita-
uerir,& vniuerfos Theologia: fedarores, coftirutis akernis acicbus.ad Chriftianu bcUum
conuocaucritjin pacifica pugna inftrui docucrit,vt quid in crueta cum Hacrcticis quotidic
ineunda facicndum fit,maturc pracmcdirentur;& qualiter cum vafris inimicis cogrcdien-
dum fit,opportune cofpiciant'^.^^/ in ipfo bello trefidare noluerit ,ante be/lum femet exercet. c Seneca «p.

L X V L Magnum hoc facras doftrina: emolumentum cfTe percepcrunt Ecclefiaj Do(3:orcs,& rci ^^' ■ p^ ;^
litterariae prxfedi.Nam tantum abeft, vt has fopirc litcs,aut contcnrioncs extingucre vo- AcUimiM.
lucrint, vtpropofitis potiuspr^emiis foucre, inflitutis ftipcndiis.ercdis contrariorum do-
gmatu cathcdris,folertcr excogirarint. Peculiarcs habet Profcflforcs, & fedatores in Aca-
dcmiis Dodor Angclicus.fuos habet &Doctor svbtili srcx peculiari docctur ca-
thcdra D.Thomx,ex altera Scoti dodrina. Ad trcs nobiliflimas in Hifpania acccfli Vni-
uerfitates,Conimbriccnfcm,Salmanticcnfem,Complutcnfcm; in vnaquaquc harum, vidi
inftitutafubfellia,&deftinatos Magiftros pro Scoti difciplinatradenda. In Parificnfi
itcm Acadcmia,in Patauina,Ticinefi,imm6 & iu ipfa Vrbc,orbi$ capitc, pcculiares cathc-
dras ScoTvs obtinuit. Eo ctiam habctur in pretio,vt dignitatc,ftipendio,aut horx como-
ditatc multis in locis non cedateius cathcdra illi , quac S.Thomacretinetnomen. In Co-
nimbricenfi ctcnim Acadcmiaaequalis funt ftipendij,& auftontatis.In Salmaticcnfi haud
minoris cmolumenti , qua: Scoti cft;& magno conatu ad illam adfpirant dodiflimi illius
Acadcmia: Magiftri : in Complutenfiomniumprimariam Scot vsobtinuir. Vltrahxc
ftridccauit VniuerfirasSalraanticcnfis^^jncScoTi cathcdrxProfcfloralianviquamSco- d Sramta
Ti , difcipulis tradat dodrinam , nequc eam fummatim , aut pcr conclufioncs duntaxat li^"""-'*-
comprehendat, fed clarc mcntcm cius, & tcxtum largius cxponat.

LXVII. Percepcrunt vtiquc optimi illi Magiftri , & cathedrarum inftitutorcs,magnum ftudio- ctntyennf,A
forum profcftum ex fcholaftica hac concertatione,& quotidiana diflertationc prouenirc: ^l^*^^'^^,^.
quorum alias ingenia torpcfcercnt,& hebcfcerct intcllcftus,fi comunibus duntaxat prin- /'»««.
cipiis.quafi ftatutis fcholafticx difciplinx mctis,cxca quada manuduftionc dcqonercrur*. ' P'o"^7.
Terrumferro exacuitur,& homo <rx/»c«//yif/f A»»/V;y«/,confcredo,diffcredo,pcnitius cxami-
nando.Si plura obiiciatur,& fentcnti? rctundantur,vti fcrrii fcrro confricatum,acic conci-
Scoti ofer. Tom. I. i pit;

26 Vita Eloannis Duns Scoti.

a clo(r. ord. pit;ita cx aducrfo doccntis ingeniura cxcrcctur,cxcitatur,acuitur *. Expedit itaquc contra-

c"i8.' '^ ^^^ injiudiu EccUJi/ifiicii ejfe opiniones ad exercendum ingenium.cjr excutiendamjtudentium

bBcrtiinep. pgritifim. Non immcrito dc hac ipfa ScoTi dodtina fcripfit Paulinus Bctti ^* familia:Au-

jura sco^r guftini*"^: vir doiflus : Si fifcholU aufera^ feculiares S c o t i opiniones, rei/quum efi, vt ipfe.

flane dijprendi vfu»,^ occafio languefcat. Hinc magnus illc purpuratus patcr,in rebus Ec-

clcfi3c,quantumuis arduis,dcxtre pcragedis,&morum grauitateilluftris,Dominicus Car-

cGrJmal.ep. dinalis Grimaldus'ScoTVM/>r« comuni litterarum vtilitate fcriffiffe tefiatm ^ Communis

Ftnd"!*"'"'*' pfofcdo illa & maxima in litteris vtilitas eft,vt vcritas indagetur,& inueniatur:at Scotvs

d vorilon.in his ptxcipuis audit t^io^xxi^^Inquifitormaximm veritatis,redargutorfalfitatis,veri arca^.Ve-

f R,oduIph7a ^***^^ frxcipuui amator, dcmum, idque appofit^ fatis ^ : lima veritatu,(^ ces ingeniorum.

vita Scoti. Probc hoc intcllexit, & longo experimento probauit Conciliura fupremum Hifpaniar, LXVIII,

f lui.scahg. quod pcr Antonomafiam pras tot tantifquc aliis , quibus illa florentiffima rcgitur monar-

itaiuduauit chiz,Regium appellatur;dum Anno 1 6i 8.maturo,& grawflimo dccrcto fartam tedamque

frpremu Hi- yoluit ScoTi dodrinam. Rem narro,& pcrpetua: confccro memoriac,vt poftcris rclinqua-

eiiium. "" turexcmplum,&fciantqui poftnos vcnturifuntjqjild antc ipfos a prudcntiflimis viris dc

hac dodrina fit iudicatum.Grauiflima &: nobilifliina Academia Salmatiecnfis, in Thcolo-

gia prxfcrtim Scholaftica, nuUi toto Orbe fccunda,propter quafdam rationcs,quas ncque

rcferrc,ncque ad trutina reuocare modo plurimum intcrcft(nifi illam fpcciofiorcm foliiiii

indigitcm,ad cxcludcndas,vidcIicct,nouas quorundam dodrinas,quje in florcntiflimas,&

■f fua vetuftate,ac foliditate commendatifllimas fcholas inuehcbantur) communi fuoru Ma^

■f giftrorum,& Do^aorum calculo ftatuit,vt fola illa,qux S. Auguftini,aur D.Thoma: dodri-.

na cflct,aut iudiearctur, c cathcdra doccretur;liccrct tamcn,fi vclIet,cathedrjE Scoti mo^

deratorijVt cius dogmata fcqueretur.Statutum folenni iuramenti forma fixum,&: firmum

Kouum s»t- voIuerunt,eamque die ^.mcnfis Iunij,Anni 1 6 ty.in hunc modum cdiderunt. luroin quo-

filtutHm'!"' f^'^^^"'^ leiiionibiis,quas in Academia,vel Cathedrjt moderator^vei volUtarifti Profejfor legero^

me doBurum, atque ie&urum in Theoiogia Schoiafiica doEirinam S.Auguftini , <ir conciufiones

D.Themit.quas infumma Theoiogid docet,vhi herum San^orum rnens afertafueritwbi vero an-

cefs,& dubia,nihii doiiurum,neque ieffurum,quoti eorum do6frind aduerfari fenferimfed quod

vei iuxta meumfenfum,vei eorum,qui difcipuii SS.Augufiini,dr Thomx communiter cenfentur,

taritorum Patrum doHrinx magis conforme inuenerim. Excipio opinionem de immacuiatx Vir-

^inis Conceptione ; c^ ea quA iure Ecciefiafiico immutatafunt , vei pofiea immutabuntur; .c^

qux cum oiim controuerfa ejfent, iam confiitutionibta Apofiolicis definitafunt. Etfiquando Ca-

thedram S c o t i, vei Durandi moderabor,quamuis ad id teneri noio^ licere tamen mihi volo^

pre eo tantum tempore , probabiies eorumBoEiorum opinionesfequi, abfque periurij crimine.

improb»tura Quia tamen,vt Vniuerfitatis ftatuta fuo robore conftent,& futuros conftringat,dcbcnt, L X I X,

^«ito Conct- ^gj folent,a fupradido Concilio approbari,& confirmari. Dum Magiftri c6 rccurrunr,oc-

currunt,qui Scoti caucant pra^iudicio. Concurrunt etiam & alij,qui opinandi libertatem

fibi denegari doIebant.Vehemcntius vcr6,& acrius fc oppofucrunt Minoritar,vchemeti,&

.iu. ta^ acri Magiftrorii conatui,doncc porrcdis hinc indc libellis,& causa vtrimque dida coram

grauiflimo Senatu, dcucniendum fuit ad vldmum rei examcn, librandumquc fuit iuftum

podus ftatuti confirmadi,veI potius irritandi.Conclauc ingrefli omnes Confiliarij V I .Idus

Februarij fimul cu Rcucrcndiflimo D.Gabricle de Trcjo,S.R.E.Cardinale digniflfimo, Ar-

chiepifcopo,Epifcopo MalaGitano,ConciIij Pr^fidcfumma maturitate,& ftrido cxamine,

pcr odo integras fcrme horas,ab oftaua fcilicht ante meridie,vfque ad quinram, vcl paulo

fninus pomeridianam,re difcufsa,vnanimitcr fl:atucrunt,non eflTe confirmandii quod Aca-

demici ftatucbant,& voIcbanr.Subfcripscrc omncs,quornm nomina rcccnfeo : prxdidus

Emincntiflimus Dom.Cardinalis Prxfcs,Ioannes de Frias,Don Ferdinadus Ramircz,Don

Gondifaluus Pcrcz,Don Francifcus dcTcxeda,Don Bcrengarius dc Aoiz,Don Gar^ias dc

Aro , Don loannes Coello , Don loanncs Chumazero, Melchior Molina, Don Alphon-

fus dc Cabrera, Don loannes dc Chaucs,Don Didacus dc Corral, Don loannes de Frias

Mcxia,Don Pctrus Marmolcxo,Don Didacus dc Contrcras,Don Francifcus dc Alarcon.

AUit Doao- Sapicntiflimi,& grauiflimi viri in eadem florentiflima Vniucrfitate enutriti,dignam con- L X X.

frtiu4ic»- firniationem,aut commcdationem magni Auguftini,aut Angclici Aquinatis dodrinar dc-

*<*• DCgadam non iudicarunt,quam omni comendationc prxftantiorcm cfl!e non ignorabanr:

nequc tamcn ita probanda dnxerunt^vt cxteri omncs Dodorcs optimc,& honorificentif-

fimc dc Ecclcfia meriti,perpetu6 condemnarentur,& ab iis fcholis,qua: illorum crcucrunc

dodrina,actcrnum exularcnt. Itane pcrcat Alcxandcr Alcnfis,&magnus Albcrtus, Aqui-

natis magifter>Ita exulct S.Bonauentura, Aquinatis collega ? Ita difpercat Scotvs, Aqui-

natii excrcitator ? Pcrpctua: tradatur obliuioni Occhamus , Nominalium antefignanus?

SilentiQ obruantur Durandus,GabrieI,& alij quiquc v jri fapientiflimi, quorum clucubra-

tionibus

Vita F.Ioannis Duns Scoti. 27

cionibus creuic , & reuirefcic facra dodrina , dummod^ Tnus iaudecur Aquinas , & cius
commcndecur Summa Thcologiac?Grauc hoc,& indignc ab aliis fcrendum prxfcnlit am-
plifnmus Scnacus. Quid & Hicronymus nihiH fiac, qui cum Auguftino aliquando pugna-
uic accrrime , & flocci pcndancur ali), qui ab cius do6lrina difccdunc, dum folus audiacur
Auguftinus ? Ncque id cciam zquum repucauic prudcncifllimus Confcflus. Ad duorum
duncaxac iudicium vniuerfa modcrccur coclcftis difciphna?Cenceni, & millcni Auchores,
Orbis Magiftri,Ecclcfiac Do<florcs repcllancur,non audiancur^incaiTum fcripfcrint;hi duo
duncaxacccathedrisdoceanc? Idctiaminiuriofum iudicauic grauiffimus Conuentus.Vi-
uunc,&: in zcernum viuenc in fcholis Auguftinus,& Aquinas, ccfi reliqui non moriancur.
Caeceros in communi hominum fcnfu pra:ccdunc canquam Antcfignani , id non fufficicc
nifi fuerinc & foli ? Cxceri omninoabcrraruncavcritate,foli Auguftinus,&Thomascam
accigcrunc,acquc ica fcripfcrunc,vc in omnibus,& pcr omnia finc fequendi ? Ipfos inuoco c
coelo ceftes , & caufx iudiccs, vc apercam in hac caufa profcranc fcncenciam , & dicanc an
cXpcdiac ad duorii duncaxac iudicium vniucrfam rcferrc Theologiam,&: proptcrea vcrum
omnino cenfendum fic.quod dixerunc, quia illi dixerunc. Communis cft in hac rc vtriuf-
quc fcncencia ; quam Thomas * ex Auguftino cxfcripfic ''. Solnrn Scriptura Jacr^t Ithru , qui » Thom.i.p.
Csftntici /tppel/antftri didici hunc honorem deferre, vt nullum Authorem eorum infcribendo er- 2 ^,4' ep.i^.
tajfe aliquidfirmifime credamialios xutem ita le^o.vt (]uantalibetfAn£{itAteJ,oBrindquepr4C- paulo poft
foUeant, ncn ideo verumputemyquodipfifenferu»t,velfcripferunt.Et alibi Auguftinus % fuos ^[j-^ j.j^ ^ ^^
libros non cancum crcdendi ncccfficacc , fed cum iudicandi libcrcacc lcgendos cfle procc- cont. FauiL
ftacur.Ec nihilominus libcncer homincs Auguftmi amplcduncur dodrinam,5c quod ipfius '-^*
fic, pucanc abundanccr fufficcrc. Cercc ad Augpftini fequeIam,non fuic aliquando neceflc
homincs cogi, quifponcc currunc, neque iurifiurandi foleunitace cauendum crac doftri-
nar, quam nullus orthodoxus non acricer dcfcndac. Vbi illi Auguftini dodrinx contcm-
ptbres? Vbi qui negenc ? Vbi qui impugnent ? fbi forcaffis.vbi nihil a fc rede didum,ncquc
folidc fcriptum putcnc , quod Auguftini non confirmcc fcntentia.
L X X I. Ante aliquoc annos^, hoc idcm ccncatum fuit circa Aquinacis duncaxac dodrinam , in ^]'^' ^""«-
AcademiaCompluccnfi,ncquccamcnobcinuerunr,quicogitaueruncconfiIia,qua:nonpo- ftdfruft,"^'
ruerunc ftabilirc , dum miffo fub Philippo II I. D. Gabriele de Ccfpedcs olim Auditorc,
fcu Confiliario Granatenfi, nunc Magiftro fcholx Salamantinac ,'qui rera cxaminaret , &c
per cum plane rclata in Conciliis Regio,& fuprema: Inquifitionis confilium eorum.qui id
accentarunc, pcnicus cuanuic. Gloriofus, \nilis, folidus,ncruofus S.Thomas,ncque ramen
rcliqui incrtcs faerunc in acic Domini , fcd tanquam felediffimi pugilcs, gladiis accindi,
fortes perftitcrunc in excubiis,cuftodicnces ledulura Salomonis.Lcgacur itaquc Thomas,
ac lcgancur& alij, Alcnfis, Albercus,Bonaucncura,Scocus,& claffici Auchorcs. Non omnia
poffumus omnes,nc(\Vic quifquam fuic,auc eric,qui ica fcripfcric,vc vniucrforum coroprchen-
deric vircucem : immo nuUum effemortalium, aic Auguflinus ^^cui conceffumfit hucufque^vt i Aug.ep.y.
in nuUo omnino errauerit. Quod vnus omific,alcer fupplebit ; & in quo vnus errauit,alter ad pri!l!:*^"''"*
veritatem pertinget. Non inaniter animaduertit Pcripateticorum Princeps ' pofteriores e Atift. t.
prioribus addidifreIuGcm,& limam;mulcacorrexifrc,mulca conculiffc, vccxomnium in- '^ct.ci.&t.
uencis, ars candem eflrcc perfc<fta. Quid impedic, nc id alij poft Aquinaccra finc aflccuci?

SCO T*t do6tr'tmm jummo frojequuntur odio HAretici.

C A P V T XVI.

LXXII. /'^ Vanco aucem in precio habecur ab Orchod6xis,& in Cacholicis Vniuerficacibus Sco-
V^Tvs, canco eum profcquuncur odio , qui Ecclefiam perfequuncur Catholicam. Pre-
muntur, ftringuncur, coardancur a neruofis S c o x i racionibus., & fubcili modo vericacis
cum indagandac,cum probandx ; neque quidquam eis profunc folit* verfutia:, vt ab illius
cxpedianturpreffuris. Propterca dixic haudimmerico lacobus Brcullius ^Bcnedidinac fa- f Brcul. de
miliac vir AoQt\x%\Eim memoriani nunquam ejfe ferituram,prdfertim inter Schelafitca fnfien- *°"^''*"^
tiaprofeffores , (^ eruditionem;quam fcriptii fuis inferuit , Hareticorum impietati retundcnda
maximeefife opportunam. Atquc hinc Ambrofius Cacharinus^exPrzdicacorum Ordine,au- gCathar. in
denccr affirmauic,ScoTi lau^ quantafit i» Ecclefia,& merito,folipraua affe^i mente non con- **''P;.*'*i.°5^
^iciunt. Ecclefiac dogmaca firmiter comprobauic j Hacrcticorum infanias egrcgic rcfcllic: dent.pan.i.
hinc illisadco infcnfus, vc nullum raagis lacerenc, nullumacerbius mordeanc,ncc acrius
nialcdidis infcquancur Pcrfidus ille Pfeudocpifcopus,impuriffimus fcripcor,& impudicus
Cencuriacor,Ioanncs Balxus '*,advomicumvfqueopprobriacogcric,&calumnia$,fzuiuf- •> Baixn
quc concra Scotvm agic,quem coutra Balaco firailcs dodius,& ncruofius cgiffc confpcxic, iB*j°coto. ***
Scoti oper. Tom. I. 1 z Papifia

d:

28 Vita Floannis Duns Scoti.

fapjldrum Uercitlem deriforic appellac;quem pro Papiftis dod^ fcripfifle,& contra Hacrc-

ticos conftanter difputafle opera demonftrant. Acerbius etiam in cundem inuchitur loan»

• c»fu$ in ncs Cafus * Oxonicnfis Hxrcticus, ^nm Jpinam, & vrticam vocat , & e Catalogo Dodo-

jg^""* " ru'^ vctcrum vclit cxpundum. Deindc,vi refert pius, &: candidus Author Nieolaus San-

derus , dum inuadcnte, & depafcente Angliam haercfeos flamma voraci , omnia ad fuum

deprauatum vfum conucrtere,&: impedimenta fuac peftis difFundcndae rcmoucrc, artibus

quibufcunqucjftudcrcnt Hajretici,illam prazcipuam excogitarunt,vt tollercntur c medio

omncs Orthodoxi Dod:orcs,& libricomburercntur. Itarem narrat author praedidus fub

b Sander. de Edouardo V I. impij Henrici VIII. digna progenie ^. Lihros cmnes eorum MagiJirorum,qui

eJiclib.i.'* ^^>& r/ttione Theologiam, ctterdfque dijcipltnas tradiderunt, qui/i ijlorum Jolida, doilrina,(jr

methodica inJiitutione,H£reticorumpofularesfraud£S,non difficulter cerni^& diJpelHjciebant,

e Studioforum manibus,^ fere e Bihliothecis excutiunt \ Lombardi,Aquinatis,Scoti,cdterorum-

que doUifimorum Scholajiicorum nomina, de barLiri},Jcripturarumque ignoratime, e^ vari*

deceptjone traducunt ,memoridmque quantum fojfunt ,damnant.Denique ne quidquam adfum-

mam (^ impietatem,& flultitiam in hoc genere deejfet ,ejfecerunt ^njt petulantes iuuenes,horum

Scriptorum, taquam iam recenter mortuorum,ingentem conquijitam Jlruem in ludicroJpe£iaculo

fer 'vrbem inferetro circumferrent ; c^demum inforo cum cantihus luguhribus concremarent.

Boc appellabant funus , feu exequias S c o x r , ac ScotiHarum. Ita ia omnes Scholafticos,

quafi in vnum S c o t v m , & ita in vnum S c o t v m , quafi in omnes dcbaccharentur,

^nfaniunt. Plus omnibus S c o t v s inuifus , qucm prae omnibus volunt fcpultum.

SCO Tl doBrins. ohiiciuntur contentionis fiudium , ^ docendi
ohjcuritas \ fed vtrique occurritur ohiedioni.

Capvt XVII.

Vo fortaflis quibufdam in S c o t o difpliceant, qua: iam olitn.Iouius, & alij ciufdcm LXXIII.

affedionis viri obiecerut.Primum,qu6d litcs feuerit immortales in fcholis, aciefquc

jnftruxerit aduerfantium fibi Religiolorura, quorum fcnfus vnus,&: cor vnum cflc dcbc-

rct.Sccundum,qu6d quidquidfcripfcrit,obfcuro dicendi modo,dcnsaqueinuolucritcali-

ntftiiitur ginc.Vcrumtamcn immerit6 accufatur,qui fincero & cadido animo veritatcm indagauit,

f*tma obie- ^£„[5 tranquilla,& pacato cordc,recondita fidei myftena tradauit. In his cxplicandis ob

fuam profunditatem in varios abeunt fcnfus Do(3:orcs : nequc vcr6 cuiquam impropera-

tur,quod fuam apcriat fententiam,etfi ab aliis diflfcntiat.Si alius argrc fcrat,qu6d hic fuum

fcnfum depromat, & proindc litcs fcrat & bella ; non huius, fed illius cft culpa, qui altcri

negarc vcIit,quod fibi licucrat Dixit iUe libcre quod fibi verius vifum cft;cur non & huic

idipfum Iicebit?Qu6d fi liccat,liccbit etiam,quia poftcriuis dixit,fentcntiam eius qui prac-

ceflit,cxaminarc,& cum dicentibus cx aduerfo difputationem inire.Difputabant cum ipfo

Pco ferui fui, neque tamen rationes corum dedignatuscft cxcipcrcjnequc tanquam liti-

giofos ipfos reiecit. Adnotauit hoc Auguftinus contra Crefconium Grammatieum,qui in

fcmctipfo ccndemnabat acrcm diccndi modum cx principiis Dialedicac fumptum , qui-

f Auguft.l.i. bus contracundcm vteb!Ltur:Habes,inquit''^0' apud fjaiam Prophetam : Fenite,dijputemus,

contta Crci- ^j^j^ Dominus,ijr mu/tis a/iis diuinarum Scripturarum locU. Lege vbi inueneris hoc verbum,^

injptce codrtes GrMosjn eijdem tefiimoniis JanSiarum Scrtpturarum,^ videbis vnde Jit appel-

lata Dialectica ; ne quod omnes iujii cum Deo Jaciunt , quibus di6ium eji : Venite, dijputenms;

dicit Domimts , Noninnitaris fapienti pietate,fed infulsd temeritate crimineris.

Plurimorum ha?c confuctudo eft, vt dum non poflunt rcde argumentantcm, & folidc LXXIV.

redarguctcm ratione rcfcllere,ftatim confugiant ad calumnias, & do£tum difputatorem,

ilbid.c.ij. litium fatorem confeftim appcllcnt **. ^uientm veritati non acquiefcunt, onerose ac molejie

ferunt eos , quifccum fedulo agunt, nec ab eorum conuincendo errore difimulant , litigiofos , (jr

contentiofos vocant. Talfitas enim , qux. nudari , & redargui metuit , eorum vitiorum no-

mine , qu* veritas damnat , diligentiam veritatis accufat. Magna fanc eft inter litigio-

fum & Chriftiane difputantem diff^ercntia : litigiofus enim'vcrbis contendit , & non cu-

e Hcm 1. 4. rat ' : G^omodo error veritate vincatur , fed quomodo fua diEia di&ioni alterius prdferan-

chrift. c.x"g. '*'■• i^o^^o ?«^ *^''f* verbis contendit , ftue fitbmife , Jiue temperate , Jtue granditer dicat , id

verhis agit, vt veritaspateat, veritas placeat, veritas moueat. Pcrquifiuit itaque S c o t v s

veritatem, & plures aliorum fententias examinauit ; vt in vera quiefccret , iuxtaillud

f lcretn. ^. Domini confilium ^ -. Tnterrogate Jemitas Dei, qu£ via ejibona, dr ambutatejn ed. Quod ita

g Zcnon in S^cnon cxplicuit 8 : Multa via interroganda Junt , & in multis injiliendum eft , vt vnam,

Pfalip. I «7. qua bpna eft^ inueniamus,per niultorum Jcilicet do£irinam. Subiicio de S c o T i ftudio veri-

catis

Vita F.Ioannis Duns Scoti. 29

Catis indagandafjtnencc pacaca, a concencionibus aliena, vnius Paulini Berci Auguftiniani
tcftimonium * : Ntim cum Ioannes Scotvs, inquic , inueJligAttdd vertttitujludio men- * ^erti dtat.
tis ttciem fMulo altim , quam nltf intenderet^noutu ffitiones, ^ mrgumentA inuenit.feculi/ires
dijpcultstes excogit/tuitpMlias opinionesfr/tter communem difertiptme tuetur, dr Aliorum dtitA
stque rstiones fubinde csrpit. Hdcfere omni/$ dijputationis grstiA > vt inde verttAtis amato-
res, & differendi feriti haherent, in qut felicifime exercerentur.
LXXV. Qbfcurum aucem cfTc, quod fecundo loco obiiciebacur,duplicicer poceft accidcrc'','^/ ^ff'UitwL.
efuia de indujiria ita qui4 loquatur , vtnon inteffigatur , vt Heraclitm cognemento 2>»t«>»{ ^ cicero i x.
ferhibet, quia de natura nimU obfcure memorauit : aut cum rerum ebfcuritas non verborumfa- <lc finc bono
cittVtnonintelligaturoratio :e[ualii eJiinTtmdo Platonis. Scotvs ftylum & mcthodum ^ •"*'*>•
adapcauic profundiffimis,qua: difcutiebac, arcanis. Pcr vniuerfam Theologiam,& Meta-
phyftcam,in nacuralibus,& fupernacuralibus fcienciis fubcilia excogicauic argumenta,no-
uas adinuenic quzftioncs , abfcondita decexic myfteria; quare fublimia rcrum principia
fubcilicer fpecuiacus, nihil mirum (1 cerrcni fenfus obtutum, vclut incer nubes Aquila,fu-
peruolarit, humircpentibQsobfcuris,quibu»idduntaxac verum efty8£clarum,quod ma-
nibus palpanc , aucfenfuum rudi contadu exercent. In profunditatem myfteriorum ob-
iipuritatem operis reiicic Trithemius *, dicens, Do£fifsimus S c o t V s, ^ adeofrofundm,vt c Ttithcm.
tim fcrifta faucis fint fenetrabilia^t Antonius Contarenus^^Patriarcha Aquileicnfisi^f//- Jconu7e
fta eius reconditifsimos fenfus habent. Hac etiam ratione obfcurus mulcis in locis Augufti- ad.Tarujf.
nus, obfcurus AriftotcIes,obfcurus Plato,obfcurus & ipfcPaulus Apoftolus,in cuius Epi-
ftolis dixic S. Pccrus ' ,qu/tdam ejff dijfcilia intelleBu , ^«^ indoHi , & inftabiles defrauant. *^^'- 'P* '•
Quod de illa, quam fcripfit ad Romanos, potilfimum inrelUigunc incerpreccs ; in qua vo-
cacio Gencium,rcprobatio Iud2l:orum,aIci{fimadiuinae Pra:dcftinationis,&clcdionis my-
ftcria,non cx humano fenfu craftauic Apoftolus, Dei Spiricu inflatus, ad myftcrij,& qux-
ftionis obfcuritatcm fufpenfus atque exclamans * altitudinemdiuitiArum fcientijt ,(jr fa- f"Roman.ii.
fienti/t Dei, incomfrehenjibilia iudicia, atque inuejligabiles vias eius. ^^

LXXVI. Quiditaquecondcmnandus ScoTvs,quiprofunda Dei fcrutatuscftarcana,propter-
eaquia non complanauic,quae; alij arduo non poflunt ftudio pcrciperc?Proptcrca iudican-
dus obfcurus, quia obfcura ponderose tradauic , & quia puerili obuia non fecit ingenio?
Quidam funt dehcatuli,qui abfque vllo labore omnia fibi vctlenc peruia,& dum alciifima
non percipiunt myftcria,non hoc fuo imputant imbecilli ingenicfed doccntem facilc ob-
fcuritatis incufant. Iniquos & incptos hos iudiccs apfe redarguit ludas Apoftolus ^ : SI^a- S ^fd. inca-
cunque quidem, inquit, ignorant, blajphemant ; qu/icunque autem naturaliter , tanquam muta
animalia nbrunt, in his corrumfuntur. Hifunt murmuratores querulofi,fecundum defderifi fua
ambulantes,cjr os eorum loquiturfuferbiam^ mirantes ferfonas qudjlus gratia. Eofdem fimili
afFccit ccnfura D.Cyrillus Alexandrinus ^-.Fatuisfane cenfuetudo hdc efifemfer entmfubli ^ ^T"''- '•>
mioridoifrin<t,quamifJinoninteUigunt,detraherefotent,ct4mqueattenderemagisdeberent,(jr c.»j.
fubtilitate rerum eleuari,contradeiiciuntur,durum affellantfermonem,quemadmirari debe-
rent. Non aliter igitur, qukm edentuli foleant, molliora enim eligunt elementa , etiamfifeiora
fint ',folidiora vero , ac meliora edulia magnopere vituferant , agrotationem fuam celare fiu-
dentes , mentis quoque acumine friuati.fcientiam abhorrere folent , qua magno fiudio magna-
que ofera effet conquirenda.

SCO Tl doBnna midtomm commendatur elogiis,

C A P V T XVIII.

LXXVII. /^Onfirmant hacc, clogia variorum Authorum, qua: profunditatem, & fubtilitatcm in
V^eius opcribus, commcndant, & mulcis ciculis illuftrem eius volunt doitrinam. Plura
opportun^ fuis locis dedimus fuperifis ; alia hiclibcc fubneftere. loannes de Ragufio ', ^f^^f^'^?
vir doftus,Pracdicacoriae familiz,in orationc,quam habuit in Concilio Bafilienfi,de cora-
munione fub vtraque fpecic,& habetur ad calcem eiufdcm ConciIij:ScoTvs,inquir,/>rrf al- ^ *'«<"'•"«.
titudine,& fubtilitate doffrina antonomafiice nomen Doctoris $ v b t i l i s infcholis obti- \ Ocham ia
»«;r,&c.Sandus Antoninus ''eiufdeminftituti:IoANNES ScoTvs,quifcriffitfuferSenten- '•**:*T.* -
tiaf,muleafubtiiia; vnde & dicitur Doctor svBTiLis,GuiIlieImus Ocham ', ctfi S c o t i „5 Metaph.'
fui Magiftri antagonifta://?<» ofinio efi.vt credo,ofinio Doctoris svbtili s,qui aiiesin nAftenf.JDi.
fubtiiitateiudicij exceiiebat. Antonius Andreas " per omniaoptimusciufdcm Scoti difci- o^NjtTmb!*
pu\\iifubtiIifsimfts,(^exceiientifsimusT)o6tor A^enCis^^^&cNiivebcTgcnCM^famofifsimus.df '""•
yi^/;7/yj/w«j.Henricus VVilloc ^•.Taiesfuafubtiiit,atisrittosfrefudit,vt Doctoris svbtilis cj JJ'"*'^
Scocioper. Tora. I. 1 5 nomen

50 Vita F.Ioannis Duns Scoti.

npmen calculo omnium yfibi congruentifsimum inuenerit. Nihilerat veltamdifficiU, veltim

densd calt^ine muolutum.quod illius viuax, dr perjpicax ingenium non fenetraret : nihil adeo

diftortum,& nodofum,quod non dtffolueret, &c. Hic, vt AfoUonitn alter difcifulcs ex omni cli-

mate ad fe traxit ^fecitc^ue, vt nihilad hac vfque nofira tempora aliud Theologica gymnafia

frdter S c o t i nomen ferfonarent \fibic^ue egregie beatut quifc[ue videatur , qui eo duce vti-

iPaul, ini. tur , & facrttTheologitt adytaiUo Mercurio fraieunte ingreditur. Paulus fcriptor * , author

pioicg. fcnt. ygfufti^s , & dodus , dum agcrec de iis , qui Tlieologiam fuis elucubra^ionibus illuftra-

runt : Inter quos, inquit, faludface omnium, Vnum aliii fluribus frtHantiorem, I o a n m e m

P V N s natione Scotum intueor , qui frttdicta omnia , tam clare , tam luculenter , tam fub-

tiliter enodautt , vt merito omnibus admirandus , omnibtM venerandus , (jr omnibtts fit fiudio^

& charttate amfle£iendtts: cuit^s fententittfunt frofimd* , (^vt fatebit , frofofitionesfce-

cundit , in tantum , vt vnius frofofitionis fcecunditas , fiequenter decem , vel viginti alias

h Yotilong. fubtiles veras , & vtilesfrofofitiones includat. Vorilongus ^ Doftor anciquus , S c o T v $,

in nc cnt. ^^^^^ fiudij Parifienfis , .mentes fujpenfas faciens fra fiufore , cuius di6ta communem tran-

c idem in fcendunt facultatem.ldem alibi ipfum alloquens Scotvm':/» tanta vniuerfitate,iPzvi-

pnnci.fcnt. j(jg,^g fcilicct, ) tantd fcientid flenus eras ,a/^DocTOR.is svbtilis nomen retineres^

fuius doBrinam , cuitts ofus nullus error maculauit. Deuotione confofitus fracifua fcribebasi

dtim nemfe tuam Logicam incifiebas , ita dicebas : O Deus , qui es cerroinus fine cermino.

da mihi bcne loqui de termino. Et f<efius tuo in libro,quem de Primo principio intittflafii,

talibus folitus es fari fermonibus : O DomiheDeus nofter, qui Venerabilem Auguftinuro,

&c. In te multa deuotione referto , tomfletum efi id, quod Homerus de Nefiore , iam fvetulo,fo-

litus erat dicere:Ex cuius oremelle dulcior flucbac oratio.

i Maur. in Mauritius Hibernicus ^ Archiepifcopus Tuamenfis : Eleuabitur Aquila , in arduisfonit LXXVUL

pag prilim. jtidumfuum. Quod dc S c o t o ita exponit : Nullus adnaturx diuina fcfreta reuelanda al-

ttus volautt , mentifque aciem firmius affixit , ibifofuit nidum fuum , id efi ^ quietem con-

c Sabcll.lj. temflationis , via , jcrihendo , cjr fatria ^ ferfiuendo. SabcUicus ^ : Nemo fubtilius diuinas

ndetti aif 1 "'^*^^*'' litteras. Et ahbi * agcns de prjecipuis Theologia: Scholafticsc Magiftris , ait : Vt

c.j. vel fold affeUatione ftnt abunde noti , Serafhici , Angelici , Suhtiles , Irrefragabiles , titulo

frAclarifimi viri , Bonauentura , Thomas .Iqannes Dvns Scotus , (jr Atexander Alen-

g Corios dc fis , inter quos S co t v s iffe Jplendide fromicat. Bernardinus Corius ^ : Florebat his die-

rcb Meaiol. ^^^ Fr. loANNES ScoTvs, cognominatus Doctor svbtilis, tanquam huius fe-

Ann. ijoj. culi Phcenix , inter eos qui Chr.ifiianam fidem illuminant. Cardanus ^ dubicatquis fubti-

h Catdon. li^s , Ariftoteles fcripferit , an S c o T v s ? Nicolaus Audcc ' Carmchca : Altius S c o t o

i /iudec in *^e^o ■> 'vel doBiiis vno , dogmata facra docet. Eiufdcm infticuci alccr vir nociftimus Bapci-

Acr.pocma;. fta Maucuanus ^ prxclara cum laude dQuac,diccns:

ia fartis."* ^' f'*^ <^ homtni Deum teneri,

Scoto Relligio , Dettfque debent.

I Eyfcngt. Gullielmus Eyfengrenius ' : Vir omni litteratura do(iifiimus,fide Catholicusdn lege Dei exer-

m^Mcrcator i^i^^^tifiif^us, atque in Scrifturis abfolutifiimus. Gcrardus Mcrcacor ^. Nihil efi quod nonfu-

tn AtUme fcrarefotutjfet ingenium Ioannis Dvns Scoti,fi temfora modo cultum animi elegantio-

Scoti» ' '^^'^ ^' ^°^ tnuidtffent. Nunt in Scholafiico illo ( curiosdne, an vtili ) de rebus facris difiutandi

genere , nihtl eo acutius ,nthil accuratius, nihil abfolutius.
ncentar.i. Aliud ctfi aliquando difFufius,lucuIentius tamcn pij viri loannisEckij °,deraraScon LXXIX.
fubtilitate adiungo teftimonium. Is m fuo opere , quod Chryfofafus infcripfit,pluribus in
locis ScoT VM laudat;fcdpotiflimum,Centuriafccunda,in Appendice,vbiloqucns dc
Magiftro Hcrua:o,ita ait : Is efi Heruaus exfamilia S.Dominici,Dofior illuminatus{zt Lazarus
Soardus cognomcn fubtilis ci tribuit ) qui cum Ioanne Dvns Scoto , vero cegnomine
DocTORE svBTiLi, afud Agriffinam Coloniam, nobilifiimam Germania Academiam^
fublicitusde fummis Theologia apictbus magnd cum laude dijputajfe fertur. Verumfalmam
Scotum tulijfe aiunt , in eo articulo , qui de immatulata Virginis Conceftione ,fortafie tunc in
tontrouerfiam venit. E regione vero Herudum infigniter contra formalitates S co T i dimi-
cajfe;vti hodie Colonienfes fuhmurmuranufubtilitatesHeruai defiruxerunt formalitates S co-
T I. Statimfoft hocdehitum naturaferfoluit ScoTVS Colonia afud Chordigerosfefulttis,Anno
gratia i j 08. V.t. IdusNouembris. ^oanno inuiBa AlfefiriumHeluetiorum infuferiori Ger-
maniaymultis Nohilibtu,(jr Princifihtts exitiofa cenfcederatio,& liga initium fumffit. Sed vt-
cunque fit ,exfloratttm efi nafuto^dr doElo Le^ori,Heruaum fuijfe virum dolfum,acri ingenio,^
fubtili : attamen Ioannem Scotvm multis fubfelliis ei fraferendumiScc.KnAtc^^ Vc-
• Vega de ga°,viromnium calculocruditus :7'/»»/A<r/?«i/^/7>/<?//«f/» DocTOREM svbtilem,
tdrnque fiam habeo ofinionem de illius felicifiimo ingenio,^ Catholico,^ omnino fingulari,(jr

fracel

iuftificq.ii.

Vita Floannis Duns Scoti. ^

frdeellenti doffn»a,vt neque ittis mrgHmentis sdduci pefim , &c. lacobinus Bargiui *. ^o- * Batgiai !a
mJifti, Deo dnce, pro •vttlitste eorum , ^ui in/equi vtlunt fnnSfsm , frofund»m , dr tneffuhtlem J,Vk' ST'
doitrinam Doctoris svbtilis, Ioannis Scot \,Jum decUrMturfis,(jr expojitu- f*"'-
rus eiufdem irreprehenjti>iiis Dodtoris primum lii>rumfuper Sententigt. Lconzrdus Lcdioi ** in b Leffio» io
Approbationc opcrum S c o t i cdieiouis poftrcmae Ancucrpicnfis, eum vocac eotem inve- '*"''" **^
ntorum , & Itmnm Jubttltorts Tbeologtd , nc Phtlojophtd , qus in Scholis , cr eruditit dtjhui/t-
tionibus maxime triumphare confueuit.
LXXX» Claudemus hxc ccftimonio Conflaocini Sarnani ' S R. E. Cardinalis, qui dum de ve> c Saraaa. in
tuftis Dodoribus Scholafticis fcrmonem inftituic , ita fubiunxic : Inter quos i o a n n e s ^P ?'?'"]'"••

■r-v , I • ir- t " • r 1 /t opfrumAoi,

D V N s Scotus,velut Sol, luctdtjstmum tnter rudiattajyder» uJtrum,ucerrimo ingenij acaminet Aadic*.
fubtilitdte, nc frofunditnte abdit<t ^ mtra reconditte doitrina ,prd cdteris omntbusfubttiifsi- •
mus Doffor corufcat ; nemini, med quidem fententid , qui in hocfeientid genere vlU ^tateJU-
ruerit,fecundus. CuiusingeniJ monumentu (qua non ftne mnxim/k DoHorum hominum dtdmir^
tione di/igentifsime leguntur) cumdr' doilrina genere, (jr fubtiUtate eiufmodi fint , vt optims
qu<tque ingenia exerceant,excite»t,acuantqueadfublimiorem quandam diuinarum rerum co-
gnitionem j mirandum non eji grauifsimos viros in ea fententiafutffe, vt dicerent, S C o t v m
vnum, nonfolum co tuosfuos,fed dr friorum^pojleriorumque feculorum fummos Theologos inge-
nij magnitudine , doSlrin^que fuhlimitate fine controuerfia fuperaffe. Iruit fubtilii hic Do^or,
nobiliJiim£ Scotica feltx Author, & dux Iqnge clarifiimus j qus. doSlrinam fuam complexa con-
fianter docet , defendit, amplificat, ^ vbiquefic diffundit, vt iamper vniuerfum Orbem diffe-'
minata, nulla ed ftt illufirior. Ex hac SeHa tanquam ex equo Troiano plurimi pofimodum prt-
dierunt iliitis fcientijt laudatifiimi principes , quorum <^ in dicendo labor innumera doftis viris
commoda attulit, (jr in fcribendo indufiria facram iheolegorum fcholam ita exornautt ,auxh-
que, maiorem vt eruditionis accefiionem videatur non poffe recipere. Cardijialis altcr Illuftxif-
ftri({]mu.s,& dodifnmus,Scaninaus Ho{ius,in Confucacione Prolcgomcnon Brencij, dum
valorcm Mifta: contra pcrditum hominem probat, cnumeracis aliis tnagnis Doftoribus,.
qui dc hac concroucrfia traftant , vnius S c o t i ccftimonium fibi fufficcrc aic : ^amuis,
inquic , muUifint, qui traSient quttHionem hanc , Vcrum Saccrdocis mali Miffa cancundem
valcac , quancum boni ? ( traSiant enim eam Thomas de Aquino, (jr Prdceptor eitu Albertus,
tonauentura, loannes Gerfon, Gabriel Biel, dr u.lij nonnuUi : ) nos tamen vel vnius I o A n N i s
S c cf T i tejlimonio contenti erimus ; ^ eius verba paucis adfcrtbemus : Mifla, inquit ille, non
folum valct , &c. Quaf verba dcfumpfit exQuodlibcto lo. in quo cgregi^ rem hanc
S c o T V s percra^ac. Vidcri ctiam poceft loanncs Picus MiranduIanus,EpiftoIa ad Hcr>
molaum Barbarum.

SCOTl dtfcipuli.
C A P V T XIX.

LXXXI. 13 El'<5"""^ cft,vt canci Magiftri difcipulos enumeremus,&: quem fccit arbor boha,fru-
XV.<^Lim bonum oftehdamus. Prodicrunc cx fapiencifiiihi Do^^oris fchola plurimi aho-
rum Magiftri , qui Religionem, & vniuerfam Ecclcfiam fuis fcriptiscgregic illuftrarunc.
loanncs Baftolius, quem canti fccit S c o t v s, acque in ea habuit 3rftimatione,vt hoc folo i»Mmn tsf-
pracfenre fufficiens adcffe diccrct audicorium *. Errat itaquc PofTcuinus dum fub Annum ^^^^\
1466. vixiffe dicit, Guillielmum Eyfcngrcnium fecutus. Habentur in aliquot GalliacBi- i.coouoa.4!
bliothecis eius opcra MSS. in quorum finc admonetur ea ab ipfo pcrlc£la Rhemis Anno
I J45. Omnium,qui tum fucrc, do(3:iffimum,oratorem facundum,& Theologorum nulli
fccundum dicit Eyfcngrcnius. Cuias fuerit Baffohus , non inuenio quidicat , cpitheto
ordinatifsimi Dofforis, pro illius tcmporis ratione, quo illuftrioribus viris agnomina affigc-
bantur,ex optimo ordinc,& clara methodo, gaudct intcr anciquos Thcologos. Secundus
Anconius Andrcas ex prouincia Aragoniae , fidcliffimus pcr omnia fui Magiftri fcdator jfatn. Jb-
Do^or dulcifiuus nuncupatus. Tcrtius FrancifcusMayronius,cognomcntoDo^tfr/iW/»/- ^*-
natus, prouinciae S.Ludouici in Gallia : celebcrrimum adum Sorbonicum infticuit^vr fuo nmk.
locodiximus ', & plurima reIiquitfuiingenijmonumenta,in quibuscrcbr6 ffr-ita animi ' ^" *"'"'•

' ' 1- <="- _.*_- D Anno ijij.

D.t4.

recordatione, fui Magiftrircminifcitur. Quartus, AluarusPelagi) Hifpanusex Gallccia,
vti ex quibufdam monumcntis Pontificiis,difpenfantibus circa qucndam dcfcdum nata- ■^'""'** "'
lium, clicio ; vulgo Aluaro ?/»/<>, fiuc, deS Paio, prouinciae taroen S.Francifci alumnus : li- '**
cct Matthzus Fcrchius eum puret ex hoc numcro S c o t i difcipulorum expungcndum;
quia rccepcus cft , inquic, Aono 13 05. ad Ordinem , ipfo tefte hb.t. de Plan^lu Ecclcfiz

i 4 c.i3.

jz Vita Floannis Duns Scoti.

c.ii.Sc Pifis fuiflc conftat Anno i ^o^.Vndc S c o t v m in Galliis florcntcm audirc non
poterat, nccancc Ordinis ingreflum audiuit, qui Bononiaefub Archidiacono lurifpru-
dentiac addifcendae operam dedit. Cum tamen omnes S c o t i difcipulum fuiflfe confpi-
rcnt, non auderera rcfragari , prjcfertim cum ipfe nihil amphus dicat , quam fe a Gondi-
faluo Gencrali Miniftro admiflfum ad Ordincm Aflifij. Id autcm nos verifimihus con-
ft In Annal. tigiflTe diximus * io Capitulo gencrah cclebrato Aflifij j inquo cleftus cft in Miniftrura
n.M* '^°* Gencralem prxdidus Gondifaluus, Anno 1304. Expleto autem tyrocinio in prouincia
b Aiuar. i.i. S.Francifci , vbi ipfc fe nouitium fuiflc ahbi ^ teftatur , tranfmitti potuit Lutctiam : vti
Mcl.clri^r- '""'^ inoris crat maioris expeftationis Fratres illuc dcftinarc , neque diu hxfiflTc Pifis
ipte j. Be- nobis vUatenus conftat. S c o t v s autem non nifi fub illud tempus ( vti ahas ' pra^mo-
gardor. «nuimus ) floruit Parifiis, Lutetias vero per ahquod tcmpus fuiflc Aluarum , muhis in lo-
JAiuar. cit. cis lui opcri? iple demonftrat*. Audiuiflc ergo potuit Scotvm per vnum , aut altc-
"iw^ 'ff'' '■""^ annum : non tamen eum in omflibus fequitur : vt videre hcct in loco proxime ci-
joan.canoni- cicato Quintus loauncs Cauonicus , fiucCanon, ahas Marbrcs, vti habet V Villorus:
«*• citac faepius S c o t v m , & coztaneos fuos Francifcum de Marchia , Petrum Aureolum,

LanduIphumNeapohtanum,Gcrardum de Odonis, Goalterum Burlaium. Scxcus Gual-
QuaiterBur- ccrus Burlxus Anglus, fui Przccptoris accrrimus impugnator, qucm 61 . annum agcncera
''1p' f A ^^^^^^^^ ' ^ ahqua adhuc fcripfiflTc memorat Lelandus apud Pitfaeum '. Sepcimus Fran-
fcriptor. ad cifcus dc Marchia , qucm ex cognomine Picencem credic non immcrito Pofleuinus , &
Ann.i$)7, gx fragmcntis a Canonico rclacis , cgcegic fubcilcm repucac Ferchius * , &; S c o t i difci-
Marchia. ' pulis annumcrac. OftauusLanduIphusCaracciolus Ncapohcanus, vir dodiflimus/an-
f f erch. eit. guinis claricacc, dignicace Archicpifcopali & prxclaris funftionibus fub Rcgibus Parthe-
foilf!*' '* Hopa^is nociflimus. Eius Commcncaria in Euangelia habcncur MSS. in facro Conucn-
Guiteim.oc- tu Aflifiacc. Nougs Gulielmus Occham,quem immerito Hibernum facic Voiaterra-
cvoliter.in **"^ ^ , vc alias oftcnd» **, Magiftri fui ancagonifta accrrimus. Nominalium anccfigna-
Antropoi. fius communiccr appcllacur ; non quod cam Sedam inceperic , quam S. Bonauen-
hVn Annai '"'^* » pluribus antc cum annis , refellic ; fed quod magnopere iUuftraucric, dodis
Ann. ijij. eciam principiis confolidaueric. His adnumeracur loannes de landuno , Aueiroifta-
?_'^- rum ferc prascipuus , plerumque a Magiftri placitis dcfcifcens. Pcccauic vterquc, non

d.41 c).vit.& cam in fuumMagiftrum , ciusdoftriuam impugnando, quam cemcre nimis in vniuer-
in j. 4. 14 falem Ecclefiac prascepcorem loanncm X X 1 1. infurgendo, Poenicuifie camen vtrlim-
%ln.dei4n- quc fuicrrorisalias ofteudi ^: fed& Occhamum inHiberniacanquamSandum coli fcri-
eiune. [>ic Volaccrranus , verone fundamenco, an falfo rumore , ncfcio.. Vndecimus Hugo

Ann" ijT/ ^^ NoMocaftro Anglicus , qucm Scoti difcipulum , & ftrenuum defcnforem fa-
n.i*. cmitt VVillotus &: Pitfxus ; ctfi hic in reccnfu Scriptorum eum Scoto prxponar.

^ofaflro^''' Pctrum Aurcolum his attcxucrunc alij ; fed lemulum potius , quam difcipulum alij ap-
fetnu Au- pcllarunt.

rt»lm. Otnnes hi , prxter alios minus notos , dodiflimieuafcrunt Magiftri, multofquc cdi- LXXXII.

dcrunt inThcoIogiam , & facram Scripturam Comraentarios. Bonus Magiftcr bonos
crcauit difcipulos , & cxundantc fuae fapientix fonte , praeclarc , abundcquc aliorum irri-
gauit ingcnia. Bona fors , bonum obrinerc Magiftrum : h«erct enim bonadifciplina , &:
apud bonum pracceptorem , vcl aflidue federe profedo iuuat ; quotidic aliquid boni fcrcc
Seneca ep. difcipulus , aut mclior domum redibit '. ^i in Solem venit, licet non in hoc venerit , colo-
rabitur ; ^«i in vnguentaria taherna refederunt , aut paulo diutius commorati funt , odorem
fecum loci ferunt : & qui apud Philofophum fuerunt , traxerint aliquid neceffe ejl , quod pro-
dejfet etiam negligentibm. Solcm appcllaucrunt alij S c o t v m , vti paul6 antea diximus.
IIIuminauit,fouit,caIefccit ad fe venientcs,excitauit,&: accendit difcipulorum animos ad
veritatis ftnidium , itavtomncs ardcrent, omnes lucerent, & videretur intcr difcipulos
ScoT vs,quafiSolinter aftra. IHc profed6IumenanipliflimeinomncsdifFudir;fed &:
illi abund^ cxeeperunt, nequc camcn inaniter, auc ingrare ; abfque inuidia enim , & libe-
m Plutarc.in ralitcr communicarunc quod haufcrunc. Non ex illorum numero fadi func ", qui admo-
°^' ■ dum illorum, qui dum ignem petunt a vicino , deinde luculento illic repertofoco defident , ma-
ne'ntque : ita hifemper afsident praceptori , nec accendunt ingenium fuum, vt domi,fuefruan~
tur igne. Sublaco namquc hoc iubarc , &: extru(flo igne tanti Magiftri , ipfi lucerc , & ar-
dcre vifi funt, quorum fulgor ad Solis confpeftum prius abforbcri vifus eft. Mirum fanc
quomodo adc6 paucisannis cocpotuit infigncs crearc difcipulos, qui aliorum non con-
temnendieuaferuntMagiftri.Nequcfcio,an fuerit exTheoIogiacprincipibus.qui itaglo-
riose rcfulferit in fuis auditoribus.

Omnes hi auditorcs, fed non per omnia fccCtarores, plures cnim, non paucas Scoti fcn- LXXXIII.
teutias impugnarunt;alij pcr omnia fcrmc fc ci oppofuerunc. Hoc autcm non opponendi

ftudio.

Vita F.Ioannis Duns Scoti.

??

ftudio , fcd vcritatis indagandz ardori tribuic Mauritius Hibcrnicus , ita fcribcns dc Oc-
chamo * : Forte , inquit , non in vitufertum Do^oris, quem fuum , ^ Reltgionis , & fuhtilem
fterumque nominaf , fcrifjit : fed rtgore Mtnorum , qui nemini parcunt , fjnterefi , (jrcon-
fcientiA ,fibi /tffrofriatis moti. Familiarcm, & ingcnitam dixcrishuius fodahtij viris h-
bcrtatcm, & facilitatcm fuis obfiftcndi , vel quod vcritatcra Jibcre quacrant , vel quod
nolincvidcri fuis pcr omnia applaufinc. Placcc in vcritatis inquifitionc animus abom-
ni affcdionc hbcr ; procul fic amicorum ftudium , & Magiftrorum amor , vc faci-
lius apparcac vcritas , qua: omniam prxfcrcnda cft dileftioni. Si tamen hxc cohxrerc
pofifunt , vc illa vjgcac , & iftamancat indcmnis, habendacft racio prxcipua Magiftro-
rum. llhs fuus mancac honos , pcr quos ipfam.quam venamur , gloriam fumus affccuci.
Turpc cft vc qu« accepi , in cum a quo acccpi , arma conucrcam. Occhamus , &: landu-
nus plus czcccis S c o t i dodrinam labcfa(3arc conaci func. Scd concra iliorum cjccero-
rumquc aduerfariorum ftudium inconcufla permanfic : ncquc fuic hucufquc , quifoh-
di/fima cius principia deftrucrc , auc firma fundamcnca pofiTcc conucllerc.

LXXXIV, Ab ipfo fcrme obitu coepit haberi in honorc per vniucrfum fodahtium, & eius dodri-
na placcre : eam cradiderunc ahis difcipuh , & ab his ad^ofteros tranfiuic. Ab vno & al-
ccro feculo in difciphna Scholaftica ab vniucrfis Minoricis habetur pro Antcfignano , &:
communi Magiftro : & in ahquoc Comitiis gencrahbus ftacucum cft , vc Ledores omnes
& Magiftri , cam in curfu Philofophico , quam Theologico , eius fenccnciam fequancur.
Mirum eft quomodo omnium infederic cordibusipfcDoftor, &ciusdodrina roci pla-
cucric fodalicio , vc ncgledis celeberrimis Theologia: principibus Alexandro Alenfi irre-
fragabih Dodorc , &Seraphico S. Bonauencura,quorum dodrinacancoperccommcn-
daca cft ab Ecclefia, vnum S c o t v m fibi prxfixeric , cuius difciphna imbuendi cfTenc
vniuerfi Fracres , in omncm cerram fidem Chrifti dififcminacuri. Quo vero rcmpore ica
primum ftacuerinc Ordinis Redtores , non omnino conftacj video camrn Occhamum
cum indigicare pracclaro illo agnominc Ordinis Doitor i Sc Antonium Andream prore
magna reputaflc,fi eius dbdrinam cam Mctaphyficam,quam Theologiam cIariori,&: brc-
uiori compcndio Ordmi tradidiflcc , in quam probabilitcr iam omncs inclinabanc. Vter-
que vero cum fueric S c o t i difcipulus , & paucis poft eius mortem annis fcripferic, fa-
cilc iudicandum cft , & virum omnibus placuifle , & poft morcem cius fcripta valde do-
Ctis arrififle.

LXXXV. S c o T I porro , tanquam Scholaftici cxercicus Imperacoris , nomen &: a^ftimacionem
tanci faciunt vniucrfi confodalcs , vc nihil fupra , &: ad minimam eius ofFenfionem com-
moucantur , & in calumniacorem infurganc , neque a fcribendo dcfiftanc , donec laefara
honorcm inftaurcnc.Vilis quippe noca eft, probrofum habere Maglftrum. Hinc tot Apo-
logix pro S c o T I famae indemnirate fcriptaj, vt folus Mattharus Fcrchius Vcglenfis Dal-
mata Ordin. Min. Conuenc. nofter amicus, vir grauis, &: folidc doftus, crcs edideric, pri-
roam concra Fredericum Macenefium, fecundam concfa Abrahamum Bzouium Polo-
num, cerciam in Paulum louium Nouocomenfem. Aliam fcripfit llluftriflrmius D Hugo
CaucIIus Archiepifcopus Armacanus, Hibcrnia: Primas ex Ordinc Minorum Rcgulans
Obferuantiac,afrumptus,in eundcm Abrahamum Bzouium ; alteram cius difcipulds Hu-
go Magnofius eiufdem Ordinis, & nationis,in Nicolaum lanfenium Bzouij confodalem,
&: defenforem. loanncsScommclius CoIonienfisMinorica Conuencualis dodcpro ro-
ftris declamauic ; necnon vir clariflTimus , & profeflTor Eloquenciae apud Louanicnfcs Ni-
colaus Vcrnulacus, oftcndens & palam demonftrans S c o t v m fupra inuidiam eJfe.Opti-
mc.fohde, & ncruosi pro codem deeercauic Author Nitelac Francifcanje Rchgionis, Hi-
bernus in principio fui opcris. ScoTivicam fcripferunc Paulinus Berti Auguftinianus,
Pecrus Rodulphus ; fcd brcuiusrninufquc cxzStc quam oporccbac : grauius vcr6,largius,
&dodms Ferchius pracnominacus ; vcerque Ordin Minorum Conucncualium. Ex Ob-
fcruancibus Marianus Florcncinus, Ludouicus a Manganella, IIluftriflTimus Cauellus lar-
gifldmc , adprincipium fcripci Oxonicn. Marcus VlyflTiponcnfis iparcc Chronicorum,
Grcgorius Ruiz in liminc Commencariorum in lib.4. Scntcnciarum , Ipanncs a Pola in
principio opcris in primum.

E P I L O G F S.

i.XXXVI. T Ti£c difFufius in S c o ri commcndacioncm,&: dcfcnfioncm diximus, nc pcriclitanci
XjLfama: canci Dodoris dccflrc vidcrcmur. Inglorium volunc aEmuli , qucm gloriac fux
auchorcm depraedicanc Francifcaui ; quocidianis calumniiscxpccunc, quem hi perpccuis

laudibus

a Maur. in c.

4. Iibri dc 1.

princ.

JHinorili»/*-

n.itiatc tfl

•vtTHalit^lt'

iium.

ScttUi frtci'
putu ordi»i$
t.l»gtfltr.

§}iiin«m eint
•vitatn fcrt-
fferuttt.

34 Vita F.Ioannis Duns Scoti.

iaudibus profcquuntur; &;obfcurarc conaiitur virum , cuius dodrina vniuerfus Ordo

clarcfcit. Aliorum fada breuius ego licet perftringam , licet indulgentius calumniatori-

bus obfiftam : pro S c o t o tamen virilius pugnandum , acrius dcccrtandum > ncruo-

fius fchbendum duco ; in cuius nomine tota periclitatur Religio. Hoc vno gloriatur

Magiftio ; huius indefcfse fedandam fibi propofuit difciplinam : quid fiat , fi ha:c cli-

minetur ? Si ille non audiat gloriose ? Pcrit cum filioparentis honos, & cum matrisglo-

ria immenfa: prolis honorificentia. Non licet communis Magiftri , & torius Ordinisfa-

inam contcmnere. llle confodalibus do£trinam tradidit; illi pcr Orbis plcnitudincm

difFundunt;fi calumniis dcnigratam, fi dctradionibus obfcuram , quid fupereft,nifivt

a Aug. 1 ic pufiUi fcandalizcntur * ? *y£-Fiimationein homimm non folum imfudenter , verum, fjr cru-

bono viaui- ^gltf^y ifi Ijdc re ccntemneremus, ciim animas occideremui, (^ua exhono nomine,ex bonaofinio-

tlift. }. c. No» r^e Magifirorum fendent. Nobis itaque necejfaria efl vita noflra, aliis fama noflra.

fmtntdieii. porro & alia mihi eft ratio , pro homine ifthoc , grauius agcndi , quod indigne tradu-

catur vir acquus , & bonus, qui nulli dctraxerit ; qu6d gratis perfccutioncm patiatur, qui

impugnatur fine crimine, quod vituperctur,vt noxius, qui fuerat Vndcquaquc laudabilis:

quod ab infcrioris notae hominibus crimen infcraturei, qui communemhominumfor-

tcm tranfccndit. Huius proindc &c2Eterorum virorum fapicntiflimorum , qui Chriftia-

b Cicero in num Orbcm fuje doftrinae facc illuftrarunt , acerbius fero nomcn traduci ^ : Pro quorum

CiloVall^ yii w^, _g^/or/^, memoria , nonfecin ac propatriit , atque deluhris frefugnandum futarim ; acfi

lio. fro illorum laude mihi firmacafienda effent , non miniis flrenue lihenter caferem , quam illi

fro communi falute ceferunt. Ignofccndum itaquq fi fcrmonem longius protraximus ; pro

viro bono indigne tradu£I:o fcripfimus, pro Magiftro decertauimus ; imuftas vtiquc illi^tas

calumnias fufcepimus refcllcndjs.

lEsri

TESTIMONIA VARIORVM AVTHORVM

de S c o T I operibm,

Trithemivs de Scriptoribus Ecclefiafticis.

Oannes DVns, nMtione Scotm.Ordinis Fratrum Minorum, AUxMndri
Alenfis Anglici * , qumdam Parifiis auditor , vir in diuinis Scripturis fiu- ♦ vMe ^
diofiis & eruditus, &in Philofophia Arifioteiica doifi/imus , &adeopro- ^'^^^^j^
fundus, vt eiusfcriptafaucisfint fenetrabilia ,drohid quoque minits -vfi- n.14.
tata. Edidit quadam infiruffa volumina, quibus nomenfuum ad notitiam
fofieritatis tranfmifit. E quibus extant^

Supcr fenccntias. lib.4.

Quodlibeta quoquc. lib.i.
Dc cognitionc Dci. lib. i.

In Mctaphyf.quacftiones. lib.i.
Scrmones dcTcmporc. lib.i.
Scrmones dc Sandis. lib. i .

Cufientes circa Prolog.
Cun6lA res difficiles,
^iafumma nobis.

Eruntfigna, &c. In hoc.

♦ ViJe tU
umn.).

♦ Videibii
n.14.

Commentarios in Euangelium,& Apofiolum fcriffiffe dicitur,aliofque varios compofuiffe tra-
liatus , qui ad notitiam meam non feruenerunt. Moritur temporibus Alberti Imperatoris Anno
Vom. 1 5 08. Indi£i.6. Coloni^ afud Minores fepultus.

GviLLiELMVS EvsENGRENivsde Teftibus Catholicx
vericatis : ad Annum Chrifti 1503.

IOannes Dvns o,natione Scotus *,quem multi BoSlorem fubtilifiimum vocant,^ frin-
cifem Theelogorum, Ordinis Minorum , Alexandri Alenfis Anglici auditor * quondam Pari-
fiis, atque difcifulus,vir omni litteraturadoilifiimus,fide Catholicus, in lege Dei exercitatifii-
rnus,atque infacris Scrifturis abfolutifiimus.De cognitione Dei volumenfcriffit. Aliud ^od-
libetorum confecit. Lucubrationes infacra quatuor Euangelia,(jr Efifiolas Pauli abfoluit.^ua-
tuor libros Sententiarum Lombardi expofuit. Sermones quoque in honorem Sanfforum habitos
flures reliquit.Moriturin Agrifpinatum vrbe Celoniaex apoplexia,Anno Chrifii M.CCCVIIL
ibidem ad Minores fepultus.

SixTvs Senensis libro quarto Bibliothecac fandx.

IOannes Dvnsivs, natione Scotus, ex Minorum familia Alexandri Alenfis Britanni,
quondam inGymnafie Lutetia auditor *, viradmirandaeruditionis,fubtilitatefr4ditus,ob * vldcikiJ.
frofundifiimam dicendi ebfcuritatem 2x9T«»ij,id cft,tcncbricofus,gf«o<ii olim ebfcurifiimi Ana-
xagora cognomen fuit , cegnominatus,^ ob nouamfcholafiicg. Theologia Academiam denomine
fuo dillam emnibus fcholis notifiimus ;fertur fcriffifie Commentarios in Euangelium,^ A^ofio-
lum : e quibus iffejragmentum legi in Efifiolam ad Romanos valde eruditujn,ac fenfu frofun-
dum , fed iuxta Autheris nomen tenebricofum , obfcurum , dr vix in eius fchola detritisfer-
uium : cuiusinitiumefi, Circa Epiftolam Pauli adRomanos./i citmfroximis annisTypegra-
fhus Lugdunenfis excudere moliretur,& a me efigramma effiagitaret, eferis, vtfierifoletjni-
tiofrafigendum, venit illico in mentem nullum aftius carmen laberis obfcurati conuenircqukm
iBud, qued Hierenymus cuidam Ez.echielis vifioni frafonit , his verfihus :

Hjc labor illa domus , & incxtricabilis crror,
Vt quondam Crcta fcrtur Labyrinthus inalta
Parictibus textum caecis iter , ancipitcmquc
Mille viis habuiftc dolum, quo {ignafequcncum
Fallcrcc indcprenfus , & irrcmcabiHs error.

Claruit Anm Domins 1508.

Henricvs

Hier.lib.14.
in Ezech.

Vicgil. f.

^eid.

Idemlib.f.

i:

56 Teftimonia variorum Authorum

H E N R I c V s VV I L L o T in Athcnis Orthodoxorum Patrum

fodalitij Franeifcani.

Oannes Dvns. Huita 'viri n/itiiles dum exfloro , idem illi , quod Homero , ^ omnihus
^ijs, qut in quocunc[ue genere difciplinarum exceUuerunttContigijfe video. Cum enim regiones
(jr papuli interfe certent quis opulento pignore ditefcat,fit vtplerunque quilibet fuum effe glo-
rietur.,quod alienum eft. De Homero videre eft Plutarchum & Herodotum:de Stefichoro Lyrico
Poeta,Gyraldum. De noftro Dunfio Variafunt opiniones : alij Anglia,alij Scotia,alijin vlteriori
Britannia, ad Caledoniam filuam ortum cenfent. Recordentur tamen, qui in afiignando huim
clarifiimt virifolo patrio laborant,non omnia aquafertilitateyomnesfroducere,ferre'que regio-
nes : adeo verum eftiilud Maronis,
Gcorg lib.i. Hic fegetes , illic vcniunt fclicius vux,

Arborci fcetus alibi , acque iniufla vircfcunc

Gramina.

Partim Oxontj, partim Pariftis S.TheologtA inftituta haufit ; talefque hauftd fubtilitatis ri-

uosprofttdit, ^-/Doctoris svbtilis nomen,calculo omniumftbi congruentifiimum in-

uenetit. Nihilenim erat,veltam difficile,veltam densa caligint inuolutum,quod iUim viuax,

& perjpicax ingenium non penetraret : nihil adeo difiortum & nodofum , quod non dijfolueret.

Faciunt eum quamplurimi Colonienfis AgrippinA factdtatis au^orem , & ereBerem : quo citm

mifiui venijfet^confiansfama efi,primores cum toto Clero obuiamprodiijfe, deduBiimque abtjs

Vidc Philo- in vrbem , maximo cum honore , & applaufu incredibili. Hic vt ApoUonim alter dijcipulcs ex

rica'T 1" "'^'^^ mttndi climate adfe traxit , fecitque vt nihil ad hjtc nofirA vfque tempora, aliud Theo-

loa. logica gymnafia^prater S c o t i nomen perfonarent :fibique egregie beattu quifqtie videatur,

ejui eo duce vtitur, (jrfac. Theologi* adyta , iUo Mercurio pnteunte, ingreditur. £)uam multis

acutifiimi ingenij vires tcftatas reltquerit,quia latts noftra iUius meritis impar omnino cenfetur,

non ditttius in ijs explicandis verfemur , fcripta tantummodo enumeremus , (jr a Theologicis

incipiamtts.

Sixtus Senenfts,poft aliquos iocos, memorat fcripftjfe in Buangelium,& in ApoBolum ; } qui-
buifragmentum fe legijfe dicitin Epiftolam ad Romanos valde eruditum, ac fenfuprtfundum;
Vide Sixti & fix in eius fchola detritis peruium Commentarium : cuius initium eft , Circa Epiftolam
Scncnfis te- PauH ad RotTianos.

fupra rcJatii. Scripftjfe autem in quatuor Euangeliftas , (jr Paulinas epiftelas varios libros, extra omnem
eontrotterfiam eji.

Edidit ^ leduram in Gencfim. lib. i.

Scrmoncs de Sandis. lib.i.

Sermoncs de tcmporc. lib.i.

Supcr Magiftrum Scntcnt. duo diucrfa {vtvocant. )
Scripta egregia , quorum pritts Oxonienfe , altertm Pariiienfe appeUabatur,
Tradatum de primo rcrum principio.

Dc cognitionc Dei. lib.i,

Collationcs. lib.i,

Tctragrammata quxdam.
j Reportationes. lib.4.

Quseftioncs Quodlibctalcs. lib.i.

De Perfc<fiibne Statuum. lib.i.

De Rerum principio. lib.i.

De Primo principio. lib. i.

Veniam ad philofophica.

i^m/jT/ in lib. Vniucrfalium. lib.t.

Prardicamcntorum. lib.i.

Pcrihermcnias. lib.t.

Priorum. i»b.z.

Pofteriorum. lib.i.

InEIcnchos. lib.i.

Commentatus eft Mctaphyficatn Ariftotclis. lib. 1 1 •

In libros Phyficorum. lib.8.

Quxftioncs in lib. dc Anima. lib. i.

Habet & Thcorcmata quxdam. lib. i .

Commcntariorum impcrfci^orum. lib.i.

Eft

I V

dc operibus Scoti. ^7

Eft & trfiiifHui eiuidAm dc modo fignificandi, qui Grammatica fpeculaciua dieitur \fed y'<Je p«f«"
* quihttfdam creditur ejfe Alherti de Saxonia. ^1^- ^ '

Floruit Anno i}o8. Orbi inuidens tantum virummors,illum fuffitrAta ctelo reddidit,Coloni£ «Ji^ii opai.
Agrippind VI. idus Nouembrif temforibus Alberti * Imperatoris , (jr apud Min^res conditm eji ♦PotiuiH£
in medio Chori adaram maiorem : cui/u tumulo pius quidam Vates hoc Epitaphium dneis lit- j" ^"'1""

teris afpinxit. nottros Ann,

Antc oculos faxum -J- , &c. j}o8.n.8.

Projiat etiam ibidem tabella ab eius difcipulis, cum verftbus his appenfa: ,5 n^ ,'" "

Parifius plora*,&:c. ♦ibid.n.jo

Inaltera quoque abrasa tabula , & prope vetuftate exesA, leguntur fubieSti verfus leo-
nini:

Clauditur hic riuus -f-, &c. t lbid.n.45,

Leguntur quoque & alia carmina,quibus explicatur pietas eius, (jr maxima religio in Beata
^ immaculatA Virginii Conceptionem : nam fuborta Colonia Agrippin* graui de Conceptio-
ne B. Virginis , inter difcipulos Alherti cognomento Magni, ^Ioannem Scotvm cort-
certatione ; tanta ingenij fubtiiitate , & argumentorum copia aduerfariorum tela detorcfue-
bat, ac retundebat , fudmque tam validis rationtbus ftatuehat fententiam , vt fummopere
auditorum coronaplauderet, vndc^ue or^DocTOREM svbtilem proclamaret. Itta,hre-
uier vtfim, mtffafacio,

Antonivs PossEViNvsin Apparatu facro.

10 A N N E s cognomento D v n s , Ordinis Minorum , natus in vlteriore Britannia, ad Ca-
ledoniam filuam , Gulielmi Varronis Anglici , eiufdeminHituti (non autem Alexandri de
Hales , vti putabat Trithemius , & ex eo Sixtus Senenfis , qui Anno 114^. diem obierat)
Parifiis quondam auditor & difciputus floruit Anno Domini 1 300. I:/ic a patria Scormo-
men in fcholU obtinuit , & i» diuiois Scripturis , ac in Philofophia Ariftotelica ddeo prdfti-
tit , vt in diftutationibus palmam cAteris prariperet , atque ob id DocroK svbtilis
fuerit appellatus. Hicprimum in Anglia Oxonij Sententias interpretatus ; deinde in fchola
Parifienfi primum locum ajfecutus , Academiam illam illuUrauit ; Theologia fcholaltica mul-
tis fubtilitatibus exquifitis aufta , in quihus , quod rnulta , qud non ita patehant , eruerit,fa-
cium efi , vt qui eius doBrinam fe£iantur Scotiftdt vocentur. Hunc^autem complures inftituif-
fe difcipulos conBat : inter quos fuere prdcipui Francifcus Mayronis , Antonius Andrea Ara-
gonius , Aluarus Pelagius , natione Hiftanus , & loannes Canonicus. ^i vero huic DoStori
frimam Dionyfij AreopagitA lihrorum parttm defacra Hierarchia e Gr*co conuerfionem afcri-
hunt, falluntur : alteri enim Ioanni Scoto Monacho,qui multis ifiumfeculis antecefiit,
& Athenis Grdce didicit,ea referenda efi. Nimirum ille vixit Anno %TJ.& iujfu Caroli Calui
Francerum Regis libros illos Latinitate donauit; difcipulus olim Bedd, , (^ collega Alcuini»
fiue Albini , (jr vnus ex quatuor fundaterihus Gymnaftj Parifienfis \ qui poftea ah Alfredo Re-
ge e Galliis , vhi Carolus Caluus eum fouehat , reuocatus in Angliam infchola Oxonienfi, qua
ab ipfo Alfredofuerat inftituta , prdegit. Sed cum Ordini S. BenediBi fe addixiffet , difci-
fuli . quos ( vtfit ) erudiendos fufceperat apud monafierium Malmesberienfe , contra ipfum
conj^irarunt , graphitfque ajfumptis transfixerunt , atque illum fAuifime interemerunt : (^
martyr chrifii jtftimatus eft.

Porro fcripftt Ioannes Dvns pleraque in Theologiam , & in doSirinam Peripateti-
cam : quorum hafunt infcriptiones.

Scriptum Oxonicnfcfuper Sententias. lib. 4. quod incipit : Circa Prol$'

gum huitts primi lihri.

Scriptum Parifienfc fuper Sententias. lib. 4-

Quodlibeta. lib.i. Cun^aresdifficiles.

Collationes Parificnfes. lib.r. Vtrhmtantumftt,&i.c.

De primo omnium rerum principio. lib. i . Primum rerum principium^

Theoremata. lib.i. Intelte£ius inteSigibilis* ,'

De cognitione Dei. lib. i . ^is fumma nobu.

Tetragammata quzdam. lib.i.

Sermones de tempore. lib.i. Erunt figns , SiCc.

Sermones de Sandis. lib. i.
Commentaria fuper 4. EuangeUflas.

Scoti oper. Tom. I. o Com

jS Teftimonia variorum Authorum

.iHtit »» Commentaria fupcr Epift. Pauli. Circa Epft. Pauli ad Rommos, Scc.

Lcfturam fupcr Gcncf. ad littcram, lib. i .

Quaeftioncs fupcr Vniuerfalia Porphyrij. lib. i . Circa Logicalia.

QuaEftioncs fupcr Praedicamcnta. lib. i. ^/tritur vtrum liher Pr^dic.

Quxftioncs fuper lib. Pcrihcrmcnias. lib. i. Circa fubieBum huitu lihri.

Quasftiones fuper lib. Priorumenta. Hb.i . ^xritur circa lib.Priorum.

Quaeftioncs fuper Hb.Poftcriorum. lib.i. Scireautemopinamur.

Qu^Eftioncs fuper lib. Elenchorum, lib.i. ^<tritur vtrum Logica.

Quacftiones fuper lib. dc Anima. lib. i. ^uxritur vtrum fenfus.

Quaeftiones fupcr Metaphy fic. lib. 1 1 . Omnes homines natura.

Expoficion. Mctaphyfic. lib.ii. luxta confuetudinem.

CoUedion. conclufion. Metaphyfic. lib.ji. Conclufion- MetafhyfAriftot.
SuperPhyficara Ariftotelis. lib.8.

Super Catcgorias eiufdcm. lib.i.

Terdntque feripjijfe fufer cdteros libros ^ variofc^ue comfofuijfe alios traSfatus. Denique
afoflexid correftm e>c hac luce migrauit , die 8. Neuembris Anni 13 08. Colonix. Agriffindi,
fefultus in Conuentu Pratrum Minorum. SluamuU a plerifque exiHimetur viuus fuiffe hf*'
matns. Ferunt enim diem totum , (jr amplius , immobilem interdum federe jolitum ,fenfibus
fofitis , mente nimirum rafta in altifimarum rerum centemflationem , atc^ue ita demum ab
hominibus huius rei nefciis,fefl:inato funere fromortuo elatum.

CAterum Anno i j8o. Venetiis a Melchiore Seffa editdfunt ^dlfiones quatuor voluminum
fcripti Oxonienfs fufer fententias , emendatiores quam antea. Addito libro Refolutionum
loANNis ScoTi,/? Melchiore Flauio illuJlrato,(^ authoritatibus noui,& veteris Tefa-
jnenti, ac San^orum Patrum fententiis comprobato.

^diecit autem Bartolucius Afifias huic editioni Syllabum generalem , ftue accuratum
Jndicem in illud fcriftum Oxonienfe Ioannis Scotx ^ ex antiquiore Indice colle^um,
cjuem lacobus ab Afculo , vir doBus olim ediderM. Eo videlicet SyiUbofer ordincm Alfhaheti
feleBos doBrin^ Scotiae flofculos , & materias, definitiones, diJlin£tiones, axiomata , enuncia-
tiones, inftgnioresfropofitiones, tum Theologicas, tum Perifateticas,flriBimattigit.

^uinetiam quoniam louius fuis elogiis , ^ altj i^IoANNE DvNS Scoto , quaji non
folum obfcuriore ,fed dr" veritati ( vt non reile futabant ) tenebras offundente , licentitts fue-
rant locuti , Ba/rtolucius Afologia Syllabo fr&fixa , vindicat Scotum ab obtre^atione , cutus
doBrind graue illud teUimomum extat, quod eius libri ahfquevllo erroris ndtuo, vfque in hanc
diem trecentos circiter annos in OEcumepicis Conctliis inuiolati fermanferint.
Aug. ferm. ^^^^^ cum illud D. Augujlini de laude Charitatis verum fit ; llle tenec quidquid latct,
admcd?'"'' & quidquid patct in diuinis fermonibus , qui charitatem feruat in moribus : haudmi-
rum fuerit , fi ingenium DoBoris S v b t i l i s affellati , modeftia , & charitate frdditum
altiftmos fenfus eruere fotuerit , ad veritatem indagandam. Nunquam enim fuam fenten-
tiam frofert in aliorum iniuriam , vel defrejsiqnem : quin quorum aut errores conuelUt , aut
ofiniones excutit , tam id modefte , & adeo flerumque fuffreffo nominefacit , vt Chriftiano
fe&ori hiftffe a Domino fafientiam ( certe integram mentem) coniici foftit.

Infignes Scoticas dodrinae Scriptorcs.

INter eos autem , qui S c o t i doSirinam illuftrarunt,fuit Petrus Aquilantis , Ordinis Mi-
norum , cognomento Scotellus. Hoc enim DoBore non folum ad S c o T i fubtilitates , verum
etiam ad D. Thom£ , ac reliquorum Scholafticorum doElrinam facilis faratur via. Hic vero
au£iis duobus Indicibus , altero ^dftionum , altero verborum , Stefhani Nouelletij oferafro-
diit emendatiorin lucem Pariftis,ex NicoUi Niuellij officina Anno 1 5 8 j.

o//cf Antonius de Fantis Taruifinus Tabulam generalem Scotica fuhtilitatis emiferaty
iterum abs fe caftigatam Anno i JJ o. Lugduni , oftimam illam quidem , & oHo Se£lionibus
fer Alfhabeti ordinem quamlihet diflinBam. ^arum frima materias omnes ^ S c o t o
dijputatas , vel fertraHatas : fecunda decifas conclufiones circa fertraBatas materias : ter-
tia frdcifuas entium definitiones : quarta fubtiliftimas diuifiones ex omnibus voluminibus
S c o T I congeftas ; quarum cognitiofacilem fraftat aditum ad fleraqueomniafercifienda:
quinta regulas in exflicandis rerum omnium frofrietatibus : fexta fropofttiones , tanquam
certa Theoremata fro decidendis concluftonibus ex Philofofhia fenetralibus defrompta -fpti-
ma flurimas SanElorum Interfretum amhiguas frofofitiones ; nimirum Ambroftj , Hilarif,

Auguftini,

de operibus Scoti. "^ 39

K^itguFiini , Gregorij , Damafceni , Anfelmi : quin etUm triflicis PeripMtetic/t Philofophix
K^riHotelii , & Auerrots fugnantes fententias : oHaun qu£ omnium Seffio vberior , &fru.
Huofior, Epitomenfcibilium , feu Mare magnum Scoticarum omnium Jpeculationum conttnet.
Ad quArum Seilionum calcem idem Au£iar,Jiue CoUeBor,digrefionemperbreuem adtecit,qua
eorum, qux in vnum congefit ^feritmmethodicam oculii fubiicit.

Beerat autem huic editioni fecunda SeHio , feu Tabula refolutionum , fiue decifarum con~
clufionum : fed dr hafcepojlea curauitidem , quem diximut , Bartolucius , adiici altera edi-
tione VenetA adjingulos S c o t i Tomos.

Sed cjr idem Antonitts de Fantis explanandd S c o t i Logicd,atqtte adeo intelligendo S c o-
T o operamfuam, qud extat,impendit.

Prxterea fuit Paulus cognomento Scriptor , qui citm ^iujliones S C o T l in primum Sen-
tent. Tubinga , qux tum erat Catholica ciuitas , Anno 1498. expofuijfet ^ deinceps hic liber
Carpis , eius oppid* Principe Alberto Pioprocurante, editus ejl Anno i^o6.a BenediEio Dulci-
he/lo.

Gratianus item Brixienfs in ^*ft. S c o t i infecundum Sententiarum cum dofle fcripfif-
fet, eodem Principe, Typographo, loco, (^ anno emijfus eft.

Francifctts Lychetus Brixienfis Commentaria erudita in tres primos Sentent. libros , & in
^odlibeta S C o t i ciim abfoluijfet ; hicpoftea a Paganino de Paganinis Brixienfi , Anno
1 y 17. euulgata funt Venetiis : fed (jr poftea nouifiime in omnes Sententiarum libros ab An-
dred Zenario Venetiis exiit iterum in lucem.

Petrus Tartaretus fcripfit Reportata in 4. Sentent. S c o t i , (jrin ^dft. ^odlibeta-
les eiufdem S c o t i , quA deinceps Anno 1J19. c^iyio. a Claudio Cheualerio Typographo
Parifiis excufafunt.

loannes Vigerius Genuenfis in Primum Sentent. S c o T i , quem Venetiis Annn i y 1.7. edtdit
Joannes Taurinus de Tridino.

Hieronymus Gadius , qui lo.annos in publico Bononienfi Gymnafio docuerat Metaphyficen^
fcripfit in ^odlibeta S c o t i, qu» ^ in eadem Ciuttate ex officina loan.Bapttftx, PaeUipro-
dierunt, Anno i j j } •

lacobiss Malafofiius Bargius , qui ^ ipfe Patautj publice 47. annos publice Metaphyficen
profejfus eft , fcripfit Enarrationem in Primum Sentent. lib. S c o t i , quam Gratiofus Per-
cacinus , Anno 1 560. Patau^ dedit in lucem.

K^iccefiit denique nouus labor hac infcriptione : «m/^^.Rcpcrcoriiun locuplctiflimunv
tam librorum Scntcntiarum , quam Quodlibctorum Dodoris Subtilis Ioannis Dvns
Scoti , olim ab Hieronymo dc Fdrrariis Fantano Viglcuancnfi Ordinis Prajdicatorum
Obferuantium , & Hacrcticx prauitatis Inquifitore Fcrraticnfi coUeftum : nunc opera
R. P. F. lulij Hiflbpij Cxfenatis , Ledoris Patauini , ciufdem Ordinis, in luccm editum:
a quo adiedz func ctiam opiniones , & propofitioncs a S c o t o contra D Thomam ad
probandum aflumpra: : quafque loanncs Capreolus confutauit hoc figno ^ demonftra-
tac : Opus maximo vfui futurum non tantum S c o t i , &: D. Thomx dodrinam profi-
tcntibus, fed & omnibus ferio Thcologica tradarc cupicntibus. Venctiis apud Melchio-
rcm Scflam, Anno 1 j88.

Cxterum quodad hoc genus Indicum , ftue Repertoriorum attinet ,Jpero viris eruditis val-
de probatum iri loannis e Cetonia ordinem Alphabeticum ad^sft. S c o T i , tam in 4. lib.
Sentent. & in J^odlibeta , quam in Metaphyfic. atque in lib. de Anima. Eas enim omnes in
Compendium ita redegit , vt magnus Studiofis laborademptusfit. Porro cum mu/tosante an-
nos Itber hicfuiffet editus , recufus efi a VVendeltno Spirenfi , locis ^ S C o t o, vnde eadem de-
promptafunt, adnotatis.

Edidit quoque Roma, Anno i ^S^.apud Dominicum Bafam Conftantius Sarnanus Cardina-
lis librum qui infcripttis ^.Conciliatio dilucida omnium conttouerfiarum,qux in dodri-
na D.Thomz, &Ioannis Scoti leguntur.

^od fupereft , admonitos velim promeo captu , candidatos ftue Philofophid , fiue Theo-
logia , vt qtioniam tanti viri , qualis fine dubio futt Ioannes Scotvs, plerique in-
terpretes non omnino eius mentem funt ajfecuti , dijpiciant , quinam in primis fint verfandi.
Et quoniam antequam ad Theologiam accefferint ,Jolida funt in Philofiphia fuitdamenta i/$-
eienda , curertt , vt hac e S c o t o reife intelligant. ^uam ad rem permultum conferet , vt
prst manibus habeant Philofophiam naturalem ipftus ex 4. Itbris Sentent. ^ ^odltbetis col-
leEiam k Philippo Fabro, de quo vide in verbo, Phihppus Faber.

Etenim prodiit Ioannis Dvns Scoti Philofophia naturalis , ^Jf 4. lib. Sentent. ef*

^odlibetis coUe^la , in Theoremata diftrihuta , & contra aduerfarios omnes , tatn veteres,

Scotiopcr. Tom.l. o 1 quam

i:

40 Teftimonia variorum Authorum

quam recentiores impugnationihus & defenfienibus illuBrat» , nc dilucidata. Cui prdmijfa
funt lo. Theoremata prdcipuas diffcultates Logicas compleHentia: & incuius fine addttus
efl traEiatus breuis , facilis , & necejfarius ad Formalitates , S c o t 1 ; AuStore eodem Phi-
tippo Fabro Fauetptino Ordin. Minor. Conuentualium , Artium & S, theologid Do&ore , & in
Parmenfi Gymnafio Regente, ac in canobio S. loan. Euangelifid Leifore.]Fenetiis,Anm 1 601.
apud loan. Bapt. Bertonum.

IdANNES PiTSiCVsde Scriptoribus Anglis.

'Oannes Scotvs, e[uem alij D y n s, alij D v n s, nonnulii etiam D v n s c o t , vo'

_candum putant. Aliqui denique Ioannem Dvns Scotvm appellant, 2)tfr«vo> in-

teiltgunt ; vt olim , tefte Seneca epiftola i z. Heraclito cognomen Scotinon fecit orationis ob-

fcurttas. Sixtus Senenflib.^. BibiiothecxfanBx, D v n s i v M Scotum appellat, non tam apa-

tria,vclnatalitio loco,quam ahingenio obfcuro. Sic enimfcribit : oh profundiflimam dicendi

obfcuritatem S.rt9Teim,\6. eft,tenebncorus,qu6d olim obfcuriffimi Anaxagorae cognomen

Dc his vide ^^^^ > cognominatus. Non reite tamen addit fuiffe natione Scotum. Nam quare tamfollicite

viiam Scoti probat cognominatum Scotum ab ohfcuritate,fific vocari exiftimet a natione?Dicamus igitur

^'** & ego,quod Heraclitus,<^ ille quod Anaxagoras fint natione Scoti\fed reuera,vt ego ex Lelan-

do, (ir Lelandus ex vetufiis codicibus Collegtj Mertonenfis Oxonij manifefie colligimus,fuit hic

Ioannes,Scotus cognomento, Anglus natione ,Northumhrius patria,parochia de Emildon,vil-

lula Dynftam , contraSte Dyns, qua trihus circiter ah Aluefico diFiat milliaribus Angltcis , (^

ad Mertonenfe Collegium , vhi aliquando S c o T v s fiuduiffe dicitur , pertinet. Fuit vir

niediocri fortuna , ingenio plane ad litteras facio , (jr ad miraculum fubtili , atque acuto,

vt non tam hominem mentis acie jlupendum , quam inter argutos Philojophos quendam di-

xeris Dcum- Poftquam Oxonij aliquot annos magnocumfru&u fiuduiffet , in-^atrtam fuam

Northumhriam reuerfus , apud Nouumcaiirum Dunelmenfis Epifcopatus oppidum non ignohi-

le , Dtui Francifci fantHonibus fe ohftrinxit , habitum fufcepit , c^ fuo tempore fuh illa

fan^a ohferuantia profefionem edidit. Succejfu temporis denuo mtjfus ad Oxonien. Acade-

miam intermijfum nonnthil (iudtorttm curriculum , ardente quadam difcendi auiditate , <^

inextiniuthilt fcientiarum ftti redintegrauit. Adeoque incejfanter lihris inhttftt , vt pedem

non retraxerit , donec ibi fupremam in facra Theologia iauream effet confecutus ; fimulin ea

fuhiimi facultate & Docior creatus , & Profejfor faHus. Itaque primum Oxoni/ Magiftrum

Sententiarum expiicauit ; deindc Anno Domini 1 5 07, * ah Ordin. Generaii Gonfaluo To-

* Confule ^°f^ ^'^ Capitufo conftttutus Regens,feu Profeffor Pariftenfvhi denuo Theologia curfum docuit.

vitamc.7. Tertio tandem Coionix Agrippind idem praftitit incredibili cttm Auditorum applaufu , (jr

mira fuhtiiis in^^enij fui teftificatione. Nihil enim erat tam ohfcurum , densdque caiigine in-

ticiutum , qttod tile fibi faitem non reddiderit perjpicuum , dr clarum : nihii tam occuitum,

C^ ahftritfum , quod perjpicax eius ingenium non penetrauerit , ^etenebris eruerit : nihiique

deniqne tam nod^fttm, qucd ilie, quaft quidam OEdipus non diffoitierif,

Non defunt quifcrihant, huncfuiffeprimum auiiorem,fundatorem, ^ inftitutorem Acade-
mi.( Colonienfts,etimque iiiuc miffum,aprimorihus vrhis obuiamprocedentihus cum Ciero & pO'
puio terhonorific} fufceptum,CJ' quaftfoletmi pompa vfque ad ConuetumfuorU deduEiamfuiffe.
Pofleafchoias aperuijfcfacram Theologiam docuijfejam tertio Magift Sentent publicitus com-
mentariis illuftrajfe,fuxque eruditionis,& ingenij monumenta indelehilia ibi reliquijfe.,vt vf-
que in hodternum diem exceiientis huius DoSloris nomen , (^ eruditio, opiniones ,feufententid
arTumenta, (^folutiones,fundamentaJolida,^juhtiles diftin£iiones , omnis deniquemirahi-
iii viri memoria ,fummo in honore illic habeantur. Ferunt tamen non tuncfed poft annosfere
centum , Anno videitcet Dom. i j 88. fuhVrhano Papa Vl.ptthlicis fundatis le&ioniht^i-s , de-
hitis aftignatis (lipendiis , Academiam ereliam, flahiiitam , (^ priuilegiis munitam ad Vni-
tterfitatis Pariftenfis ftmiiitudinem , fuum exordium accepijfe.

^^ofempore Coionict docuit ,cocurrentihi^ vndique viris dotiifimis,orta eft infcholis contro-
uerfiagrauis.quid de Conceptione B.Mari<e Firg.fentiendum,efsetne inoriginaii pcccato,anfe-
ctis, concepta ? Omnes Alherti Magnifeiiatores in peccato conceptam fttijje aJferuertint:Scotm,
Cr quotquot erantfuafchoU contrarium mordictts tenuerunt. ^a fentetia nuncetiampotiores
partes obtinet,magtfque cemmuniter & pie defenditur.In hac autem concertatione S c o t v s
tam accurate,tamfuhtiliter, tam neruose,omnia contrari^partis argumeta inpublicadijputa-
tione diJfoluit,vt ipfi etiam aduerfarij ,vei inuiti ftupendum hominis ingeniuconfefi cum vni-
uerfopr&fentium confenfu,tanquam vno oret) ocr OKEM svbtilem eiimprontmciaue-
iint:quo titulo vfquein hodiernum diem innotefcit. Sed vnde euidentius argumentum magni
itiius ingenij fumere poterimus , quam ex iis qtnx. viftens fcripfit , & inoricas pofierisreliqtiit.
; , Scripfit

r trvvP Je operibus Scoti. 41

Scrifftt Mtem fro hreuitMte vitd , qusm vixit , dr tUtitudimt terim , & multituiinf lihro-
rum fUrte m&shiiis.

Le&uramin Genefitn. lib.i.

De rerum principio. lib. i.

De primo rcrum principio. lib. i. Domine Deus f$eBer.

iMSS, Oxcnif itt Collegie neuo.Extnt Venetiis Anno i^^y.NancM vidi in BibliothecM Frim-
eifcMrtorum.

Commenc. in Euangelia. lib^.

In Epjft. D. Pauli. lib plurcs.

Serm.dcSandlis. lib.i.

Serm. dc temporc. lib. i . Erunt ftgnit. In hoc Euttng.

In Magift. Scnccnc. Commcnt. Oxonicn. lib.4. Vtrumhominifrofiitu
ifioftt,iLQ.

lMSS. Oxonij in Coll. nouo , ^ in Mertonenfi , ^ Bulliolenfi. Cantshrigid in puhlicA in
Collegio S. Petri. Et in CoUegio C/»y hahetur MSS. in Primum Sententisrum , cum his verfi-
hus in fine lihri.

Iftud opus fcripfic S c o t v s , dum corpore vixic,
PariOis dixic , & ob hoc fua fama reuixtc:
Nam (ibi S v b t i l i s nomcn fubtilia donanc,
Qucm vcftisvilis, pcsnudus, chorda coronanc.

In cundcm Magiftrum Reporcacioncs Parificnfes. lib. 4. Circs Prele-
gum I • Sententiarum.

CMSS. cum multis aliis eius efcrihus Oxony in Collegio Balliolenfi, Lincolnien. Orialenf

Dc cognitionc Dci. lib. i . ^^i* fumm» nehis cognitio.

De Perfcaione Scatuum. lib.i. Status Frxlatorum.

OHSS. Cantahrigid in Coltegio S. Benediffi.

Quodlibcta Scholaftica. lib.i. Cunita res difficiles,aitSalomon.

iMSS. Oxonij in Collegio nouo Merton. Magdal. Cantahrigid inpuhlica,& in Collegio Caij.
Extant Norimherg^ Anno 148 1 . Vidi.Nancai apud Francifcanos.

Quxftioncs in Porphyrium , & vctcremartem Ariftoc. lib.i.

iMSS. Oxonia in fuhlica. Extant Venetiis Anne i y 1 1.

De medis figniEcandi. lib.i.

tMSS. ihidem.

In hb. Priorum & Poftcriorum. lib.t.

lMSS. ihidem.

)n Cacegorias Ariftotelis. lib.i.

Quxftiones Vniucrfalium. lib. i.

Quaeftioncs Przdicamencorum. lib.i.

Puto ejfe quttliiones 1 1 . qua hahentur Oxen^ MSS. in Cdlleg. Wiccamice,(^ Mertenen.vhi
etiam hahentur MSS. multa a\ia eius ofera.

Quzft. in Mecaphyf lib.ii. In frincifio Metafhyfica.

fJKSS. Oxenij inCollegio Ballionenfi. Extant VenetiisAnne 149J. ^ lyoi. VidiinBi-
hliotheca Francifcanorum Namcai.

In Analycica pofteriora. lib.&. Seire Mttem efirhmur.

In Ariftocclis Phyfica. lib.8.

In eiufdcm Meceora. lib. i .

lMSS. Oxonij inColleg. Magdalen.Bsllielen.Ori*len.

In Elcnchos. lib. i.

Thcorcmaca. lib.i.

Sceti ofer. Tom. I, 05 Tertte

41 Teftim. varior.Auth.de operibus Scoti.

Tjfrfio frittcifAliter circa diffa VoStoris.

lExtant Venetiis 1497. Viii in BiyUothecaFr/Nteifcmorum Nancsi.

Quxftioncs in lib. dc Anima. Kb. i •

Commencarios imperfcdos. lib.i.

^ alia, plurima. Inueniuntur oferum eius volumina o^e MSS. Oxon^ in Collegio Mertonen-
fi, quinque in Collegio Balliolenfi. Pleraque eiui Philofofhica MSS. funt Oxonij in CoUegio
BallioL^ Cantahrigid in ColLegio S.Petri.

Tandem Atate virili , fntfrofera morte raftus eft Colonia, taitus afoflexia VI idta No~
uenihris,AnrfQ ChriHi 1308. fub Anglix Rege Eduardol I. lacet autem ibifefultus in magno
Trancifcanorum Conuentu , in medio Chori , ante fummum Altare , tumba admodum JJ>len-
dida , in cuius circuitunominaquindecim Do6forum Ordinis S. Francifci infcul^ta leguntur.
videlicet in farte fuferiore , tres Summi Pontifices , & duofunt Cardinales : a laterihus hinc
inde DoEiores decem ; ex quibus fex funt Angli natione. Ad fedes autem hocfeqkens Efit/t-
fhium laminis meis incifum hahetur :

viJe fupf» Antc oculos fajjum , &:c.

F.IOAN

va'\s\'

F. lOANNIS

D V N S

SCOT I

GRAMMATICA

SPECVLATIVA.

o 4

CEN

A U I H

1 A C

CENS V RA

R.P.F.LVC.5 VVADDINGI

Hiberni de fequenti opere.

Vvshoc gemimm ejfe S c o t i non eft vnde duhitart
popm 5 neque altos dubitajfe iegi , pratervnum Henricum
WtUotum, qui jiipprej^is nominihm .quofdam att credtdtjfe
ah Alherto de Saxoniafmffe compofttum. Legit ttafortafis
in impreftone Veneta Anno 15 19. in cuim fronte ita hahe-
tur : SubtilifTimus tradatus dc modis fignificandi, qui Grammatica
Speculatiua dicitur , atque Dodori Subtili, Fratri loanni Scoto, Or-
dinis Minorum,inrcribitur,Iicct Albcrto de Saxonia ab aliquibus at-
cribuatur. §lmnam njerofmt illt,quific attrihuant, ego non comperio. Or^
dtnem Eremttarum S.Auguftini profffm Alhertm , tnter Scriptores eiuf-
dem inpituti connumeratur a Jofepho Pamphylo inChronicis,^ a Thoma
Gratiano , in Anajtafi AuguHtmana. Sed nec hi , nec Antonius Popui-
nus , inter opeta , qu& Alhertum fcripfiffe recenfent , iHud attexunt, Jmo
primum , quod fcnpfijfe referunt , Commentaria fcilicet ad tahulas Aftro-
nomicas Alphonji Regis , fua manu exaraffe Anno 1551. 'vnaniih^iter con-
Jj?irant , eafque afferuari Bononia in Bihltotheca S. Dominici : Scotus au-
tem decefit Anno 1508. ^f fipe indtgitat in fuis operihus prsidi6lum tra-
Eiatum , prAfertim in Logica ; quam adolejcentiori fcripfit Atate. ^Hjon
ergo poteft ejfe foetus Alherti , qui trigintafaltem annis foftfcriptam a
Scoto Logicam, pr^di^tum opus compofitit Aftrologicum.

fpfius Scoti 'uerum partum ejfe fcrihit loannes Pitfieus ex fide Co-
dicis M.S. BihliothecA puhlicA Oxonienfis. Et in Bthltotheca CcenohiJ
S. Frartci/ci huius Vrhis in Tyans-Tyherina regione , in codtce "uetuRo
«^S. cuim opera 'vfijumus in hac edttione, adfinem opufeuli,ita hahetur,
Explicit liber loannis Scoti in facultate Grammaticali , videlicct
fecundum modos fignificandi , per me L. de Vcrona fcriptum
M. CCCC. LVI. die 17, 0(Slobris. Extat omnium 'vetufitftma
huius operis editio Veneta , cuius initio itapr^figitur : Scoti fubtilis , dc
modis iignificandi libellus incipit : ^ in fine , Expliciunt modi fi-
gtiifidandi cditi ab exccllentiffimo, altifTimoquc fapientiac Profeffo-
re , Magiflro loanne Scoto , &c. Imprefli Venetiis pcr Simoncm de
Lucre i^.Augufli 1499.

Deinde

41

T>emde ipje DoBor hb, i. Priomm q.^. ef 19. tnulta hahet ex ijs , quA
traBauit in Grammattca Speculattua. Et 1. Elenchorum q. 17. easferme
repetit de modis figntficandi abfblutis» ^ relatiuis, qu& dixtt in tlio trada-
tu j ^ Trifcianum citat, cuius in illo opufculo aliquoties memtnit. §lftA-
fiione 11. Vmuerfalium ajferit inteiledumnon attribuere aliquam froprte-
tatem reiper eius tranjmutationem 3 affertque exemplum de modis fignif--
candt, quod eifdemferme 'verbis docuit in Grammatica Speculatiua cap.i.
%.^ alibifApe. In quem locum loannes Angltcus quAfi.j.att, Iftud cxcm-
plum Do(^oris pertinet ad Grammaticam Speculatiuam , quae eft
multum fubtilis, 6c quafi ficut Logica. ^uAjiione 16. ad/\,prtnctpale
dijiinguit intermodos fignificandi , gf inteUigendi iuxta doCtrtnam in ea-
dem Gr^mmatica tradttam cap -l. ^ 5. vbi Anglictss q.\y §.fed tuncffe^
cialtus. Eft vtique , inquit , pro illis primis modis recurrendum ad
Grammaticam Speculatiuam , qux nominatur de modis fignifican»
di, quse non minus videtur difficilis, quam Logica, quia videtur ali-
quo modo fubordinari Logicac, ^c. Similia habet Maurititis q. 15. in
IJniuerfalta §. ad 4. princtpale.

JUa nos tn hac prAjittimtis editione, ^vt omntum , qu& hucufque prodie-
runt, ejfet corr^dtj^tma, coHatis inuicem duabtss, quas citauimtis, edtttoni"
bus Venetis , alia Tariftenfi Anno 1605. ^ Codtce MS. Irans-Tybertno,
reitquis puriori. Multa correximus in textu, ledtionis varietatem in mar-
gine indtcauimus , capitulorum adhibuimus partitionem iuxta materia
dtuerfitatem , ^ Codicis MS. Sedtonum capttaltum diFirtbutionem , ab
edittone T^arifienfi, ^ Venetis aliquanto dtBinBam.

Tradattis porro tn eo genere ferius efi,^ vtilis,^ valde neceffaritss ad
intelltgenda (ecundum veram ^uocum Etymologiam plurima, quA traHan-
tur tn Logtca , ^ in Metaphyftca : vnde non immertto dtxit Maurtttas
citatus h&c prsefiipponere diffufam cognitionem de modis fignifi-
candi , quorum ignorantia , inquit , multum impedit a fpeculatione
perfeda Logicali, & Metaphyficali, maximc in dodrina huius Do-
(Storis. Ad percipiendam ettam genuinam 'vtm ^erborum,^ veram fer-
monis proprietatem valde conducet , nequefciam quis ex antiquis Gram-
maticis, quos tlleferme omnes conjitluit , ^ aliquando citat, aut fubtiltori
modo, velgrauiori methodo rudtmenta hAc , etji leuioris ponderis , ^ faci-
Itoris MtneruA, pertradauertt.

5;:

n.

INDEX

INDEX CAPITVM

Grammatic^ Speculatiu^.

Trosemium Authoris.

P^^i-^S

Cap.

X.

VoMODo modusfigni-
ficandi diuidatar, &c
dofcribatur. ibid.
A quo modus /ignificandi radi-
calitcr oriatur. j\6

j. A quo modus fignificandi immc-
diate fiimatur. ibid.

4. Quomodo modus fignificandi a

modo intclligendi , & a modo
cflendi diftinguatur. ibid.

5. In quo modus fignificandi., tan-

quam in fiibie(5to , inucniatur.

47

6. Qualem ordinem habcnt ad in-

uicem ifti tcrmini, fcilicct , Si-
gnumi diSiioifars orationts,^ ter-
minuj. ibid.

7. E)c modis fignificandi adiuis in

^cciali. ibid.

8. Dc modo fignificandi ciTentiali

gcncralifTimo Nominis. 48

9. De raodis fignificandi cfTcntia-

libus fubalternis generalibus
Nominis. ibid.

10. De modis fignificandi fubalter-

nis minus generahbus Nominis
communis. 49

11. Dc modis fpecialiffimis , qui con-

tinentur fub modo per fi/iantu.

ibid.
it. Dc modis fpccialiflimis qui con-

tincntur fub modo adiacentu.

ibid.
13. Dc modis fpccialiflimis, qui con-

tincntur fub modo appropriati.

De modis accidcntalibus Nomi-
nisincommuni. 52.

14

»5-
16.

17-
18.

19.

10.
11.

11.

13.
14.
15.
t6.

17.
18.

30.

31.
33-

Dc fpccic accidcntali Nominis.

ibid.
Dc gcncrc accidcntali Nominis.

ibid.
Dc numcro accidentali Nomi-

nis. 53

De figura accidcntali , fcu Gram-

maticali Nominis. ibid.

Dc cafu Grammaticali Nominis.

ibid.
Dc pcrfona , & dcclinationc

Grammaticali. 55

Dc raodo fignificandi efTcntiali-

tcr generaliflimo Pronominis.

ibid.
Dc modis fignificandi efrcnriali-

bus Pronominis tam fubaltcr-

nis,quam fpecialiffimis. 5<>
De modisfignificandi accidenta-

libus Pronominis. 57

Dc fignificationepropriaProno-

minis. ibid.

Dc modo fignificandi cfTcntiali

generaliffimo Vcrbi. ibid.

Dc modis fignificandi cfTcntiali-

bus fubaltcrnis & fpccialiffimi*

Verbi. 58

Dc modo fignificandi accidcnta-

li communiffimo Vcrbi. 59
Dc modis accidentalibus fpecia-

Jioribus Verbi, & in particulari

dc qualitate. ibid.

Dc coniui^ationc, & fignificatio-

nc accidentali Vcrbi. 60

De gcncrc accidcntali Vcrbi. 6i
Dc pcrfona , numcro , & figuri

Vcrbi. 6i.

Dc tcmporc Vcrbi. ibid.

Dc modo fignificandi gcncralif-

fimo Aducrbij. ibid.

34. De

44

34. Dc Qjodis fignificandi cfTcntiali-

busfubakcrnis Aduerbij. 6^

35. Dc modis cflcntialibus fpccialifli-

mis AducrbijjCxpartc rcifigni-

ficata: , & cxpartc modi fignifi-

candi. ibid.

$6. Dc modo fignificandi cfTcntiali

gcncraliflimo Participij. 6^

37. Dc modis fignificandi cfTcntiali-

bus fubaltcrnis &c fpecialiflimis
Participij. ibid.

38. Dc modis fignificandi accidcnta-
libus Participij. 6^

De modo (ignifjcandi Coniun-
(ftionis , tam cffcntiali gcncra-
liflimo , quam fiibaltcrno fpc-
cialiflimo. ibid.

De modis fignificandi acciden-
talibus Coniundionis» 66

Dc modo fignificandi effcntiali
gencraliflimo Pra?pofitionis.
ibid,

Dc modis fignificandi tam fub-
quam fpecialiflimis

39

40

41

4i

aitcrnis

43.

Pra:pofitionis. ibid.

Dc modo fignificandi cffcntiali
gencraliflimo Intcric(5lionis.
^7

44. Dcmodisfignificandifpecialifli-

mis,& de fufficicntia diuifionis
Intcricdionis. ibid.

45. De tribus paffionibus o6to par-

tium orationis ingcncrali. 68

46. Dc natura conftrudionis in fc,via

Definitionis. ibid.

47. Dc conftrudionc in fuis partibus,

via diuifionis. 69

48. Dc diuifionc conftru6tionis in-

tranfitiua: , pcr adus , & perfo-
nas , & fpccialitcr dc intranfiti-
ua a<5tuum. 70

49. Dcvprincipiis congruitatis con-

ftrudionis intranfitiux a£tuum.
ibid.

50. Dc conflru6l:ionc intranfitiua pcr-

fonarum in fpeciali , & prmci-
piis congruitatis ipfius. 71

51. Dc fpccicbus conftru(5tionis tran-

fitiuse , prarfcrtim adtuum , &
principiis congruitatis ipfius. 7?.
51. De conftrmarionc tranfitiua per-
fonarum, &priricipiiscongrui-
tatis ipfius. 73

53. Dc congruitatc fcrmonis fccun-

dum fc,&in communi. ibid.

54. Dc pcrfcdione fcrmonis. 74

Finif Indicis Capitum Crammatica SpecHlatitiA,

F.IOAN

'1 .7.f

aU .f {

F.IOANNIS

D V N S

S C O T I,

DOCTORIS SVBTILIS,

r R A c r A r V s
De Modis fignificandi , fiue Grammatica

ipeculatiua.

PROOEMIVM AVTHORIS.

V o N I A M quidem inteU'tgere,&[cire contingit in omni fcientia^ ^
ex cognitione principiorum,vt fcribicur primo Phyficorum text. Mnhldi r«-
foww^/»/. I . nos crgo , volenccs habcre fcicntix Grammaticx "'*•
noticiam , circa omnia cius principia , cuiufmodi funt Modi
(ignificandi, pcr fc prim6 oportec mliftcre. Scd antequam co-
rum inquiracur noticiain fpcciah , prxmitccnda func quxdam
in gcnerali , (Ine quibus plcnarius ipforum intellcdus haberi
non poceft. Quorum

Vnum&:primumcft,quomodo Modus fignificandi par- ^^
tiacur , &: dcfcribatur. Sccundum eft , a quo Modus fignificandi radicalitcr oriatur. uttMnJsfia
Tcrtium eft , a quo Modus fignificandi immcdiatc fumatur. Quartum cft , quomodo P'*»>*>"*»-
Modus fignificandi.a modo intenigendi,& a modo eflcndi, diftinguatur. Quintum eft, "^"
in quo Modus fignificandi , tanquam in fuo fubicdo inucniatur. Scxcum eft, qualcm
ordincm habcant ad inuiccm ifti tcrmini, Signum,Diifio,Psrs orsticnis, dr Terminut.

5-

Utdnffigni'
flc»Hdi dn»
imf»rt»t.

Mcditi figrti-
ficAndi, »Hi-
tius (^ faffi-

MUi.

* al.quod-
djni.

^mmodo Modu4 pgnificandi diuidatur,
O* deJcribatHr^

C A P V T I.

I R c A primum cft fciendum,
quod Modus fignificandi duo
imponat zquiuoc^. Dicitur
cnim de modo fignificandi afti-
uo,& paflluo. Modm fignifican-
di aEliutu , efl; modus , fiue pro-
prietas vocis, ab intelledlu fib.i conce(Ta,median-
tc qua , vox proprietatem rei fignificat. Mfdut
fignificMidi p*ffmmy eft modus^fiue proprictas rci,
provt eft pcr voccm fignificata. Et quia fignifi-
care, & confignificare eft * quodammodo agercj
Seoti oper. Tom. I.

& fignificari , & confignificari , cft * quodam-
modo pati ; inde eft, qu6d modus,vel proprieras
vocis, roediante qua,vox proprietatem rei a^tiuc
fignificar , modus fignificandi adbiuus noraina-
tur. Modus vcro , vel proprietas rei , provt per
voces paQIue fignificatur , Modus fignificandi
pafiduus nuncupatur.

luxta quod notandum , quod cum intellcdbas
vocem ad fignificandum , & coDfignificandum
imponit , dupiicem ei rationcm trihuit ; fcihcet
rationcm fignificandi,quz vocatury^^m)&<fri«,per
quam efficiturfignum, vcl fignificans, & fic ror-
maliter eft Didio ; & rationem confignificandi,
quae vocatur Modus fignificmuU ^Hiuus, pcr quam
vox fienificans,fitconfignum,Tei confignificans;
& fic fomialiter cft pars orationis ; ita qucd pars
cft pars fccundum fe,pcr hanc rationem configni-
A ficandi»

♦ al. qaoj-
dam.

4-

Ipfe $. ali-
quato al>tcc
hsbciur in
Cod. Tiaof-
tyb.

Jatfluffws
duftictm TM-
lientm vtti
tribuit.

46 Grammatica fpeculaciua.

pmnw mo4i4i
pjnificmndi
aliiuui efi »i>

«liqu* rtt

froftittntf.

iicandi , fe^ wodum fignifjcandi adiuum , ran-

quam per principium formale, fcd eft pars relata

ad aliam per eandem rationem confignificandi

adiuam , tanquam pcr principiura eificiens in-

trinfecum.

j. Ex hoc patet , quod rationcs confignificandi

J4odi fignlfi- aftiuxjfeu modi fignificandi a£tiui,per rc,& pri-

eanJi n^iui, j^^^ ^j Grammaticam pcrfinent, tanquam prin-

^sJGrJnm»- ^'P'^ confidcrata in Grammatica. Scd rationes

tif^m ptrfi- confignificandi padius , fifu modi fignificandi

Htnt. paiHui, ad Grammaticam non pcrtincnr , nifi per

rajjiui ntn accidcns , quia non funt principium partis ora-

"4»»"^ *'"' '^Jo"is,nec formal.e,nec emcicns, cum fint rerum

prpprietates,nifi quantuq;i ad iIlud,quod eft for-

male in cis , cum in hoc ctiam fortc a modis

^gnificandi adiuis non difcrcpent.

e^ ^uo modu^ Jignificandi radicaliter
eriatur.

-^ C A P V T II.

Clrca fccunduip notafidum , quod cum hu-
lufmodi rationcs , fiuc modi fignificandi
ackiui non fint figmenta,oportct omnem modum
fignificandi a6liuum ab aliqua rci proprictate
radicalitcr oriri ; quod fic patct ; quia ciim inicl-
ledus vpcem ad fignificandum fub aliquo modo
fignificandi aftiuo imponir,ad ipfam rci propric-
tatem afpicit, a qna modum fignificandi adiuum
priginalitcr trahit ; quia intcllcftus cum fit vir-
tus pafllua,de fc indetcrminata , ad aftum detcr-
fninatum non vadit , nifi aliundc dctcrminetur:
yndc cum imponit vpcern ad fignificandum fub
dcterminato modo fignificandi adiuo , Ji detcr-
piinata rei propricrarenccellarib mouctur : er^o
cqilibet modo fignificandi aiSbiuo, corrcfpondcc
nliquaproprictasrcijfeumodus eflcndi rei.

Sed fi contra hoc pbiiciatur ; quia hacc vox
rignificariua,fcilicet</«V««,habet formininunigew-
nus, quod eft modus fignificandi * ; tamcn in re
/ignificata fibi proprietas non correfpondct,quia
eft proprietas patientis , a qua fumitur foeraini-
numgenus.

Item priuationes , & figmenra fub nuUis pro-
prietaribus cadunt,cum non fint entia , & tamen
voces fignificatius priuationum,& figmentorum
piodos Ugnificandi adiuoshabenr,vtcx«V/«,C'E'*-
m£ray&c fimilia.

Dicendum , qu^dnon oportet, qu6d femper
modus fignificandi adtiuus diAionis trahaturk
proprictate rci illius didhionis , cuius eftmodus
fignificandj , fcd poteftaccipia proprictatcrei
alterius didiouis-, & rei illius didioniskribui,
& fufficit quod ipfi non rcpugnet : & quia fub-
ftantias feparatas non intelligimus , nifi ex iftij
fcnfibilibus , idco fijb proprictatibus fcnfibi-
lium cis nomina imponimus : & nominibus eo-
rum modos fignificaiidi adiuos attribuimus. Vn-
dc licct in Deo,fecundum veritatcm,non fit pro-
prietas pafllua , tamen imaginarnur ipfum tan-
quam patientem a noftris prccibus.

Similiter priuationcs intclligimus, cx fuis ha-
bitibus , idco fub proprictatibus habituum eis
norainaimponimus ,& nominibus corummo-
dos fignificandi aftiuos attribuimus.Similiter in
nominibus figraentorum , fumuntur modi figni-
ficandi a£tiui cx prpprictatibus partium , ex qui-
ous imaginamur Chinurttm componi, quam ima-

At

Qki.aio.

f paomus.

s.

9.

^lMtie.

^uhfiantiM
f/ip»ratfn tx

finfihilibut
intelligimiti.

l^ Heo non

tfi profrittM

10.
fnnatitntt

#*yi«t» hahi.
iibHt inttBi-
lnntHr.

ginamur ex capite LeonUyCOMda Dmcenff , & fic de
aliis.

EtfTinfteiur^fimodifignificandiadiuijinno- i i.
minibus priuationum , fumuncur a modis eflendi lnn»ntia,
habituum, tunc nomina priuationum efTendi ha-
bicus,& non priuationis defignabunt, & hoc po-
fito nomina priuationum pcr luosmodos figni-
^candi adiuos erunt * confignificatiua falfa. ♦ configna.

Dicendum,qu6dnoneftverum;imm6nomina li.
priuationum,per fuos modos fignificadi adliups, Solutio.
defignant circa priuationcs modos intelligendi
priuationum,qui funt eorum modi eflcndi. luxta
quod fciendum , qu6d licct priuationes non finc
<ntia pofitiuaextra anima,funt tamcn entia pofi-
tiua in anima *,Tt patet J^.Met.text.^.&c funt en- * Vidc DoA.
tia fecundum animam,& quia eprum intelligi eft '" P°'}" ^.^ !*
eorum cfIe,ideo corii mpdi intclligendi crunt eo- ,'„^ ^ & §.'^^
rum modi cfTendi^vndc nomina priuationumjper rationts in
fuos modos fignificandi a.ftiuos,non erunr f c6- oppcfitum.
fignificatiua f^lfa , quia cum modi intclligcndi ^ configna.
priuationupi rcducantur ad modos intelligcndi
habitus ( nam priuatio non cognofcitur nifi pcf
h^bitum) ideo modi efrcndi priuationum , tan-
dem ad modos effendi habitus rcducuntur.

%4 quo modus fignificandi immediate
fitmamr.

C A P V T III.

Clrca rcrtium notandum, qu6d modi fignifi-
candi a6fiui immediatc k modis intelligendi
pafliuis fumuntur.Iuxta quod fcicndum cft,qu6d
ficuc duplex eft modus fignificandi ; fcilicec adlr-
uus & pafliuus : ita duplex cft modus inrelligen-
di ; fciliccr aiftiuus & paflluus. Modus vninerjalu
imelligendi mEHuus eft ratio concipicndi, quo me-
diante , intclledus rci proprictates fignificac,
concipit , velapprehendit : Mgdusautem intelli-
gendipaffluHs cft proprictas rei , prout ab intellc-
{k\i apprehcnfa.

Dicatur ergo , qu6d modi fignificandi adbiui
fumuntur immcdiarc a modis intclligcndi paffi-
uis ; quia modi figuificandi adViui,non fumuntur
^ modis efTcndi : nifi vt hi raodi eflcndi ab intel
ledu apprehenduntur :modi autem cflendi, pro-
vt ab intcUedu apprehcnfi,dicuncur modi intel-
ligendi pafnui ; ergo modi fignificandi a(5tiui,fu-
iriuntur amodis cfTendijraediantibus modis in-
telligendi pafliuis ; & ideo immediatc modi
iignificandi adkiui a modis intclligendi paffiuis
fumuntur-

^uomodo modtu fignificandi a mqdo in-

telligendi y (^ a modo ejfindi

diHinguatur^

C A P V T IV.

Modit4 figni-
fiiandi &■ in-
ttUigtndi dn-
flex,

Dc his vide
Doa. (| 87.
vniuet. ad ^,
pcincipaic.

14.

A tjuibttt
proprietati-
hut fumantur
modi fignifi-
candi adiui.

VicfcDoft.i.
Petihcr. q t.
$.Ad partcni
oppof. in
Mccaph.tcr-
tuali 1. 4.
fummar. x.
c.t. n. 40. Sc
inPr^dicani.
q. 3. & in I.
d.t^.ci.i.n.v.
«cd.iy.q. j.
in X. d. 41.
cj.r.in 4.d,i.

Clrca quarrum norandum , quod modi eflcn- T .
di , & modi intclligcndi paifiui , ic modi Modut ejfen.
fignificandi paffiuijfunt idem materialiter,& rea- iii,intelHgen.
liter; fed differunt formaliter : quia modus cffcn- ' ^«^f 'A"
di eft rci proprietas abfolutc; modus intelligcndi
paffiuus, eft ipfaproprictas rei, prout ab incelle-
6tu apprchcnfa. Mpdus fignificandi paffiuus eft
eiufdcm rei proprietas , provt pcr voccro * con- * <igniii<-a-
fignificatur, & funt eadcm materialiter, & rea- '"'•

liter

Grammatica fpeculaciua. 47

Ita habet iJter , [ quf a qnod dicit modus eflTcndi abfolute,
Tranft ^**^'^ modus intcUigendi paffiuus, prout rcfercur

ad intelle<!:ium,i5c quod dicit modus intclligendi
paffiuus,dicitmodus fignificandi pafliuus, prout
rcfcrturadvocem.Jergofuntcadcmmaterialiter,
feddifferunt fotmaliter. quod fic patct,quia qui
dicit modum cflcndi , dicit proprictatem rci ab-
♦ e«enti«. folutc, fiue fub rttione * exiftentiar;fcd qui dicit
modum inteliigendi paffiuum , dicit eandem rei
proprictatem , vt matcrialc ; & rationcm intelli-
gcndi.fiue concipiendi, vt formale ; fed qui dicit
modum fignificandi paffiuum , dicit candem
Etnmnmit- rci proprictatcm , vt materiale , & rationcm
mitmtis. intelligendi , fiuc concipiendi , vt formalc ; fed

^ai dicit modum fignificandi paffiuum , dicit
candcm rci proprietatem , vt materialc •, & dicit
rationem confignificandi , vt formalc. Et cum
alia fit ratio cflendi,alia intclligendi, alia fignifi-
candi,difFcrunt fccundiim formales rationcs.
3L Nammodus eflendi dicit abfolutc proprie-

tatcmrei,& modus intelligendi paffiuus dicit
proprietatem rei fub modointclligendi : & mo-
dus fignificandi paffiuus dicit proprictatcm rei
rubratione confignificandi. Sed cadem cft pro-
prietas rei,vt abfoluteaccipitur, & fub modo in-
tclligendi,& fub modo confignificandi.

3 . Item fciendum , qu6d modus eflendi , Sc mo-
Etnm Sfft' dus intelligendi acSliuus , & modus fignificandi
""** aftiuus differunt formaliter, & materialitcr:quia

modus eflcndi dicit proprictatem rci abfolute,
fiue fub ratione cxiftentiac , vt didum eft fupra:
fed modus intelligcndi adiuus dicit propricta-
tem intellcdus , qux cft ratio intclligendi , fiuc
concipicndi. Modus fignificandi adiuus dicit
proprietatem vocis , quz cft ratio confignifi-
candi,fed alia eft proprictas rei ad cxtra animam,
& alia intellcdlus , & alia vocis ; ita alia cft ra-
tio cflcndi , alia intclligendi , alia confignifi-
candi:crgo modus cflcndi,&modus intelligendi
acliuus difFcrunt in vtroque.

4. Item fcicndum , qu6d modus intelligendi
aAiuus, & modus intclligendi paffiuus difwrunt
matcrialiter , & conucniunt formaliter. Nam
modus intclligendi paffiuus dicit tci jproprieta-
tcm fub rationc intclligendi paffiua : fcd modus
intelligendi adliuus , dicit proprietatem intel-
XeQtns , quat cft ratio intelligendi aftiua : fed ea-
«lem eft ratio intelligcndi , pcr quam intcUedus
proprietatcm rei intelligit adiuc,& per quam rei
proprietas intcUigitur paffiuc ; crgo proprietates
funt diuerfx,& ratio cft eadcm;crgo matcrialiter
difFerunt,& funt formalitcr idcm.

J. Item fciendum,qu6d modus fignificandi adi-

uus , & paffiuus difFcf unt materialiter , & funt
idem formalitcr , quia modus fignificandi paffi*
uus, dicit proprictatcmrei fub ratione configni-
ficandi paffiua ; fcd modus fignificandi acfliuus
Jicitproprietatem vocis,quar eft ratio configni-
ficandi adiua,fed eadcm c(l ratio , per quam vox
cft fignificans zQtxuh ; & per quam proprietas rei
iignificarur paffiuc : ergo matcrialiter funt difFe-
rcntes,fcd funt idem formaliter.

In quo modMjignifcAndhtanquam injulf'
ieSio inucniaiuK

^ C A P V T V.

^lT^f^'^ i^ ""^" quintum eft notandum , quod raodus

<i» «Mf «/f. Vk^fignihcandi paffiuus materialiter eft in re>

Sccti o£er. Tom. /.

vt in fubicifto : quia raaterialiter cft proprictfts
rei;Rei autem ptoprietas eft in co,cuius cft, vt in
lubicdto ; formalitcr autem cft in co fubicdo, in
quo eft modus fignificandi adliuus , quia forma-
litcramodo fignificandi iOiiwo non difcrcpat. -*''"«•' '«
Modus autem fignificandi adiuus , cum fit pro- S*»*/'-
prietas vocis fignificatiuat , matcrialiter eft fn
voce fignificatiua , vt in fubie^lo * : in proprie- ' Mem tcncf
tatcautemrei,ficut caufatumincaufacfficicnti 1^^«" >•
radicali , & rcmota ; & in intelledu ficut caufa- ^M^^nl'
tum in fua caufa efficienti proxima ; & in con- ""'^
ftruiftione , vt caufa e£^ens in fua cfFcdlu
proprio.

J^alem ordinem babeant ad inuicem iSii

terminiyfiilicet, Signum, Di6tio,

Pars orationisj&Tcrminus?

C A P V T VI.

ESt notandum,qu6dyJf ff«w, didio, pars orMie- 7*
nis & terminMs conucniunt , & difFcrunt:
conucniunt enim in fubicAo, & in obic(fto;quia
in codem fubie<5lo reperiri pofl'unt,ficut fignum,
& fignatum.DifFcrunttamen penes rationcs;quia
diciiuryig-««»w per rationcm fignandi , vcl rcpraJ-
fentandi aliquid abfolutc : fed dicitur diflto for-
maliter per rationem fignandi voci fuperaddi-
tam , quia diSlio cft vox fignificatiua , fed f>art
orationu formalitcr cft pcr modum fignificandi
a6l:iuum, ditSlioni fuperadditum,quia^«r/OT-4no-
nu cit didio , vt habct modum fignificandi afti-
uum. Termimu vero dicit rationem terminandi
rcfolutioncs Syllogifmi , quia Diale(£ticus rcfol-
uit Syllogifmum in Propofitiones,& Propofltio-
nes in SubieAum, & Prxdicatum ; qux dicuntur
termini fecundiim Logicum.

Item fciendum cft, qu6d voic inquantum t/o*, '•
non confidcratur a Granimatico ; fed inquantum
y^wiw», quia Grammatica eft de fignis rcrum ; &
quiaf0A:eft habiliffimum fignum inter alia figna,
ideof^rinquantumy^w»»* prius confideratur ♦«I.potii»,
^ Grammatico, quam alia figna rcrum. Sed quia ?.'

cife fignurti accidit voci:ideo Grammaticus con-
fiderans vocem,confiderat eam per accidens.

T)e modu pgnificandi aSiiuts in ^eciali,
Capvt VII.

HIs vifis, diccndum eft dc modis fignificahdi '•

adiuis in fpeciali.iuxta quod notandum eft>
quod modus fignificandi a(3:iuus , qui eft prfn-
cipium in Grammatica , diuiditur in modum
fignificandi eflcntialem,& accidcntalcm. Modut Mtim <^rn»
figmfictuidi efimudu eft,per qucm pars orario- ft»-'*&»"''
nis habet fimpliciter efFe , vel fccundum gcnus, ""' "'
vcl fecundiim fpcciem. Modtu fignifiamdi acci^ '^'^f^ *Mdi-
dentitlis eft , qui aduenitpani poft eius efle com- '^r^'
pletum , non dans eflc fimpliciter pani , ncc fe-
cunditm genus , nec fecund^m fpeciem. Modus
fignificandi cfFentialis fubdiuiditur in modom
fignificandi clFcnrialem gcneraliffimum , fub-
alternum , & fpecialiffimum. Medm fiffiifi-
£*ndi eJpmidUs genendiffimtu eft , qui eft de
efFcntia partis orationis , & cuiuflibet fuppofi-
ti fub * fc contenti. Modm fi^ific^mdi efen- ♦aLco.
tislii jpeci^dijfimm eft > qui eft de eflentia ,^

A a quctun

48 Grammatica fpeculatiua.

S^ ^J' ■

♦ al. ad tes
iUiiu coor-
diaiV^ouU'

Modi fgiiifi-
ctndt^c<idf-
ttlh akfolu
tw ryrffpe-
HiitHS.

♦ a!. Hetcr-
minans.

* Don. traft.
de ofto pat-
tihutoratio-
nis iD priac.

4-

M>'d$is fignlji'
c»ndi ejfen-
titltsgener»-
liffimus Uo-
tniiis.
♦ al.qux.

^

M^dus entis.

>* al c/Te.
Mttdus fjf».

quorundam fuppofitorum illius partis. Modui
Jifmficandi ejfemialii fHbalterntii efiiC^ui cft de eflcn-
tia ruppofitorum illius partis , nec generaliflimc,
riecfpecialiffime , fed medio modo fe habcns}
& pollumas imaginari in iftis modis fignifican-
di elfcntialibus coordinationem fimilem coor-
dinationi prcdicamentali. Nam ficut in linca
prxdicamcntali eft dare, genus gcneraliffimum,
cuius pra:dicatio gcncraliffimc jc extendit * ad
omnia.qux funt illius coordinationis;& Ipccialif-
firauui , cuias priedicatio medio modo fc habet:
fic eft in iftis modis fi^nificandi eHcntialibus.Eft
cnim dare quendam niodum gencr Hffi n m,
cuius nitura gcneraliffime participatur ab om-
-nibns fuppofiiis illius partis'; '&: modum fpccia-
liffimum, cuius natura fpecialiffimc , & parciffi-
me participatur a fuppofitis iljius partis ; &
qucndam fubalternum,cuius naturamedio modo
participatur.

Item modus fignificandi.accidentah's diuidi-
tur in modum fignificandi accidentalcm abfo-
hitum,.& refpc£tiuum. Medtu Jignificandi acsi-
dentalts ahflnttu dicitur illc , per qucm vnum
conftrudibile non habet refpc^aium ad altcrum,
fcd folumad rci proprictatem. Modm fignificandi
accidemdis reffebliHtu efi , per qucm vnum con-
ftrudtibile habet rcfpciflum non folum ad rei
roprietatem, fed etiam pcr qucm vnum con-
ruitibilc habct refpcduiTi ad altcrum,& hoc du-
flicitcr,vel tanquam ad ipfum dependcns , vel
canquam ad eius dcpendentiam * tcrminans.

De his ergo modis oranibus vidcamus , &
prim6 prout lunt principium fontialepartis ora-
tionis abfolutas , fccundum qiKmmodum perti-
nent ad ctymologiam : deinde prout funt prin-
cipiura intrinfccum conftruifiionis vnius partis
cum alia, fccundum qucm pertincnt ad Diafyn-
theticam. Dctcrminantcs autcra dc his prouc
funt forma partis , primo videamus de modo
fignificandi Nominis. Secundo de raodo fignifi-
candi Pronominis,&; fic de cstcris fccundum or-
dinem Donati *.

De modojignificandi ejfentiali generali^-
mo Nominkr.

C A p V T VIII.

MOdus fignificandi eftentiaHs gencraliffi-
mus Nominis , cft modus fignificandi pcr
modum cntis, dctciminatas apprehcnfionis. lux-
ca * quod notandum cft, quod licet vtcrquc ifto-
rum modorum fignificandi , fit forma Nominis
abfolutc fumpti , tamen comparando Nomenad
alias partes orationis , modus cntis habctratio-
ncm materije,quaj cft faccre conuenirc:facit enim
Nomen conuenire cum Pronominc. Sed modus
determinatac apprehcnfionis habet rationem for-
m^.quia facit Nomen ab aliis partibus orationis
difFcrre , & ideo copulando hos modos fignifi-
candi ad inuicem , ex vtroquc vnus refultat mo-
dus per viam compofitionis.

Et vt fciamus a qua rei proprietate ifte modus
fignificandi furaatur, notandum cft,qu6din re-
bus inuenimus quafdam proprietates commu-
niffimas , fiiie modos eirendi communiffimos,
fcilicct modum entii, & modumefie. Modta entis elt
modus habitus , & pcrmanentis , rci inhsrens,
ex Iwc quod habet circntiam *. Modtu ejfe , cft

6.

modus fluxus,& fucceffionis,rei inhxrens,cx hoc
quod habet fieri.

Tunc dico , qu6d modus fignificandi aftiuus
pcr raodum cntis , qui cft modus gcneraliffimus
Nominis , trahitur a modo ctrendi entis , qui eft
modus habitns,&perm3nentis.Sed modus figni-
ficandi adbiuus per modum eire,qui eft modus ef-
fcntialis gcncraliffiraus Verbiitrahitur a modo
* cirendi ipfius cire, qui eft modus fluxus , & fuc- * conAquf di
ceffionis, vtpoftca patebit. ip u s .

Ad hanc intcntionem Commentator 4. Pf^yf J-
cap.i^.dicit quod duo funt modi principales cn-
tium , fcilicct modtu emif, & modtu effe , a quibus
fumpferunt Grammatici duas partes orationis
principales, fcilicet Nomeny & VerhHm. SubNo-
mine comprchenditur Pronoraen , fub Vcrho
Participiura.Item raodus determinatJeapprehen-
fionis accipitur a proprietate forma; , & qualita-
tis , qua: eft proprietas detcrrainantis ; quoniam
formadetcrminat,& diftinguic.

Hos modos fignificandi cxptcircrunt Gram-
matici antiqui in definitioneNominis,cum dixc-
runt Nornen fignifi^are fHhfinntiam , cnm qtfalitate,
dantes imeWi^tze.Y^^xJjgnificarefidf^antiam mo-
dum fubftanna: , qui eft raodus cntis fumptusi
proprietate rci ,quaE eft proprictas habitus, &
permanentis, quai primo, & principaliter in fub-
ftantia {reperitur. Per cjualitatem vero , modum
qualitatis , qui eft modus * detcrminat« appre- * «'• nwdu»,
henfionis , fumptus iproprietatc formff, & qua- ^ piop^cia^-
litatis', qui eft modus detcrminationis. Nomen Ncwt» ^uiett
ergo efiparsoratiornsfignificansper rnodumentis, vel
determinatA apprehtnfioms.

Etfidicat aHquis;multa funt nornina,qui 9-
priuationes fignificant , vt nihil,ctu:itai, Sc huiuf- oliiaio.
modi ; ciim crgo omnes priuationcs,& negatio-
ncs,non fint entia , vidctur quod fub proprietaie
ftare non poffint,&idco raodus fignificandi acti-
uus per modum entis,in talibus i proprietate rei
fignificatJCjOriri non poteft.

Diccndum , vt didum eft prius * , quod Ifcct ^ o-
priuationes,& neeationcs non fint entia pofitiua * '^"P''^ '^•*'

. > r ■ r ■ SoIhiiO.

cxtra animam polita ; lunt tamcn entia politiua
/ecundum animam,vt patet cx intcntionc Phiio-
fophi ^.Meta. text.^. vbi dicit quod opinianes con-
tradiSioriorumfHnt contrarf£,hoc cftiduocontradi-
ftoria extra animam , funt duo contraria fecun-
dum animam ; & quia priuationcs,& negationcs,
& figmenta funt entia fccundiam animam : idco
cadunt fub proprietate entis , qua: cft ptoprietas
habitus,& pcrmancntis ; a qua proprietatc trahi-
tur modus fignificandi gcneraliffimus.

De modkf /tgnificandi ejfentiaUbitjfiiljal-
ternts generdlihfu Nominti.

C A p y T IX.

SVb modo eflentiali gcneraliffimi Nominis ad ' •
modum fignificandi fubaltcrnorum dcfcenda-
mus. Sunt autcm duo modi fignificandi,qui im-
mediatr fub hoc modo contincntur : fcilicct mo-
dus communis , & modus appropriati : qui funt
modi fpecialcs relpc6lu gcnciaUffimi,& funt ge-
ncrales rcfpedu aliorummodorum, de quibus x,

poftca dcterminabitur. Moduffgiuft-

Modus fignificandi per modum communis, c^ndipermo-
fumitur a proprictatcrei,quac elt propnctas dmi- ^.^ ^^ ^^
fibilis in plura fuppofita, vel communicabilis ;^;^,^,."'

pluribus

Grammatica fpeculatiua. 49

•Donatc.tlc
Nomiac.

5-

Mtdus figni-
ficddt fer mi>-
dum afpro-
fri»ti vtidi
fum*tHr.
* al. indiut-
«luum.
bDon, cita-
tus.

•f qux funt
efle in loco
detetininaco,
Tcl in tem-
pote detcr-
ninato , vt
hic, nunc , ^
Komt,^ B»-
nonid.

pluribus fuppofitis , k quaproprictatc fecundura
Logicum, iumitur intcntio vniuerfalis : & hic
modus conftituit Nomen communc, & appella-
tiuum,& huncmodum vocat Donatus * appe/ia-
tiuam cjualitatem. Nomen ergo Commune,vel
appellatiuum fignificat per modum conimunica*
bilis pluribus fuppofitis,vt vrbs,flHmeit,8cc,

Modus fignificaaidi per mo'dum appropriati,
fumitur k proprietate rei, quae cft proprietas in-
diuifibilis per plura fuppofita , a qua etiam fumi-
tur apud Logicum * intentio indiuiduationis : &
hic modus facit Nomen proprium, & hunc mo-
dum^^Donatus v oait propriam tjualitatem. Nome
ergo proprium fignificat rem , per modum indi-
uilibilis perplura fuppofita, vt fubproprietati-
bus indiuiduationis , f qus funt hic Sc rtu»c,vt
T^ma, Tiberis.

De modu Jignifiatndi fitbalternu mims
generalibtii Nominu communu.

C A P V T X.

d:

y-

fittmUMr.

6.

Einde fub his modis dercendamus ad alios

modos fignificandi'fubalternos minus ge-

nerales iftis , & primo fub modo fignificandi per

modum communis ; fecundo fub modo fignifi-

candi pet modum appropriati.

Circa primum notandum,qu6d modus fignifi-

candi per modum communis,habet duos modos

fub fe, qui funt minus gener.iles eo, fcilicet mo-

laodMs ftr ft dum per fe ftantis , & modum adiacentis. Mo-

(Unt W# dus fignificandi per modum per fe ftantis fumi-

"'"'""' tur a prqprietate rei , quac eft proprietas etfcn-

xix. dcterminatae. Sicut enim modus fignifican-

di gcneraliilimus fumitur a proprietate cllen-

tia: abfolutae : fic modus fignificandi per mo-

dum per fe ftantis fumitur \ proprietate ipfius

cllcntia: determinata : & hic modus conftituit

Nomen fubftantiuum.Nomen crgo fubftantiuum

fignificat per modum determiuati fccundum

ellentiam.

Modus fignificandi pet modum adiacentis fu-

M^idm »di»- mitura proprietatc rei , qua: eft proprietas altyi

eentu \mde adhacrentis fecundum eflc. Sicut enim modus

■^ ^' generalifli.Tius Vcrbi fumitur \ proprietate ipfius

* vide infra ellc abfolutc , vt poftea patebit , * fic modus ad-

V^ff^ ' iacentis in nomine fumitur a proprietate f ipfius

efle , inhxrcntis alteri fecundum elTc : & hic mo-

dusconftituitNomen adiedliuum. Nomcn ergo

adiediuum fignificat permoduminhsrentisal-

tcri fccundum elle,vt aU>tu,lapidef*s,Scc.

Et fi inftetur , * nomina diflTcrcntiarum iii
gencre fubftantiae , ficut corporeum , & animatum,
jfenfibile,rationaU, adie£kiuaquidcm funt, congruc
enim fubftantiuis adiunguntur, dicendo corpus
animatum, animal rationale , & tamen non fignifi-
guntur ad in cant pcr modum inhasrcntis alteri fecundum cllc;
uiceptt »p quia fignificant fubftantiam, qu« fccundum cflc
pofuionc , & alteri non inhaeret.

?I?°. ' **°" Diccndum.quodhuiufmodinominafunt fub-
luttioeuap- f. . ■ r r /- I n • I

pofittua,& c(l ftantma , quia iignincaiit lubftantiam, & proba-
inc6grua,ta- tut ; nam idcm fignificat rationale , quod homo:
nien ratione Sc animatum c[uod animal , Sc cum drcitur quod
appo itionis congruc cum fubftantiuis coniunguntur,diccndo
ell pcrmtlli- • i . i . " i. i

ua proptct '"""'^* rationale , corptt^ antmatum ; diccndum

fpecificatio- quod t ibi cft conftrudio .ippofitoria , & cft in-
ncm facicn- congrua de fe,tamcn per appofitionem admifllua,
hoc eft,propter fpecificationcm fpccificandam.
Scoti 0per. Tem, l.

7-
* al.de no
minibus.
lnf}»ntia.

8.

Solutie.
•j- al.coniun

§iMint]M4 m»'
di fix>i>fic»n-
diferf*fi»n-
tis.
PrimMt.

dam.

De modujpecialtlfimuyqui continentHrJi^
modoferjejlantit.

C A P V T XI.

VLtcrhis fub modo per fe ftantis , & alteri
adiacentis ad modos fpccialiUimos defcen-
damus, & prim6 fub per fe (lantis, & deindc fub
modo adiacentis.Modusfignificandi pcrmodum
pcr fe ftantis , continet fub fc quinque modos
Nominis fpeciaIi(Iimos,quoru piimus cft modus
fignificandi pcr modura gcneraus,fumptus a pro-
prietate rei communicaoilis pluribus fuppofitis
fpecie diff^crentibus ; ficut enira a proprictate rci
qux cft communicabiIispluribus,abfolute fumi-
tur modus fignificandi per modum communis
abfolutc, fic ab eadem proprictate ftridiijs fum-
pta , fcilicet a proprietate communicabili pluri-
bus fpecie diffcrcntibus , fumitur modus gcncra-
lis.Ab hac autem proprictate,apud Logicum fu-
mitur fccunda intentio generis,& fic ifte modus
conftituitNomen fubftantiuum generale,vt <«ti-
ma\,color, & fic dc aliis generibus. Nomen ergo
fitbslantiuum generale efl , cjuodfi^iflcat per moditm
* commumcabilupluribm,nonfilum ntitnero,fidjpecie
diffirentibtu.

Sccundus modus per fc ftatis,eft modus fignifi-
candi pcrmodu fpccificabihs,fumptus^ propric-
tate rci, quac eft proprietas comunicabilis pluri-
bus no abfolutc, fed folum nuiiicro difFerretibns.
Tertius moduspcr feftantis,eftmodusfignifi-
candi pcr modum defcendentis ab altero ; vt ab
auo, vcl a patre : & hic modus conftituii nomen
fubftantiuum patronymicum, vt Priamides. Et
quianomen patronymicum apropriis nomini-
bus patrum , vel auorum deriuatur, ideo merito
patronymicum nomen nuncupatur. Nomen crgo
patronymicum efi , quod aproprtfs nomijjibtu patrum,
velauorum, deriuatur ,fignificans per modtan defien-
dentis ab altero,vt apatre,vel ab auo.

Quartus modus pcr fe ftantis,eftmodus figni-
ficandi per modumdiminuti ab alio , fumptus a
proprictatediminutionis in rc;& hicmodus con-
ftituit Nomcn fubftantiuum diminuiiuum,vt/*-
fiului,lapiffu-s.Nomen er^o /ubftantiuum diminuti-^
uum efi,ejuoda voce * primitiua deriHatur,fignifican-
per modum diminutiab altero.

Quintus modus pcr fe ftantis,eft modus figni-
ficandipcrmodum colledionis plurium in vno
loco,fumptus a proprictate colledbonis iB re : &
hicmodusconftituitNomc fubftantiuum collc-
(k.\\i\.vm,vipoptdMsgens,turba.^omenex^pfitbna»-
tiuum colleSliuum efi,^od fignificat per modum ceUe-
£Honu pUtrium fiecundiim vnum locttm.*

*De modis JJecialiffimis qui continentur
Jub modo adiacentii.

C A p V T XII.

DEinde fubraodo adiaccntis altcri adraodos T.
fpccialifnmos dcfccndamus : qui contitlet figinti fua-
fub fe viginti quatuor raodos ; quorura tMtrmdt^

Priraus cft raodus fignificandi p«r raodii adia- "J^^^i^
centis alteri, * feu denominantis ipfum fimplici- * ai.ia fubi»
ter,&abfoIutc,fpccialirationen6fupcraddita,& fto.
hic modus conftituic nora^ adicdiuiidcnoraina»
A i ciuiun.

Uomen fua.

ft^ntiuu ge-

nerale.

* al.»ffli(0.

b.l,s.

10.
StcMndMt.

f I.

TerttMs.

Kemtn f».
ronymicHm.

11.

Qujtrtw,

DiminMtlua.
♦ •l.frimiti-

flMintMt,

CetUlHMttm,

*»i.rMfftj:.

torum.

50 Grammatica fpeculatiua.

fltmin mlit' tiuiim , vt alhuSy niger, creceus. Nomen ergo Adie-

Bitium dtn»- ^ittum denominatiuum Jlgnijicat per modum adiacen-

mtnattuum. ^-^ alteri,Ji:te denominamis alternmfijnpliciter , & ab-

/dlute.Hc ifte modus eft generalior omnibus modis

fcqiientibus,qui dicuntur modi adiacentis alteri,

fiue denominantis alterum , fuperaddita ratione

(peciali,vt poftea patebit.

t. Secundus modus adiaccntis , eft modus figni-

AJiecHuum ficandi per modum dcnominantis alterum , fub

gittir»U. ratione communicabilis plur ibus fpecie difFeren-

tibus , & ifte modus conftituit nomen adiedkiuum

gcneral? fignificans fub ratione commufticabilis

pluribus fpecie difFerentibus , vt coloratiu. No-

men ergo AdieHiuumgeneraU efi, ejuodjignifcat per

modum denoninantis,fub ratione communicaloilis plu-

ril/tujpecie diffirentibtu.

« ^ Tertius modus adiacentis , eft modus fignifi-

Adielliuum candi per modum denominantis altcrum,fub ra-

^eci»li. tione communicabilis pluribus , folo numcro

difFerenribus.Et hic modus conftituit nomcn ad-

iedtiuum fpecialcvt humanw,albtt6,niger. Nomcn

ergo AiieBiuum Jpeciale Jignificat per modum deno-

minantis alterum, fiS ratione communicabilis pluribui

folo numerod.Jfirentibtu. Nec prohibet aliquid, ea-

dem nomina de diucrfis fpeciebus Nominis col-

locari , proptet modos fignificandi difFerentes.

Namfi confidercnturin his nominibits , fcilicet

a btti,hHmanni,coloratus,S<. huiufmodi modi figni-

ficandi denominantis alterum fimpliciter,ratione

fpcciali non fupcraddita , fic funt fub nomine

adieftiuo denominatiuo. Si autemconfideren-

tur (ecundum quod eis competit modus de-

nominantis altcrum , fub ratione communica-

bilis pluribus , fpccie,vel numero difFerenti-

bus , ficilmt fub nomine adiedliuo gcncrali , vel

fpeciali.

A, Quartus modus adiaccnti*:, eft modus fignifi-

Adieaiuum candi pcr modum denominantis altcrum,fub ra-

foffeffiuum. tione poffidentis ipfum , & hic modus conftituit

nomen adiediuum poireffiuum , vt aureus , lapi-

detu. Nomcn crgo Adie£Huim pojfejfiuum ejt, efuod

fignijicatper modum denominantis alterum,Jiib ratione

po(ftdentts ipjitm.

, Quintus modus adiacentis , eft modus figni-

ficandi pet modum denominantis alterum , fub

ratione diminuti ab alio ; & hic modus confti-

tirit nomen adic6kiuum diminutiuum,vt nouellus,

paruultu.^omcn ergo AdieEliuum diminutiuttmeft,

ejuodfignificat per modum denominantis alterum ,fub

ratione diminuti ab alio.

Sexrus modus adiaccntis,cftmodusfignifican-

Adieliiuum di pcr modum dcnominantisalterum , fub ratio-

eoUiSiuum. ne coUedtionis plurium fuppofitorum fecundum

locum : & hic modus conftituit nomen adic;6l;i-

uum collediuum , vtgentilis , vrbantis , pepularis .

Nomen ergo AdieEliuttm colleSiiuum eft, qttodfigni-

Jicat per modum denominantis alterumfith ratione col-

leElionis plurium JiippofittprumficundHm locum.

y_ Scptimus modus adiacentis,eft modus fignifi-

AdieSfiunm candi pcr modum denominantis alterum , fub

diuifiuum. ratione diuidentis ipfum in partcs;& hic modus

conftituit nomcn adic6l:iuumdiuifiuum,vt omnis,

totits. Nomen ergo AdieBittum diuifiuumeft , qttod

fignificat permodum denominantis alterum,Jub ratione

diuide Jtis ipfitm inpartes..

g^ Odauus modus adiacentis, eft modus fignifi-

Adieaiuum candi per modum denominantis alterum,fiib ra-

gintil*. tione gcntis, vel patriac : & hic modus conftituit

nomen adiediuum gentile,vt Grxaw, Italns, Bar-

h«rus ^omcn crgo AdieElit$um^etiU,eft tptodfigni-

Adieifiuum
diminutum.

€.

ficatper modum denarmnantis alterumjuh rationegert"
tis , vel patritc.

Nonus modus adiacentis , eft modus fignifi-
candi per modum denominantis alterum fub ra-
tione ciuitatis, vel oppidi : & hic modus confti-
tuit nomen adied:iuum patrium , vt Paduaniis,
Bononienfis,Parifienfis.f^omen ergo AdieEiiuumpa-
trium eft , cjuod deriuatur a proprijs nominihus ciuita-
tum , vel oppidorum ,fignificans per modum denomi-
nantis aiterttmfuh ratione ciuitatis,vel eppidi.

Dccimus modus adiacentis , cft modus figni-
ficandi per modum denominantis alterum , fub
ratione interrogationis de ipfo : & hic modus
conftituit nomen adicdliuum interrogatiuum,
vt (juis , ijualis , ejuanttu. Nomen ergo AdieElitium
interrogatiuum eft , ejuodfignificat per modurn denomi-
nantis alterum,Jitb ratione interrogationis de ipfi.

Vndecimus modus adiacentis,cft modus figni-
ficandi per modum denominantis alterum , fub
ratione refpondentis * ad interrogatiuum : &
hic modus conftituit nomen adicdtiuum re-
fponfiuum , vt tot ,talis , tanttu. Nomen ergo
AdieEliuum refjonfiuum eft , ejttod fignificat vermo-
dum denominantis alterum ,fub ratiene * refponfionis
de ipjo.

Duodecimus modus adiacentis , cft modus
fignificandi per modum denominantis alterum
indetetminace , &c indefinitiuc : & hic rnodus
conftituit nomcn adicctiuum infinitum , vt ^ui-
cuntjue , (ptalifcune^ue. Nomen ergo AdieEliuum in-
finitum eft, ^uodfignificat per medum * deneminantis
alterum , fub ratione infinitatis , & indetermina-
tionis.

Decimns tertius modns adiaccntis , eftmodus
fignificandi per modum denominantis alterum,
fub ratione negantis ipfum : & hic modus con-
ftituit nomen adiediuum negaiiuum , vt nu/lus,
nemo. Nomen crgo AdieEliuum negatiuum eft , quod
fignijicat per moeium denominantis alterumfub ratione
negantis ipjitm.

Decimus quartus modus adiacentis,eft modus
fignificandi per modum denominantis alterum,
fub ratione demonftrantis * ipfum:& hic modus
conftituit nomen adied:iuum dcmonftratiuum.
Nomen crgo AdieSiiuum eUmonfiratiuum eft , ejuod
fignificatpermodum denominantis alterumjitb rationc
eiemonilrantis ipjitm.

Decimus quintus modus adiacentis,cft modus
fignificandi pei inodum * denominantis alte-
rum, ftans fub prima notitia, referendo, & reite-
rando ipfum fub fccunda notitia ; & hic modus
conftituit nomen relariuum, vt ejui, ijualis, eptan-
ttu. Nomen crgo AdieEHuum relatiuum eft , ^ued
fignificatper modum denominantis alterum ,ftansfid>
prima notitia,referendo,& reiterando ipfitmjubficun-
da notitia.

Decimus fextus modus adiacentis , eft modus
fignificandi per modum denominantis alterum
fimpliciter , fine exceflli in termino : & hic mo-
dus conftituit Nomcn adieftiuum pofitiuum , vt
albttSyniger. Nomcn ergo AeiieEiiuum pofitiuum eft,
ejuod fignijicat per medum adiacentis alteri , vel
denominantis altentm fimpliciter , fine excejjit in
termino.

Decimus feptimus modus adiacentis,eft mo-
Ais fignificandi permodum*denominanris al-
terum , fub ratione comparantis ipfum , fccun-
dum cxceffiim citra terminum : & ifte modus
conftituit Nomen adiediuum comparatiuum,
Vt alhior,nigrier. Nomen ergo AdieEHuum com-

pAratittum

9.

AdieSiuum
futrium.

lO.

Int*rroi»ti'

II.

Rffpon/iuuni,
* intciio-
ganti.

♦ reSpondm'
tii altiri,

It.

Ittfinitum.

% adiaetntk
alteri infini'
ti,^ ittd*t*f
minat*.

15-

JHegMiuum»

Demonlfrati'

uum.

♦ al. dcmon»

(lutioois.

ir.

ReUtiuum.

* al.adiaccn»
tis altcii (la-

\6.

fifiiiuum.

»7-

Cimfeirtui-
uum.

* al.a(]iacen-
tis alccri,fca.

Grammatica fpeculatiua. 51

18.

SitffrlMtnM,

19'

AiaUfitid.

&0.
Vnhttlt.

♦il.TnJefub
Boinine »et-
bali colloca-
tur.

1 1.
Tmfwal*.

tt.

Lec»U,

Kitmral*.

14.
Ortlink,

'('al. noo ta-
inen magis
Tfitaci funt
quam hi qui
didi fuat.

tMratiuum efi , tjjuod Jtgnificat per medtm tiditiccntis
tilteri,vel denominantis alterum.fiib rdtione comparan-
tis cum excejfu citra terminum.

Dccimus odauus modus aducentis,eft raodus
f\gnificandi per modum dcnominamis alterum,
fub ratione comparantis ipfum , fecundum ex-
cetTum in termino : & hic modus conftituit Nb-
men adiedtiuumruperlatiuumi vt albijfimui.l^o-
mcn ergo AdieEiiuum /itpertatiuum efi , qued
jignificat per modum denominantis alterum , /itb
ratione comparantit ip/itm , ficuvditm excejfum in
tertnino.

Decimus nonus modus adiaccntis , eft: modus
ngnificandi per modum denominantis alterum,
fuD ratione refercntis ipfum ad tcrminum : &
hic modus conftituit Nomen adicdiuum ad
ali<juid Cecundixm Logicum nuncupatum,vt /><««',
filiMyt^alls,fimilis,8c jfimilia,qu« rclationem im-
portant in concrcto. Nomcn ergo yidieSfiuum ad
aliejuid di£lum ,efi, tjuodfignificat per moium deno-
minantis alterum , fi(k ratiene referentis ipfitm ad
terminum,

Vigcfimus modus adiaccntis, eftmodus figni-
ficandi per modum denominantis alterum , fub
ratione adus in habitum tranfmutati : &hicmo-
dus conftituit Nomen adicftiuum vcrbale, vc
amabilis,amahundM.^omcn ergo AdieSliuum ver-
hale efi,ejuod defcenditavoce Verbi , figr.ificans per
ntodum denominantis alterum,fub ratione aSlus tranf-
mutatiinhabitHm.Et notandum,qu6d Nomcn ad-
icdiuum participiale , vt amans , & huiufmodi
fub voce participij, cundem modum fignificandi
adiuum habet : * & idco fpecifice Jl nomine vcr-
bah difcreparc non potcft , & idco fub diuifione
generali collocatur.

Vigcfimus primus modus adiacentis , eft mo-
dus fignificandi per modum denominantis altc-
rum,mb ratione temporis : & hic modus confti-
tuit Nomen adiediuum temporalc ; vt diumus,
noElumus, ofinuus. Nomcn ergo AdieSiiuum tempo-
rale efi~, quodfignificatper moMtm denominantis alte-
rum ,fitb ratione temporis. Ec quia quzdam huiuf-
modi nomina ab Aduerbiis fecundum voccm de-
riuantur , vt hediemus , crallinust idco aduerbitdia
nuncupantur.

Vigefimus fccundus modus adiaccntis , eft
modus fignificandi per modum dcnominantis
aitcrum , fub ratione loci : ic hic raodus confti-
tuit Nomen adicdiuum locale , vt vicinut pre~
pintptus ,proximus. Nomen ergo AdieSiiuitm lecale
efi , ^uodfignificat per medum denominantis tdterum
fith rationeloci.

Vigefimus tertius modus adiacentis , eft mo-
dus fignificandi per modum denominantis alte-
rum , fub ratione numcri : & jiic modus confti-
tuit Nomcn adiediuum numerale , vt vnus , due,
binarius , temarius , & fimilia. Nomen ergo Ad-
ieliiuKmnumeraleefi,^uodfignificatper modum de-
nominajjtis alterum,fitb ratione numeri,

Vigefimus quartus modus ddiacencis, cft mo-
dus lignificandi permoduradenominantis altc-
rum , Inb ratione ordinis : & hic modus confti-
tuitNomen adiediuum ordinale, vt^*»«tf,/?-
cundus , tertius. Nomen etgo AtHeRiuum erdinale
efi, tjuodfignificat per modum denominantis alterutn,
fitb ratione ordinis. Et fic patenj modi fignificandi
communis per fcftantis, & adiacentis, ab his di-
uerfi : * qui tamcnfunt magis vfitati,funt hi pri-
nutus recitati.

De modu Jpecialtjjimu , qui continentur
fuh modo appropriati.

C A P V T XIII.

COnfequenter fub modo appropriati , qui cx j

oppofitodiuidebarur contramodumfigni- Dmifio jtp.
ficandi communis , ad modos fpccialinimos fub M-'*ti "t
fe defcendamus. Diuiditur autem ifte modus f**"*»' »»«-
appropriati in quatuor modos fpecialifllmos, ''p':
quorum ^^

Priraus * eft modus propriae denominationis, * al cfl pro-
fumptusaproprietatcindiuiduationisabfoIutc:6c P"<^ ptopriua
hic modus conQituit Nomen f proprium indiui- J].°^J*j ''S'*'"
dui,&abfolutc impofitum.vt Socrates, Plate, No- -f."" proprie
mcn ergo proprie propriumefi,<juedfignificatrem proptiumrc-
fub proprietatibtu indiuidttationis ahfolute. fpeftu indi -

Sccundus raodus appropriati,cft raodus figni- "H."'»^^»''»-
ficandi pcr modum * prsnominationis , fum- "^ '"P"^"-
ptus a proprietate difFerentiac,quaE eft faccre dif- j^^ * *
ferre:& hic modus conftituit Nomen propriura ^Jj** ** ****'
prasnomcn , vt Marcus Tullius. Nomcn crgo pre- ♦ al.denomi-
prium pranemen eft , quodimpofitumefi rei inditiidua, nantis.
fiJ) ratione tUfiirentia, Prtmimen.

Terrius modus appropriati , eft modus fignifi- ,
candi pcr modum cognominis , vcl cognationis, TeriiHt m«-
furaptus a proprietatc * parentali , qua* eft vnum dus.
nomen pluribus comraune;&hic modus con- *al.parente-
ftituitNoracn proprium cognoracn,vc omncs .
dc parcntcla Romuli t dicuntur Romuli : & dici- »ocabantnr"'
tur cognomen,quia pluribus cognatis eft nomen »juia ndebi-
commane.Nomen eigopropriumcognomenefi,^uod tur conucni-
impofitum efi rei indiuitbta , * fiib proprietate pa- '* nomina
rentali. ^*"^"'''.

Quarcus modus appropriati , cft modus figni- p»r,„uU.
ficandi per modum agnominis , fumptus a pro- a
prictatc cucntus : & hic modus conftituit No- euwus mt-
mcn proprium agnomen , vt Scipio Africanus tltt.
nominatus eft , qnia ex euentu deuicit Africara. -^f »»*»«»•
Nomcn ergo propriumagnomenefi, tptod impofimm
efi rei indiuidHtiyfiib proprietate euentus. Patct ergo,
qui , & quoc func modi fignificandi Nominis
eircntiales, gcneraliflimi, fpcciahfllmi, & fubal-
tcrni , & quac , & quoc func fpccics Nominis pcr
eofdcm modos conftitutae.

Et notandum , quod ficut modus gencralifll- y.

mus Nominis , qui cft modus cntis , diuiditur in DiHifit N».
modos fpecialcs , dcfcendcndo ad modos fpe- *"'*'* "• ^f-
cialifllmos : fic Nomcn fimpliciter fumptura in ""»<''#""•
fuaprimadiuifione,diuiditur in nomen communey
8c nomen proprium. Noraen vcro cemmune , vel
appeUatittum diuiditur in ttdiefiiuttm , Scfitbflanti'
uum. Noraen fubftamiutim diuiditur in nomcn
fitbltantiitum generale , 8c in nomen Jpeciale ,patre-
MymicMm,celleSiuum,Sc diminutiuifm. Nomcn adie-
diiuumdiuiditur in noracn adie&iuum tienonunst-
tiuum generalt,/peciale,coUeEliMttm, poffe/fiHum, dlnu^
mttiuttm, diuifiuMm,gentile, patrium, imerrogatiutem^
relfonfittum , infinititm , negatiuum, tiemon/h-atiuumf
relatiuMm, pofitiuMm,comparatiMtem, (fr fitperlatiuMmy
adalitptid di£tam,temporale,verbaie,lecaJe,nMmerale,
oreUnale. Iccm proprium diuiditur in nomen^-
prie prepriMm,prtmemen,cegnomen,& agnemen.

Et eft fciendum,qu6dprxter nomina, dcquo- €.
rum modis fignificandi dcterminatum eft , funt ^^ *«* »•
& alia plura nomina vfitata,quse difterenti.im '""■^
tpecialem non habcnt fecund^m modos fignifi-
candi,difcrepanccs>maeis fecundum diucrfitacem

A 4 vocis, *^«^»^«

52 Grammatica fpeculatiua.

Aecidentalts

tnod,i tlomU

nis.

' Don. cica-

vxt.

* Compata-
tiuus qwem.
''Don.partir.
1. de Nomi-
nc.

f modos rpe-
ciales fpecia-
lilTimos per
moHu figui-
ficadiqui fa-
cit nome po-
iiciuum.&c.

■AecUenti*
Nominis fex.

Specict ncn k
iJocefumtiHr.

4-

♦ eflendi.
Sumitur a
tKMloexineo-
di.

f-

Def.titur.
Diuifie eiw.
Primitiua.

Deriuatiuti.

vocis , quim fignificati.Ideo fiib fpecialibus mo-
flis fignihcandi non cadunt : fird comprchendun-
tur fub modis fignificandi fiipradiftis , ficut Fnt-
ftocum, AnAlogumyitejiHiHocHmyfynonymum, eiifjdlutum,
fi^um , & his fimilia , quotum qua:dam funt fub
nominibus fubftantiuis, quaidam vcro fubnomi-
nibus adieiftiuis comprehcnduntur.

J)e modtis accidentalibuj Nominu in
communi.

C A P V T XIV.

DEterminato de modis fignificandi Nomi-
nis,confequenter de modis fignificandi ac-
cidentalibuseius videamus. luxta quod eft no-
tandum,qu6d^«4/i^/«, quam affignat * Donatus
pro accidenteNominis', diuidcns eam in ejualita-
tempropriam, & appellatiHam , nominat duos mo-
dos eftentiales Nominis fubalternos ; fcilicet
modum communis , & appropriati , vt patet cx
praEdi<5kis ; qux dicuntur acciderc Nomini , quia
funt prjEter intclledtum cflentialem Nominis
fimph"citer,& abfolute fumpti.

Item * comparatio;quam ^ Donatus diuidit in
tres gradus,nominat tresfmodos fignificandi
conftituentcs pojitiuum , comparatiuum , &cjiiperla-
tiuum, de quibus didlum cft : & quia fub his tri-
bus modis fignificandi fit comparatio rerum,
iieu gradta comparatiuui nominatur,& dicitur
comparationem accidcre Nomini , quia hi trcs
modifunt extra intelleiStum Nominis , abfohitc
fumnti.Et fic vniuerfaHter omnis modus fignifi-
candi partis, qni non eft modus eflentialis gene-
rahffinuis,poteft dici accidens Nominis abfohitc.
Et lic^t fit modus accidentaHs partis fimpHciter
fumpts , poterit tamen efte ciTcntiah^s fecundum
ahquam eius fpeciem. Dicamus crgo de modis
pure accidentaHbus Nominis , & funt fexfecun-
dum Grammaticos;fciHcet Species, Genus, Jsfume-
rus,FigHra,Per/ona,& Cafus. de his crgo dicamus,
& primo dc fpccie.

Dejpecie accidentali nominu.

C A P V T XV.

IVxta didla notandum eft , quod Species fecun-
dum quod eft modus fignificandi accidentahs
Nominis , non attcnditur ex parte vocis , vt qui-
dam dicunt , ita quod illud nomen fit primiri-
nx. fpeciei,cuius vox eft primo ad fignificandum
impofita ; & iHud dcriuatiux fpcciei , cuius vox
cft fecundario impofita , \ voce primitiua de-
fccndcns, vtrf/^«jdefcendit ab alhedine, quia iam
modus fignificandi a<5biuus a voce traheretur,&
non i proprietate rei:quod eft contra pofita.

Diccndum eft ergo quod Species fumitur k pro-
prictate rei , qux eftmodus "*^exiftendi pritnaric,
vel fccundaric. Et voco modum fignificandi
primarie , modum exiftcndi abfolute ; & mo-
dum fignificandi fccundaric , modum exiftendi
comparatc.

Species erge eji modusjtgnificandiaccidentalis No-
minii , mediante cjuo modum Jignijicandi primarium,
velJecundariHm fignificat. & diuiditur in fpeciem
primitiuam , & deriuatiuam. Specics primitiua ejf
modus figntficandi remfid? ejjh primario , vel vt ejir
ejfmtia prima, Spec jes deriuatim efi modus fignifi-

candiremjitb ejfe fecundario,vel vt eJfemiaJecUdaria.
vnde »>o»/primitiu£E fpeciei cft,quia fignificat re
fub efsetia primaria,quae eft cfTentia abfoluta;fcd
Montanus deriuatiua: fpeciei eft , quia fignificat
rem fub cfTe fccundario , fiue fub elfentia fecun-
daria , qus eft eilcntia comparata. Nam Mon-
tanns non fignificat montem abfolutc , fed in com-
parationead habitatorcm montis , &fic inaliis,
qujcfunt primitiuar,aHt dcriuatiuae fpeciei.

Degenere accidentali Homims.
Capvt XVI

DI£to dc Specie,dicendum eft de Genere,iux-
ta quod notandum eft , quod in rebus in-
ueniuncur duje proprietates generales , fcilicet
proprietas agentis , & proprictas patientis , quae
licct in omnibus rebns ex materia,& formacom-
pofitis inueniantur : tamcn in rcbus * fcparatis
magis promptc,& diftinfte videntur ineire : quo-
rum vnuro eft detcrminatc generans , & alterum
determinatc patiens ; aliis autem rebus infunt
fub quadam indifFercntia, & indiftinde, fiue in-
determinate,& hocantiquiattendcntes definie-
runt Genus, dicentes : Gcnus efi difcretiofexus ,hoc
efi , Genus efi modus figwficandi nominis ,Jiimptus
a proprietate aEliua,vel palfiua,ejU£ in rehus *fepara-
tis magis prompte, & determinate inuenitur. Ab hu-
iufmodi cnim proprietatibus trahitur Genus in
nominibuSjVtdiftum eft.Vnde Genus fimplicitcr
cft modus fignificandi a(51:iuus,quo mediante,no-
mcn proprictatem agentis , vel patientis , vel
vtrumque fignificat. Et fecundijm diuerfitatcm
harum proprietatum diucrfificatur genus in No-
mine, per Mafiulinum , Femininum , Neutrum,
Commine , 8cc.

G enus mafiulinum ett: modus fignificandi rem
fub proprietate agentis ,vtvir, lapis. Genus Fe-
mininum cft modiis fignificandi rcm fub proprie-
tate Tpxtienus,\x. petra,mulier^ Genus Commune eft
modus fignificandi rem * fub vtraque proprie-
tate Aex.e'ivn\n-iXe,vK.homo,virgo. Aliter dicitur, &
melius,qu6d Gcnus Commune eft , quod ncc dif-
fcrt a Mafculino,nec Fcminino. Genusneutrumefi,
modus fignificandi remfitb proprietate neutra, ejut.efi
indeterminata,& indijfirenter ad vtrumque,vt Ugnum,
animal.

Quidam tamen dicunt , qu6d neutrum genus
fit modus fignificandi rem fub priuatione vtriuf-
queproprietatis ; quo pofito,velgenus neurnim
non eritmodus fignificandi , fedfigmcntum ; vcl
apriuationeaccipietur,qu2 nullius eft caufa:qux
ambo funtinconuenicntia;nifi tunc intelligatur,
quacdam nomina cje fub priuatione vtriufquc
proprictatis impofita , & fic ipfa cflct * neutrius
gcneris , & hoc eft benc poffibile : ficut aliqua
funt verba , quae poflimt imponi , ad fignifican-
dum priuationera generis , perfona: , vcl alterias
accidcntis,quam gcncris,qu6d taracn imponitar
ahquod nomen fubproprietateoOTmV^irwmV.& fic
poflet cfle oranis gcneris , hoc tantum conuenic
adie<aiuis,qux genus non habent ex proprietate
fucE rei fubieda; , fed cx proprietate rci fubftan-
tiui«ominis. Vnde dicituradicAiuum cireom-
nis generis , quia poteft attribui fubftantiuo
mafculini generis , feminini , vel neutrius , vt
felix.

Item illud nomen dicitur Epicoeni gcneris,
quod habct mafculinum,& femininum genus fub

vno

T.

Gtnut.

*fcnfatis.

Dcfnitur.
♦ fenfattf.

Z.

Mafulintim,
Fcemtttinitm,

* fub pro«

pricrare

vrriufcjne fi-

uc indifFcrc-

ria.

Commnne.

Neutrum.

^nuUius.

^diecHun
cmnu£enerit.

4-

Eficaenum.

Grammatica fpeculatiua. 55

vno arriculd dcfignatutn , vt htc pMj/er , Sc h*c

$• Item illud nomen dicitnr Duttf gcncris,

♦ aliquj. quod^^^nulla caufa cogente Pocta- fub vtroquc

M mm x#- ggj,jj.p protulcrunt , quandoque fub mafculino,

quandoque fub femm\\\o,ythiC)Velh€cdUsMc,vel

hdc cortex.

6.
Kmierm.

' Boet.lib.i
^e Arithmcc,
cap.j.
Dufiex v»i-

t4U.

Vnittu e$nti.
nui.

* m*teri»T&.
f diucrroru.

tiumerui
tWtrinUi.

De numero accidentali Nofninu.
C A p V T XVII.

HAbito dc Gcncrc , confequentcr diccndum
cft dc Numero ; iuxta quod notandum,
c^vihdnamern! in rebus extra animam , fecundum
Boctium » ^efi multitHdo ex vnitMihm aggregata, &
frofufk. Sed duplex eft vnitas , quadam cft in-
diui/a rci entitas,a qua cns dicitur vnum,id
eft, indiuifum} abifta vnitate multoties iterata
profunditur multitudo , qua: cft vnum de
tranfcendentibus , vt ens,S>c vnum : & quia cum
cnte conucrtitur huiufmodi multitudo , voca-
Numerue ef tur numenu ej/entiarum , & fecundum iftam
/eotiMum. numcrum eftcntiarum , fpccies rcrum numc-
rantur.

Alia eft vnitas , cpx cft rei indiuifa conti-
nuitas , k qua continuum dicitur vnum , id
eft , indiuiium : Sc ab ifta vnitate multoties
rciterata , profunditur multitudo, <\ux ntme-
rm * materialU vocatur , id cft , f indiuiduo-
rum fccundiira difFcrentiam materialcm difFe-
rentium.Iftc ctiam numerus dicitur accidentaliSj
quia per hunc numerum numerantur indiuidua,
quae per accidens tantumdifferunt.
8. Eft fciendum , quod in vtroque numero dua:

Kumeri prt- ptoprictatcs inucniuntur , fcilicet proprietas
friftMei. indiuifibilitatis , qua: eft in re rationc vnira-
tis ; & proprietas diuinbilitatis , qua: cft in re
rationc mukitudinis , quae ab vnitatis rcplica-
tione profunditur : & ex his proprietatibus
iam didis fumitur numcrus in nomine , qui
eft modus accidentalis fignificandi nominis.
Numerus crgo efi modm Jignificandi accidemali-
ter nominis , mediante epv) , nomen proprietatem in~
diuijibilitatis , ^ua eft proprietM vnim , vel proprie-
tatem diuijibilitatis , cjui eft proprietas multitudi-
nts fignificat . Sc diuiditur in fingularcm , & pln-
ralcm. t^vimcms fingularis eft modm fignificandi
rem fuh proprittate indiuifi , ejua eft proPrietoi
vnim , vt animal , homo. Numerus plttralis eft mo-
dm fignificandi rem fiib proprietate diuifi , qua
cft proprietat multitudinis , vt homines , Mtima-
lia , &:c.

De fgura accidehtali y pu grammaiicali
Nominu.

Capvt XVIII.

DIAo dcNumcro , dicendum eft de Figura,
iuxta quod notandum cft , qu6d Figura,
prout eft modus fignificandi Nominis , iion
accipitur a proprictatc vocis , vt qufdam di-
cunt , ita quod illud n^omen fit fimplicis ftgu-
rae , cuius vox cft fimplcx , vt doHus ; & il-
lud compofitje figurz , cuius vox cft compofi-
ta , vt indoilus i illud vcr6 decompofitx , cuius

Dejlniti».

SinguUrit.
P!nr*/if.

9-

Tigurj.
Sumiiur i
frtfrielMtt
rei , tt9H Vt-
tit.

V6x eft decompofita , vt ine.xpugHahili4 , quia
hoc pofito , modi fignificandi traherencur
a vocc, & non a rci prourictatc , quod cft conira
didta.

Sed dicendum eft , qu6d figura funutur )l lo.
proprictatc rei , iuxta quod notandum , qu6d Trti remm
in rebus inueniuntur trcs proprietates com- {"trittMiK
rhunes, fcilicet proprietas _pw^/if« , proprictas
coTnpofiii , & proprictas decotnpofiti. Et voco
proprictatem dccompofiti proprietatem collc-
dionis ex pluribus , quam duobus. Ab his
tribus propuetatibus rerum fumitur figura,
quar cft modus fignificandi nominis. /b flis
ctiam proprictatibus imponit Logicus trcs vo-
ces , ad fignificandum fcilicet Terminum , Prcpo^ Ctjefitit itm
fitionem , & SyllogifmHm , licct aliter fumatur g<ea,iGrmtn.
fimplicitoi ycompofitio ,^ decompofitio in noniine """'"'^' **
figurae fimplicis , compofitac & dccompcfit*, *"^**
quam in Termino, Propofitione ,& Syllogif-
mo. In Propofirione cnim, & Syllogilmo fu-
mitur compofitio fecundum diftantiam circa
diucrfa fignificata diucrfarum vocum cadqns.
Sed in nomine compofitac, &: decompofit* figu-
rx , fumitur Compofitio fccundum diftantiam
vocum circa' jdcm fignificatum , ciufdcm di-
<flionis cadcns. Similitcr in termino fumitur /rw /»•«/?*
fimplicitas * prout oppponitur compofitioni, '•>«<.
fecundum diitantiam circa diuerfa fignificata *Pfoutc«"n-
diuerfarum didionum cadens ; fcd in dcfini- P°?" '"""
tione limplicjs ngutjc lumitur iimphcitas, prout
opponitur cotnpofitioni , qux cft fccundum
diftantiam cirira idem fignificatum eiufdcm di-
dtionis cadens. Figura ergo eft modus figuificandi J>'finitur.
accidemalis Nominis , mediante eflto , nomen pro-
prietatein * fimplicis ccmpofiti , vel dttompofiti figni- * fii^ftieein
ficat. Et fetuhdum hanc tripliccm proprietatem "J^J^""'^
rei ,' variatur figura per tripliccm. diffcrcnriam, /ticJ!.""^
qux eft figura fimplex compofita , & decompcfita. DluiJitur im
FigUTzfimplex eft modks figtiificandi rem , fuh pro- trcsjp-eies.
prietatefimplicis, vt diuts,paKper. Figura compofita ^''"^''^-
eftmodusfigmficandicompofitiy\ipridiues,praclarHs.
Decompofita eft modus fignificandi fuh proprietate ^tcimfiftta.
decompofiti , ii eft ,fuh proprietate coUeSlionis , vt in-
expugnabilis.

Et hoc eft,quodfolct dici ,qu6d illadidio ' 1.
e{i.fimplicis figura , qua: eft impofita k fimplici ^"■>>mj;fe.
conceptu ad fignificandum : & illa cRcompofita "'">&'-''.
figura,quxeA impofitaad fignificanduma con-
ccptu compofito. lUa autem cdfigitradecompofita,
quac eft impofita a pluribus conccptibus ad
lignificandum , quam cx duobus aggrcg.itis.
Licct hoc vcrum fit , tamcn quia huiuimodi
conceptus non funt fidi , oportCtcorrefpondcrc
ipfis propricratts in re : &: hx proprictatcs funt
bar,quae didtx funt,qHas nomen conccptibus mc-
moratis mediantibus , fignificat.

'De cafi grammaticali Nomina.
C A P V T XIX.

COnfcquenter de cafu dicamus , iuxta quod ^.
notandum,qu6d in rcbus ihxicniuntur qux- C*fMe.
dam proprietatcs communcs , fcilicet proprieta-

tes principif , & proprietat temdni. Item inue- '"''""'*'"
. ' ' 1 ' ' . 1-1 rei ex qii. m

niuntur quxdam proprietatcs gcncraicsin rcbus, defumuur.
fcilicet , proprictas , vt ejuideft aliquidinft , tpiod
eftalterumiSc proprietas cuius eftaliud;Sc ptoprie-
I3i5,\tcftieft,(^eui ali^juid datur ; & fic de con-

fimilibus»

54 Grammatica fpeculatiua.

DejtnitHr.

Diuiditur in
fix^eeitt.

Utmin*ti-

Mtlt.

* VOX.

Sjgnificat vt
^iiod , non "vt
de quo , vil
in ^uo.

*A Ri,
Hclias traft.
<ic nominc.

Gttiittuui.

* aflas.

firailibus > qua repracfcnwntur per inflexio-
nem huius nominis ^ttod , cHttu y & cui y &c.
& a prirais proprictatibus oritur cafut , qui
eftmodus fignificandi Nominis. Scd a fccun-
dis proprietatibus fuperadditis primis oriun-
tur difFerentiae Cafus , vcl Cafuum.

Ca/iu igitur efi tmdm JignificanM mccidentdilis
Jslominiitmediante cjho, nomen pro^rietatemprincipi^,
vtltermini confignificat , & fecundum harum pro-
prietatum diuerfitatem , cum ahis proprie-
tatibus fuperadditis , Cafus in fex fpecies par-
titur , fcilicet in NominatiuHm , GenitiuHmy
Datiuttm, tAccupitiuum , VocatiHum , & ^yibUi-
tiuum.

Nominatiutti cafiu , efi modtu fignificandi inra-
tione princifij yilla proprietate r«,vt<|uod eft al-
terum , fitperaddita , vt dicendo , Socrates currit,
vel a7nat. Ifte nominatiuus Socrates fignificat
in ratione principij , refpedu huius aftus ama-
re , fub proprietate , vt <juod efi alterum , id cft,
fub proprietate, vt quod efi alitjuidinfi , alterum
aBum verhi fibi adharentis principians aEiiue. Si-
militer Aiccnio, Socrates amatur , Socrates figni-
iicat fub proprietatc vt ejuod eft ali^uid in fie al-
terum principians pajfiue : vtrobique enim ftat
fub proprietate principij , rcfpcdu vcrbi depcn-
dentis , proprictatc , vt <juod efi alterum , fupcr-
additi.

Ex hoc patct error dicentium , Nominati-
uum eflc raodum dc quo cft alterum cnuntia-
bile , vcl modum , in quo cft ahcrum , vt in
fubiedo, licct enim * rcs Nominatiui refpe-
«Sbu Verbi , poflit fubftare proprictati , vt de (juo,
vel proprictati , vt in <jho , & nc de aliis : tamcn
vox Nominatiui non fignificatres fub proprie-
tate , vt de ^uo , vel in ejuo ; quia tunc Nomina-
tiuus non eflct cafus ab aliquo diitindus. Item
C conftnidio Nominatiui cumVerbo fierctme-
diantc praepofitionc , de ejuo , vel in ^ , tunc
pixpoutio dcfcruiret Nominatiuo ^ quod cft
faluim.

Nomlnatiutu ergo efl modus figttlficandi , vt
t]ued eft alterum ; & hoc probatur ratione , &
authoritate. Ratione fic : lUc modus eft mo-
dus fignificandi Nominatiui , per quem No-
minatiuus ab omnibus aliis diftinguitur , fed
per modum vt ejuod eft alterum , eft diftindlus
ab aliis : ergo Nominatiuus cft modus fignifi-
candi , vt ejuod eft alterum. Probatur etiam au-
thoritate * Petri Helis , qui vult quod fpe-
cies , fiue modi cafuum , fumantur penes in-
flexionem huius nominis <jttod,cuitt6, cuiyScc.
Si ergo Genitiuus , eft modus fignificandi , vt
cuitueftalterum,Dzti[ias cft modus fignifican-
di , vt cui eft alterum , vel cui acquiritur , vel
tUtttr alterum , Nominatiuus erit modus figni-
ficandi vt ejuod eft alternm. Et dicitur iftc mo-
dus fignificandi Nominatiuiu , quia fub ifto
modo , nomina rcbus imponimus : & huic
modo proportionatur in verbo , modus , vt
i^fium eft alterum , fcilicct principiatum , &
caufatum a re Nomiiiatiui adiue , vcl paf-
fiuc.

Genitiuiu eft modtu fignificandi rem in ratio-
ne principij , vel termim indijferenter ,proprieta-
te , vt cuius eft alterum , fiuperaddita : vt di-
ctnAo , Soeratii interefl : ifte Genitiiius Socra-
tis fignificat rem in ratione principij , refpe-
(k\i * huius veibi interefl , proprieiatc , vt ch-

itu eft alterum , fupcradditl Simih'ter diceu-
do , rnifireor Socratis ; vel filitu Socratis efi , ifte
Gcnitiuus Socratis fignificat rem in ratione
lermini , refpedu buius vcrbi mifiereor , vel hu-
ius nominis filiiu , proprietatc , vt cuitu efi al-
terum , fuperaddita. dicitur Cenitium , quafi pri-
mo a vocc Nominatiui genittu , & huic modo
proportionatur , in vcrbo , modus vt ipfiam eft
alteritu.

Datiutu ca/tu eft medut fiiffiificandi rem in J.
ratione principifi , vel termini indifferenter , pro- DMti-m,
prietate , vt cui alterum acquiritur , fiperad-
eiita : vt dicendo , 5orriir> accidit : in hac con-
ftrudionc , ifte Datiuus Socrati fignificat per
modum principij , fuperaddito fibi modo , vt
cui alierum acejuiritur. Similiter dicendo,/i-
neo Socrati , vel fimilis Socrati : in hac con-
ftrudionc , ifte Datiuus Socrati fignificat rtm
in ratione tcrmini , proprictatc , vt cui alte-
rum ac^uiritur , vel datur , fupcraddita : & di-
citur ifte modus fignificandi Datiutu , quia
cft modus fignificandi , vt cui alterum acejui-
ritur , vel datur : & huic modo proportiona-
tur in verbo , modus vt ipfium efi , ^uod altcri
datur.

tyfccufiitiuiu cafiu , (ecundum didam infle- "•
xionem,^/? modu6 fignificandi rem in ratione ter- ■^ff">"»««w»
mini , proprietate vt quem , fiperaddita ; vt di-
cendo , amo Deum: iftc Accufaiiuus Deum fi-
gnificat fub proprictate terminandi adum,
& dcpcndentiam huius verbi amo , proprie-
tatc , vt tjuem , fuperaddita. Et dicitur e^t-
eufittiuiu quafi terminus adus. Et huic nio-
do proportionatur in verbo modus * dc- ♦ dcpcndoi»
pcndcntis , fub modo ad alterttm. Aliquan- '"*•
do tamen Accufatiuus cafus eft modus figni-
ficandi rem , fub ratione ptincipij fimplici-
ter , id eft , proprictate fpeciali noo (uper-
addita , fcilicet quando adus conftruitur in-
trinfecc cum Infinitiuo , vcl cum vcibo im-
pcrfonali , vt dicendo me legere , me oportet :
hic fignificat Accufatiuus rcm , fub ratione
principij ^ nulla proprictate fpcciali con-
trada , ncc contrahibili , cui proportiona-
tur modus verbi fimplicitcr *. Et hic mo- *'*^.^^.' """?
dus non vidctur fibi accidcre , nifi tunc pona- j-^form "^
tur quod kCtus fit modus fignificandi acquiuo- formatusnc©
cus , ad fignificandum fub rationc termini , tt «onfotnaabi-
^uem ; & ad modum fub ratione principij fim- ''*•
pHciter.

Et eft fciendum, quod ratio termini, vt quem, 9 •
ahquando fumitur fimpliciter, id cft , non con-
traftc : vt dicendo ,lege librum : aliquando con- * ^°° ***•
trad^, vt quando contrahitur perPraepofitio- ^^["^^^^^^^^
nem Accufatiuo dcfcruientem,vt dicendo, Vade cft niodu»
adplateam , curro ad campum , & fic dc ahi«. & fic (\gn\i\candi
modus fibi correfpondcns fimpliciter cft con- corrcipond^

t , ^ Prxuolition»

trahendus* „ , ^ .^ ,. ,, «r.ahcndu*.

Fecatiutu cafiu eftmodMtfignificandt rtm fitb ra- ^^^ coiuia-
tlonetermini f dependentis aEltu exerciti , vel exer- hcndus.
citati , nulla differentia diSlarum proprietattm fiii- \q,

peraddita : vt diccndo , o Henrice : ifte Vocati- f t*!htciit </#-
uus * habet in fe rem in ratione termini , tan- ^'"^'P''*- .
tum in rationc depcndcntis illius aftus exerciti, ^ * *;

• t ' cL \j j I rattona tct"

vel excrcitati. Vndc notandum eit, quod duplcx ^.„' „„„„0
eft 3iGius,(ci\icct fignatHs, & exercitu*. A&.\\s figna- nfpcau de-
meft,quipervcrbum,velparticipium impor- pendcnti*._
tatur , vt lego , legens. Adus exercittu cft , qui ^*'^"' »*«'■*»'
per prolationcm huius Aducrbij 6,cxercitatur, ^j^'/^^*"*'

quafi

Grammatica ipeculatiua. 55

♦ focationis
▼el cxctcica-
tionis.
I I.

♦ depenJen-
tix fub mo-

do <t JM#.

II.

«I

SnficUntla
tHuifitnU c»l-
li^itW.

f.

ferftn».

Defiiutur.

* l$gni1U*l.
ViuidiiMr,

1.

na.

Stcundn fer-
f»n».
Ttrti» ftrfr-

qua/i in eius modutn (igniHcandi cadcns > & hu-
ius proprius tcrminus cft vocatiuusj idc6 ifte
modus ngniAcandi yocatiuM nominatur,quia eft
proprius tcrminus vocationis > feu adusvocan-
di. Et huic modo HgniBcandi Vocatiui,vcl exer-
citati proportionatur in Aduerbio 6, modus
fignificandi per modum * vocantis,vel exer-
citantis.

AbUtiutu cafm eft modni/ignificandi rem , in ra-
tione principtf , vel termini indiffirenter , proprietate
vt qao , /iperaddita j vt dicendo , vterpane , iftc
ablatiuus ugnificat in ratione tcrmini proprie-
t.nte vt ^Ho , fuperaddiia j & huic moda propor-
tionatur modus * dc'pendentis fub modo , vt al-
tero. Similiter dicendo a Secrate legitnr, ifte abla-
tiuus fienificat in rationc principij ,proprietate,
vt ^Ho fuperaddita. Et dicitur ifte modus Ahla-
tiuHi , quia eft modus fignificandi , vt a quo ali-
quid aufcrimus.

Et eft fciendum quod ratio termini , vel prin-
cipij vt tjMo, aliquando fumitur non contraftc, vt
dicendo, vurpane ; aliquando contradc Prspo-
iitionibus adiciflis, vt dicendo,<t Socrate legithr in
Ecclejia,\t\ in demo , & fic dc aliis , & fic modws
fignificandi fibi correfpondens, & proportiona-
bilis, eft contrahendus,

Ex iftis patet fufiicientia iftorum fex cafuum,
per hunc modum ; Omnis cafus aut eft modus
fignificandi principij tantum , vel termini tan-
tum , vcl vtrmfquc indirfcrinter. Si cafus fit
raodus fignificandi in ratione principij tantiam,
modo, vt quod, eft alterum , fuperaddito , fic eft
Nominatiuus cafus, Si tantiim in rationc rermi-
ni , nuUa fpeciali proprietate fuperaddita,fic cft
Vocatiuus cafus. Si autem fit modus fignifican-
di rem fub ratione vtriulque indifFercnter , vel
hoc cft modo iiiperaddito vt cuim ; & fic eft
Genitiuus cafus ; vel modo vt cui , & fic cft Da-
tiuus cafus ; vcl modo vt tptemySc fic elt Accufa-
tiuus cafus ; vel modo a cjuo , & fic eft Ablatiuus
cafus. Et eft fciendum qucd ficut fpccics, & dif-
fercnti^ cafuum attenduntur penes inflexioncm
iiuius nominis tpiod,cuiui,cui, icc. fic modi in
vcrbo proportionabilitcr cafibus , attenduntur
pcncs inflexioncm huius nominis alter , alterifu,
alteri , &c.

T)e perfena f£ DecHnatione Gram-
maticali.

C A P V T XX.

HAbito de cafu , nunc dicendum de perfona.
luxta quod notandum eft , quod in rebus
rationabilibus reperitur quardam proprietas ca-
fus ; fcilicet proprietas loquendi , a qua trahitur
perfbna, qux eft accidens Nominis ; Eftergoper-
fona rmdHs fignificandi Nominis, mediante cjuo , No-
men proprietatem lo^endi * confignificat ; &c fecun-
dum diuerfitatem loquendi, de fe ,ad alium , vel
de alio variatur pcrfona per triplicem diffcren-
liam,fcilicet primam, fecundam , & tcrtiam,

Prima perfona eft modiufignifie^ndiremjidfprt^
prietate lotjuendi defe,vt defi.

Secunda perfona eft modm fignificatt^ rem fvk
proprietate lotptendi ad alium, vt ad alium.

Tertia perfona eft modusfignifiicandi remfiibpre-
prietatf locptendi de alio , vt de alio. Et quia modus
loqucndi dc fe » non eft fine tnodo iignificandi

dc fc , ide6 ipfc modus dicitur^«7S»4 a perfefi-
nando nominata.

Notandum quod Declinatio , quam Donatus j .
fubcafucomprchcndit,iproprietatibusca(uum Donar. par-
oritur. Declinatio ergo ejt modMt fignificandi rem tit. j.deno-
nominis per tptem infleSiiur. Et variatur per di- "''"r.'
uerfas cafuum j)roprictates, dc quibus didum ^"'""■'*-
cft, Et quia ad iftam inflcxioncm proprietatum,
fequitur inpluribus inflcxio vocum; ideo qui-
dam dixerunt Declinationcm clfe vocis iu vo-
ccminflexionem,

Quod autem aliquod nomen fit primx , fe- 4,
cundar,tertia:, quartaf, vd quint» Dcclinationis, Eiui^dtt.
vel confequentis , vel inconfcquentis hxc ratio
a parte vocis attenditur : & fic patet qu;,5(: quot
funt modi fignificandi Nominis, tam clfcntialcs»
quam accidcntalc^.

Ve mddo Jignificandi ejfentialiter genera-
ItJJimo Vronominij.

Capvt XXI.

MOdus fignificandi eftcntialis generalifll-
musPronominis eft modus fignificandi per
fnodum entis , dr * indeterminata apprehenfionis ; a
qua \eth proprictatc modus fignificandi pcr
modum entis fumitur , prius di<ium eft * , nam
in hoc modo Pronomen a Nominc non diftin-
guitur, vt didum cft.

Modus vero indetcrminatae apprehenfionis
oritur a proprietate , feu modo clfcndi matcriac
prima^. Materia enim prima in fe, extra indeter-
minata cft, refpedlu cuiuflibet formac naturalis,
quae inell: dc fe, ita quod * nec includit formam,
ncc determinationem formar. Ab iftacrgopio-
prietatc materix prima: , qua: cft proprictas dc fe
indeterminata , determinabilis tamen pcr for-
mam , fumijur modus fignificandi per modum
indctcrminati , qui eft modus fignificandi cften-
tialis gcneraliflimus Pronominis ; non quod
Pronomenmarcriamprimam fignificet tantijm,
fcd cx modo eifcndi repcrto in materia prima,
intellcdus mouetur ad confiderandum aliquam
cftentiam fic indeterminatam , & ad imponen-
dum fibi vocem fub modo fignificandi , pcr rao-
dum indctcrminati. Et hunc modum genera-
liflimum eircntialcm Pronominis , Grammatici
cxpreflcrunt , diccntcs , Froncmen fignificctre fith-
ftantiam meram, velfiibfiantiamfine ^ualitate ; dan-
tes intelligi ^cr fiibflantiam modum entis, qui in
fubftanria principaliter rcpcritur , vt didlum cft:
per meram,\c\finetpmlitate, modura indetermina-
tz apprehenfionis,

Scd fi obiiciatur fic : Modus fignificandi jpat''
tis debct efte pofitiuus , ic non priuatiuus , ficut
pars eft quid pofitiuum ; fed modus indetcrmi-
natx apprehenfionis eft modus priuatiuus : crgo
non potcft efte modus fignificandi Pronominis.

Diccndum , quodillud , quod eft ita indeter-
minatum, quod cxcludat formam , & formac dc-
terminationcm , eft priuatiuum ; tamcn illud,
quod fic cft intcrminatum , qu6d non excludit,
nec includit formam , ncc fomi* dctcrminatio-
ncm , non cft priuatiuura , & fic fe habct modus
fignificandi Pronominis , qui eft raodus inde-
tcrminatidc fe,determinabilis taracn. Vcl di-
cendum , qu6d pcr modum iftum priuatiuum
Grammatici circiunloquimtur modum fignifi-

caudi

frtntmin.

♦ haiitm ^f
quielii.

* rupr.cap.l.

6.

Mtau. pgni-

fiiandi nui a

mmtiriM [h-

miiur

* nec inclu-

dit ccc ei-

cluditdeter-

niinatioDcm

foimz.

Sipiifitmt
fniHaKtitm
fim qmalits»
ti.

7-

OHiBiK

8.

StlMiiur.

Uctlnt figni.
fUtukU friwti-
titim,^fȣt'
tium.

56

Grammatica (peculatiua.

pofitiuuiii.

Modutfignifi-
enndi ccm-
tnunii dn-

Ptifcian. lib.

i^.dePtono-

iTiinc.

t fi^i'fi'»f'*

Fronominis

adomnefis'**-

ficatum fer-

tinet.

lO.
^fupra c.t.

candi * partium,qui eft modus /jgnificandi com-
munis fimplicitcr.

Et fi dicatur , quod iftc mocius fignificandi
communis fimpliciter inuenitur in hoc nomine
ens y vel ergo ens eft Pronomcn , vel Pronomcn
non erit didtindtum a Nomine. Dicendum,
qu6d licct hoc nomen ens habeat modum figni-
ficandi communem , refpedtu fignificatorum
fpeciaiium,rciHcety«i/?<iww,vel accidentii ; homi-
klsy vel leonis : tamen eius fignificatum non eft
commune refpedtu aliorum tranfcendcntium,
quae funt vnum , w , & alitjuiJ,&c refpedlu priua-
tionum,& negationum, vtnihileA. non ens ; ergo
non habet modum fignificandi communisfim-
plicitcr;fed Pronomen habet modum fignifican-
di communis fimpliciter,refpe(fluomniumfigni-
ficatorum fpecialium, & tranfcendcntium pti-
uationum , & ncgationum , tefte Prifciano , qui
dicit quod t Pronomen ad omne fitppofitum pertinety
id eft,ad omnc fignificatum fe extendit jcrgo in-
ftantianulia.

luxta quod eft notandum , quod oipnis pars
orationis , eft ensfecundumanimam.Itein fcien-
dum eft , quod omnes priuationes dc negationcs
in Ce funt entia pofitiua in anima ; vt di«5bum eft
prius *. Dicendum eft ergo , quod licct modus
indetet minati , non fit pofitiuus realiter ; eft ta-
men pofitiuus in anima : & hoc fufficit addiftin-
(Sfcionem partium orationis , quae funt cntia fe-
cundum animam. Pronomen ergo efi pars orationis
fignificanspermodwn entis , & indetermimttt appre-
henfionis.

Mfdi efsfti»-
les fubalterni
& lpefi»lei
fex.

Demmnrddi
tnodus.

• Donat.c.de
Pionominc.

3-

Demtnflra-
tiuttm.
DemSftrstiMi
ttd s?fum,vel
intellellu fex
tn$di.

De modi4 /ignificancti ejfentialihus Pro-

mminij) tamjitbalterntj,quam

Jpecialijfimti.

C A P V T XXII.

SVb hoc autem generaliflimo modo fignifi-
candi Pronominis admodos cilentiales , &
fubalternos , & fpeciali{fimos defcendamus , qui
funt modi relationis,8cdemonBrationis,moduspri~
mitiui,8c modus deriuatiui,modasfitl>fiantialis, vel
fubfiahtiui^SiC modns adieEiiui.

Modus ergo fignificandi , qui vocatur demon-
firatio,(\imm\z a proprictate rei, quae.cft propric-
tas certitudinis, & pricfentiac, fcu notitix primas
intellc6tus,& hunc modum Donatus * vocat <pta-
litatemfinitam:&c hicmodus conftituit Pronomen
dcmonftratiuum.

Pronomenergo demonUratiuumfignificat rem fitb
ratione , vel proprietate prafentu ,feu notitia prifna,
Semper cnim Pronomini fex demonftrationes
corrcfpondent praefentiac , fiue fit ad fenfum fiue
ad intelledum , difFercnter tamen , quia Prono-
men dcmonftratiuum ad fenfum , hoc quod de-
monftrat, fignificat, vt ille currit. Scd Pronomcn
demonftratiuum ad intelledum , hoc quod dc-
monftrat,non fignificat , fed aliud : vt fi dicat dc
herba demonftrara in manu mca , htc herha
crefcit in horto meo , hic vnum demonftratur , &
aliud fignificatur:& hunc modum dcmonftrandi
habent propria nomina : vt fi dicam demonftrato
loanne, iUefuit loannes, hic vnum demonftratur,
&aliud in numero fignificatur. Etfic contingit
dare diuerfos modos certitudinis , & prsfentiz:
& fecundum hoc erunt diuerfi modi demonftra-

tionum : & c% confequcnti diucrfa Pfonomini
adiediua *. Contingit cnim rcm ellc prxfentcm
& certam,& maxime certam,vel priientcm,
& fic demonftratur per hoc Pronomen ege,
vel.non maxime cflc ccrtam , & prxrentem,
& fic dcmonftratur pet hoc ProHomcn tu, & alia
fimilia.

Modus fignificandi, qui \oczxmrelatie , fumi-
tur a proprietate rci,quac eft proprietas abfentia;,
& incertitudinis , feu notitiae fccundae. Vndc
Donatust" appellat iftummodum tjualitatemPro-
nominis infinitam : & hic modus conftituit Pro-
nomcn Rclatiuum. Pronomen ergorelatiuumfigni-
ficat rem fiS proprietate ahfintia, & incertitudinis,
fiu notitiaficundd. Semper enim pronomen rela-
tiuum vi relationis reprjefentat rem,vt eft ab-
fens, & inccrta, fiue fit res praefens , fiue abfens,
quac refertur , vt dicendo , Socrates atrrit ; & ille
di/putat , hoc relatiuum iUe rcfcrt hoc antccedens
Socrates dzns fub aftu primo,fcu fub notitia pti-
ma , rciterando ipfum fub adii fecundo , fiuc fub
«otitia fccunda > & fic notificat ipfum, tanquam
inccrtum , & abfens , facicns rccordationcm de
ipfo fubadu fecundo. Rccordatio enim fcmper
cft pr«tcritorum,& abfcntium.Rccordatio enim
nihil aliud cft , quam cognitio fecunda , vt fi ali-
quid fit primo cognitum , poftca oblitum , &
itcrum ad memoriam reduftum , vnde dicitur
Relatio, quafi ante lat£ rei recordatio. Et ficut con-
tingit darc diucrfos gradus abfcntias , fecun-
dum hoc funt diuerfi modi relationis , & cx
confcqucnti diucrfa Pronomina rclatiifi , quia
ad diuerfitatem in caufa , fcquitur diuerfitas in
cfFcdu.

Modus fignificandi, qui c&primitiuus , & deri-
uatiuui, fumitur ab eadem proprietate in Prono-
mine , a quo fumitur fpecies prinutiua , & deriua-
titta in Nomine , funt enim iidem modi fignifi-
cadi hic,& ibi:nam primitio in Pronomine idem
eft, quod fpecies primititui in Nomine ; & deri-
uatio in Pronomineidcm cft, quod fpeciei deri-
uatiua in Nominc. Sed habent fc difFerentcr,quia
primitio , & deriuatio conftituunt diuerfas fpecics
in Pronomine,fcilicet Pionomcn primitiMum, &
deriuatiuum : fed in Nomine, fpeciesprimitiua, &
deriuatiua mo^i fignificandi accidentales Nomi-
nis nominantur.

Item modus adiacemis, Sc perfifiantis ab eif-
dcm proprietatibus fumitur,aquibus fumcbatur
in Nomine, fcilicetmodus/wry?y?<j«r*f a proprie-
tate eflcntiae diftindae ; & modus adiacentit a pro-
prictateinhaerentis alteri fccundum cfle.

Et cft fciendum, qu6d a Grammaticis ponun-
tur tria Pronomina fubftantiua , fciHcet ego , tu,
fiti, quia huiufmodi vfi funt Poctae virtute de-
monftrationis,& relationis in ferraonc perfciSlo,
fine adiundione alterius fubftanfiui, aliis autcm
vfi funt adiediuc , idco Grammatici omnia alia
Pronomina adicdiua pofucrunt.

Submodo fignificandi, qui eft modus dcri-
uatiui , ad modos fpecialiflimos dcfccndamus.
Centinet autcm fub fe duos modos. Primus cft
modus fignificandi per modum adiacentis alte-
ri , fub ratione poflidcntis ipfum :& hic modus
conftituit Pronomen dcriuatiuum potleflfiuum;
Pronomen ergo deriuatiuum pojjeffnatm efi,tjuodfigni-
ficatper modum adiacentis alteriper modum poffiden-
tis ipfum, vt meus, tuus,fiais,&cc. Secundus modus
deriuatiui eft modus fignificandi per modum
adiaccntis alteri , fub ratione gentis , vcl patriae;

&

* Jemonftr»*
tiua.

4-

Kel»tiuum,
^ Donat.cir»

KeprtfentMt
rtm fubnoti-
ti» fetund/t,
^ abftiUtm.

Reeerdatio
quidejf.

Dtuerfititfrt-
UdimtrMm,

Prlmitiuum.
DeriuMtiuS.

6.

SubfiantiuM.
AdieHiuum.

7'

SuhfitmtiuS.

DtriMatiuum
Proncmen.

PcJfeJpMUm.

Grammatica (peculatiua.

StHtilt.

9-

Tiimiftnk
mtit.

I.

Dooat.citat.
Actidenti»
trmuminit.

%.

Donat.citat.
€^»lit4ufi-
nittt sb seti-
tltntilmt etT'
tit , ^ 4t-
mmjlrstit.

InfinitM sb
tmtfrtit tUti-
tnr.

>^fupiac.i4.
fc fcqq.

Opiwit slit-
rttm.

Prifciao. lib.

IX.

Ktiititnr.
Mtitu figni-
ficiuttUfuppt-
nit Jignifie»-
tnm.

5'

f^idfitVM-
num.

Prentmin
fignifitMt iM-
turA iadtttr-
min»ti.

&hicmodus conftitnit Pronomen deriuatiuum
gcntile. Prenomen trgo ieriHMiuHm gtntiU e(i , ^ucd
jtgmficMt per modum adiMcentit Mlteri^b rtftiontgen-
tit, vcl patrix, vt neftrMS , vtfirM.

Sic crgo parcr,qu6d modus fignificandi gene-
ralifllmus Pronominis diaidirur in modos fpe-
cialiffimos , & fubalternos , fic : Pronomcn um-
plicitcr fumptum , prima fui diuifione diuiditur
in Pronomcn demonfiratiMum , & relatittum primi-
tiuum , dtriuatiuHm , fubftantiuHm , & mdietiiHum.
ItcmPronomcn adie<St:iuum deriuatiuum diuidi-
tur in Pronomcn deriuatiHumpeJfeffiHum , & in de-
riuatiHumgentile , Sc haccdemodis cflentialibus
Pronominis didta fufficianr.

*Z)^ modu Jignificandi accidentalibiu
Pronominv.

Capvt XXIII.

DI£Vo dc modis eiTcntialibus fignificandi.di-
cendum eft de modis fignificandi acciden-
talibus. luxtaquod notandum eft,qu6d Oonatus
affignat Pronomini fcx accidcntia,fciliccr G^ali-
tatem , Gentti , NumerHmi Figuram , Perfonam^ &
Cttfum.

Notandum, qu6d jS^<i/iVrfWw , quam Donatus
aflignat pro accidente Pronominis , diuidit in
qualitatcm )?m>4m , Scinfinitam: Sc^oat illos
dyos modos fignificandi cflcntiales fpecialcs
Pronominis , fcilicet demonftrationem , & relatio-
nem, de quibus didlum eft; ita quod per Qfialita-
tem finitam dat intclligefc demonffratienem , qus
rcm finitam, & ccrtam fignificar, & reprjcfcntar,
fcilicet fub accidentibus realibus , qu£ oculis
confpici pofrunt.Pcr^w<i/iW«» vero infinitamAit
imeXW^ctcrtlationem, quae rcm inccrtam,& infi-
nitam repraefentat , fcilicet fub notitia fecunda
per rccordationcm , qus cflincerra refpcd*! no-
titia: primae , vt didlum eft. De Genere autem , &
Numero , Perforta , Figura , 8c Cafit in Pronominc
idem inteIIigatur,quod de ipfis didum eft de No-
minef : nam ifta accidentia eadem funt hic , &
ibi,& ab iifdcm proprietatibus fumuntur.

Defigntficattoneprofria Pronomints,
Capvt XXIV.

HAbitodc modis fignificandi Pronominis,
confcquenter dc eiusfignificationcvidea-
mus. Quidam dicunt , quod Pronomcnde fe &
abfolutc nihil fignificat , fed tantum habet habi-
litatem ad fignificandum, & talis habiiitas redu-
citur ad a6bum jpct demonfirationem , Sc relationem,
quod perfuadent per Prifcianum.qui dicir Preno-
rnen fine demonnrtUione &relatione cMjfumeJfe,&
vtuium.

Ifta opinio eft crronea , & falfa ; quia modus
fignificandi fupponit fignificatum, ficut proprie»
tas rei prxfupponit ipfam rcm ,'fcd Pronomcn
habet modum figniHcandi -y crgo ncceffarid ha-
bet fignificatum.

Ad authoritatcm, quarn adducunr,dicendum,
qu6d Prpnomen fine demonSiratione , Sc reiatione
non eft cafTum Sc vanum.quia.vt dicitur i. Phyf.
text.Gi.lUud ejl cajfum,& vanHm^quodefi erdinatum
in aii(juem finem, & illMm non attingit , fcd Prono-
men fimplicitcr ordinatum eft ad fignificandutn
Scoti oper. Tem. l.

6.

Non liab. in
cod. MS.
Traot-Ty-
bcr.

Ofinit atii-
rHtn , fignifi-
c*rt€»netpii
intit MppluM'
biltm Mliit.

8.

Riiicitur.

Cinctptm ntS
dititur dt tt.

$7

eflcntiam indct^rminatam fub modo indetcrmi-
nati,& vlterius ad conftru£kionera;& huncfineni
fine demonftratione ,z\xt reiatione f^tcA attingcrcj
crgo non eft fruflri.

Notandum ergo cft , qu6d aliquid dupliciter
dicitur caflum, & vanum ; vno modo qu6d nihil
fignificat , alio modo , quia nihil determinatc fi-
gnificat. Pronomen fignificat aliquid , licetnon
aliquid determinarc , & fic arringit fincm , & fic
non eft fruftri.

Alij dicunr qu6d Pronomen fignificar con-
ceptum entis determinatum , applicabilem vni-
cuique enti, tam in anima , quim extra animam,
fidut intentiones fccundar, vt Geniu,Species , Sub-
ieEhtm,Pradicatum,Sc qua fignificant conccptum
dctcrminatumapplica^ilemcuicunquccntiiquo-
rum motiuum cft , quia fi Pronomcn fignificarct
«liquid indetcrminarum, tunc eius fignificatum
non eiTct intclligibile.

Ifta opinio fimilitcr non vajet , eft enim erro-
nca ; quia fi Pronomcn fignificaret conceptum
cntis , nunquam prxdicarum reale poffet verifi-
cari de Pronomine , & fic hxc cffct ralfa, Egofitm
^<;m0,quiaprxdicatum deeo verificatur,quod per
fubiedum intelligitur,& fignificatur ; vndc ficuc
hzc eft falfa, Conceptut hominis eft animal , fic hxc
erit (a\(z,Ega fum animal, quod eft inconucniens.

Ad aIiud,quodaddu(£lum fuir ad confirmatio-
nem diCti fui , quod fi Pronomcn fignificarct ali-
quid indeterminatum,cius fignificatum no"n pof^
fet intclligi, Diccndnm quod ficut vidcmus in
re.quod totum compofituni intclligitur pci for-
mam , & poftea pcr Analogiam ad formam co-
gnofcitur materia , qua: cft in pocentia ad for-
niam , vr dicitur primo Phyficorum rext. ii.Sc
deinceps;fi<; intelledus potcft prius aliquam ef^
fentiam intclligerc inderetminatam , & poftea
confiderare , & ^ confiderare efTchriam aliam i«
refpe(^u ad illam,vel aliam indcterminatam , la-
men pcr aliquod dcterminabile:& illud eft figni-
ficatum Pronominis , fcilicet efTcntiam de fe in-
determinatam,dctenninabilem ramen.Et fic pa-
tct qu6d Pronomen fienificatefrcntiam,licet in-
determinatam : fignincatum enim Pronominis
non foI6m fe extendit ad fignificata fpcciajia;fcd
ctiamad fignificata tranfcendcmia,priuationumj
& negationum , vt patet ex didlis. Quod cnim
Pronomen fignificat in gencrali , illud rcfert , &
demonftrat in fpeciali : lcd Pronorpen in fpcciali
dcmonftrarc,& rcferre potcft, quod eft ens , fiue
fit in anima,fiue extra animam ; fiue fidlum , fiue
verum ; fiue ens in ad);u,fiue cns in potcntia;& fic
in vno funt duo contraria , fcilicct cns , & non
cns; tamcn non cns rcfcrt & dcmonftratprout
cftaliquod cns fecundum animam :quiac0»/r«-
diBoria extra animam , funt contrariafecttndHm atiU
ffMm,vt patet 4. Mctaph.text.p.

De modo figmficandi ejfentiali generalif^
fimo Ferbi.

C A P VT XXV.

MOdus fignificandi generaliflimus efTcntia- I.
lis Vcrbi , cft modus fignificandi rem pct Mtdtmfg^-
modum tft, Sc Mftantis i fubftantia. Ad cuius in- ^JJ^' ^*^
telle^um eft notandum, qu6d licet vtcrquc mo- y^^f^
dus, fcilicct eJp!,Sc diftantu.Cit forma Verbi abfo-
lutc fumpti, tamcn comparando Vcrbum ad Pai-
B ticifiuro.

9.

Madui intil-
ligindi ma-
tiri»m.

♦ rerpicere.
iigniji(Mtum
frinominii.

Indifftrtni
ifi ad tjnniM.

58

Grammatica fpeculatiua.

^^e maUri/t
(^ eSuenien-
fUm finiu.

1.

Signifienti»
ftr mfdum
aSionit , (jr
f*r modum
habittti.
.♦ fopri Ci.

y

f)ii*Sit.

4-

fylmtur.
Sueee^e rea-
lie,tilia ima-

ginaria.

Bocc.lib. ^.
dc CoBlol.
profa 6.
yidcScotum
in i.d.^.q.i.
ad 5.

r-

Succejjio fi-
funditm or-
dinem rei, (^
fi*ffofitio.nit.

Stteee0» ex
gffofnione
Urtsinorum.

^Ut&it.

8.

$»lfuttir.

Var^ m»A
fignifieatfdi
eandfm fir-

ticipium , tQodus ejfe habcc racionem materiz,
rcfpedu Vcrbi, quia facit Verbum cum Partici-
pio conuenire 5 fed facere conuenire, eft proprie-
tas mareriae : modus autem diflantu,)\jihit ratio-
ncm form£c , quia facit Vcrbum ab omnibus
aliis diftare, & diffcrre. Et quia alia eft ratio ma-
{eri£ , &C alia ratio forms , ideo componendo
vnum cum altero , cx vtroquc refuitat vnus mo-
dus , per naturam compoiltionis.

Norandum eft, quod modu? fignificandi adki-
uus pcr raodum effe oritur a proprietate rei , quz
cft proprietas ipfius ejfe , fcilicet proprietas/«A;«*
^ficcejfionis , quas-^pponitur proprietati entis,
quac eft proprietas habfttu,& permsnentts, yt prius
didumeft*.

Et fi dicaSjCflecuiuflibet rei verbaliterfignifi-
catur, non tamcn omnc cns habet elfe fucccifi-
uum : nam eire Dci , & intcliigentiarum, non eft
influxu, & fuccefl[ione , & tamen dicimus, Deut
efi,Sc,iMteUigentia */?.Item geney atio,& coriuptio,
& iiluminatio aeris , non habcnt efle in fucccf-
fione} & tameneiTeillorum vcrbaliter fignificar-
jtur, vt dicendo,^*wr<irw,^ corruptio, & tUumina-
tio aeris funtifiue fuerunt.

Dicendum , qu6d licet eflc Dei , & Intclligen'-
tiarum , npn fitfuccefliuum fuccefHone tempo-
ris, eft ramen fucccfliuum fucccfllone xternita-
tis : & Mch tternitas fit totafimnl, (fr perfeElapojfef-
y/ff,fecundum Boctium; tamcn,quia intelligimus
ex iftis inferioribus , idco imaginamur ibi fuc-
ceflionem, & durationcm astcrnitatis pcr diuerfa
fpatia tcmporis.

Similitcr in generatione,& corruptionc, licet
non fit fuccefllo,qua: eft inter tcmpora:eft tamcn
jbi fucccfllo, qu2 cft inter tempus, & terminum
temporis; quia impoflibile cft,qu6d in codem in-
ftanti aliquod habeat efl"c,& non efle; fcd intoto
i^mpoTc praeref ito fuit non cns, nec eft dare vlti-
muminftans, inquofuit nonens, fedbenecft
darc primum inftans , in quo cft ens , vt patct ex
intcniioncPhilofbphi^. /'i&j/Trm. 10. & 11.^
deinceps.

Itcm illuminatio acris,licct non fit fucccfliua,
prout fucccflio caufatur ex refiftentia mcdij , ta-
men ibi eftfucceflio caufatacxrefiftentia termi-
norum contrariorum, fcilicet a quo,& ad quem.
Huicautem modoVcrbi, qui eftmodus*//f , &
fitcceffionu proportionatur in fuppofito,& in obli-
quo modus m.M^^idcftjmodus habitas permancn-
tis. Irem notandum,qu6d modus difiantitin Vcr-
bo fumitur ab cadem proprictate rei , k qua mo-
dus per fefiantis fumitur in Noraine , fcilicet k
proprictatc eflcntia: dcterminatae.

Et fi inftes.fi k proprietatc cirentiae dciermina-
tae trahitur in Vcrbo va.oAyxi difiantis ; cumcrgo
Participium eandcm rem Vcrbi fignificct , qua:
fccundum cflentiam cft diftindta ; crgo Partici-
piam modum difiantis habct.qnodcft falfum.

Ad huius folutioncm eft notandura , quod in
vna,& cadetn re^poflunt rcperiri diuerf? propric-
lates rei,non rcpugnantcs,^ quibus fumi poiTunt
diucrfimodi fignificandi a6^iui,IicetTnavoxnon
imponatur ei,vt ftat fub omnibu* illis proprieta-
cibus,fedquandoque imponacur vna vox, vc ftat
fub vna propriecacc; quandoque alia vox, vc ftac
fub aliapropriecatc. Vcrbi gratia.baec rcs, alhedo,
habetdiuerfasproprictatcs,fubquibuspofruntei
imponi diucrfae voces.Nam fi confidcrctur in ea
tnodus cntis,qui cft modus habitus,& permanen-
tis ; fic fignifiCatur per vocem nominis abfolutc.

Si autem confidcrctur in ca modus entki , & cum
hoc modus eircntia: determinatae; fic fignificatuc
vocc nominis Subftantiui \talhcdo.Si autem con-
fidcretur in ea modus entis , & cum hoc modus
inhasrentis alteri,fccundumeflcntiam ; fic figni-
ficatur in voce nominis Adicftiui, vi alhiti.

Icem fi confiderctur in ca modus ejfe , qui eft
modus fluxus,& fucccfllionis, & cum hoc modus
eflentia* diftindkac ; fic fignificatur vcrbalitcr , vc
dealbo.lttm fi confidcretur in ea modus inhsrcn-
tis fecundumcflc; fic fignificatur participalitcr,
vtdealhans. Et fic patct , quod quamuis Partici-
pium fignificct candemrcm, quam Vcrbumfi-
gnificat,quaefccundumcflentiam cft diftin6ta,ta-
nien Participiuln non fignificateam, vtdiftin-
<lam,fed vt altcri vnitam, & idco rnodum difian-
tii non habet.

Ec fi inftes , a proprietate eiTcntiae diftindla;,
oritur raodus ^///^dWftf inVerbo , videtur quod
modus difiantis in Vcrbo non poflit conucnire
omni Vcrbo ; quia dicendo ens e[t , ejfe non confi-
gnificat aliquid eflentialitcr diftindum ab omni
cntcquiaquod cfteflentialiterdiftindum ab en-
te,eft non cns.

Diccndum eft,qu6diicet hoc verbum e(l, non
fignificctaliquideflentialitcrabcntediftindtum;
attamen in ifta propofitionc,fubie6lum accipitur
vt materia , & praedicatum vt forma ; qu^e cflcn-
tialiter difFerunt.

Vel dicendum eft , quod licec non fit dare cns
prarter hoc, vel illud ; & cum omnc quod cft , fit
hoc,veI illud,quia enseft concretum,& fignificac
duo,fciIicec rcm & efre, & illud cfle non cft cns;
ideo hocVcrbum f/?fignificac aliquid cflentia-
litcr diftansab cntc.

Vel aliter , licct in ifta propofitione fignifica-
tum Verbi nbndifFerat efrentialitcr,& fccundum
rem a fignificaiofuppofiti,di6Fert tamen ab eofc-
cundum rationcm : & hoc fufHcit ad diftantiam,
& diucrfitatem Verbi a fuppofito,* quae funt en-
tia fccundum rationem; Verbum ergo efipars ora-
tionii fignificansper modum effe diftantis,afkbftantia.

De modit Jignificandi ejfentialibtu ,fitbaL
ternU) f^ ^ecialijfimu Verbi.

Capvt XXVI.

SVb hocmodo efTentiali generalifliimo Vcrbi,
ad modos fignificandi eflentiales fubaltcrnos,
per quandam diuifionem defccndamus. Iftc crgo
modus ejfe cum diftantia, velfumitur generaliter,
tanquara aliquid fpecificabile per efrefpccialc,&
fic modus effe cum difiantia conftituit Verbum
fubftancinum. Verbum eigo fithftantiHum efi , ejuod
fignificatper modum ejfe generaliter jpecificahile , per
quodlibet ejfe (peciale.Ynde etiam dicitury«^<<««-
Mum non eft modo perfi flantit ,|fed quia fignifi-
cat efTc gencrale fpccificabilc; ideo poteft ftare
fpecificatiuum cuiufcunquc fpecificantis ipfum.
Vel iftc modus effeaimdiftantia, fumitur gencra-
liter rcfpcdlu rei propriae nominationis tantura:
& ficconftituit Verbii Vocatiuura. Verbumergo
Kociitiuumfignificat neminationem in generaii fpecifi-
cabilem,per tjuamcunque * nominationem propriam in
Jpeciali. Vel ifte modus effe curn difiantia , fumirur
fpeciaIitcr,proutftat in fpeciali,prof;^,a£lionis,
vel pafIionis,& fic iftemodusconftiiuit Verbum
Adiediuum. Verbum ergo AdieEHuum eft , quod
A£Honem,& pajfionem fignificat.

Ifte

Hifferentim
Verhi, ^
Particifij im
fignificandgf

10.

Jnftaatia.

II.

Diluitur.

I£.

Significatum
tntit.

'5-

♦ qux cfTca^
tta eft.
Defittitttr.

I.

Verimm Jiil'
fiantiuum.

Veeatiuum,

'^ vttatitni.

AdieHiuum.

Grammatica fj^eculatiua.

59

ft.

gtnir».

VnhmnBi'

3-

tsjpiutm.

4-

Ktutrum.

4< propter.
•}■ proptcr.

>l> Tt gaadeo.

ja»diu figni-
fie»»di Vnbi
wtmri.

6,

mgtrt 0
StibftMtiiU.

7-

OflMMfff.

Titp*M*ns in
pgnificatitne
rtducitMr ad
frim» gtiu-
ra.

8.

me diftin-
Bit tfi ft-
tunditm f^t-
titt , (^ ntn
ttmr».

Ifte TnoA\is\ ejfe jpectMlis , fubdiuiditur inqua-
tuor modos clTcntiales fpccialifllmos , fciliccr in
tnodum MRionu , in modum fAJfiohis , in modum
neutri, & in modum vtriHfque. Modus Hgnifican-
di per modum crtediftantis fub modo aftionis
tancum,confticuit Vcrbum AdicAiuum adliuum.
Verbum crgo yidieliiHHm aSHHttm efi, e^Hoifignifi-
cat tantitm aBionem, vt^arru, doceo.

Modus /ignificandi pcr modum efle diftancis
pcr modum paQIonis cantilim, condicuit Ver-
bura Adie(5tiQum pafHuum. Vcrbum crgo j4die-
HiuHm pafituHm efi, quodfignificat pafilonem tantum,
vt, amor, doceor.

Modus fignificandi pcr modum effie fub modo
neutri , fiuefubpriuacione vcriufque confticuic
Verbum Ncucrum. Vctbum crgo NeHtrum eft,
(jHodnec aEiienem , nec pajfionemfignificdt , vt, viuo,
fio, &c. Sieut enim aliqua neutra dicuntur abfo-
luta , non * per aliquem modum fignificandi,
fed t per priuacionem ctanfitionis ; fic aliquod
Verbum dicitur Neutrum, non per aliquem mo-
dum fignificandi , fcd per priuacionem adionis>
vcl pamonis, * vcl alcerius.

luxca quod notandum efl , quod Vcrbum
Ncutrum efl ab aliis fpecifice diflindlum.non per
priuationem adionis , & pafHonis , fcd per mo-
dum fignificandi fpecialem , qui efl modus figni-
fi^andi pcr modumfj^, vt cfl contradlnm ejfe
Qieciali, non efie adlionis , vel paffionis , fed tjfe
jpeciali alicufus alterius didionis.

Et fi dicas , non efl contradtum effi Jpeciali
adlionis , vel paflionis ; crgo habebit modumr^
generali* : 8c Cic Verbum Neutrqm crit Verbum
Subflantiuum, quod efl falfum. Dicendum,qu6d
licct Verbum Neutrum non fiabeat modum
fignificandi modo a<5bionis , vel paflionis con-
tra(5bum, non ramen fignificat ([^generalc, vt
Subflantiuum : namVcrbum Subftanriuum fi-
gnificac efle gcncrale non contracflum de fe , fed
contrahibile. Vcrbum neutrale fignificat ejfe con-
traHum de fi , non contrahtbile , vt viuo fignifi-
cat ejfe abfolute fecundum effe vitae ; & fic de
aliis.

Modus fignificandi per modum ejfe difiantis
fub modo vtriufque , fcilicet aiSkionis , & paflio-
nis , conflituit Vcrbum Cotootww. Verbum ergo
Commune efi , (juod fignificat per modnm vtriuf^tte,
fcilicet adionis , & paflionis , vt criminorte, & a
te. Verbum ergo Deponens non potefl effc diftin-
fta fpccies ab Adiuo & Pafliuo, nifi per tcrmi-
nationem vocum , quod non cfl fpecie differre,
cum plures partcs orationis poflint in vna voce,
& terminacione conuenire.

Ec notandum , quod quidam. fecundum hos
modos, fcilicct a£lionis, 8c pajftonis, neurri,8c Com-
w««»V, diflingnunt genera inVcrbo.quod fal-
fum efl : fed penes hos modos fpeciales , fpccies
inVerbodiflinguuntur, cum non fit idemdice-
te , Verbum Anittum , ic ASHuigeneris \ Paffutnm,
& Paffiuigeneris , &c. vt poflea patebit. Patet er-
go ,qu6d ficut modus eflentialis generaliflimus
Verbi , diuiditar in modos efrcntiales fpccialcs;
fic Verbum abfolutc fumptam diuiditur in vct ba
ipecialia. Verbum ergo abfoluce fumpcuro pri-
iuaAii diuifionediuiditur in Verbum Suhfiartti-
ttum, yocatiuum, Sc AdieSHuum. Verbum Adiefti-
uum fubdiuidicur in Vetbum A^iuHm, Pajftuumf
NeHtrum, & Comrmme.

Scoti oper. Tom, I.

1)6 modojignificandi acctdentali CommH-
nijfimo yerbi.

Capvt XXVIL

COnfcqncnter de modis fignificandi acci-
dentalibus Verbi videamus. luxta quod no-
tandum cft , qu6d Verbum habct qncndam mo»
dum fignificandi ,qui vocatur compefitio , dc quo
antiqui Grammatici mentionem exprefsc non
fcccrunt, quem tamen modum moderni Veibo
atcribuunc , moti cx di(Slo Philofophi i. Pcriher-
meniasjcap.j.vbi dicit quodhoc Vcrbum*/?, *
fignificat ejuandam compofitionem , quamfine extre-
rnis non eft intelligere ; & tamen hoc Verbum,f//,in
omni vcrbo f includitur , tanquam radix om-
nium , ideo compofitio omni Vcrbo inhxrct , per
quam Vcrbum diftans <i Aippofito ,ad fnppofi-
tnm principalitcr inclinatur : & hunc modum
quidam* vocant eflentialcm Vcrbo,'quodnon
cft verum ,quia non eft modus cflentialis gcne-
ralifEmuSjCiim Vcrbo non dct cffe fimplicitcr,
fed fit pratcr eius intellcdlum efTentialcm. Ncc
etiam eft eftentialis fpecialis,cum non conftituac
aliquam fpcciem Verbi , vt de fe patcr.

Itcm Vcrbum de fcfignificai pcr modum di-
fiantis : fed. Compofitio non ,quia modus effein-
hxrentis altcri,modo difiantis quafi opponicur; cr-
go Vcrbum habet Compofitioncm pcracfidens.
Hic autem modus fumitur aproprictatcacciden-
tali Vcrbi , quz eft proprictas inharentis altcri Cc-
cundmn cfte.

Compofiiie ergo efi modutfigmfican^i accidtntalit
Verhi, tnediante^Ho , yerhum confignif.cat proprieta-
tem inhtrentis ficundum efft& ijua mediante,nrhum
difians afitppofito, primh , Cr principaliter adfuppofi-
<«w»iW»«<jr«r.LicctenimVcrbum,per alios mo-
dos accidentales , ad fuppofitum inclinctur, hoc
tamen cft ex confequcnti,& fpccialitcr,in quan-
tum fupra Compofitionem fundanturmodi illi
ipfam contrahentes ; ficut raodus numeri , &cper-
fina, & ficde aliis. Et huicmodo Vetbi , qui eft
compo/ftio , proportionatur ex parte fuppofiti me-
Aasperfiftantis. Et ifte modus confequitur Vcr-
bum ratione modi di£tifiantis, quiacum Vcr-
bum fit alterum exrremum in oratione, diftans a
fuppofito.&inclineturadfuppofitu.huius incli-
nationis principale,& comuniflimum principiii,
inter ca^tcros modos accidcntales Vcrbi eft cotft-
pefitio.Et dico accidentales,quiz Verbum prius.pcr.
modii(5^incIinaturadidcm,quod habctmodnm
entis,(ed ille modus eft elTcntiaIis,vt di(flum cft.

Nccobftatjfi compofitio.c^ax cft modos inhtren-
tit, fimul ftct cum modo difiantis in Verbo ; quia
licct eidem infint , & refpe^ftu eiufdcm , non ta-
men eodem modo,& fecundum idem : nam mo
dus diftantis ineft Verbo i proprictate effentia di-
ftinll*,Ced compofitio\ proprietate»'wA«rfW«altcri
fccundiim efle. Nec eodera raodo, * quia niodus
difiantis , ineft Verbo pcr fe, compofitio vcro per
accidens.

De modis occidentalibM ^ecialioribuj

yerbiiO* inparticulari de Qualitatc.

Capvt XXVIII.

E aliis raodis fignificandi accidentalibus

Vcrbi , qai funt , & quot, yidcamus , & fe-

B 1 cun

1.

Cemfefilit
Virbi.

* imprtm

t intelligi-
lur.

♦ ponnar.
hfi (ilfptTfn-
tta ncctdtn-
tnlu.

X.

5-

Dffinititr
etiTifoJitit.

^idfit Vtr.
bum tjjt di-
Jians,

Vide 4 capi-
tavltima.

D

* Cod M S.
Scd infuDC
fecundu di-
ftantia i&nt
tc fccundum
difcrcpantia
Vetbi cuin
fuppofito ad
euDdeoi fta-
«um.

I.

6o

Grammatica Ipeculatiua.

Donat. c. de
Vetbo.
Accidtntia
Verbi ftftem.

Donat.citat.

&uillitiu
Vtrbi , feu
Modu».

1.

Jiiodui fumi-
tur afrefrie-
tttte rei.

D^nitur.

^eJfeVertl

5-

P«ttus He-
lias tra£b.
de Verbo.

jtfficit c$m-
pofititnem, '

4-

tioii quiit-

Terminm re-
folutienit efi
IHfinitium.

Ccrrejpon-
dentia Verbi,
^fuffofiti.

6.

Vorm» Vtr-
hi.

cundum Donatum funt fcptem,fcilicet,6^/«V<«,
Coniugatio, GertM, Numeru/, Figura , Temptu, Per-
/ona, de qnibus fecundam ordinem videamus, &
primo de Giualitate.

luxraquod notandum eft , quod per Glualita-
tem Donatus intelligit, & dat intelligercduos
modos accidcntales Verbi , fcilicet modum , &
formam ; ficut inNominc per Qjiualitatem dat in-
telligere duosmodos fignificandi ^fcilicet <«/'/'?/-
latiuum, Scproprium , & in Pronominc pcc Quali-
tatem, demonfirationem, & relationem.

tJModtis aiuem,vt eft accidcns VeTbi.fumitur <i
proprietatcrei Verbi ,quaz eft proprietas quali-
ficationis , difpqfitionis , & fnclinationis rei
Vetbi ad fuppofitionem , fignificans qualitatcm
indicij , imperi), yoti,dubij , velinfiniti, Modtts
ergo Verhi nihil aliud ejl tjuam modtu fignificandi
accidentalii Verbi: rnediante tjuo , proprietatem Ver-
bipermodumindicij, impertj, voti , dubij , vel irifiniti
circa * yerbi dependentiam ad fitppojitum configniji-
catam. Et cx his qualificationibus , & difpofitio-
riibus anima priijs afficitur, quando ad enuntian-
dum adVum dc fubftantia inclinatur.

Inde cft quod Petrus Helias diffiniens modtim
dixit : Modus efl varia animi inclinatio , varios eitu
effecim demonfirans ; fed non, qnod modus fit ipfa
inclinatio , fcd .qnalitas inclinationis , non ea,
qotnaMmna inclinacurad cnuntiandum a£bus de
fubftantia. Scd mod^u vt eft accidens Verbi , cft
qualitas compofiiionii , qua Verbum inclinatur ad
fuppo'fitum.

Qa3Ed.^m qualitas cftanimae , hoc eft, caufara
abanima, ficut&cartera Veibi accidcntia , re-
prxfcntansdiucrfosaffedus , hoccft, difpofitio-
nes anims , id cft , priijs exiftentcs in anima. Et
ifte modus fignificandi , qui vocatur »>0(5f»« con-
tinensVerbum tAtiane cor.ipofitionif. compofitio
fequitur Veibum rationcfj^ difiantif: &fecun-
dum diuerfitatcmharum qualitatum diuerfifica-
xm.modta per qiiinque difFcrentias, fcilicct pcr
Jndicattuum , Jmperatiuum , Optatiuum , Coniuncii-
Hum , 8c JnftnitiuHm. Dicitur autem /rfinitiut/4,
quia omnibus commuois , cum omncs modi in
ipfum rtfoluantur : vt diccndo,lego , id e{i,indico
me kgere , lege , id cft , impere te legere , & fic dc
aliis.

Notandum fecundijm quofdam , quod modo
finito in Veibo .correlpondct cafus fimpliciter
in fuppofito : quae cft ratio principij , vcl termini
gcneraliter fumpti , quod non eft verum , quia
cum ratio principij fit tanttimii partcantc , lan-
quam in fuppofito ; & ratio termini fit tantum a
parte poft , tanquam in obliquo; fi modo finito
jn Verbo , correfponderet cafus fimpliciter in
fuppofito , tunc vcl ratio tcrmini eflet in fuppo-
fitOjVcI modus determinaret dcpcndcntiam Ver-
bi poft fc in obliquo : quo pofito, modus non fo-
lura clfct qualitas compofitionis , qua Vcrbum
dcpcndcrct ante fe ad fuppofitum,fed etiam eftet
qualitas dependentia: Vcrbi poft fc ad obliquum:
fed vtrumquc eft falfum. Vndc dicendum , quod
modo finiro in Vcrbo , corre^ondct in fuppofi-
to ratio pri^cipij. Sicut cnim Vcrbum pcrmo-
dum <?j^,exigit in fuppofito niodum entisperfi
flanti^; fic pcr modum,qui cft t^viiMtzscompofitio-
tionu, exigit in fuppofito, modam perfeftantii,in
rationeprincipij,fe habentis.

Forma,c[vx cft accidens Verbi,idem eft , quod
Jpecies in Noinine , & ab eadem proprictate fum-
pta,lcilicet a modo eftcndi primartc , & fecunda-

rie. Forma crgo eft modut fignificandi acciientalis
Verbi, mediante quo , Vetbum modum exiftendi
primarium, & fecundarium fignificat j & diuidi-
tur in ioimzmperfeElam , meditatiuam , fretjuenti-
uam, inchoatiuam,diminutiuam, Sc * defideratiuam.
V ei fotmzm perfeBam debct intelligij^«»«;»r»-
i»/f(«<> ;quiaqux funt pcrfeftac forraae , funt pri-
mitiuas fpccici ; quia fignificant rem Verbi ab-
folutc : vt iegOyfirbeo , vole , icfitm. Sed qua funt
inchoatiuas formae, & fic de cxteris,funt deriua-
tiua: fpeciei ; quae non fignificant rem Verbi ab-
folute , fed cum quadam additione,fcilicetfub
inchoatione,frequcntationc, &fic dc caetcriSjVt
feruefco, le£lurio,patriffo,forbiRo, &e.

De Coniugatione 3 ts* fignificAUone acd-
dentali Verbi.

Capvt XXIX.

VLtcrius vidcndura cft de Coniugationc.f/?
autem Ceniugatiomodtufignificandi rem Ferbi,
proHt infltEHtur per diuerfas 'preprietatei temporum,
nurneromm , modorum , & perfonarum. Vndc habet
fe flcut declinatio in Nomine : quia ficut declina-
tio in Nomine eft modus fignificandi rcm Nomi-
nis , prout inficdlitur pcr diucrfas proprictatcs
cafuum ; fic Coniugatio in Verbo eftmodus figni-
ficandi rem Verbi, prout inflcditur per diucrfas
proprietatcs tcmporum, numerorum,roodorum,
&perfonarum : fed difFcrunt , quod decUnatio at-
tcnditur pencs.inflcxionem vnius accidcntis,qui
eftCafus.

Ideo Donatus declinatienem fub Cafu compre-
hendebar. Coniugatio autcm attenditurpencs in-
flexionem plurium accidentjum:idc6fub nullo
propric,& determinatcpoteft comprchendi; &
idei intcralia accidctia Vctbi numeratur.Quod
autcm Coniugatio fit Prima , Secunda , Tertia , vcl
.^«<iw«,con(eques,vel inconfcquens , hoc totum
apartevocis attenditur. Et cx hocpatetquod
fitm & volo habent Coniugationem,licet non Pri-
mam, Secundam,Tertiam,\el Gluartam.

De fignifieationc accidcntali , quamPrifcia-
nus, & Donatus comprchcndunt fub gcncre
Vcrbi, vidcamus. luxta quod fcicndum,qu6d
fignificatio fumittir a proprietaterei Veibi , quz
eft proprictas depencjenri^ adqucmlibet obliquii
poft fe , habentcm fc in ratione pcr fc ftandi.
Signiflcatio ergo accidentalis , eft modtu figntficandi
accidentalis Verbi , mediante quo , Verhum fignificat
proprietatem dependentia ad tjuemlibet ebliquum pofl
fe. Sicut enim compofitio cft modus fignificandi,
mcdiante quo , Vetbum primo , & prmcipaliter
dcpendet ad quodlibct fuppofitam ante fe ; ira
fignificatio eft tnodus fignificandi , mediante quo,
Verbum prim6 , & principalitcr dependet ad
qucmlibctobliquum poftfe.

Et hoc patct per Petium Hcliam , qui pcr
fignificationem accidentalem vult intelligere mo-
dum tranfeuiltis , * id eft, modilm dependentis
ad quemlibet obliquum poft fc. Et huic modo
fignificandi , proportionatur modws entii per fe
ftantit i parte poft in obliquo. Nam ficut Vct-
bum fcr compefitienetn exigit raodum en^titperfi
ftantis in quolibet fuppofito \ parte ante ; fic Ver-
bum per fignificatienem aecidtntalem cxigit mo-
dumentisperfeflantis in quolibet obliquo..Vo-
catur autem iftemodus fignificatio : quia * ipfa

nie

EtM diutfit,

♦ d*f*£li-
uam.

Coniugati*
Vtrbi,

Z.

Donat. c. de
Verbo.

3-

Prifcian.lib.
%.

Donatns cit.
Significnti»
accidentalit.

Befinitur.

Differtitt-
fofitiont.

4-

Pctrus He-

Jiasfupraci-

tatus.

♦ rcfpciJlu

dcpendcnte.

* ipfo Terbo
mcdiante.

Grammatica fpeculatiua.

6i

I.

Ctnrn V*rki.

Definitmr.

* ttBpgntfi-

Petr.Hel.ci-
tatas.

^mUiilU
ibfmtit.

idtim* e»m-
ftfitienim,
Ginut ftqui-
t»r fignific»-

*quafiyi/«i-
pemns , vel
fignifieMti»-
m*m.

4-

♦ AAiuum,
Tcl PaiSuu.
^ accidit.
Donac.cap.
ic Gintrt.

medianre , Verbum reprzfentar proprietatem,
immediat^ fupra fignincatum Verbi fundatam.
£t dicitur Mcidtntalu ; quia non eft efTcntialis,
generalis , ncc fpecialis > vt di Aum eft de com-
pofirione.

De Genere accidentali Verbi,
C A P V T XXX.

COnfequenter de Gtnere videamus. Gtntu in
Verbo fumitur ^ proprietatc rei Vcrbi, qua:
eft proprietas dependentiarci Verbi, poft fead
obliquum , fub ratione tcrmini non contradi,
fed contrahibilis. Gtnui trgo in Vtrho tfi modtu
Jignificandi accidentalii Vtrbi , mtdiantt tjHO preprie-
tattm dependtntia rti Vtrhi pofifi ad obli(jHHtn ,fitb
rationt ttrtmni , * Jtgnificat, Et hoc patet per Pc-
trum Heliam , qui diffinit Genus per {ignifica-
tionera accidcntalcm , fic dicens : Genut tflfigni-
ficatio accidtntalit cum dettrminatiorit in d, vtl in or:
dans intelligere per fignificationtm aecidtntalem,
modum figniHcaciuum tranfcuntis , vt di6):um
eft, id eft , depcndentix ad qnemlibet obliquum
poftfc. Pcr terminaiionem ino, velin or,dat
Jntelligere fpecies generis , quarum diuerfitas
maximc attenditur penes vocis terminarionem,
fecundijm Grammaticos , vt patebit.

Notandum qu6d haec diffinitio Generis , non
eft formalis , fed materialis. (7f»Mf enim non eft
formaliteryj^«^c<»r»o, quiavnus modusnoneft
alius, fcd Gtnut cft quafi qualitasyi^»i/fMr«»»<if
detcrminansjfiue fpecificansy^»«)fM«*««».Sicut
enim fc habet modm Vcrbi ad cempefitiontrn , fic
fe habet Genm iAfignificationem. Sed rnodm Ver-
bi non eft formaliter compofitio , vcl inclinatio:
fed qualitas compofititnis , vel inclinationis , vt
diftumeft. SxcGfnnt non eft formaliter/^»«/fc<i-
t>o,fed * qualitas7^»«^f4/<Vn«r ipfam contrahens,
& difponens.

Item ficut »»«</«« cq|ifequiturVerbum«wi/7o-
fitionis: fic Gtntu confequitur Vcrbum ratione
fignificationit. Et vocatur ifte modus fignificandi,
Ctntu,^gtnerando di6):um,quia vox vnius generis
generatur a voce alcerius gencris : vt vox Pafliua
gencrata a voce Adiua.

Qupd autem aliquod Verbum fir * generis
Adiui , vel Pafliui , vel neutri , & fic de czteris;
hoc maxime a parte vocis t attenditur. Et hoc
etiam patet per Donatum , qui tali modo diflipic
Genus Acliuum , dicens quod Geniu AEHHum efl
^Hod definit in o,& potefi accipere x,fitper o,&facere
txfe PaffiHum. Et quia Verbum per vocis termi-
nationem, non magis determinat fibi adlionem,
qu^m paflionem : ideo dubium eft , quare Ver-
bum fub terminacione vocis ino , magis debcc
eftc Ailiui generis , quim Pafliui , &: fic dc cx-
teris.

Vnde dicendum eft,. quod cura genus Verbi,
fic ratio fignificandi dependentiam rei Verbi
poft fe a<i obliquum , fub ratione termini , vt di-
6lum eft ; & cijm huiufmodi dependentia fit ali-
quando adiione coniunda, vtomaff ; &aliquan-
do paflione coniunda, \x.amorate; aliquando
tam adjone, quam paflione coniundla , vt fr«'m«'-
nor, ampleElor ; aliquando neutro , vxjpiro ,viMo;
aliquando aflione coniunda , depofita paffione,
aut e conuetfo , vt loquor, irafior, Inde eft , qo6d
quoddam Genus eft Adiiuum , quoddam Pafll-
Scoti oper. Tom. I.

uum : & fic de cacteris. Sed oportct practer hoc
ad vocis terminationem arteodcre, fi Tclimuj
genera Verborum fcruare.

Dicendumergoqu6d illud Verbum cft -^/?»- €.
uum , fiu aEHui generit,quod fiib terminatioie vocu jtSinum.
in o, poteii mutari in r, & fieqHentitis alfionemfigni-
ficat , vt amo , lego. Et dicitat fiequentius propter
ifta verba, timee , liceo , mttue, & huiufmodi , quae
fub voce Adliua modum paflionis fighifi-
canc.

Vcrbum Pajfiui gtntrit tfi , qued fubttrminationt J.
vocitin r, pottHmutari ino,& fitefutntiiispaffio- P*pHHm.
titm fignificat , vc amor , itgor. Ec dico fittjutn-
tiits propter licter , Sc huiulmodi , quat fub voce
Paffiua adionem fignificant.

Vetbum Ntutri gtntris tfl , quod fub ttrmina- N/w/r**».
tiont vecii in o, non potifi mutari in r, &fHb indifii-
rtnti/t , vtl indtttrminationt , aEiiontm, vtlpajfio-
nem fignificati vt curro,ferueo , viuo : ita qu6d £,(», inflix
refpiciendo ad omnia verba neutri generis, quac- «#</«< /i/w-
dam fignificant adlionem tantum, vt curro ; qux- /'*■*•
dam paflionem tantuni, vt^rMtf.* quaedam neu-
ttam,vtflo ,viuo.

Vcrbum Dtporuntit gtntris t(i,(juodfiibttrvu- 8.

nationt vocit in r, non potefl mutari in o , & con- Difiniwi.
fignificat alHoHtm depofita pafilont : vc luElor , /••
tjuor , ftquor ,vtrter , lucror , lator ,fruor , & alia
multa cius generis. Vel pafEonero depofic^
adlione : quorum foliim duo inueniuncut ,patior
fcilicec , & nafior , & non difFerunc <i przdidiis
gencribus , nifi pencs vocis rerminacioncm.

Verbum Communis gtntrit tfl , tjuod fub ttrmi- 9«

nationt vocit in r , non pottR mutari in o , & con- Cimmuut.
fignificat aSiontm , & paffientmfimul: quorum no-
uem inueniuntur , fcilicec criminer , ampleEloTt
ofculor, inttrprttor, rhoror, vtntror , Urgior , txpe-
rior , hortor , & alia nonnulla deponencia , quar
apud Authores etiam inueniuntut in pafCua
fignificationCjVt cemitor, &c. Et notandum,qu6d
ficut modo finito Verbi.correfpondet raiio prin-
cipij in fuppofito : fic gcneri in Verbo corrcfport-
det ratio tcrmini in obliquo.

Ex dit^is concludo , qndd Verbum prastcc
numtrum , Sc perfinam , habet tot modos fignifi-
candi refpediuos , quibus dcpcndet poft fead
obliquum , quot habct , quibus depcndet ante
fe ad fuppofitum , fecundi^m fimilitudinem fe
habentes. Quod patci , quia ficut Vcrbum pet
modum tjft requirit modum tntit infuppofico:
fic per eundem modum tjfi exigic modum tntit
in obliquo. Ec ficuc Verbum pcr compofitientm
exigir modnm ptrftflantie in fuppofito; ficpcr
fignificationtm accidentalemexigit niodum^rry^
fiantit in obliquo.

Item ficut V<rbum pcr modum dillantis exi-
gic modum ptr ftfiantis pro fuppofiro ; ica pcr
cundem mbdum tfft exigit niodum tntit in oblf-
quo. Et ficut Vcrbum per modum compefitio-
nit exigit modum entit per fi ftantis in ratione
principij in fuppofito ; fic per modum * gtne- ♦ **
nVcxigit modum tntis per fi ftantis , in ratione *••
termini in obliquo. Item ficuc Vcrbum pcr mo-
dos proporcionales f cafibus modo Vcrbi fu-
peraddicos , exigic in fuppofito rationem princi-
pij, aliter,& alitcr coniundlam, & ex confcqucn-
ti aliud & aliud fuppofitum ; fic eciam Vcrbum
pcr modos proporcionales cafibos gcncri Vcrbi
fupcraddicos Vecbum exigic in obliquo ratio-
nem ccrmini,aliccr , & alicer coniundlam : Sc ex
confequeuti aliura , 6c alium obliquum.

B 3 Norao

10.

II.

t realibut
tnodis.

6i

Grammatica fj^eculatiua.

11.

Vnil* etn-
firHSit tr»n-
JiiiuMjiff in-
tranfitiu».

* iattaofiti-
aa.

yerhum tntt-
tuat ferf»-
HMm, d^nu-
pteritm k
fuppofito.

^ftr firu
vtrbii

ftrftn» tri-
fUx.

Tmifut.

4.
pefinitur.

Trtfint.

frtttritum.

Notanclum ergo j quod ficut intcr modos fi-
gnificandi Verbi,quibus dependet ante fc ad fup-
pblitum , modus depcndcndi ad Nominatiuum
videtur efle principalis.Vndc con{lcu(5l:io intran-
(itiua Vctbi cum Norainatiuo , a partc antc,ma-
xime vidctur clTe incranfitiua , quz potior eft
aliis : & * quia fola pcrfcda Hc intcr alios modos
tranfcundi , & dependcndi : & a parte poft , ad
obli^uum modus dependendi , & tranleundi ad
A<fliuum , videturefTc principalis. Vnde &con-
(Irudio * tranHciua Vcrbi , & Parcicipij cum
A6tiuo maximc videcur ciTc tcaniitiua:qua: maxi-
me cft euidcns intcr alias conftru(^ioncs tranfi-
lciuas.Et hoc atccndentcs Grammatici.pofucrunt
quacdam verba tranHtiua didtummodum tranf-
euntis habentia , vt amo , lego. Qusdam gutem
abfoIuta,id eft,huiufmodi dependentia,& tr^nfi-
tionc priuata, vty?P, currot viuo,amlfHlo,fedfo,Jpiro,
& huiufmodi.

'De Perfona , Numero , ^ Figura Ferbu
Capvt XXXI.

DE Perfona, Numero, & Figurtt , in Vcrbo di-
cendum cft ficut in Nominc. Nam ab cif-
dcm proprietatibus fumuntur vcrobique , liccc
difFcrcnter, quia Numerus^ic Perfon4\n(\mt Ver-
ho, npn ex proprictate fuae rci, pcr fc loquendo,
•fcd Vf. proprietaterei fuppofici,quod pacec de
Perfona. Nam Perfina efi modui /tgnificandi , tjuo
/aediante, Verhnmproprietatemlo^uendi confignificat
n^n inhnrentem * defe :fid vt res Verbi applicabilis
tfi rei fuppofiti fiihfifientii perfi ficundum proprieta-
tes to^uendf. Vnde /'ry/3»««incfl Verbo, cx aptitu-
dine atcribuendi fuppofico, fecundum vaciam ac-
tribucioncm.

Terfina auccm Vcrbi diftinguicur pcr tripli-
cem di^crcnciam , fcilicct Primam , Secundam , &
Tertiam. Vnde illud Vcrbum dicimus eircprim<e
perfint atrribiitum, quod cft applicabile fuppofi-
.to,prouc ftac fub propriecace loquendi de fe,& fic
.de aliis. Ec ex hoc fcquicur, quod illud Vcr-
fcum eft nullius /"^r/Sw* , quod fuppofiro fubccrr
to modo loquendi non cft applicabilc. Ecco-
dcm modo diccndum eft de Numero , ic Figu-
ra , &c.

'De Tempore yerbi,
Capvt XXXII.

VJ-tim6 de 7?OT/>or*diccndum cft.Iuxtaquod
jcft fcicndum, quod ficuc in rc extra,tempus
confcquitur ipfum modum ejfe , ficut mcnfura
xncnfijir^tutn ; fic modus tcmporis fccundum efie
rationis, confequitur modum r^,qui eftmodus
flaxus, & fucceflionis.

Tempm crgo, vt cft accidcns Vcrbi , efl meditt
fignificandi accidentalif Verln, «juo mediante,Verhttm
cifra rem , modum temporit confignificat. Et fccun-
dum diuerfitatem huiufmodi , vel proprietatis,
tempu/ jpei ttes difFcreiitias diftinguitur,fcilicet
per prtjfens , prateritum , Sifuturum. Tempus pra-
fins eft modfufignificandi rem Verbi, prout caeUt fiib
diffefentiam prAfentis temporis. Tcmpus prateritum
eft madutfignificandi rem Ferbi ,prout caditfitb dif-
ferentiam prtteriti temporis, Tetppus fitturum *fl

♦ fiipra cap.
6.

S»n tjt atei'

modftt fignificandi rem Verbi ,prout caiitfub iiffe-
rentiamfuturi temporit.

Et fi inftetur , Deut eft; Detts inteUigit : tzmcn
ejje , & inttUigere Dei non cadit fub aliquam dif-
fercntiam tcmporisjcrgo non fcmperVcrbum
modum , & difFercntiam ccrapocis reqairic.
Rcfpondctor qu6d licet ejfe & inttlUgere Dci, rion
cadanc fub aliquam difFcrentiam tcmporis , ta-
mcn cadunt fub aliquam difFercntiam actcmita-
tis , fecundum noftram apprehenfionem , vt di-
(k\im eft fuperius *.

Notandum , quod tempttt non eft accidcns re-
rpediuura Vcrbi , cum fccundum ipfum non dc-
pcndcat ante fe ad fuppofitum : ncc poft fc ad ^w" "reO^aC
obliquum. Poteft tamen refpedn Aducrbiorum uum.
tcmporalium dici aceidcns refpcdiuum ; quia
incongruc dicitur , fortaffi Socrates currit cras,
vcl Plato diffutttt heri. Et fic patcnt modi fignifi-
candi Verbi cfrcntiales , & accidentales dcclara-
tiui , qui funt , & quoc funt , & ^ quibus propcie-
tatibus otiuntur.

'De modojignificandi generdijfmo
tAduerbij,

Capvt XXXIII.

MOdus fignificandi eflcntialis gcneralifli-
mus Aduerbij, eflmodus fignificandi pcr
modum adiacmis alteri , pcr modum ejfe , fignifi-
cans ipfum fimplicitcr, id cft , & abfolutc dcter-
minans. Et quia Participium fignificat pcr mo-
dum ejfe , ficut Vetbum , ideo Aducrbium detcr-
minat Participium , ficut Vcrbum : licct * Ad-
uerbium dicatur Adiediuum Vcrbi , fccundiim
Prifcianimi. Hoc eft ided , quia Aducrbium fe-
cundiim omncs fpccics cius * dctetminat Verbii,
fcdnon Participiura:qiiia Aducrbia dctcrminan-
tia Vcrba gcnera compofitionis , & gcnera fni
modi, qui cft qualiras compofitionis, Participia
determinare non poffunt^cilm Participium com-
pofitionem , & modum Verbi non habeat. Et
iumitur ifte modus dctcrrainantis i proprietatc
terminantis in re.

Aduerbium etgo cA pars trationit , figmficans
permodum odiaceNtis alteri, ^utdper modtmeffe
fignificat, ipfum efle abfilute determinans.

Et notandum, qu6d Aducrbium de fuo modo
fignificandi cfFcntiali generaIif]imo,tantumdc-
terminat ea, quae per modum ejfe fignificat : liccc
dc aliquo modo eflentiali fpeciali,& accidentali,
poffit alia dctprminare,vtpatet dc Aduerbiis ex-
clufiuis,quacfuntr<»^«»l»w<?^fl ,filummedo,8c hu-
iufinodi-; quac propter modum fignificandi per
modum excludentis , pofTunt detcrminare omne
illud, quod habet fe per modum exclufibilis.

Sed modum exclufibilis , non habent fol&m
Verba, vcl Participia, fed etiam Nomina, & alijc
partes orationis habent ipfum : idc6 ifla Aduer-
bia, per huiufmodi modum eflentialem fpecia-
lcm , habent etiam alia i Vcrbo , & \ Participio
determinarc : vt diccndo , Hemotantttmmodolegit.
Similitcr diccndo,f»wf««rptfrfcf,hoc Aducrbium,
f«w,propter modum fignificandi accidentalem,
qui eft modus vt alteritu , conftruitur cum Geni-
tiuo habente fe pei modum ,vtcHifu, & ficde
aliis.

De

I.

jtJutrbium.

♦ Partici-
piam.

Ptifcian. HK
II.

* e(l natum
detctaiina-

1.

I>efimtttr.

f^uomtdt fim'
inifieat.

Grammatica fpeculatiua.

6j

DnfU* m0-
dtttfiinifuX'
di.

Doaac. c. dc
AdiurU».

^ mcmora-
cos.

tKn.

MtdMsfym-
Jieandi Ad-

De modu fignificaneU ejfentialibiu fubal-
temis Aduerbij.

Capvt XXXIV.

SVb modo cflcmiali gencralifllmo Aduerbij,
duo modi cfTcntiales fubalterni continentur.
Quorum primus eft modus fignificandi pcr mo-
dum dctcnninantis Vcrbum,vel Participium ra-
tionc fignificati. Secundus modus , cft modus fi-
gnificandi pcr modum detcm^inantis Verbum,
vcl Participium rationemodi fignificandi.Et hos
duos modos Donarus a^^llAt Ji^ficationem Ad-
uerhtf. Nam ficut pei ^HMlitatem in Nominc , dat
intelligerc modum communis,& appropriati;pcr
^Holitatem in Pronomine, demonftrationem , &
relationcm ; pcr quMlitatem in Verbo, modum, &
formam : fic per fignificationem in Aduerbio,
dat intelligcrc duos modos eficntialcs fubaUer-
nos * mediatos.

Etnotandumeft, qu6d duplcx c& Jtgmfic*tio,
vnaqua vox refertur ad f cflc , & per quam vox
formaliter fit didio , vt prius didum cft : Sc hoc
eft eflcntiale cuilibet parti. Nam qua:libet pars
orationis aggregat in fe tria,fcilicct vocem ,Ji£ni-
ficMtionem,Sc modum fignificandi. Aiia eft fignifica-
tio , qux idem eft , quod modus fignificandi ; &
hsc cft aliain Adacrbio,alia in Participio,&alia
in Intcrieftionc,qui modi fignificandi funt.Quis
autem modus fit fignificdtio in Participio , & In-
tcric6Honc,poftea patebit.

SignificMio in AdMerhio , vt di(^um eft,p/? modtu
fignificandi,<jMO mediante,AdHerbiHmreprd/entst fpe-
cialem modum determinandi yerbum.velParticipium,
aut rationefignificati , aut ratione modijignlficandi.
Vndefignificatio non eft modus accidentalis Ad-
ucrbio,fcd eiTcntialis fpccialis, nifi pro tanto di-
catur accidcntahs ; quia eft cxtra rationem Ad-
uerbij abfolute, vt prius didkum eft de qualitate
Pronominis in Pronominc.

8.

jtdunUa lo-

9'

flMoatitMtii.

Ve modu ejpntialibud JfecialiJ/tmu z4d-

uerbij exparte rei fignificata,is^ ex

parte modifignificandi.

Cajpvt XXXV.

SVb his duobus modis fiibaltcrnis Aduerbij,
ad modos eirentialcs fpecialifilimos dcfcen-
damus. Primus , cft modus fignificandi, per mo-
dum detcrminantis Vcrbum,vcl Participium ra-
tione rei fignificat£:& diuiditur in quatuor fpe-
cics eficntiales , quatuor fpecies Aduerbiorum
conftitucntes , quae funt Aduerbia loci, ^ualitati/t
^uantitatUfVoeandi.

Aducrbium loci,e(i quod determinat rcra Vcr-
bi ratione loci.Et hoc duplicitcr,vel per modum
requirentis locum,vel re(pondentis ad locum. Si
per modum requircntis , hoceft quadruplicitcr:
vel eft in quo , & fic eft vbi ; vel a quo , & ficcft
vnde ; vel ad quem, & fic eft qoo ; vel per quem,
& fic eft qua. Si per modum refpondentis ad lo-
cum,fic funt ifta Aduerbia , hie,ibi.Ulic,indejMtm,
Sc huiufmodi.

Aduerbium ^uantitatis fignificat per modum
dotciminantis icm Verbi, vcl Paiticipij, ratione

menfur2,continuz,vd difcretc Et fub hac fpe-
cie comprehcnduntur Aducrbia feparandi , vt
fetrfum , retror/tm , & huiufroodi. Et hoc vel pcr
modum rcquirentis menfuram , vt ^ueties , ^uan'
tum ; vel pcr modum refpondentis mcnfuram, 8c
fic funt ifta Aduerbia msdtum,parum, mtdicum^i-
nimum,minime,fimel,bu,ter,quater.

Et notandum.quid Donatus appcllat Aduer- i o.

bium quantitatis difcretz , jlduerbium numeri, Donac. c. de
non qu6d dctcrrainet Verbum , vel Participium ^^i-rrtt».
ratione numeri ; ciim etiam po(Et dctcrminare Cnr alipia
aliquod Verbum,quod nullius eft numeri, vt di- dutntitr Uu-
cendo iegere/emel,vel amare bi4^er,ftater,SeA idco *""
dicitur dcterminarc Vcrbum ratione »«ram;quia
dcterminat rcm Verbi ratione mcnfurx di/creta,
cuius fpccies eft numerut : vcl ide6 , quia reprx-
fcntat rcm Vcrbi eirc iteratam : & fic funt ifta
Adaetbii, bis,ter,quateri vel rcprxfcntat rem
Verbi efle itcratione priuatam , vtfimet. Ex vni-
tate cnim multoties iterata numerus caufatur;
ptopterca a Donato Aduerbium numeri nuncu- Doiut.c!t3t.
patur.

Aduerbium ^iM/fMfAT fignificat per modum u^
determinantis rero Vcrbi , vcl Participij ratione QuaUtatis.
qualitacis ; & hoc duplicitcr , vcl pcr modum re-
quircntis rem Vetbi,vt ^ualiter, ijiiomodo ; vcl pet
modum refpondentis ad qualitatcm,vt</0^r,piv-
denter.

Aduprbium vocandi, eft quod Verbum ratione 1 1,
a£tus exercitandi determinat , prout ad ipfum v*<»mdi.
* rcfoluitur fubftantia vocatiui vocata, vt,o Hen- * ««Uimt
ricelege. lerb""*

Sccundus modus fignificandi per medum dctcf-
minantis rcm Verbi.vcl Participii rationemodo- _ ' '.

r -r !• 1- • •• I r -t- uetirmtnare

rum lignihcandi,aiuiditur in tres modos, icilicct mtdumSni-
in modum fignificandi permodumdctcrminan- fitandi.
tisVcrbum,vel Participium ratione Compofitionit: Trti^ieies.
Sc in modum fignificandi per modum detcrmi-
nantii Vcrbum ratione7«»^#r*f .• &in modum
fignificandi pcrmodumdcrerminantis Vcrbuin
tAtione ifualitatif, fiue modi:qui dicuntur Irtdictt-
tiuHm,0ptatiuMm,Imperatiuum,8cc,

Modus fignificandi pcrmodum dcterminan- 14.
tis Vcrbum ratione compofitionis, eft modus figni- Ratitnt tem-
ficandi pcrmodumdeterminantis inhzrcntiam fofi'**'"*'
Vcrbi: & fubdiuiditur in quatuordecim modos >4« ••^*'
fpecialifiSmos ; quatuordecim fpccics Aducibio-
rumconftituentcs, Iquz funt Aducrbia i»f«T*-
gandi,dubitandi,aff.rmandi,negandi,modificandi,de-
menjhandi,ordinis,fimilitudinu,euentiei,prohibendi,
eUgendi,congregandi,re/idendi,exchtdendi. Aduerbia
interrogandi determinant inhzrentiam Verbi, '"""**
fub ratione requircntis caufam, vt, cur, quare , &
huiufmodi. Aduerbia</«^ir«>Mf/determinantin- HnhitMdi.
hztcntiam Vcrbi , fub rationc dubitationis , vt,
forfan,forfitan , &c. Aduetbia afirmandi dctcrmi- Aftmandi.
nant inhzrcntiam' Verbi ratione aflirmationis,
vel aflenfus : vt, etiami certe , & huiufmodi. Ad-
ucrbia negandi detcrminant inhzrcnriam Verbi, Ntgaudi.
fub rarione negntionis : vt thaud , non.m^ut. Ad-
aerbia i«r4n</i fub iftis duobus modis contincn- tmramdi.
tur.Aducrbium modificandi dererminar inhzren- ^ediftaudi.
tiam Veibi, fub ratione neceflitatis , contingcn-
tiz,pofl[ibiIitatis,vcI impoflibilitatis, & fic intel-
ligitur fuo modo de aliis. Nam Aduerbia habent
ferc idem pro figri ificato : & pro modo fignifi-
candi, ficut hoc Aduetbium ,fmi , dc fuo figni-
ficato fpeciali imporrat euentum : & fignificat

f>ermodumeuentus ; & ide& cognito fignificato
pccialijcognofcitur & modus ugnificandi : quia
B 4 non

64 Grammatica (peculatiua.

Dtt*rfnin4ni
gu4lit»tem.

Vm j^eciti.

Hortandi.

Oftandi.

Determinant
tempus dut
fketits.

Interregtti-
uum.

He^tnfii4Mm.

17-

i8.

Donat. cita'
tus.

Pfirciaa.lib.
XI.

1%

Rntio diui'
Jianit fr*"
tnifft.

10.

»1.

tt»

non difcrcpant nifi pcnes rationem , ficut abfo-
lutum & comparatiuum.

Modus fignificandi pcr modum detcrminan-
tis verbum,ratione madi , qui eft c]u*litai inclina-
tionis , fubdiuiditur in duos modos fpecialifli-
mos , duas fpccies Aduerbiorum conftitucntes;
qua: funt AduetbiaO/'f4n</«,&/'o>'M»i».Aducrbia
hortandi detcrminant inhairentiam Verbi , fub
ratione exhortatjonis exprimcndae , vt eia age.
Aduerbiinn eptandi dcterminat inhxrcntiam
Verbi , fub ratione voti , vcl defiderij , vt vti-
nam.

Modus fignificandi per modum dcterminan-
tis Verbum,fub ratione temporis.fubdiuiditurin
duos modos fpeciales,duas fpecies Aducrbiornm
conftitucntes , fcilicet , Aduerbium temporis in-
terrogatiuum,Sc reJponJiuHm. Aducrbium temporis
interrogatitium , fignificat pcr modum det^rmi-
nantis Verbum , lub ratione temporis , per mo-
dum inquirentis tempus, vt ^uande .' Aduerbium
tpmporis refponfiuum , fignificat per modum de-
terminantis inhaircntiam Verbi ratione tempo-
jris, fub raodo refpondentis , vt , nunctnuper,
hodie.

Et notandum,qu6d nulla fpccics Aduerbij de-
tcrminat Verbum fub ratione modi fignificandi
pfiTentialis gcneraliffimi ipfius Verbi : fcd fub ra-
tione modorum fpecialium , vel accidentalium,
vt vifum eft.

Et notandum qu6d Donatus pofuit quatdam
Aduerbia fpecialia perfonalia ; quac tamen Ad-
uerbianon funt,ncc Vcrbum rationeperfonacde-
terminant : quia ctiam polfunt adiungi Verbis,
qua: funt nuUius perfon£E,vt dicendo : legiturme-
cum,amatur tecurn. Vnde dicendum , quod fecun-
dum Prifcianum, funt Pronominacum Przpofi-
tione per Anoftrapham prolata : & tranfitiue
cumVcrbis a parte p6ft conftruiia. Sicctiam
patet , quod ficut modus fignificandi eflentialis
generaliffimus Aduerbij diuiditur in modos fub-
alternos ad modos fpecialiffimos defccndendo:
fic pari modo Aduerbium fimpliciter fumptum,
diuiditur in Aduetbiafpccialia.

Diuidicur autem Aduerbium , primoinAd-
qerbium determinans Verbum ratione fignifica-
ti , &in Aduerbium ratione modi fignificandi.
Aduerbium determinans Verbum ratione figni-
ficati,fubdiuiditur in Aduerbium loci, quaatitatu,
cjHalitatis,& vocandi.

Item Aduerbium detcrminans Verbum ratio-
ije modi fignificandi,fubdiuiditur in Aduerbium
detcrminans Verbum lAtione compo/itienu, ratio-
i;ie modi,Sc ratione temporu.

Itcm Aduerbiuin determinans Vcrbum ratio-
ne compofitionis fubdiuiditur in Aduerbium interr
rogandi,dubitandi, affirmandi, negandi, modificandi,
ordinis,fimilitudinii,euenti4s,prohibendi,eligendi,con-
gregandi,demonfirandi, refidendi, excludendi. Item
Aducrbium detcrminans Verbum ratione modi
fiibdiuiditur in Aducrbium hortandi , & eptandi.
Itcm Aduerbium determinans Verbum ratione
temperis , fubdiuidifur in Aduerbium retjuirens
tempus;Sc Aduerbium rejpendens tempfu,de quibus
omnibus di^^^vd eft.

De Cemparatiene ,/p*cie, Bcfytfra dicendum cft
hJe, ficutjnt^pminc. Ef fic patcnt modi fignifi-
candi eftentiales , & accidentalcs Aduerbij , qui
funi,& quot fijnt , & a quibus prpprietatibus fu-
ipiintur.

^emodofigntficandi ejfentiali generalif-
fimo Participij.

Capvt XXXVI.

MOdus fignificandi cfrentialis generaliffii-
musParticipij,eft modus fignificandi per
modum efie indiftantis a fubftantia. Circa quod
notandum , quod modus effe in Participio , & in
Verbo.ab cadcm rei proprietate oritur , qua: eft
proprietas fluxus , & fucceffionis j & in hoc mo-
do Participium ^ Verbo non difcrepar,

Modus autem indifiantis a fubftantia, feu mo-
dus vniti fubftantix , fumitur ab eadcm rei pro-
prietate in Participio,a qua fumitur modus adia-
centis in Nominc : & cempofitie in Vcrbo : & hacc
eft proprietas inhxrentis alteri fecundum efte.
Et non cft inconueniens ab eadem rei proprieta-
temodos fignificandi diuerfos,non oppofitos,
oriri : cum modi fignificandi oppofiti, in eadem
voce poffint fundari. Et pcr hunc modum figni-
ficandi , Participium a Verbo diftinguitur,& per
ipfum Participium in fuum fuppofitum in con-
ftrudione,& in fitu coUocatur.

Participissm eigo,eJlpars orationis ,fignificansper
modum cife indiftantis a fubfiantid ,fiue vniti cum
fitbfiantia, quod idem eft. Et dicitur participium,
quifipartem Nominis , & partcm Verbi capiens,
non partem eirentialcm , id eft, modum eflcntia-
lem vtriufque. Et quidam dicunt quodPartici-
pium fignificat pcr modum entis, & per modum
ejfe, quod falfum cft ; quia tunc Participium non
cftct ab vtroque diftin(^um fpecificc , quod eft
inconuenicns.Sed pro tanto dicitur Participium
capcre partcm Nominis & Verbi : quiahabet
quofdam modos fignificandi accidcntaies modis
^ccidentalibus Nominis,& Vcrbi confimiles , vt
ftatim apparebit.

De modfi fignificandi ejfentialibiufitbal-
ternis ^ j^ecialijfimis Participij.

Capvt XXXVII.

SVb modo eftentiaU gcneraUffimo Participij
ad modos fubaltetnos dcfcepdamus. Diuidi-
turautem modus(^ indifiantit, in tres modos
fubaltcrnos.Primns modus eft niodus fignifican-
di per modum ej/e ^generaliter re^eSbs cuiu/libet efie
fpecialis. Et hic modus conftituit Participium
jfithjlantiuum,\t ens, exifiens. Secundus cft modus
fignificaAdipet modum ejfe generalis , reffeSuno-
minationis prepria tantitm. Et hic modus confti-
tuit participium vecatiuurn ; vtnominans , vecans.
Tcrtius , eft modus fignificandi per modum ejfe
Ipecialis aEHenis,velpaJfionis. Et hic modus confti-
tuit Patticipium ^dieEiiuum.

Et fnbdiuiditur ifle modus effc fpeciaUs aftio-
nis , vel paffionis in quatuor modosefTcntiales
fpecialiffimos. Primus., eftmodus fignificandi
per modum aEHenis tantum ; & hic modus confti-
^uit Participium ab aSliue defcendens , vt legens,
amans. Secundus modus , eft modus fignificandi
^et modam pajftonis tantum ;& hicmodus con-
ftituit Participium Jk Vcrbo/^ft^aodcfcendens^vt
amatMt,U£l$u. Tcrtius cft modus fignificandi per

modum

I.

Partieipium,
Cenuenit
cum Verb».

Eiui differen'
ti» k Vtth.

3-

Definitur.

Ratit eiut.

Eius diuiji»
fubalternM.

* genertslii.

Subn»Hti-
uum.

Vecatiuum.

■^diefliuum,

Diuifie Ad-
ieSiui in
qutttutr mt-
des.
Aaiuim.

Pnjfiuum.
Neutrum.

Grammatica fpeculatiua.

65

CmmUHt.
6.

t.

I.

MtimfiiHi-
JU»ndi Meci-
dentnliiPnr-
ticipij.

Donat.c. de
FMrtififit.

X.

I^faprac.is.

5-

Accidtnmlis
m*di,fuimH.
tuaHtur i
fubfiMUi».

vnoAamneutrim :ic huiufmodi modus conftituit
Participium a verbo neutro dcfccndcns , vtftans,
currens. Quartus cft modus fignificandipcrmo-
dum vtriufque fimul : & hic modus conftituit
Participium k Verbo communi dcfcendcns, vt cri-
mtnans,crimtnattu,8c huiufhiodi.

Et/icpatet , quod ficut modus efTentiah^s ge-
neraliflimus Participij diuiditur in modosfub-
alternos,ad fpeciaUinmos defccndendorficetiam
Participium, fimpliciter fumptum , diuiditur in
participiumy«^4nriM«m,& adieEiiuum , & vocati-
Mum. Adiediuumfubdiuidicurin<f^fM«m , pajf-
uum,Heutrum,Sc commune.

De modu JignificAndi accidentalibM
Parficipij.

Capvt XXXVIII.

COnfequcntcr de modis CgniHcandi acci-
dentalibus Participij videamus.Sunt autem
fecundum Donatum , fex accidentia Participij,
fcilicet ,/ignificatio,genM4, ternpw, numerM,figura,
r4/«w.Significatioin Participio,fccundiim Gram-
mat^cos idcm eft,quod genus in Verbo, & ab ca-
dem proprietatefumitur.Genus autcm in Verbo,
vt didlum cft, eft modus fignificandi per modum
dependcnti* Verbi ad obliqnum poft fc,in ratio-
ne termini : & hoc idem e^ftgnificdtio in Partici-
pio,

Ex hoc fequitur quod qucmcunque modura
fignificandi Veibum exigit poft fc in obliquo,
ratione generis, eundem cxigit Patticipium poft
fe in obliquo, rationc fignificationis. & hic mo-
dus cft modus fignificandi in ratione tcrmini ab-
folute,& non contra6li,tamen contrahitur: vt di-
{kam eft de Verbo *. Qu6d autem aliquod Par-
ticipium fit fignificationis iCiivx , vel pa(Iiuz,&
lic de aliisjhoc totum de partc vocis attenditur.

De genere,numero, figura, ca/it , Scper/ona , ^cut
in Nomine didum eft, intclligitur hic:& dc tem-
poreeodcm modointcUigitur hic , ficut diftnm
cft de Verbo.Sed tamen notandum,qu6d Nomi-
na Adieifiiua,& Pronornina,quae funt Adicdliua,
& Pat ticipia AJiediua,habcnt caftH,nHmerum,ge^
nue,&c per/inof, no cx parte fua: rci,per fe Joquen-
do ; fcd ex partc rei fubicdx. Nam fignificaturn
iftorum nonftat per fe , fub proprietatc agendi,
vel paticndi , a qua oritur genM ; ncc ftat pcr fe,
fub proprietate vnius,vel plurium,iqua fumitur
numerus , cum accidcntia numercntur adnume-
rationem fubicdorum ; ncc ctiam ftat per fe.fub
proprictate termini , vel principij , a qua oritoc
cafus : non cnim tali dependcntia conft;:u£lio
cnunciatur , & terminatur ; nec etiam ftat pcr fc,
fub proprictatc loquendi , ^qua oritut pcrfona:
fcd rcs- fubic£bi per fe fub iftis proprictatibus
confiftif. Vnde dida accidentia infunteiipcr
attributioncm fui ad fubicftum , & ide6 etiam
huiufmodi adiediua requirunt didaaccidentia
in fubieftis, non per modos fignificandi propor-
tionales,fed fimiles:fcilicct,fimile^*«w, fimilem
numerumSmWem cafitm, Cimilem per/onam, requi-
runt, vt poftea patebit. Et fic patent modi f»gni-
ficandi Participii eftcntiales, & accidentales, qui
funt , & quot funt ; & ^ quibus, proptietatibus
oriuntur.

Dc fignificato Participij hoc intclligendum
cft, (^uod intelligitur dc fignificato cuiuilibcc

termini concreii accidentis-, quod qividam po-

nqnt aggregatum cx vtroque,fciIicct cx accidcn-

te,& fubiedo. Et quidam ponunt illud folum Opiniuut

efle accidens , fub modo depcndcntis adipfum '*'"^*^f*'

fubictftum. Alij ponunt aggregatum formalitcr

eire : tamen per rationcm accidcntis. Et quia

omncs iftae pofitiones habent forte dcfcnforcs;

idc6de fignificatoParticipij difputantibus rdin-

quantui*

De modo Jigmficandi Coniun&ionu tam

ejjentiali generalij^imo , quam /hbal-

ternoj^ecialijitmo.

Capvt XXXIX.

MOdus fignificandi eftcntialis Coniundlio-
nis generaliflimus eft modus fignificandi
per modum coniungtntis du» extrema. Et fumitur
iftc modus fignificandi i proprietate coniungen-
lis, & vnientis in rcbus * cxtra. ConiunlHo crgo
eftpars orationis ,per modum coniungentis duo extre-
inafignificans.

Sub modo cflcntiali generalifllmo Coniun-
£lionis, ad modos * fubalternos , per diuifionem
defcendamus. Diuiditurautem iftemodus con-
iungentis duo extrema , in modum coniungcntis
duo cxrrema/»fr vim, & in modum coniungemis
duo extrema per erdinem. Et hos duos modos
Donatus iif^^c\\iX.potrftatts. Et habct fe fimiliter
poteftoi in Coniun(5tionc , Gcm ftgtificatioin Ad-
ucrbib. Nani Cicux/ignificatio in Aduccbio,confi-
ftit in rpeciali modo dcterminandi : (xcpoteftoi in
Coniun£tionc,confiftitin fpecialimodo coniun-
gendi. Et iftiufmodi modus cft tnodus coniun-
gendi^/rz/iwi , 8c per ordinem. Ex hoc patet qu6d
poteftoi in Coniun6bione npneft modus fignifi-
candi accidcntalis , nifi pro tanto, quia cft extra
rationcm Co.niuuftionis fimpliciter,& abfulu-
tc fumpts, vt didtumcft de fignificatione in Ad-
ucrbio.

Modus fignificandi per modum eeniungentis
duo exrremaper vim,eft modut fignificandi,^ vniendi
duo extrema , ^ua inter /e dependemiam non hahent,
vt duo Subftantiua,vel duo Adiediua , vcl duas
orationcs,intcr fe ordincm non habentcs. Et di-
uiditur in duos modos cftcntialcs fpccialiflimos.
Quorum primuseft modm fignificandi per tnodum
ccniungentts duoextrema inter/e, & r*fpe£lu alicuim
tertif. Et ifte modus conftituit Coniundbiones
copulatiuoi.Secimdus modus edmodm fignificandi,
per modnm conittngentii duo extrema inttr fe,^ di-
ftinguendoearefpeEbi tertjif.Et hic modus conftituit
Coniundioncs difikn5Huai,de quibus Boctius di-
cit , quod ConiuniHo difiunBiua/entit hoc , ^uodea
qu* coniungit.fimuleffenonpermittit.

Itemroodus fignificandi pcr modumconiun-
gentis duo exttema /ecunJkm ordinem , eft modus
vnientis duo extrema pcr ordinem inclinata ; &
diuiditur in duos modos cflcntialcs fpecialifli-
mos : quorum primus cft modm fignificandi per
modum coniungentis duo extrema fecunditm ordinem
exparte ante ,fe tenentia. Et hic modus conftituit
Coniunfbioncs caufates , <mx fe cencnt cx parte
anrecedentis,qqod eft caula confcquentis, dicen-
do ficSocrates eurrit,ergo mouetur.

Secundiis ,eft modmfignificandi permodum con-
iungenttt duo extrema , fecundkm ordinem. , ex parte
eonpjuentis , /i hahtntia. £c hic modus conftituic

Coniun

Ceniunllh
(jr mtdui fi-
gnificMHdi
iiut.

* cztremt.
Definitur.

6.

♦ fpecialifC-
tnos.

Due Mtdi
CtniunOio-
nit.

Donat cip.
de C<n«Mfr
Hitne.

. 7-

frimus mt-

dus.

♦ vnitntit.

Diutditur in
dutt.

CtpuUtiua.
* difiungen-

DifiunfHuM.
Boct. Iib de
diuifiooibus.

8.

t. MiJusci-
iungit ptr tr^
dintm.

CiniiptSii
caufaiit.

66 Grammaticafpeculatiua.

♦ etniungtn-
tii i euiut ip-

lO.
lExfletiH*.

K»ti» tx fUf-
jieitHti» di-
nijitnis.

II.

ConiilfiAioftes tMietialis : 8c beric rationales di-
cuntur , quia magis fe tenent ad partcm * confi-
^HemiitCuiui Vaiio dependet ab"antecedente,vt di-
cendo : Terrainterponitur inter /olem, &lH»am;er£o
tunaeclip/atur.

Et eft notandum, quod quxdam Coniundio-
nes dicuntur expletiua , quae fecandum vcritatera
noii func Coniun(3:iones,'quia non coniungunt,
fed tantum coniundba ornant, & in fermone non
fumuntur propter neceflitatern , fed propter or-
natum. Si autem e.as Coniundiones f*y>/«»«<«
volumus includcre in fpeciebus Coniunftionis,
hoc modo fufficicntiam harum fpccicrum fuma-
mus : Omnis Coniundlioaut coniungitduoex-
trcma,autduo extrema coniundla ornat. Si con-
iungit,'hoc.eft dupliciter , zurpervim ,iUTperor-
dinem.Siper wwj.hoc eft duphciter,aut coniangit
aliquid intet fc diftingucndo tcfpcdlu tertij : &
ficfunt Coniunftiones di/iunSHHa\ Ci per erdinem,
hoc eft dupliciter , aut Coniundio fe tenet ex
parte anteccdentis,& ticfunt cau/ales ; aut raagis
ad confcqueris,& fic funt rationales.

Si autem Coniundtioextrema non coniungit,
fcd coniundla adornat,fic lunc funt Coniiinftio-
ncs expletiuit ; quia extraplenum fenfum oratio-
nis funtpofitae. Et ficpatct,qu6dficutmodus fi-
gnificandi effentialis generaliilJimusdiuiditur in
duos modos fpeciales , ad fpeciaHflimos defcen-
dendojficdiuiditur Coniundio fimphciter fum-
pta in coniundionem coniungentem^*r vim , &
coniundionemconiungentem perordinem. Con-
i\xn^\o per vim coniungens diuiditur in coniun-
(Slionem copulatiHam,&c di/iMicliuam. Item Con-
iunflio coniungens/^^rorii/iww.diuiditur in cou-
iundionem caufalem &c rationalem.

I.

De modti Jignificandi accidentalibu/
Coniun^ionu.

C A P V T X L.

COnfequenter de modis (ignificandi acci-
dentahbus Coniundionis vidcamus : qui

dtntalestres. funt tvcsSciUc^t fpecies,figHra,8c ordo. De(pecie,8c
/igura in Coniundlioneidem ficut in Nomine di-

^, , . cendijmcft, ab eifdem enim proprietatibus fu-
muncur vtrobique. Ordo in Coniundione fu-
mitur;ib ordine in rebus ab extrL

Eft tnimordo in Coniunftionc modus figni-
ficandi a6liuus,quo mediante, Coni«n6tio ordi-
nem extremorum confignificat,ratione cuius or-
dinis aut coniundio prxponitur tantiim , aut
poftponitur , aut indifFcrcnter praeponitur, &
poftponitur cxtremis coniundkis. Et fic patent
modi fignificandi Coniun(2;ionis qui funt , &
quot fimt,& vnde oriantur.

X.

De modojignificandi ejfentiali generalijfi-
mo Pr<epofitionu.

C AP VT XLI.

MOdus fignificandi eflentialis gencralifli-
mus Prjepofitionis , cft modus fignificandi
iW*Lj ' eius P'^'^ modum adiacentis alteri ca/itali ipfum conira-
epntialit fi- hens,& ad adum retorqucns. Et ifte modus Prai-
gntficandi. pofitionis fumitur a proprictate detcrminatio-
his,& coar<5lationis intebns.

Et eft notandum,qu6d Praepofitio hon cft in-
ucnta propter vcrba vehcmentis cranfitionis, vt
quidam dicunt;hoc enim non videtur Gramma-
ticc di(a:um,cumfGrammaticusyeloccm,vel cat-
dam tranfitionem non confidetct. Itcm quacdam
verba Prspofitiones exigunt,quz tamen nuUam
habent tranfitionem,ncc velocem,hcc tardam,vt
dicendo , y»w» «■» «/or/iff , nam incongrue dicitur,
fum in domo. Item dicendo annulfu exauro .^illud
noraen annulfu, exigit Pra:pofitionem,non t^en
vllam tranfitioncm habct,vt patet de fe.

Vnde dicendum eft , qu6d Pracpofitio inucnta
cft finaliter propter * cafuale, non quodcunquc,
fed quod cft Aceufatiuus , & Ablatiuus.Nam,flc-
uti di(5bum cft de Nominc , f quod Accufatiuus
eft modus fignificandijff ^M^ra^contrahibilisper
mod^um vt ad quem, in tjtiem , prope qttem , & iuxta
^uem, &ficdealiis. Similiter Ablatiuus eft mo-
dus fignificandi per modum vt ejue, conrrahibilis
vt k ^uo,8c in quo, Sic/lne ejuo , & huiufmodi : talis
autem coardatio cafuaHsfit pet Ptxpofitioncs
Accufatiuo cafui,vel Ablatiuo dcferuientes.

VndePraipofitio inuenta cft,vt ptimo modum
cafualem contrahat,& coar^flct : & deindc cafua-
lem ad a(£bum reducar. Per hoc enim qu6d Prx-
pofitio cafuale coar(Stat,& contrahit, Prspofitio
cafualead a(Slumreducit, & fufficicntcrdirp.onit,
vtcura zCtxx conftruatar,& fumatur.

Hic fumitur aClm pro conftru(3:ibili dcpcn-
denti ad cafuale , non cnim dependens ad cafua-
le.mediantc Pracpofitione,femper cft a(Slns , licct
vt frcquenter. Eft ergo Pntpo/itio pars orationis,
fignificans per modurn adiacentis alteri cafitali, ip/iim
contrahens,(Jx ada^um reducens,8cc.

r-

^ caruin,nea
qucracun-
que,fed quL
f fupca C.19.
Finis Pr*ft-
fitionis.

6,

Defimti»
tTtfefiticnis.

De modij fignificandi tam fuhaiternisi
quam ^ecialiffimii Vrttpofitionis,

C AP V T. XLIL

SVbhocautemmodo generalifllmo Prspofi-
tionis , ad niodos fubalternos per quandam
diuifionem defccndamus. Diuiditur autem iftc
modus generalifllmus Praepofitionis in trcs mo-
dos fubaltcrnos,quorura primas eft modus fignir.
ficandi pcr modum contrahentis,& retorqucntis
u4ccu/atittnm tzntum. Sccundus modus eft modus
fignificandipcr modum conttahcntis , & retor-
quehtis ^blatiuum tantiim. Tertius modus , eft
modus fignificandi per modum contrahentis , &
retorquenris Accufatiuum , & Ahlatiuum , fcilicet
vtruhique indifterenter.

Et hos tres modos circntiales fubalternos,vo-
cat Donatus ca/iim Vrapo/itionis. Et habet fe fimi-
litercafus in Pra:!pofitione,ficuty^««/fc(«»o in Ad-
uethio,8c petefiM i» Coniun(Slionc. Nam ficnty?-
gnificatioin Aduerbio , confiftit in modo fpeciali
determinandi,&/'«i^<tr in ConiuH(5tionc in fpe-
ciali modo coniungendi : Ciccafttf in Praspofitio-
neconfiftit in fpeciali modo cohtrahcndi, & rc-
torquendi. Et hoc criplicitcr variatur, vc didum
eft j & ex hoc pacec quod ca/iu non eft accidens
Przpofitionis , nifi fccundiam quod di£bum eft
de /ignificatiene i« Aduerbio , & depotefiate in
Coniun(5tione.

Item,primus modus fignificandi , fcilieet , per
modum contrahcntis Accu/atiuum, diuiditur in
triginta modos fpecialiflimos , triginta fpecies
fpecialifl!imas Prxpofitionis conftituenres , quae

funt

I.

Modi ftibal-
temi fignifi-
eandi tres.

Don. cap. de
BTtpofititn*,

5'

Primus mt'
dus fignifi-
eandt frtfO*
fitionis.

Grammatica (peculatiua.

67

4.

Smmdm

Ttrtim
dm.

Vtt tim in

8.

"¥ compoC-

tioDC.

t Pratpofi-
doais.

* aJiaoga-
tar.

funt ^*«/, *ntt , &c. qu« diuerfos habent modos
contrahendi cafualc ; Jicct in his non inucniatur
pluralitas indiuiduoruro : fcd quot /lint fpccics,
tot funt indiuidua.

Secundusmodus (ignificandi , fdlicet mbdus
contrahentis ^^/<««*iw»tantum,fubdiuiditur in
quindecim fpccics,quindccim fpecics fpccialifli-
mas Przpoittionis conftitucntes : qux funt 4,4^,
^Pfntticc, Dequibusidcmeft dicendum ilcut
prit^s.

Tcrtias modus fignificandi , fcilicet per mo-
dum contrahentis vtriimquc cafualc , fubdiuidi-
tur in quatuor modos fpecialiflimos , quatuor
/pccicsPracpofitionis conftitucntcs, qu« funt,i«
fi*l',fMper,Si.fiihter. Et fic patcf,qu6d hcut modus
fignificandi eftentialis gcneraliffiraus Prxpofi-
tionis diuiditur in modos fubalternos,ad fpecia-
liffimos defcendcndo ; fic Przpofitio fimplicitcr
rumpta, diuiditurin Pracpofitiones dcfcruientes
AccHfattHo tantum , & in Pra;pofitiones defer-
uicntcs -^^/4/M<fftantura:& in Przpofitioncs dc-
/eruicntcs vtrique.

Itcm Praepofitiones dcfcruicntcs jiccufitiMo
tanti^m,diuiduntur in triginta fpccies, & Pracpo-
fitiones defcruicntcs AhUtitioia.m\xm in quindc-
cim fpecies : & Praipofitiones dtferuientcs vtri-

?[ue , in quatuot fpccics , de quibus omnibus vi-
um eft.
Notandum, qu6d cum frtpofitio iiatm 'ipr^-
ponendo, quod fecundum Grammaticos dicitur
prarponi partibus orationis dupliciter. Vno mo

10.

IntnifiH*.

T}e modo Jignificandi ejfentiali gentralif-
Jimo InterieSiionis,
Capvt XLIII.

MOdus fignificandi efTentialis gcneralifll-
mus Interiediionis, cft modus fignificandi
pcr modum determinantis altcrum , quod eft
Vcrbum,vel Participium,* affc<aiones animi re- * com affc-
pracfcntans. Nam cim anima afficitur motu do- ^'<">'s '«:
loris,gaudij,metus,& huiufmodi : hoc pcr Intcr- P«^«""o-
ic(ftiones exprimiiur. Vnde Inteticdio dctermi-
nat Vetbum.vcl Participium non fimplicitcr.fcd
in comparatione ad animam,eius afFcdlum expri-
mens.

InterieElio ergo efi pars orationii fignificam per \ \ ,
moJum determinantU alierum , tjiuod efi Perhum , vel Defimtitr.
Participium, affitSlm , vel motiu anima reprtfentans.
Et hoc voluit Donatus fignificarc , cum dixir,
quod InterieElio efi pars orationis fignificans mentis Donat. c.de
affe6lMm,voce incognita : id eft, conccptum mcntis l»t*riiai$ne.
fub voce non dcliberati , fcd quafi abruptc pro-
latl.

T)e moduJignificandiJpecialijSimuy f^ df
fi*fficientia Dimfionu InterieSiionu,

Capvt XLIV.

do pcr 4^^<y/r(Wm , *cura Pr^pofitio feruat fibi ^Vbhocmodo encntiali gencraliffitfiolntcr-
vim diuifionis:& manct Prspofitio per cius mo- i3ie6lionis , ad modos fpecialiffimos dcfccnda-
dum fignificandi eircntialcmgcneraliffimum. Et

II.

hsc eft vcra Prxpofitio , & ab aliis partibus ora-
tionis diftin£ta. Alio modopracponiturpartibus
orationis per compofitionem ; & tunc non manec
per fe di(ftio,nec pars orationis : fed cadit in vim
di(5fcionis,cum qua componitur:& tunc Pracpofi-
tio non retrahit,nec retorquct,fcd complct , auc
mutat,aut minuit.

Przpofitio autem dupliciter componitur cum
partibus. Vnomodo feparabilitcr, ita quod prx-
ter corapofitioncm potcft didtionibus adiirngi,
& ik * didionibus fcparari, & fub f proprio mo-
ftrare. Alio modo infeparabilitcr,& fic non rae-
rctur dici Praepofitio, nifi valdeihiproprie , pro-
pter quandam fimilitudincm , quam habct cum
Pracpofitionc in compofitionc. Nam ficut Prac-
pofitio in compofitione complet,aut mutat t aut
minait:ficetiam iftxjvt eUftrahotreprobo, regredior,
& huiufinodi.

Et vltimo cft notandum , quod Prxpofitioncs
in compofitione , non funt verac Pracpofitioncs,
quia pec fc nihil fignificant , cura non fint per fe
didbiones , nec etiara pcr fe modura fignificandi
habcnt ; fed adduntur aliis dicftionibus tanquara
(yllabicac adicdliones : vt met ,pte ,hi huiufinodi.
Quarc autem habitudo, vcl circumftantia caufa-
rum * attribuitur Prxpofirioni , hoc magis for-
tafse ex fignificatione conftruflibilium extre-
morum elicitur.Nara Prxpofitio extra compofi-
tionem , fi per fe profcratur,nulla circumftantia
caufarum pcr cam expriraitnr , nec de vi vocii,
nec de vi ugnificati , nec de vi alterius modi (\-
gnificandi : & fic patent modi fignificandi Prz-
pofitionis,qui funt,& quot funt,& a quibus pro-
ptictatibus fumantur.

Admiraatii,

»f-

mus.Diuiditur autem illc modus in quatuor mo- Eim iiuifi:
dos fpeciales.

Primus eft raodus fignificandi. Intericdlionis, j j
per raodum dctcrminantis altcrum , motum do- jnuriiait
loris , vel triftitix in anima reprxfentans. Et ifte doUntii.
modus conftituit Intericdionem dolorii,\thet4.

Secundus modus , cft raodus fignificandi per
modum detcrroinantis altcrum , motura gaudij, CauUntii.
vcl lactitia: in aniraa rcprxfcntans.Et iftc modus
conftituit Intericdlioncm/itf//»*, vt«»4*, & hu-
iufmodi.

Tertius modus , eft itiodus fignifieandi per
itiodum determinantis altcrum, raotum admira-
tionis in anima reprxfcntans.Et hic modus con-
ftituit Intcrie(ftioncm admirationu:vt Pap4,8c hu-
iufinodi.

Quartus modus j eft modus fignificandi pcc
modum dcterminantis altcrum, motum tcrroris, Mttuntit.
vel mctum repracfcntans.Et iftc modus conftituit
Intcric(ftiones »jrfii«,vt dech,at, & fimilia. Et hos
quatuor modos fpccialiffimos cftcntialcs Inter-
iedionis Donatus fuby^m/Sf^/iM^comprchen- Doaat.cicat
dit:& habet eodcm modo {efignificatio ad Intcr-
icdlionem,ficuty^>t//$f4(i0 ad Aducrbitim, Scpott-
fia* ad Coniun^ionem , & eafite ad Pracpofitio-
ncm.

Sicut cnim fignificatio in Aductbio confiftit in
fpecialimodo detcrminandi ; icpoteilat in Con-
iundtionc in fpcciali modo coniungcndii& cafm
in Prxpofitionc in fpeciali modo contrahcndf;
fic figmficatio Interie€tionis confiftit in fpeciali
modo dctcrminflndi,fpccialcm motum in anima
rcprzfcntans. Ethocconfiftit inquatuor modis,
vtvifumeft. Et idc6yl^)ff4Wpnoncft accidcns
Intefie6lionis;nifi ficut vifum eft de aliis.

Sufficicntia iftarum fpecierum fic poteft acci-
pi : Cura interie^io determinstt Vecbum , & ex-

pximit

i€.

»7-

S-gicitntta
diitifionit.

68 Grammatica fpeculatiua.

iS.

Trtt faffitnet
0rMtitnit.

ConflruSio,
Cejtgruita^,
Fer/iitfo.

Trincifl»
eon/iritilitnis
quiuuer.
MMeri»U,

f determi-
aatio.

ptimic motus,&afFediones in anima; poteft er-
go anima moueri circa conuenientia , vel circa
non conucnicntia , vel circa mcdio modo fc ha-
bentia.Si circaconucnientia,ncrunt Imeriedio-
nes Uuiite;& circa non conuenientia, hoc eft du-
pliciter ; vcl cadunt fub tempus prsfens , & fic
uint Inceriediones doloru;\e\ fubfuturum, & fic
funt Intcric6liones metiu, quia dc prafenti dole-
mus, & de futuro timemns : fi autem anima afK-
citut circa medio modo fe habcntia , fic func In-
teriedbioncs admirationu.

Notandum crgo cft , quod Intcricdlioncs , &
altac partes indeclinabileSjnon tot modos fignifi-
ficandi habent,quot partes declinabiles , quia fi-
gnificatum parrium indeclinabilium paucis fub-
fiftit proprietatibus , fed fignifica(io partium
declinabilium multis : ideo pauciores func mu-
Ai fignificandi, partibus indeclinabilibus , quclm
dcclinabilibus. Et fic patent modi fignificandi
Intcrieftionis , qui funt , & quot func , & vnde
oriantur. Et hzc dc modis fignificandi clfcntia-
Jibus & accidcncalibus od^o partium oratio-
njs, prouc ad Etymologiam fpedianc , dida fu£-
cianc.

De tribuj paj^iombw oSJofartium oratio-
nu tngenerali.

C AP V T. XLV.

HAbito de modis fignificandi odio parcium
orationis,fub rationc , qua func principiiim
formale partium fcrmonis, fccundum quem mo-
dum pertinent ad Etymologiam , confequcncct
de ipfis dicamus pcouc funt principium eflSciens
intrinfecum conitruftionis , & aliarum paffionii
fermonis : fecundum quem modum pcrtincnt ad
Diafyntheticam ; & hoc nihil aliud eft,qu^m ap-
pJicare cos ad conftru(ftioncm,.congruitatcm , &
pcrfe6tionem,oftendcndo qui modi fignificandi,
quarum conftrudionum , congruitatum, pcrfc-
^ionum, func principia. De his crgo cribus paf-
fionibus decerrainemus.

Primo earum principia in gcnerali videarous.
Sunc aurem quacuor principia efientialia eoi^-
ftruendi fcrmoncm congrue, & perfe£l:^,fcilicec,
mttteriale,formale,efficiens,8cfinale.Pnncipiammti~
teriale conftrucndi.func conftrudibilia;quia ficuc
£e habec fubiedum ad accidens , fic fe habcnc
conftrudtibiliaad conrtru6tionem;fed fubieftum
eft materia accidentis , nam accidens non habec
materiam ex ^ua, fed in qua ; ergo conftru^ibilia
funt matcria conftruaionis. Et vnius conftru-
^tionis non funt plura , vel pauciora duobus;
quia, vc pacebic , conftrudliocaufacurex dcpcn-
dcntia vnius conftruiSlibilis ad alterum : fed vna
dcpcndcntianoncft nifi duorHm,fcilicet depcn-
dentis, & dcterminantisjcrgovnius conftrudiio-
nis non funcnifiduo conftrudibilia principalia,
fcilicec dcpendens,& cerminans.

Ec ex hoc patet error dicentium hanc conftru-
£kioncm effe vnam : Homo alhns currit bene. Nam
hic funt diucrfae dependentiaE : vna,qua Adic6li-
uum dependet ad Subftantiuum : alia, qua Vcr-
bnm dcpendct ad fuppofitum:tertia,qua* detcr-
minans depcndcc ad dcccrminabile;ergonon eric
hlc vna conftruftio.Similiter cum dicitur,5ofni-
tes percHtit Platonem :hic propter diuerfas depcn-
dentias Vcrbi ad fuppofitum antc fc , & ad obli-

quum poft fe, non poteft efTe vna conftru&io > vc
defe patcc.
Pcincipium^rw*»/^ conftrudlionis,eft vnio con-
ftrudibilium , hocenimeft forraarei, pecquod
res habec efrc:fed conftru^tio Kabet effe per con-
ftrudibilium vnionem ; ergo conftrudiibilium
vnio eft forma conftrudlionis.

Principium ejficiens conftrudlionis eft duplex,
fcilicet extrin/ecum,Scintrin/icum.I»trin/ecum,rant
modi fignificandi rcfpe£liui,ratione quorum,vcl
vnum conftru&ibile eft ad alcerum dcpcndens,
vef alterius depcndentiam cerminans : ^ quibus
modis fignificandi refpedtiuis, abftrahuncuc duo
modi fignificandi generales , fcilicec modus de-
pendendi in vno conftrudtibili, & modus depcn-
idenciamcerminans inalcere conftru6tibiIi.

£c hi modi fignificandi dicuntur efficere coi}-
ftrudionem pro tanto;quia przparanc ,& difpo-
nunt conftrudibilia, ad adualem vnionem, quae
fic pec incelledium : lich quaedam magis temo-
tc,& quaedam magis pcopinque , vc paccbic in fe-
quentibus.Ec dicunturmodi fignificandi princi-
pium intrin/ecum , quafi incec conftru<Stibilia ma-
nences. Sedprincipium efficiens extrinfecum , cft
intellcdlus,qui conftrudibiliapermodus fignifi-
candi difpolita,& prazparaca a^u vnit in conftru-
<5tione, & fcrmonc. Conftrudtibilia enim quali-
tercunque fumme difponantur ad vnioncm , pcr
fuos modos fignificandi ; nunquam ramen vnum
conftrudibilc attu fe alteri vnit : fed hoc fit per
intcUedum, vt di^^uni cft. Et dicicur intelledlus
principium extrinjecum, quafi extra conftru^ibi-
11)^ manens.

Principium/W^, cft expreifio mentisconcc-
ptus compofiti. Quia, vc dicitur j, Meiaph.
lex.i I .Fin^ efi.gratia cuiiu aliquid fit;{c6i conftru-
^io partium orationis , fic gcatia cxprefHouis
mencis conceptus compofici:ergo exprefnomcn-
tis conccptus compofiti, cft finis conftru(5tioni£.
Vnde Philofophus i. Perihcrmcnias cap.i.dicit,
qu6d Ea qut/hmin voce,id eft,voces fignificatiua:
in prolatione , quales funt orationes Grammati-
cXifuntnetitpajfionum earumyijua/itnt in anima ; fci-r
licet figna conceptus mencis, vcl animx. Signum
autem eft finaliter proptcr fignificatum : ergo
conftru Aio , vel oracio in Gcammatica , cft fi-
nalitei: proptet exprimeudum mentis cohte-
pcum.

De natura conJiruSiionu infefviA
Definitionis,

Capvt XLVI.

COnfequenter videamus dciftis tribuspaf-
fionibus in fpeciali : & primd de conftruiiio-
Wjfecundo de congruitate, & tetti6 de perfeiHone,
quiaconftruftio eft potior congruitatc , & con-
gruitas prior perfe6lione,vt patebit.

Ad cognofccndum naturam conftrudlionis in
fe,& in fuis partibus fubiedtiuis , notandum eft,
quod conftruftio cft quoddam incomplexum
vniuocum:fecundiim autem Boetium,incomple-
xum vniuocum habet duplicem cognitionem,
fcilicet pet definicioncm , qua rcs cognofcicur
fecundiim fui efle;& pcc diuifioncm, qua rcs co-
gnofcitur fccundum fui pofle. Ad definitio-
nem crgo conftrudionis , & ad cius diuifio-
nem proccdamus. Dcfinicur ergo conftru(3;io

fic.

4-

Trincifium
formale.

5'

Trtneifiam
efficient W».
flex.
iHtrinficum.

6,

ExtrinfieS,

7'

Princifium
finale.

Z.

DtewfirU*
Bione in^'
ei»li.

Boetius lib.
dc dcfinicio-
nib.

Grammatica fpeculatiua. 69

Itipmitit
ttmfirMSit-

ms.

ft.

Dtpnitit tx

t0tfil/U.

CenfimiHt
dimiditur.

Ttanfi/iua,
Intrttnficiu».

Suffititnti»

diuiptnit

frtbMur.

MMtrdiat.

SxJtfendtn-
tis.

^ teitiam.

(ic. CMjtrunh , ' efi-etniirfUHbilitim vmo , tx tntdu
fignifimntU , (fr ihtelle£lH caufttM , ad txprimettdum
mentig conceptumcompt/ittonfinaliter adioMent».

Ad caias incelleduin e(l notandum ,^ <pr6(l
definhio dat caufam innotercendi : 6c cogno-
fcendi cem , vc-habbcur 6iTopicorum cap. i . Sed
res cognofcicurper fuas caufas , ex quibut habet
«(Te: jcrgo per faas caufas habec definiri. .Ex hoc
re^itut , qu6d aliquid fufficiencius cognofcin
tui:., cum pcr fuas caufas omnes cognofcitur,:
qukm.qnando cognofcicur per quaiaam eius
caufas tantum , vc patct cx intcntione Philofo-
phi. 6»Aietaph. texi:*t. & deinceps. Sed pratdida
definicio aggregac infe omnes caufas condru-
6lionis,nam per ly confhuSHbiliMmf tangitur caufa
materialis : per ly fwi»., caufa formalis : per lyr*
modi^fignificMndicMMfMta, taagitur caufacfficicns
injrinfcca : per \y »!> inteie^u CMMfatm , caufa effi-
qicns cxtrinfcca^perJy'*»!^**'/?^»!*»^/»»» mentitcon:
Cfpfum.ttingkat caufa:finalis : ergo dida definirio
eft ftifficiens.

De Conjhrufiione in fitu fartibfu
^ia diuijiontd.

Capvt XLVI.

Vlfa natura conftrut^ionis in fe via dcHnicio-
nis,confequentcr cius naturam videamus in
fuis partibus , vii diuiHonis fecundum omncs
Grammaticos. Primadiuifioconftruftionis , cft
ha^c : Conftrudbionum alia tranHtiua , aha in-
tranfitiua. Et ifta diuifio eft fufficiens , quia ad
has duas differentias reducuntur cmncs con-
flru£lionum fpecies. Nam retranHtiua , & re-
ciproca ad tranfitiuam reducuntur, vtpofteapa-
tebit.

Ad incellcdlum membrorum huius diuinonis
cft. notandum , qu6d in genere eft dare pri-
mum, quod eftmctrum, & menfuta ahorum,
vt fcribitur lo. Mctaph. Com.y. Eft ergo ingc-
neie conftrudlibilium dare primum conftrudi-
bile : & fi cft dare primum, etiam erit dare fe-
cundum iquiaprimum , & fecundum funt dif-
ferentix ordinis. Et illud eft in omni conftru-
^ione , cpnftru(Stibile primum , quod poft fe de-
pendec ad obliquum, Illad ver6 fecundum,quod
ante fe depcndec ad fuppoficum. Illud eft ctiam
fecundum , quod.dependet ad determinabile. Ec
jracio hocum eA ; quia illud, quod poft fe depen-
dec ad obliquum , dependec ad ipfum , vt ad ter-
minum , & vltimum : quod autem ante (c de-
pendet ad fuppontum , dependet ad ipfum vt ad
principium , & ad primam ; quod autcm dcpen-
det ad fuum determinabilc , dependet ad aliquid
prius fe:determinatio autcm , & difpofitio rei,eft
pofterior ipfa re.

Item notandum,qu6d c^m omnis conftcudlio
requirat duo conftrudibilia , oportct vnum efle
dependens, & alterum dependentiam terminani;
quod Gc probatur : quia illa duo conftrudlibi-
lia , ex quibus fit conftrudio , aut ambo depen-
dent , auc ambo dependentiam terminanc ; auc
vnumdependec, & alterum dcpendentiam tec-
roinat : fed non polTunt ambo dependere , quia
dependcns accipitur vt quid in potentia : fed
ex duobus entibus in potcntia , non fit aliquid *
vnuhi , vtdicitur 7. Mctaph. tcxt, Com.j6.ergo
Sc9ti oper. Tom. I.

exduobus dependentibus non fie conftrudliot
Itcm fi ambo dependerent', mutu6 depcndc-
rcnt. Scd qua: mutu6 dependcnt , funt fimul na-
tura : ^talia non funt fecundum prius, & pofte-
rius ordinata. Didumcft.cnim qu6d conftru-
dlibiliumicft ordo fecimdum prius , & poftcritu;
crgo.&c.

Item conftru£libilia non pQfTunc ambo cer-
minarc , quia terminans , : vt eft terminansv
eftensina£lu ; fed exdupbus entibus in aftu,
non fit tertium j ergo non poftunt ambo ter-
minare.Relinquitur ergo, qu6d conftru£libilium
vhum fit dependens,altcrum ver6 dcpendentiam
terminans. Nam ficut ex matetia,& forma , quo-
rum vnum eft in adlu, alterum ver6 in potcntia,
fit per fe compofitum in naturajfic cx ratione dc-
pendendi, & terminandi fit pcr fe conftru6lio in
fcrmone : illud autem conftrudibile cft dcpen-.
dens , quod rationeadtus modi fignificandi tan-
tum pctit, vel exigitjillud vero conftrudibilc eft
lerminans , quod ratione alicuius modi fignifi-
candi tantum dativel conccdit,&c.

Refumo ergo quod di6lum eft, qu6dinomni
conftrudlione eft primumconfttuaibile,& fe-
cundum. Aut ergo fecundum dcpcndct ad pri-
mum ; aut primum dependet ad lccundum , fe-
cundo per fui dependentiam 'i primo recedente.
Si fecundam dcpendct ad primum , fic eft con-
ftrudtip intranutiua. Co«/?r«fif«o cxgo intranfitiud
efi confiru£Ho,in cjuafecMndum confiru£lihile, perfuoi
modosfigmficandi,dependet adprimum: vt diccndo,
Socrates currit, hoc vcrbum currit , quod cft con-
ftrudtibile fccuiidum, in hacconftrudionc , de-
pendet ad fuppofitum,quod cft primum conftru-
dibilc. Item dicendo, Socrates legit hene , hoc ad-
uerbium bene , quod eft fecundumconftrudlibile
in ifta conftrudione,dependet ad verbum , quod
eft primum conftrudibile. Si autem conftru^ti-
bile dependet ad fecundum,fecundo non dcpen-
dentead primum,fed ad aliud ^primo diucrfimi,
fic eft tranfitiua.

Con^rt^io ergo tranfititut , efi in qua primum
confhuEHhile , per fuos modos fignificandi , dependet.
adficundum , ficundo per eius dependentiam kpri-
morecedente .fidependensfuerit. Et dico ,fidepen-
densfuerit , quia in hac conftruftione quando-
queconftrudtibilc dependentiam non habet, fed
lolum primi conftruftibilis depcndentiam ter-
minat : vt fic dicendo,^w«»r/fl 5«r<«r«n.Quando-
que autem fecundumconftrudtibile depcnden-
tiam habet ,vt fic diccndo , video iegentem iihrum,
hoc Participium legenrem , in ifta conftru6tiune
cum hoc,quod depcndentiam verbi terminat an-
ce fe.quod eft primum conftrudibile in hac ora-
cione,eciam dependct ad obliquum poft'fe,quod
eft diuerfum aconftrudtibili primo.

Exiftispatet, quod conftrudio reciproca, &
rctranfitiua , fub ccanfitiua continentuc. Nam
conftrudio reciproca tranfitiua eft , vc diccndo,
Socrates diligitfiic[\iiz hoc conftcudibile primtim
dcpendet ad fccundum,fecundo non depcndentc
adprimum.fedad aliad,fidependet.Itera retran-
fitiua eft ex duobus tranfitiuis compofiia , vt di-
cendo , Socrates rtgat me,x4 diligamatm , ideo fub
tcanfitiua continetur,

Et fciendum , qu6d iftr due differenti*,
tranfitiMMm,8c intranfitiiatm, fumuntur in conftru-
dlionibus mctaphoric^ , ideft , per quandam fi-
militudinem uanfitus realis.Nam aliquis dicitut
cealiter tranfiie , quando tcanlic de vno loco ad

C alium

6.

Zx ttniMia-
titmt Jeft»'
dtntit.

SimilitiUi,

%.

Duplix mt-
dm tranfti'

9'

Rteifrtca ad.
Tranfitiuam
ridMtitur.

to.

70 Grammatica fpeculatiua.

JiiprentU
T^tnfitiuA
^ IntrMjh
tf»t.

II,

n,

t.

JntrMnfttiu»
dupUx.
Jntrsnfitiu»
ttSuitm.

AU» Perft'

».

♦ cetmm^n-

ttttOI.

«Hum k primo diuerfum .Cum autcm quis pro-
ccdir ad aliqucm tcrminum primum , & in
ifto manet , inde non diucrtens , tunc dicitur
nontranfire, Sic in conftruftione intranfitiua,
quia depcndentia vnius , id cft , poflerioris
conftrudibilis , vadit ad primum , inde non
ttanfiens , ideo intranHtiua dicitur , vt , Socra-
tes currit : in conftrudlionc vcro tranfitiua , de-
pcndentia pofterioris non vadit ad primum , fed
iraufit ad aliud diuerfura a primo,ide6 tranfitiaa
merito nuncupatur,

Notandum vltcrius , quod in conftrudlione
jntranfitiua pofterius confttudibiie ,dependens
ad primum , aliquo modo nititur identificari
cum eo. In conftrudkionc autcm tranfitiua , po-
ftcriusconftru(5kibilenon dependet ad primiim,
fcd per fuam dcpendcntiara ^ primo rccedens,
aliquo modo nititur diuerfificari ab co. Et in-
de eft quodantiqui Grammatici dantes defini-
tiones conftrudlionis tranfiiiux , & intranfitiuat,
dabant eas per idem , & ditterfitm , dicentes , Con-
(iru^ionem intranfititiam effe iUam^in fjua conJlruSli-
bilia pertinent ad idem , vel tan^uam ad idem viden-
tur pertinere.

Conftrudionera autcm tranfitiuam effe illam,
in (jua confiruiiihilia pertinent ad diuerfa , vel vi-
dentur pertinere ad diuerft. lUud autcm dcbct
intelligi modo , quo diftum eft ; quia pro tanto
conftru(SlibiIia in conftru6J-ionc intranfitluadi-
cunrur pertinere ad idem ; quia poftcrius con-
firu(5libile , per fuum modum fignificandi , dc-
pcndens ad primum , aliquo modo nititur iden-
tificari cum eo, Pro tanto etiam conftrucftibilia
in conftruAionc tranfitiua dicuntur pcrtinerc
ad dinerfa ; quja pofterius conftru(n:ibilc,pcr
fuam dependcnriam ^ primo conftru(5tibili rc-
cedens , aliquo modo iiitJtur diuerfificaricum
eo,vcl ab eo. Et fic patet , quid eft conftru-
£tio tran/itiu^ , & intyanfitiua , & quatc fic nomi-
natur,

^e Dimfione conSlmciiom^ intranjitiua

^er aSi(i4.>(^ ferfinojy O^jhecialiter

de intranfitim aBuum.

Capvt XLVIII.

Vlfo dc conftrudlionc tranfitiua , & intranfi-
tiua.confcqucntcr dcfccndamus ad fuas fpe-
cies. Diuiditur autcm conftru(£l:io intranfiti-
ua , in conftru(5lionem intranfitiuam alfuum,
& conftru(Stioncm intranfitiuam perfinarum. Con-
ftruftio intranfitiua a&uum,efi in tjua confhu-
Rihile dependens , per modum aSltis fignificat , vt
dicendo, Socrates currit. Conftru^ftiointranfiti-
na perfonarum efi,in tjua conftrtiSHbile dependens,fi-
gnificatper modum fuhSlantia,vel tjuomedolihet aliter.
vt diccndo,5ocr<ir« alhtu currit bene. Vnde fub his
Tkeriiis dcfcendamus.

luxtaquod notandum eft,quftd cumconftru-
&io intranfitiua aBuum , fit conftrudtio fuppofiti
cum appofito,& intranfitiuaperfonanim fit deter-
minabilis cum determinationc : ide6 fecundum
diuerfitatcm fuppofitorum,& diuerfitatem * dc-
terminantium:diuerfificatur conftru£tio intran-
fitiua a6luura,& perfonarum.

luxta quod notandum,& primum de conftru-
^lione imranfitiua a^tuum , quod in omni con-

ftrudlione perfcda.rcquiruntur duo extrcroa, fe-
cundum fitum diftantiajfcilicct/wp/^o/uww», & ap~
pofitum. Et cum appofitum fignificet permo-
dum diftantis , a fuppofito fecundiim fitum ;
ideo fuppofito * addi non potcft fine mc-
dio. Tale autem medium eft ipfa compofitio, vt
di(5lura cft de vcrbo t.& ideo compofitio in hu-
iufmodi depcndcntia,maxime eft Verbo neccfta-'
ria. Ex quo patet quod omne Verbum requiric
fuppofitum, iiue fit pcrfonale, fiue imperfonale:
fiue finitura,fiue infinitum.Non tamen idem,fcd
aliud & aliud , fccundijm quod compofiiio cum
modo Vcrbi fucrit aliter & alitcr contra^a,mo-
do fignificandi * cafui proportionabili.

Refumo crgo , quod di(5lum eft , quod
ciim conftru(Slio intranfitiua a(Sluum fit con-
ftru(flio fuppofiti cum apppfito : & ciam nihil
fupponat,nifi cafus , vcl habens cafum ; ide6
fecundum diucrfiratem * cafus fupponentis,
diuerfificatur conftru(5lio intranfitiua a(5tuum.
Aut ergo Nominatiuus cafus fupponit , vt di-
cendo , Socrates currit ; aut Genitiuus cafus fup-
ponit , vt dicendo , Socratu interefi ; aut Datiuus
cafus fupponit , vt diccndo , Socrati accidit ; aut
Accufatiuus fupponit , vt diccndo , Socratemle-m
gere oportet; aut Ablatiuus cafus fupponit , vt di-
cendo , a Socrate legitur, Vocatiuus autem fiip-
poncre non potcft , ctira fibi ratio princi-
pij repugnet , vt vifurji cft fupra dc No-
mine f.

SupfefitHtH,
affmfiium,
dtfiamia,
mediuA.
♦ vniii.

t fupra cxf

* compofi-
tioni.

4-

Vari» ceftru-
lHa aSuum.

♦ cafuum
fuppoiiti.

t fupu ci^,

De Principikt congruitatu confiruSiionik
intranfitiutt aSiuum.

C AP V T. XLIX.

PRincipia congruitatis circa fingulas par-
tes iam didlas aflignare poflumus. Notan-
dum crgo primo, quod congruitatis principia
conftrudlionis Verbi perfonalis cum fuppofito
Nominatiui cafus , funt fex modr fignificandi
in appofito dependcnti , quibus conformantur
fex in fuppofito terminanri ; nam in appofito cft
modus * efii , cui in fuppofito corrcfponder mo-
dus entis. Secundo in appofito eft compofitio,
cui in fuppofito corrcfpondct Tx\odus perfifiantu.
Terti6inappofitoeftmodus Vcrbi , cui infup-
pofito corrcfpondetratioprincipij. Et hi modi
fignificandi funt vtrobique principium rcmo-
tum , & coramune huius congruitatis. Quarto
in appofito dependcnti cft modus , fcilicet,
vtipfitm efi alterum : cui corrcfpondct in fuppo-
to vt ^uod efi alterum. Quinto eft conuenientia
numeri in vtroque. Sext6 conuenicntia perfonae
in vtroque.Et ifta funt principia fpecialia, & ap-
probata.

Principia autem congruitatis t intranfitiui
fuppofiti Genitiui cafus cum appofiio , vt diccn-
dOffiti interefi, \ociuendo de principiis remotis, &
communibus,funt eadcm,qu« cranr in przdi(Sla
conftru<5tione, fcilicet ex partc Vcrbi dependcn-
tis antc fc modus^j^ , & compofitio , & modus
Verbi , quibus conformatur in fuppofito termi-
nanti modas entis, Sc modus perfefiantis, & ratio
principij fimpliciter fijmpta. Principia autem
propria , vel propinqua , funr duo modi confor-
mes, fcilicer, ex parte dependentis , modus vt al-
/mw; exparce terminantis, modus vtcuiw.

Principia

r.

* rpeciej.
Principia
cengruitatit
fex.

^fieri.

6.

tconftra-
<flienis in-
cianiitiux.

Grammatica fpeculatiua. 71

j, Principia eongruitatis condrudionis intran-

Cniux , in qua Datiuus fupponit : vt dicendo,
Socrati Mcidit , accipiendo principia temota,
& communia,funt eadem , quz in prcdi^isifed

* rpceialiOi- propria&: "^ fpecialia principia , funt duo modi
m* eonformes , fcilicet modus vt alteri , ex pane

dependentis : & modus vt cui , cx pattc termi-
nantis.

g Principia autem congruitatis , conftrudio*

nisintranHtiuz, in qua Accufatiuus cafus fup-
ponit., vt dicendo, me tfgere, Socratem oportet
firihere ; fumendo principia remota ,funt eadcm,
qux in pracdidis. Sed principia propria fpe-
ciali(Iima funt duo modiconformes. Nam in ap-
pofitp dcpcndenti ,eftmodus Verbi fimpliciter
fumptus , id eft , raodofpeciali , cafui conformi,
non contrd6bu$,nec contrahibilis:& in fuppofito
cft ratio principij adlus fimpliciter , & non con-
cra£la,ncc contrahibilis.

9« Principia congruitatis conftruf^ionis intran-

fitiuae , in qua Ablatiuus fupponit , vt dicendo,
ji Socrate legitnr,rcmotz funt eadcm.quz in pra:-
didlis.Sed principia propria, funt duomodi con-
formes,fcilicet,modus vtab Hli^Mo,in appofito,&
tnodus vt4^M0,in fuppofito.

Et nota , quod omnes iftz confttudiones
Vetbi imperfonalis a parte ^ntc , cum obliquis,
fiunt per modos proportionabifcs , & non per
^ofimilet. '"^''os * conuenientes. Non enim requiritur in
iftis conftruAionibus conuenicntia mmeri , Sc
per/ortd. Vnde fub quocunque riHmero , pixdiiki
Verba poffunt rcfpicerc fua fuppofita , vt diccn-
do , me oportet , vts oportet. Itcm fub quacunquc
perfina , vt dicendo , oportet me , oportet te, oportet,
illum, Sccodcmmodp intclligatut in alii$:& pet
hoc dicuntur impcrfonalia, quafi HHtnero,8c perfi-
iMpriuata.

10. Et fciendum ,quc>d licct ram vcrba perfona-

lia , quim imperfonalia conftruantur cum obli-
quis , hoc tamcn eft diff^erentet ; quia Verba pcr-
fonalia conftruuntur cum obliquis tranfitiue^

* inl^rfo- parte p6ft folum : * fed vcrba imperfonalia con-

Baiarcto ftruuntur tami partcantc intranfitiuc , quam ^

io tranfiti- pancpoft.

ii^,& incran-

fitini. . I _

*Z)tf ConflrHSiione intranjiiiua ferjona-

rum injjeciali,^ prinapifif con-

grftitatij ipfiw.

C A P V T L.

Dl6to de conftrudlioneintranfitiua aftqum
quomodo diucrfificatur , fccundum diucr-
fitatem fuppofirorum , confequeutcr vidcndum
eft dc conftrudione intranfitiua *perfonarum
detcrminaci, cum dctcrminationc:quotnodo va-
riatur,feu diuerfificatut fecundum diuerfitatem
determinationum.

luxta quod notandum , quod quicquid inue-
nitur in fermonc perfedo , vel eft fuppofitum,
vel appofitum, vel aliquidab vtroquediuerfum,
tamen ad aliquod illorum ordinatum, vel cft de-
terminacio alicuius horum tfium : & hzc omnia
inueniuntur inoratione,quz fubfcquicur:5«iw»M
doQrina TuBtf Rhetoris "* infhuit fubtilittr artem
Hhetoncam.

Cijm crgo tdeterminabilis cum dcterminatio-
nc diuerfificacur fecundum diucrfitatcm dcter-
Scoti oper. Tom. I.

I.

tntfMnptiMa
ftrfinMntm.

* deterini-
nabiti quo-
tnoiiodiuer-
fificacur fe-
cundiim di-
uerfitatem
ceiminacio-
num.

Sf*a»»ti»Md
ftrm$**m.

♦ iufiHuit.

■fcon(lru£lio
detcrmina-
tionis cum
detecmina-
bili.

tninationura,autergo dcterminatioadditur fup-
pofito,vel appofito.vcl difFcrenti ab vcroquc. Si
dcterminatio addatui fuppofito , hoc eft duplici-
ter : veWi«c determinaciu cft dcclinabilis , vcl *
indeclinabilis.

Si dcclinabilis , hoc eft quadrupliciter , quia
vei ifta decerminatio declinabilis , cft Adiedi-
uum denominatiuum ; vel cft Adicifliuum reUti-
uum; vcl Adiediuum interrogatiuum j vcl Adictti-
uum diflributiuMm,

S\ Adie<5biuum denominatiuum, fic ifta eftcon-
ftrudio : Socrates albut , etjum albut , quae fpcci-
ficamdifterentiam non habec : fcd fub vnafpe-
cie conftrudlionis concinctur. Principia com-
munia iftius conftrudlionis , ex parte Adicftiui
dependencis,func modus determinantu,8c modus
adiacentit.Ex parce fubiedi tcrminantis funcmo-
dus determiriabiiu , & modas perfifiantis , & con-
ucnicrniain Gcnere,Numero,Cafu, &Perfona.
Sed principia propria funt duo modi confotmcs,
fcilicet , modus deneminantu fimpHciter , ex patcc
dependcncis, & modus denorninabilufimpliciter cx
parcecerminancis.

Si aucem ifta determinacio declinabilis fic
Adicdliuum relatiuum, fic eft conftru^Ho rela-
ciui cum antcccdente. Principia congruitacis
huius conftrudlionis communia^func eadem,qux
in przdidis. Sed propria func duo modi con-
formes , fcilicec , ex parcc rclaciui dependcncis,
niodus fignificandi per modum r^^^wii.-ex par-
teantecedentis,modus fignificandi pet modum
rejeribHis,

Si aucem ifta decerminatio dcclinabiiis,
fic Adic6biuum interrogatiuum , fic eft conftru-
ftio interrogaciui cum fuo rcfponfiuo. Prin-
cipia huius cungruicatis communia , funt ea-
dcm,quzin przdi^is,fedprincipia propria func
duo modiconformes. Ex partcinterrogaciui de-
pendencis,modus fignificandi pcrmodum certi'
ficabilis fub ratione interrogantis:ex parcc aucem
refponfiui modus fignificandi permodum certi-
ficantis Cvh racione refponfibilis.

Si aucem determinacio fit Adiedliuum di-
fiributiuumy fic cft conftrudlio figni diftribuci-
ui , cum termino communi : vc dicendo , omnis
homo , nullMs ttfinw. Principia congruitatis com-
munia , funt e'adem , quz in przdidlis. ' Sed
principia propria , funt duo modi fignificandi
conformes. £x parce figni diftribuciui , modus
fignificandi per modum diftribuentis.Ex parce tcr-
mini communis , modus fignificandi per mo-
dum difiribuibilis. Eft autem notandum, quod in
huiufmodi conftrudbionibus , conformicas om-
nium didorumaccidcnrium, qux func ptinci-
piumcommune congruicacis,non fcmper rcqui-
ritur,fed vt freqUentius.

Si aucem ifta dccerminatio addica fuppofito,
fitindeclinabilis , hoc eft iterum quatuormo-
dis -, quia aut- eft Coniun<^io , aut Aduer-
bium , aut Przpofitio , aut Inceriedio. Si cft
Coniundio , hoc cft duplicicer ; quiaauc con-
iungit fuppofitum appofito , pcr vim , vel per
ordintm. Si per vim , hoc eft duplicitcr , auc
coniungic duo cxtrema inter fc relpeftn tcrtij:
vc Socrates , (jr Plato cttmuit ; auc difiungit ca
rcfpcftu cercij : vt , Socrates,vel Tlato currit. Si
autem Coniundio coniungic fuppoficum ap-
pofico per ordinem , hoc eftdupliciter : auc Con-
i\in6kio fe cenec cum antecedence , auc cum coh-
requeme. Exemplutn dc vtroque > vc diccndo,

C i fi

* iadetermi-

nabilu.

6.

72. Grammatica Ipeculatiua.

fihom» efl ; erge tittirrutl eft. Si aatein dcterminatio
indecltnabilis addica (uppofito, fit PraEpofitio,
fic eft ifta : A Socrate legitur. Si autem deter-
minatio indcclinabilis addita fuppofito ,[it tan-
tum Aduerbium , fic eft ifta : Tantum Socrates le-
git. Si autem ifta dctetminatio indeclinabilis
addica nippofito , fit Intericdio, fic eft ifta : Heu
montmt efl.
g^ Et fcieiidum eft , qu6d Aduerbium inquan-

tum Aduerbium , noa additur ei , quod eft pet
fc fuppofitum propric , fed inquantum eft
Aduerbium talc , fcilicet , Aducrbiun;i exclu-
/luum. Et 4.ico , qu6d Aduerbitnn non addi-
lurei , qupd,?ft proprie fHppofitum^quia di-
ccndo , cnrrere velociter efl bennm , in ifta ora-
tione , infinitiuus non fupponit pcr fe , fed
^ratia Nominis. .Item Participium per accidens
eft fuppontum , cum omne Parcicipium fit adic-
£tiuum.

Idem intclligitur de Interieftione , dicen-
do , heti nwrtutu eft , & huiufmodi. Principia
autem harum conftrudUonum congruitatis ge-
neraUa , funt duo modi conformes , fcilicec
modus determinantis , & modus detcrraina-
biiis. Principia aotem magis fpccialia con-
gruitatis conftructionis , in qua Coniundlio
additar fiippofito , funt cx parte Coniundlio-
nis , modus coniungentu : oc cx patte cxtrc-
morum ,modas coniungihilu. Sed principia fe-
Cundum vnamquamque fpeciem appropriata,
func modi fignificandi , quibus vna fpecies
Coniundionisfpccificae ab alia diftinguitur^qui
*faftie.}9. patent capitulo de Coniun^ione * vnicuique
fubtilitcr intuenti.

p. Item propria principia iftius conftruftio-

nis ; A Socrate legitur , funt duo modi figni-
ficandi conformes , fcilicet modus contrahen-
tis , 6c retortjuentis a pstte Prxpofirionis , &
raodus contrahibilit , & retorquihilis ex parte ca-
fuahs.

Itcm propria principia congruitatis huius

conftruftionis , tantitm Socrates legit , funt duo

jj modi conformcs,fcilicet modus excludentis cx

parre Aduerbij tantum , & modus exclufihilu , ex

parte fuppofiti,fcilicet , Socrates.

Icem propria principia congruitatis hu-
ius conftruftionis , heu mortuu* efl , funt duo
modi conformcs , fcilicct modus ieterminantii
fub affedlu doloris , Sc modus determinabilis,
qui eft fibi propnrtionabilis : S^itaintelhgatur
in aliis Interiedionibus latiti* , vei admirationis,
fuo modo.

10.. Si autem determinatio addatur appofico,

hoc eft dupliciter ; quia decerminatio aut eft
dcclinabilis . vcl indeclinabilis : fi primo mo-
do, fic eftifta,/»»! albm , vocor Adrianut. Et
principia huius congruitatis , fiue huius con-
ftrudionis communia , funt eadem , quz in
pr jtdi(9:is. Sed principia propria , funt duo mo-
di conformcs , fciiicet ex parteappofiti , modus
fignificandi per modum effe, feu vocationis fpc-
cialis in rationc fpccificantis. Ex parcctcrmi-
nantis modus flgnificandi pet modum deter-
minarltis lllud , quod per modum effe , vel voca-
tionis fpccialis , in latione fpecifitantis figni-
ficat.

11. Si autem ifta determinatio fit pars indecli-r

nabilis, hoccft tripIicitet:auteftAducrbium,vel
Coninnftio , vel Intericdlio. Si cft Aduerbium,
hoc eft daplicitet » quia vei Aduccbium addituc

»5'

Verbo , ratione difpofitionis rei fignificata: , auc
rationc modorum ugnificandi:& vtrobiquc func
multz conftrudlioncs fccundum raultas dcter-
minationes aduerbiales , de quibus omnibus di-
dcam cftcapitulo de Aduerbio *. ♦fupra^^fi

Principia autem congraitatis omnium ha- 12.«
rum conftrudtionum generalia , funt duo mo-
di fignificandi conformes , feiiicet mudus dt-
terminantii , ex parte Aducrbij , & roodus deter-
minabilie , ex parte appofiti. Scd principia
propria , funt duo modi fignificandi , quibus
vnaquzque fpecics Aducrbij ab alia diftingui-
tur , qux patenc, vnicuique hoc diligenter infpi-
cienti.

Si antem detetminatio iiideclinabiiis addi-
ta appofito , fit Intetiedio , boc eft quadrupli-
citer ; quia aix illa Intctiedtio iatitiam expri-
mit , aut dolorem , aut admirationem , aut metttm.
Principia autem congruitatis harum conftru-
^ionum communia , f uiit eadem,q^3e in przdi-
6lis. Sed.propria principia funt duo modj figni^
ficandi,quibus vnaqusque fpecies Interiedlionis
diftinguitur ab alia.

Si autem detctminatio indeclinabilis addita i^
appofito fit Coniuncfiio , hoc contingic eodem
modo , ficut cum Coniundio additur fuppofito.
Sunt enim tot fpccics, & eodcm modo fe haben-
tcs,congrue,vcI*conftru(5kiue.

Si autem derminatio addacur ad illud,
quod eft diuerfum ab vtroque, fcilicec , fuppofi-
co , & appofito , tamcn ordinatum ad fuppofi-
tum ; tunc eodem modo fete diuerfificatur : &
ctiam tot fpecies conftru<^ipnum , quot funt,
cum dc.tcrminatio additurad fuppofitam, & eo>
dem modo congruc.

Si autem detcrminatio addatur ad iilud, quod I f .
cft difFerens ab vtroquc , fcilicct , fuppofito ; ta-
mcnordinatum ad appofitum, diuerfificacurvt
priores : & iterum tot funt fpecies conftrudio-
nis , & eodem modo conftruclx , vt vnicuique
patere potcft diligenter intuenti. Etficpatenc
omnes cojuftrudiones inttanfitiux,qu£ funt, &
quot funtprincipia congruitatis ipfarum, tam
communia,qu^m propria.

DeJiectebtM conflruSitonis tranfitiua,^r4i-

firtim-aSitium y f^ principiij con-

gruitatii ipfiuj,

C A P V T L I.

Vlfo de conftru£tiorie intranfitiua vra dlui-
fionis , confequcnter de conftruftionc
tranptitia via diuifionis diiigcnter videamus.
Diuiditur autem conftrudio tranfitiua,'vncox\-
ftrudfonem tranfitiuam atiutim, & conftru(5lio-
nem ttnnfitiuitn perfinarum. Conftrudlio trarifi-
tiua aEluum , efl in tjua conflru£libile dependens ,per
modumaEltufignificat, vt lego librtm. Conftru(ftio
tia.nf\ti\it ferfonarum efl , in qua conflruBibiU de-
fendens permodumfitbflantiafignificat , vt dicendo,
filim Socratis.

Conftrudio rranfitiua aEbtum , diuiditur in
conftrudbioncm tranfitiuam aSltts fignati ; &
in conftruftionem tranfitiuam aEitu exerciti.
Conftrudio tranfitiua a(5lus cxerciti nondiuidi-
tur in fpccies, fed tantijm in indiuidua, vt,o Tho-
rna. ' Principiacongruitatis huius confttu(Slionis

comniuuia.

T.

CenfiruSi»
tranfitiua.

Tranfitiua
aSiutm.

Ttanfitiua
perfenarutit.

1.

ABuum Ju-
plex tnodus.

,,jd

Grammatica (peculatiua.

n

>ti EfTentUIis
fignifiunii
vtrobique
fcr qaos
Ttramque
condtufti-
biliom ha-
bet effc.
•\ rocaatis.

rMrif mtdi.

4-

% tmmmtk.

communia • funt duo modi * ex parre depen-
dentis,pcr qaorum vnum exigit roodum ferfi
ftantis j & per alterum exigit rationcm termini *h-
filmi. Sed principia propria funt duo modi con-
formcs , fcilicet modus (ignificandi per modum
excitMntis, feu vocantis a parte Aducrbij,o;& mo-
difs figniiicandi pct modum excitnti cx parte f
vocatiui.

Item conftrudio tranHtiua a£{tujlgn4ti , dfui-
ditur fecundum diuerntatem conftrudibilis tcr-
minaniis , quod in huiu(rnodi conflrudione eft
quadruplicirer : vel quia eil Genitiui cafuSivr di-
ccnAo,mifireer Secratiti vel Datiui.vt^wM Socra-
ti, vcl Accufatiui, \x pcrcutio Socratem\ vel Abla-
tiui, vt vtortoga. Principia congruitaiis commu-
nia harum conftrudionum , iunt tres modr ex
parte dependentis : & tres cx parte terminantis.
Nam ex parte dcpendentis ,eftraodus *^;cui
correfpondct in obliquo poft fe modus entis. Se-
cunJo exparte dependentis, eft fignificatio acci-
dcntalis , qui eft modus fignificandi Jependentit
ad qucmlibct obliquum poft fc : cui corrcfpon-
det in obliquo modus fignificandi per modum
ferfiftantis. Nam ficut hacc eft incongrua , albttt
atrrit , pari'modo ha:c eft incongrua ,fercuti»
albtim.

Terti6 ex parte dcpendentis , eft modus *£e-
neri/ y qui eft quafi qi^alitas fignificationis acci-
dentalis : cui corrcfpondet in obliquo modus
fignificandi per modum termini abfotutc raodo
conformi cafuum contrahibilis. Principia pro-
pria congruitatis huius conftru£lionis , mifireer
Stcratis , funt duo modi conformes, fcilicet mo-
dus dcpcndentis fub modo vt alteritu ex parte
depcndentis, & modus tcrmini vt cuitu , ex partc
terminantis.

Principia ver6 propria huius conftruftionis,
faueo Socratiffant fimiliterduo modi conformes,
fcilicct modus dcpendcntis fub modo vt alteri:
& modus terminantis fub modo^/ cui. Principia
propriacongruitatis , huius conftrudionis pw-
cutio Socratem , funt duo modi conformes , (cili-
cet modus dependentis, vel tranfeuntis, fub mo-
do vt alterum , Sc modus terminantis fub modo
vt ^uem.Si autem ille modus rr ^««»,fit Pracpofi-
tione cdtra£tus,tunc fimilitermodusrranfeuhtis
fub modo vtalterum, prcfportionabiliter eft con-
trahcndus. Principiaautempropria congruitatis
hnius conftrudionis,z*or/<>f4,(unt fimiliter duo
modi conformes , fcilicet modus tranfeuntis , &
dependentis fub modo vtab altero.Et modus ter-
minantis fub modo vtaquo j proportionabiliter
eft contrahendus.

^ ptreuii»
Mtbum,

Tranfitiua
ptrftnoTMm,

De ConJiruSiione tranjitiua. ferfonarum,
i^ priHcipiu congruitatu iffitu,

C A p V T LII.

ITem conftrudio tranfitiuapcrfonarnm , diui-
ditur in quatuor fpccies fecundum quadrupli-
cem diuerfitatera conftrudibilis terrainantis;
quia vel eft Genitiui cafus, vt dicendo ,ftlim St-
cratit; vel Datiui, vtfimilit Socrati ; vcl Accufa-
tiui, vt Petritt albut percutit pedem; vcl Ablatiui,
vtcelerpedihtt , id eft , velox. Principia congrui-
tatis communia harum conftrudlibnum , func
modus entif, fub modo tranfiuntis cx parte depen-
demis : & modus entis fub modo perfiftantit in

7-

♦ Congrua,
fed figDifica-
tioa.

'^ terir.inan-
tium.

lO.

obliquo. Nam ficot hatc eft incongrua, * nufirttr
atbi : fic hatc, cappa atbi. Et fiiniliter, ficut hatc cft
congrua, nufireor Socratit : Hc \\zc cft congrua,
cappa Socratit. Principia propria huius congrui-
tatis , ftliitt Socratit , (unt duo modi fignificanJi
conformes, fcilicetmodusdcpcndentis, fubmo-
iovt alttrim; & modus cntis tcrminantis.fub
modoucuim. Et ita imclligatur in aUis tribus
cafibus, in ordinefuo.

luxta quod notandum, quod conftruAio quz
cft Adiediui cum Accufatiuo, noneft*incon-
grua : fcd figuratiua. Accufatiuus cnim folijm
conftruitur congruc cum vcrbis fignificantibus
a6lum;quia Accufatiuus cft tetminus adlus figna-
ti. Vndc de congruitatc huius conftt uftionis non
eft inquirendum , tamen proptcr Synccdochen
congruc admirtitur in fermone.

Et fic patct fufficicntia fpccicrum conftrii^io- 8.
nis, & principiorum •congruitatis earundem.Pa-
tet ctiam quomodo conftrudlio fimplJcitcr fum-
pra diuiditur iit conftrudlioncm tranfitiuam ,8c
intranfitiuam.Conftru£liointranfitiua,diuiditur
in conftruftionem intranfitiuam aduum, & per-
fonaruro. Conftrudiointranfitiua aduum,diui-
ditur in quinquefpecies , fecundum numerum
quinqucfuppofirorum fpecie difFcrcnriuro, quia
aut Nominatiuus fupponit, aut Gcnitiuus , auc
Datiuus, aut Accufatiuus, aut Ablatiuus.

Itera conftru(flio intranfitiua pcrfonarum,qu« ^.

eft dcterminabilis cum dcterminaiione,diuiditur
fccundiim diuerfitatcm * dcrerminationum,qu«.
muItiplicitcT variantur, vt vifiimcft.

Item conftrudio tranfitiua diuiditur i» con-
ftrudlioncm tranfitiuanrt a£tuum,& perfonarum.
Conftruftio tranfitiuaaduum,diuiditurin rran-
fitiuam zGtus exerciti, & a£tus fignati. Conftru-
6lio a(5i;us exerciti , non diuiditur nifi fecundum
indiuidua. Conftru6tio tranfitiua adlusfignati,
diuiditurinquatuorfpeciesfpecialiflhnasfecun-
dijm diucrfitatem quatuoc obliquorum fpecie
difFerentium.

Et notandum, qu6d ficuti conftrudkio diuidi-
turpcrfc, in tranfitiuam, & intranfitiuam : fic
pcraccidens diuiditur, in conftru^bioncm fccun-
dijm fenfum , & fecundum intcllcdlum , qu« di-
uifio ideo dicitur per accidcns , quia non * diui-
dit conftrudionem fccundumfc&abfolutc; fcd
in comparatione ad f animam apprchenfiuam.Et
dicitur conftru^io , fecuniwn finfttm ,* qoia amho
tonftruHibilia funt voct tenm , exprtffa rationtcuim
vocit ,fi confert finfin auditm. Conlit\j£tio ficun-
dum inteUtSiumeft, tjuande alterum conftruHibilenon
eit vocaHter exprejfum : fid efl in inteBx^u , vt lego,
& huiufmodi > & hxc de conftru^ionibus di^a
fufficiant.

De Congruitttte fermonu fecundum fi,^
in Communi.

Capvt LIII.

SEquitur dc congruitate , quac eft fccunda paf- i,
fio fermonis , de qualic^t tadlum fit in fpc-
ciali , circa quamlibct fpeciem condrudlionis,
dc cius tamen 'natura fcorfimin *fpeciali vi- ♦genere.
deamus.

luxta quod primi notandum, qu6d ficut con-

ftrudiio rcquirit conftrudlibilium vnioncm ab-

folutc, fic congtuitas re^uirir conftru^ibilium

C ) . vnio

II.

* conuenit
coentudio-
ni per fe tc
abfolute.
t porentiaia
.animx,

* quaado.

74 Gram matica fpeculatiua.

CettgruitM,
(^ ineigrui-
tasptrfe.

l.

4i reftnoois
pet£c.

^4-

♦ cijB? eon-
ftruftio re-
quirac.
Reqnirit dir
bit»tn vitio-

* priuj.

5'

Ctnfcrmittu
tnedoru prin-
tipiutn ton'
ftruRitnit .
^Un propor-
tionit,itliafi-
mttlititdinit.

Vtrttque mli-
ju»ndo,Alte-
r* neeejjaria

fh(rft>§-

*it.

1 4epfttifi.
t tccipiflan-
tis.

vnionetn > non quamconque , fed debitam. £c
h«c debita vnio potcft cQntingere dupliciter,
vnp modo ex conuenientia fignificatbrum fpc-
cialium,& per oppofitum vnio indebita,ex repu-
. gn^ntia ipfbrum. Alio modo poteft contingere
ex conformitatc modorum (ignificandi , &per
oppofitum indcbitacx indebita modorum figni-
^candi difcrepantia.

Indc eft, qu6d quidam , non diftinguentes in-
ter ligaificatorum fpecialium conuenientiam,
vel rcpugnantiam,& modoruni fignificandi con-
formicatem.vel difcrepantiam; dixerunt OTnnem
conftrudkronem eftc congruam, vel incongruara,
in quo cft fignificatoruro ipecialium conuenien-
tia , yel repugnantia. Sed hoc uon valct , quia
jcpngruitas cft paflio * pc ifona: in Grammatica
iconfiderata. Vnde patet, quod congruitas fitdc
confidcraiione Grammatici pcr fc. Scd conue-
picntia, vel repngnantia fignificatorum fpecia-
lium, i Grammatico pcr fc non confideratur,fcd
magis a Logi^o : ergo congruitas,veI incongrui-
jtas in fermone ab his non caufatur.

Pipcndum cft ergo , quod congruitas , & in-
congruitas , caufantur ex conformitate , vel dif-
conformitate modorum fignificandi, quae per
fe funt de confidcrationc Grammatici. Tamcn
proprietas , vcl improprictas fermonis caufaiur
cx conucnicnria, vel rcpugnantia fignificatorum
fpecialium. Vnde ha-c cft congrua, & propria,
papp^ nigra : ic \\xc cftimpropria, cappa ctitego-
rtca ; ta.men vtraquc iftarum eft congrua.

Secundo notan^jjm quod* congruitas rcquiric
debitam vnionem conftruaibilium , & cum hu-
iufmodi vnio non caufctur pcr quofdam modos
fignificandi ; ideo ad congruicatem rcquirirur
conforraitas omnium modorum fignificadi con-
/Irudibilium, ad aliquamfpcciem conftrudlio-
nis requifirorum : ita quod conftrudibile depen-
dc»>$ • fir ferminatum per conftrudibile termi-
Jians, quantum ad omnesmodos fignificandi,fe-
cundum quos dependct quantumadiftam con-
ftcu£bionem. £t dico, tjuantHmad iftarncottfiruEiio-
«rwjquia fi habeat dependentiam ad diuetfas
.conftrudliones , non requiritur quodomnes de-
pcndentia; fint femper adu tcrminatai , fcd fuffi-
cit quodfecundum ynam conftru(5lionem rcrmi-
pentur, vt dicendo, legolibrftm , haec eftcongrua,
Jicci non aJdatur f^irgily, vcl ah'quid nliud,quod
terminet dcpendentiamhuius, quod cft librMm,
fecu;idjjm quam dcpcndct a partc * p6ft.

Terti6 notandum eft , quodcum conformitas
modorum fignificandi fit principium conftru-
dfonis , & congruitatis , diftingucndum eft dc
conformitat.e , quia duplex eftconformitas, fci-
licct proportionis, &c fimilitndims , & quandoque
vtraque ad conftrudtionem requiritur ; quando-
quc autcAi fufficit proportionis tantum,quan-
doque »utem fuflficit fimilitudinis conformitas
tantum.

Et vt fciamus quando vtraqae conformitas
.exjgatur, aut altera tantum , cft fciendum , qu6d
quandoquc conftrudibilc dependens, habct ali-
quos modos fignificandi,non exproprietatibus
Cux rci pcr fc, fed cx proprietatibus rei conftru-
dlibilis terminantis ; & tunc inter illos modos
figuific^ndi exigitur fimilitndo,&non ptopor-
tio : ita quod conftrudibile * terminans dcbet
h»bere modos fignificandi conftru(5libilis fde-
pendenris, vt patet de conftruAione Adiediui
c^m Subftantiuo : & ii) conftru^lionc fuppofiti

Nominatiui cafus , cum Verbo petfonali. Nam
Adie(^iuum habet tamgenus , qukm numerum,
quam perfonam ex propictatibus rei * fubied):a::
vt didtum eft fupra t-

Vndc cx partc * fubftantiui, non requirit mo-
dos proportionabiles, fcdfimilcs. Simihter Ver-
bum perronale habet numertmi, & perfonam, cx
proprictatibus rei fuppofitz : ided hos modos
rcquirit irf fuppofito , non proportionabiles , fed
fimilcs. Siautem conftruAibile depcndens habec
aliquos modos fignificandi ex proprictatibus fux
rei perfe,&non ex proprietatibus rei conftrufti-
bilis terminantis,tuncexigiturinillismodis fi-
gnificandi, proportio,& non fimilitudo. £t quia
AdiecSliuum habct modum adiaccntis propric, &
de proprictatibus fua: rci : ideo pcr huiufmodi
modum adiaccntis requirit in^fubici^omodum
perfiflantii , qui eft fibi proportionabilis , & fic
de aliis intelligatur.

Quarto notandura eft, quod ficut congruitas
conftrudiionis in generali, cauiatur ex confor-
tnitatc modorum fignificandi; vt patct ex didtis,
infpicicndo fingulas fpecies gcncraliter didlo-
rum : fic congruitas fpccialis conftru(5lionum
fpecialium caufatur ex alia , & alia conformitate
3iliorum,&aliorum modorum fignificandi , vt
p^tet ex praedifSlis , infpicicndo fingulas /pecies
conftru(5lionis. Congrnitai nihil aliud <'y?,quam
partiumfirmonis debita vnio,ex modorumfignificandi
confarmitate ad aliijuam Jpeciem confiruEHonis re^ui-
fitorum dereli^a.

Vltinio notandum eft , quod ficut duplexcft
conftru(5lio, fcilicctfecundillm fenfum , & fecun-
dumintclle(ftum; fic & CongruitM fecunditmfien-
fitm efi , tjuando ambo conftruttibilia fiunt voce ttntu
txpreffa. Et dicitur congrua fecundijm fienfum,
non quiafenfus cius congruitatem pcrcipiat; fed
quia vocem vtriufque conftru(5bibilis auditus ap-
prchendit , cum vox fit proprium obic^aum au-
ditus. Congruitas ver6 ficundum intelleBum , efi
quando ambo conJhu£libiUa , ficunditm vocem non
fiunt expreff» ; fcd altetum ipforum eft ab intelle-
<5tu appprchcnfum ; ficut contingit in vcrbis pri-
ms & fecunda: perfonat, inquibus intelligitur
fuppofitum. Et ficpatetquidfit congruitas,&
vndc caufetur. Et h^c dc congtuitate di^fta fuf-
ficiant.

*2>tf Terfe&ione Sermonis,
C A P V T L I V.

SEquitur de perfe(Slione, qua: eft tcrtia & vlti-
ma pafCo fermonis. luxta quod notandum,
quod cijm Gramniatica fit fcientia organica,
oportet quod illud , quod in Grammatica eft
principalitcr confideratum , fit organicum ; hoc
aureni eft conftrudio, de qua di^um cft. £t quia
omnc organicum cft ad aliquera fincm ordina-
tum; cft igitur conftrudionis aliquis finisnccef-
farius. Talis autcm finis cft duplex,fcilicet^r«-
pintfuus, & remottts.

Finis propinqutss , efl expreffio mentis concepttt*
compofiti ifiecundnm diftantiam. Et dico tficnndum
diftantiam , quia. conccptus mcntis compofitus
cftaliquando fecundum indiftantiam,vtcompo-
ncndo htminem curaalboCmc copula, vt diccn-
do , Homo albtis. Alioquin conccptus mcntis eft
compofitus fecundum diftantiam , vc compo-

nendo

* fubieAt.
t fupra C.17.
&18.

7-

♦ fubftantit^

* fabftanti-
uo.

8.

Congruittu

Jpecialit exi-
git conftrmi-
tAtem in Jbt-.

fli:.

Definitur.

9.

ConJl,uBi*
duplex.

Adftnfum
dicttur ex-

prejftt.

AdintelUa&
non txfrejfm.

I.

terfiaio
pttjjio fertnt'
ntt.

Finit eon»
firuSionii
duflex.

Z.

frtpinquut
finis.

Cenfiruait
feeuttdum
difittntinm,
tj}' indiftMt'
tiam.

Grammatica fpeculatiua.

tmt, ^ quit-
tMUMM in-

uUtSm.

3-

% eonformi-
uce.

ftrftai» ft-
quimr vnit-
ntm,^ com-

% anima.
4-

Rtqui/ita *d
ftrfeliiontm
ftrmtnit.

Supptjitnm
tJ. »fftf$ta.

Ctnformittu
modorum.

DtSpenJen-
ti»m ejfe ttr-
munatMt.

* peifcdio-
nis.

Trts modi
ftrftSionit.

6.

CenfiruSit
ftrftei» pri-
mtmtdo.
*Iy »• deeft
in Co(l.M S.

1. Medoptr-

fta».

3. Mtitptr-

fta».

nencio hominem cum *lho : mediante copula, di-
ccnAothtmo tfl alhiu. Circa quam comporitio-
nem conHftit veritas , & falhtas , vt dicitur 1.
Pcrihermcnias cap. 1. Et quia intellcdus fu-
per compofitionem primamnon quiefcit ,ciim
m incompleta , fed dc prima proccdit ad fecun-
dam; ide6 conftrudio noneft ad exprimcndum
primum cunccptum compoHtum , (cd ad cxpri-
mcndum fccundum conccptum compofitum, fe-
cundum diftantiam finaliter ordinata. Finu au-
tcm remotHt conJlmSionu ejl generare perfeEium
fenfum in animo auditoru , ex confiruliihilium dehita
vnione.

Secund6 eft nocandum , quod ficut con-
ftruftio fimplicitcr acquititut ex conftrudlibi-
lium * vnionc abfolute ; & congiuitas con-
ftrudtionis ex conftruflibilium vnione debi-
ti : fic perfcdlio acquiritur cx conftru6libi-
lium vnione debita,non quorumcunquc; fcd
fuppoHti cum appoHto^dummodd nulla de-
pcndentia derelinquatur circa ipfam non ter-
minata , recrahens eam ab eius fine , qui eft
conceptum mentis compofitum cxprimere , &
perfe<^um fenfum in * animo auditoris ge-
nerare.

Ex his patet , quod tria requiruntur ad per-
feftionem fermonis. Prrmum eft fuppofitum,
& appofitum ; quia cum conftrudlio perfeda,
fit ad exprimcudum mentis conceptum com-
poficum, fecundum diftanciam finaliter ordi-
nata j oportet , quod ficut eft diftanlia inter
conccptus mentis compofitos , fic ctiam fit
diftantia in conftrudtibilium vnione. Sed hatc
diftancia folum eft inter fuppofitum , ic ap-
pofitum , ex hoc quod foliim Verbum eft ap-
pofituin , quod per modum diftantis fe habct.
Secund6 requiritur omnium modorum figni-
ficandi conformitas , prout ad congruicacem
requircbacur. Tcrcio requiricur ex parce con-
ftruflionis , quod nulia dependencia fit non
terminata , qux rctrahat ipfam ab cius finc:
qui cft mencis conceptum compofitum cxpri-
mcrc , & perfe£fcum fenfum in animo audicoris
generare.

Tertio eft notandum , quod conftruftio ha-
bcns in fe hxc tria mcmbra , quac difta funt,per-
fcdla eft fccundum tres modos * perfedos, quos
aflignat Philofophus 5. Metaph. tcxt. com. ii.
Nam vno modo aliquid eft perfedum , cui ni-
hil decft eorum , quz requiruntur ad eins fpe-
cicm. Secundo modo , aliquid cft perfedlum,
cum poteft dcbice fuum finem , ptoptcr qucm
ordinatur , pertingerc. Tertio roodo aliquid
eft perfedum , cum poteft fibi fimtle in fpecie
gcnerare.

Conftrudlio ergo habens fuppofitum , & ap-
pofitum , fccundijm conformitatem omniutn
tnodorum fignificandi,ramen nullam habens cir-
ca fc dcpendentiam, non terminatam , * non re-
trahcntem ipfam ab cius fine , eft perfedla primo
modo ; quia nihil fibi dcficit corum, qux ad eius
fpcciem requiruntur. Secundo modo etiam cft
perfedta, quia debitc poceft fuum finem,proptcr
quem ordinacur ( qui cft exprimere mcntis con-
ceptum compofitum fccundum diftanciam , vt
didlum eft ) pertingere. Tertio modo cciam eft
perfedla; quia potcft faccre fibi fimile , id eft,
perfeftum fcnfum in animo auditoris gcnerare.

Ex his patet , qu6d fignum perfc&ionis con-

75

ftrud^ionis eft , generare pcrfedlum fenfum in
animo auditoris, ita qu6d omnis illa conftrudlio
crit pcrfedba,quat pcrfcdlum fenfum in animo
audicoris generabit. Scd h«c perfedlio fenfus
'n\ animo auditoris non cft pundkualis , fed ha-
bct gradum perfedlionis fecundum magis , &
miniis : & fccundi^m hoc conftrudtio dtcitur
magis , & minus pctfefta. Nam ea magis pcrfe-
^a eft , qux magis quietat animum audito-
ris ; & qu« minijs quictat , roinus pcrfcdla
erit.

Ex his didlis ctiam paiet , qa6d hatc cft im-
perfedla , fi Socrates currit , quia ifta coniundlio,
fi, huic conftrudlioni addita , Socrates eurrit , fa-
cit in ca nouam dcpendenciam ad aliquid excira
fe, vt ad aliquid confequens : quod fi non ex-
primacur , fcmper impcrfedla manebit , vt di-
cendo , me legere , h«c cft impcrfedla ; quia
animum auditoris nonquietat; & fi qux funt
fimiles. Pcrfedlio ergo nihil aliud eft , quam
pafHo fermonis ,. tercia , & vltima , ex debita
conftrudlibilium vnionc dcrclidla , cum fuffi-
cieiuia exprimendi menjis conccpcum com-
pofirum fecundum diftanciam : & generan-
di * perfedtam fententiam in animo audi-
toris.

Qaart6 eft notandum , quod duplex eftper-
fedtio conftrudlionis , fcilicet fecundumyf»/«rw
& fecundum intelleEbtm. Pcrfcdlio fecundum fen-
fum , eH curn amho confhuEHbilia coniiruEHonit
funt voce tentu exfrefft : vt ego lego. PeifcCtiofe-
cunditm intelUElHm , efl , citm conJiruBihilta fecun-
dumvecem non exprimtmtur ■, fed alterum ah intel-
leEiu apprehenditur , vt diccndo , lego. Nam hoc
verbum lego , dat intcUigerc fuppofitum quod
eft ly ego. fub conformitate omnium modo-
rum fignificandi requifitorum ad hanc fpc-
ciem conftruclionis. Et * camcn hic nulla de-
relinquicur dependencia , cx parte conftrudlio-
nis tocius, vel parcium eius, non terminara,
qua: recrahat eam ab eius fine , qui eft , rocn-
tis conceptum cumpofitum fecundum diftan-
tiam exprimere , vel perfedum fenfum in ani-
mo audicoris generare : ic ica intclligatur in
aliis.

Quinto, & v!tim6 eft notandum , quod iU
lud quod habec fe per addicionem ad alterum,
pofterius cft eo : ideo cx didlis patet , quod con-
gruitas cft pofterior conftrudtione , &pcrfcdio
pofterior congruitace. Nam conftrudtio non re-
quirit aliquid aliud nifi abfolucc conftrudlibi-
lium vnionem , ex modorum fignificandi con-
formitate caufatam , vt dicendo , vir efl alhtu,
ita benc cft conftrudlio, ficut ifta, vir eR hontu;
quia vtrobique eft conformitas modorum figni-
ficandi. Scd congruicas requiric conftrudlibi-
lium vnionem , non quamcunque , Ccd dcbitam,
ex conformitate modorum fignificandi illius
contlrud^ionis tantijm,ad illaro fpecicro conftru-
dlionis requifitorum.

Perfedio requirit conftrudtibilium vnio-
nem , non quorumcunque , fed folum fuppofi-
ti cum appofito , ex conformitate omnium mo>
doturo fignificandi caufatara , cum fufficientia
exprimendi mentis conceptum compofitum fe-
cunduin diftantiam , & gcnerandi perfedlum
fenfuminanimoauditoris. Et fic patet, qu6d
pcrfedio fuper congruitatem addit propria
principia , Sc fimilitci congtuitas fuper con-

flittdUo

EfeSlitt oim
^fnit.

8.

Ctnftruaio
imperfiBa.

* perredum
fcBfum.

rtrfiHit ft-

cundiimft»-

fum.

Alia fitum'

ditm intiBt-

Hum.

■^cum nulU
tcquiiitut.

10.

CtnfimOit-
mil cengtui-
tatii ttrft-
Riimii trdtf
& difirem-
tia.

II.

76

Grammatica fpeculatiua.

firudipnem > 8e ideh perfe£tio praEfuppo-
nit congcuitatem , 8c congruitas conftrudio-
ncm.

Conftru^io crgo , eft pajfto firmonis printat
congruitas Jicmda , pcrfedlio tenia , & vlti-
ma. £t vt habeamus didin^um modum in-
tcrrogandi de ipfis pafllonibus Grammaticar,
fciendqmeft, quod de differentiis conftrudio-
nuro i.qux funt tfanfitiHHm » & intranfitiuum.

poflTumus quaerere per hoc inrerrogatiuum
qua ? Sed de iftis difFerentiis , quae funt ton- lutmtfMti»-
gruum , & incengruum , pofTuinus quarrere per »«<»'■««»-
hoc intcrrogatiuum ^ualu ? Scd de iflis difFe- ♦"«"^*^*
rcntiis , qua funt ferftElum , & imperfeilum, »!eerimodm-
poflufnus quzrere pec boc interrogatiuum tt.
quanta? Vnde verfus:

§1^11? tram ; intrahs,qualit f con)fttcon: qnanta?
per ; imper.

Finis Lihri de modis fignificmdi.

F. lOAN

RIOANNIS

D V N S

SCOT I

} K
VNIVERSAM LOGICAM

Q VjESTIONES.

9 f M m i

C

in

i

i I

MATT

IVDICIVM

R.P.F.LVC^ VVADDINGI

Hiberni de fequenti opere.

N vniuerjam Logicam , T^orphyij Jcilicet , ^ Ariflo-
telis opera Diale£ttca , Scottimfcrtpfilfe , in confejfo efi
appid qmnes, Lthrornm numerHrn,^ principia Henrtcm
VytliotttiS , ^Antontvu Pojfeuintis , ^ loanries TitfAUS
rectnfent s atque hi ipfifunt^quosprA mnnihpis hahemtis,
Trtmam , quam vidimtts , edttionem curautt fieri M.auritiiis Hthemi-
CHS Anno 1504. fuhfecutAfunt ali^ fex , diuerfts temporthtis, TotifitmA
fuit iUaficunda Confiantij , mox Caydinalis Sarnani , his emm hxcprdo
commifit* Editiones porro omnes,^ codices MSS. tres BihltothecA Va-
ticans. , quartum MonaHerij S. Maria de Populo , quintum Collegij
Gregoriani Benedt^inorum nos contultmtis , loca httilca completiimusy
deprauata correximus , T>o6torum authoritates mancas , ^ laceras re-
ftituimuSi^ loca ex quthus defiim^tafiint, citauimus j numerosy^ notas
marginales adiunxirrms,

Opus hoc Commentariis iHufirauit pr^dii^us Maurititisjicet prodie-
rft duntaxat , quod fiiam , eius expofitio in Vniuerfalia , quam adhts-
ius Tomi calcem fiihiungimus, in qua ipfe fith numerum 10. quafiionis j.
^ alfhiifiin Pr^dtcamenta ^ lihros Perihermenias eiufdem Dodioris
fcripfijfe commemorat, Irenms Brafauolus Commentartos adhihutt per-
petuos adfingula verha pradidti operis Porphyriani, Nouifiime omnium
Ludofiicus RodrigueZj Noyenfis , prouinciA S,Idcohi alumnus, Vniuer-
falia ^ Tr/tdicamenta do6tis , ^ copiofis quARionihus , articultjque di-
lucidauit, Scripfit autem Scqtus ifta adolefientiori Atate j vnde nihil
mirum, quodproueHiori , ^ maturiori ftudio quAdam^correxerit , ^ in
lihris prAfertim Sententiarum aliter tradiderit, Demum inter antiquos
ScholafticCs nefeimus quis hoc nofinro Authore fxcundius,^ fele^iorihus
quAftionihus Ariftotelempt interpretAtus.

Scocioper. Tom.I.

TABV

8o

TABVLA Qy.ESTIONVM

SVPER VNIVERSALIA.

QvijEsr.i, ^^^ Trvm Logica fit fcicn-

^^^WT i. Vtrum Logica fic
fcientia communis. 8 S

3 . An Syllogifmus fic obiedum Logicx.

ibid.

4. Vtrum Vniuerfale fic ens. ^o
j. Vtrum Vniucrfale fic per fc intclligi-

bilc. ibi4.

6. Vtrum Vniuerfale habcac aliquas pro-

priccaccs. 9 1

7. An Vniucrfalc fic fubicdum iftius li-

bri Porphyrij. ibid.

8. Vcriim Vniuerfalc fic vniuocum ad $.

prxdieabilia. 91

9. In quo eft Vniuerfalc vc in fubicdo,

vcruminrCjVclininccllcdu. 9}

10. An ha:c fic vcra , Homo ejl fhi»erfale.

ibid.

1 1 . An ha:c fic pcr fe , Homo eft Fniuerfnlis.

94
i^. Vcrum Vniuerfalia finc cantum quin-
quc. 9y

1 3 . An locus fit gcnerationis principium

quemadmodum & patcr. 96

14. Quid fit definitum in dcfinitione Ge-

neris. 97

I y. An dcfinicio Gcncris fic conucnicnccr

daca. 98

16. Vcrum haec fic vcra , Homo eft Animttly

&confimiles. 99

17. Vcrura drfferentibut Specie cdnucnien-

ccr ponacur in definicione Gencris.
103

18. An Gcnus neccflario rcquirac mulcas

Specics. ibid.

19. Vcrum hacc particula , in quid, conuc-

nicntcr ponacur in definicionc Ge-
«> ncris. loj-

l^. Vcrum Gcnus fit principium Spccici.

106
2. 1. An haec definicio Spcciei , Species efl,

qua fr^tdicatur de flurihtu , numera

differentihus, in eo quod quid, fic con-

ucnienccr daca. ibid.

it. Vcrum ifta fit vcx^^Plures hsminesfunt

'vnus homo, 108

i^.Vcrumprima 4iuifio Ditfcrcntiac , fic

conuenicns. 109

14. An hxc fic vcra , Socrntes fenex differt
a feiffo fuero. 1 1 o

1 j. An prima dcfinicio DifFercntia: , fcili-
cet c^k Sfecies ahundat a Gtnere, fic
conucnicnter data. iii

z 6. An pifTcrentia poflit definiri. ibid,

xj. An hacc definitio fitconucniens , nif-
ferentin fradic/itur deflurihm diffe-
rentihus Sfecie in eo qupd quale. 1 1 z

i8. An DifFcccntia praedicccuc in qitale.
114

19. An mortale fic difFcrcncia animalis ra-
cionahs diuifiua 8c hominis confti-
cutiua. ibid.

3 o. Vtrum Proprium fit Vniuerfalc. 1 1 6

3 I. Vtrum definitio Proprij 4. modo ( fci-
licct quod accidit , omnifoli ^ fem-
fer) fit conuenientcr data. ibid.

3 r. Vtrum Proprium fit diftindum Vni-
uerfalc ab Accidenti. 1 17

33, Vtrum Proprium neceffari6 fcmper
infit. iig

34.Vtrum Accidensfic dcnumcro Vni-
ucrfahum. 119

3 y. Vcrum hasc definicio fic conuenicns:
Lyiccidens efl , quod adefl , (^ ahefl
frtnterfuhieiti corruftionem. 1 1 o

3 6. Vcrum Proprium U. Accidcns poffint
dici dc aliquo codem. 1 1 2,

TABFLA ^VjESTIONFM
fuper VradicAmenta,,

Qv^ST.i.^f TTrum libct Prxdicamcn-

V corumficde dcccmvo-

cibus , deccm prima gcncra rcrum

fignificancibus. 1^4

X . Vcrum ifte liber fic dc deccm Praedica-
mcncis, vc de fubiedo. ii f

3. Vcrum ahquid fic vniuocum dcccm

Prardicamentis. 117

4. Vtriim ens fit deccm Prjcdicamentis

vniuocum. 11 S

j. Vcrum definicio iEquiuocorum fic bo-

na. 131

6. Vcrum dcfinicio Vniaocorum fic bona.

133

7. Vcrum Gcnus fic vniuocum fpecie-

bus. 134

8. Vtrum

Indcx Qu^ft. omnium in Logicam. 8i

8. Vtrum denommatmmn idem figaificcc
quod ahfirmiium^ 135

f. y trum hxc rcgula fit vcra , ^ikuido al-
terum de nltero fr^dicatur, vt defml^-
ie£}o, quicqufd prddicatur deprddicar
to, frAdiciUurJ,e fubieiio. 1 3 8

10. Vtr&ra hzc rcgula fic vcra , Biuerfo-
rum generum , & no» fulaltetnatirft
pojftorumy diuerfd funtjj^ecies, (jr dif-
ferenti/t. 1 3 ^

I i.Vtrum fintcancum dccem generalifT
fima. 141

12.. Vcrum aliciuis homo fic prima fubdan-
cia. 143

I}. An hx confequcncix Ariftocdis cc-
ncanc formahccr, Animal pfddica-
tur de hominc > erge de aUquo homi-
nc. 14 y

14. Vcrum difFcrcncia dc gencre fubftan-
cix, fic fubftancia. 1 48

X f . An parccs fubftancix finc fubilanciz.
149

16. An Quancicas fic genus, i f o

17. Vcrum Quancicas fic gcnus vnum.

ibid.

1 8 . An oratio fic quancicas. 1 5 2,
ij.Vcrum oratio fit quancicas difcreca.

ibid.

10. Ah Ariftocelcs fufficienccr cnumerct

fpecics Quancicacis. 1 5: j

1 1 . An loctu fic qiiancicas. ibid.
it. Aa locu^ fic quancicas concinua. i ^4
13. An parciculx corporis , & loci copu-

lencuradeundemcerminum. ibid.
^4. An Quancicaci fic ahquid concrariura.

»n

% 5. An Gcnus Relacionis fic genus vnum.

ij(J
%6. An fecunda nocificacio Relaciuorum,

quam ponic Ariftoccles , fic conuc-

nienccrdaca. 160

17. Vcrum Rclaciua finc fimul nacura. 1 6 1
a8. Vcrum in definicione vnius Relaciui,

necefiarium fic poncre fuum corre-

laciuum. 163

1.9. Vcrum idem pofiic per fc rcfcrri ad di-

uerfa. 164

jo. Vcrum fpecies Quahcacis conuenicn-'

Ccr afiignencur. \66

3 I. An prima fpecics QuaUcacis fic h^i-

ttts & dijpoftio. 16 j

51. An fccunda fpccies Quahcacis fic ns-

turalis potentia,vel impotentia. ibid.
3 )• An ccrcia fpecies QuaUcacis fic pafsio

& pafsibilis qualitas. ibid.

}4. Vcrum forma, & circa aliquid conjians

figura, fic quarca fpecics QuaUcacis.
16%
3f. An quatuor fpccics QuaUcacis con-
Scotioper. Tom.I.

ucnieoccr ordincncur. ibid.

3 ^.An fpecicsQuahcacis Rifficienccr enu-

mcrentur. ibid.

37. An oppofitio^Ht accidcns reale > vclin-

cencionalc. 174

3 8. Vtf uni diuifio cppofitionisinhzc qua-

coor, fcihcec Relatiuam oppefitionem»

Contrarimn , Contradiiioriam, Priua-

natiuami fic conucnicns. 1 7 f

3 9. Vtrum aUqua fint Concraria immc-

diaca. ^78

40. Vcrum pofiibilc fic aUquorum con-

crariorum,^um dctermiiiacc inefle
a nacuri dicui fubicdo. 180

4 1. Vcr^m a priuacionc pQfiicfieci rcgrcf-

fioinhabicum. ibid.

41,. Vcrum in negaciUa, futictaum ftec pro

cncc,lcproenceihdi£Fercntcr. i8i
43.Vcrum Ariftoccles conuenicncer afli-

gnccmodos Prwmt ibid.

44. Vcrum Ariftocclcs cohucnicnccr di-

ftinguac fpecies Mottts. 1 8 4

TABVLA ^FyESTlONVM

fufer lib. i. Perihermeniai

Arifiotelu.

QvAST.i./^Vid fic fubicftum Ubro-

V^ rum Pcrihermcnias. 18 tf

a. Vcrum Nomen fignificcc rem , vcl fpc-

ciem in anima. ibid.

3. Vcriim fada cranfmucacione circa rcra,

quz fignificacur , fiac cranfmucacio
infignificacionevocis. 189

4. Vcrum diffcrcncia, quam affignac Ari-

ftoceles inccr litteras , & voces , &
pafsiones,(jrres,{itconuemcDS. 190

5. Vcrum ccrminuscommunisimpoficus

ad fignificandum vcram naturam,
cuius aliqua fuppofica cftcnc,aUqua
non , dicacur vniuoc^ de exiftenci-
bu^, & non exiftencibus. 191

6. Vcrum finc aUqua fuppofica fimpUci-

cer cermini communis , fignifican-
cis veram nacuram przccc exiftencia.
ibid.

7. Vcrum hafc fic vera , Cafar efi homo.Ca-

far efi animal, Cxfarc non cxiftence.
19*

8. Vcrum hzc fic vera, Homo efi homo,Ca-

far efi Cryir,ncucro exiftcntc. 1 9 3

9. Vcruni ccrrainus commnis fuppoficus

vcrbo de przfenci/upponaccancum
dc, vcl pro przfencibus. 1 9^

lo.Vcrum in propoficione de prrcerico,
ftec fubiedumcancum pro ilUs, quz
fuerunc , &: de fucuro cancum pro il-
lisquzcrunc. 197

1 1 . Vcrum in omni propoficionc , in qua
D 3 non

8 1 Index Qu^ftionum omnium

non additur cermino communi ali-
quod concrahcns immediacum, di-
ftribuacur cerminus communis pro
quibufcunque eius fuppoficis (implii^
cicer. 19S

IX. Vcrum hacc fic vcra,Ce/2jr eJihomOyCa-
fare non exiflenPe , fuppofico quod
idem cerminus fignificec, rc cxiften-

? ce & non exiftence vniuoc^,vc fupra
di£bumcft. toi

13. Vcrum cerminus comraunis poflicrc-
ftringi. i o^

■■ \ ~ 9 ■ I ■

TAByLA ^yJESTlQNyU
in t.librum^erihermenias.

QvjEST. I* A N Vcrbum infinicum ma»

-A'

neac in/inicum in ora-

cione. 104

9,. An fequacur , hoc non gji influm , ergo

ho( eft non iuftum. i o f

3 . An tahs confequentia ccneat in cermir

nis refpediuis. ibid.

4. An teneat cum Verbo de prxcericQ;

primo an fcquacur , fuit nop albuWy

ergo non fuit album. xo6

f . An fequacur h contra pofita conftancia

fubic£li- ibid,

^. An hacc fit vnz^Socr^tes eft homo nlbtu.

«4= ibid.

7. An hjEC fit vna, album eft muficum. 1 07

8. An hxc fic vx\^Joomo albus eft hornomu-

ficus. ibid.

$. Vtrum hxc fic vna , Bomo ^ui eft albus

currit. ibid,

TABl^LA ^l^uESTlONFM
fecmdi operij Verihermemas.

QjiMEST.i. A NiV<j«;<r»ngnificccrcm,an

J/y. paffioncm. iiz,

1. Vcrum JVi)w<r»vniuoce fignificec rcm,

re exiftente, & non exiftentc. x 1 4

5. An veritas , vel falfitas fit circa com-

pofitionem , & diuifionem tantum,

ficuc calcs , quales defcripfi nunc.

a ly
4- Vcrum Nomen infinitum aliquid po-

nat , ita quod ad prxdicationcm
> cius de ahquo , rcquiraturprjcdica-

ciocncisdeeodcm. ii6

f. Vtrnm e(l fit tantumcopula prxdicati

pum fubicdto , vel fit prardicatum,
*' vel ahquid pra:dicati , fic dicendo

homoeftalbus? 117

$. Vtrum verbum de praefenti copulcc

nunc quod inftac , vcl indifFerenccr

quodhbcc pracfcns. 1 1 8

7. An propofitio de futuro fit dctermi-

ngcc vera , vel falfa. 1 1 1

8. An poffibile fic vcramque parcem con-

cradidionis cflTe vera^m. ibid.

TABFLA ^JESTlONyM
Juper libMlenchorHm Ariftotelkt.

Qv^sT. I. T TTrum Logica proccdac cx

V communibus. 114

z. Vtrum ArsSophifticaficfcicntia. ii f

3. Dato quod Sophiftica fic fciccia,vcrum

fit de Syllogifmo fophiftico, tan-
quam dc per fc fubiedo. ibid.

4. Vtrum Syllogifmus habens prflcmiflas

falfas , vel prxmiflam , quac dici-
tur pcccans in materia, fit Syllogif-
mus. ii6

y. Vtrum Syllogifraus fophifticus pcc-
cans in forma fic defedus Syllogif-
mi fimplicicer , vcl Syllogifmi dia'-
Ic^^ici. 117

6f Suppofito qu6d fit dcfedus Syllogif-
mi dialedici , & Syllogifmi fimpli-
citcr , cuius horum primus fit dcfc-
ftus. ibid.

7. Vtrum pcccct concra Syllogifmum

demonftraciuum. 12.8

8. Vtriim nomen acquiuocumfitnomcii

vnum.vclpluranomina. 119

9. Vtriim tcrminus ajquiuocus contineat

fua fignificata per modum difiun-
dionis. Z30

I p. Vtrum terminus acquiuocus contineac
fignificata per modum copulatio-
nis. ibid.

ll.Vtrijm terminus arquiuocus habeat
omnia fua fignificata adu refpeau
pracdicati. z 3 1

II. Vtrum terminus jequiuocus poflic
contrahiperimmediateadiundum:
ita quod de virtute fcrmonjs folum
poflic accipi pro alccro cius fignifi-
caco. z j j

1 3 . Vcrum cerminus acquiuocus pofTic co -

trahipermediatcadiundum. ibid.

14. Vtrum fignum vniuerfalc aduenicns

tcrmino arquiuoco, poffic ipfum di-
ftnbuere pro omnibus fuppofitis
cuiuflibct fui fignificati. 134

I y. Vtrum pofl^bilc fic aliquod nomen fi-
gnificare vnum per prius , Sc reli-
quum per poftcrius. i j j

16. Vcriim ccrminus Analogus perfepo-

fitus ftet folum pro modo famofiori.

17. Vtrumtertius modus xquiuocarionis

rcfuftetcx hocfolum, qu6daliqua

diilio fignificat vnum dc fe, & aliud

exadiundo. ijg

18. Vtriim

in Logicam.

8i

i8. Vtruni vnitas vocis complcxx fit fuf-
ficicns principium didingucndi Am-
phibologiam ab ^quiuoeatione.x^o

ip. Vtrum diucrfa ratio conftrucndi re-
quiraturad Amphibologiam. ibid.

io.Suppofito quod in aliquo Paralogif-
mo rcpcriatur diucrfitas conflruAio-
nis , vtrum talis oratio fub vno adu
profcrcndi , poffit multa fignificarc.

1 1, Vtrum oratio multiplcx fccundum
Amphibologiam,vno modo prolata,
fit multiplcx quocunque modo pro-
fcratur. z^z

11. Vtrum ha:c fit diftingucnda fcit fecu-
lum. 145

13 . Vtrum compofitio,&: diuifio fint dux

fallacias diftinfta: fpecie. 1 4 y

14. Vtrum vnitas matcrialis vocis com-

plexar,fit fufficiens caufa diftinguen-
di compofitione & diuifionem ibid.

1 j. Vtrum ad fallaciam compofitionis rc-
quiratur,qu6d fenfus compofitus fit
falfus. 1 47

j^. Vtrum harc orztiOy fedentem amhulare
eJipofihile(\xh diuerfis prolationibus
poflitdiucrfa fignificare. 148

17. Vtrum harc propofitio , feAentem am-

huUre eft fofsihile^ fit vcra in fcnfu
diuifionis. 2.49

18. Vtrum fit vcra in fcnfu compofitio-

nis. ibid.

15>. Vtrum hxccopula, c^jpoflTit copularc

inter tcrminos, vcl propofitioncs in

hac propofitione , ^in^uefunt duoj

Cr tria. zyo

30. Vtrum ha^cdidio, c^, opcretur po-

tcntialcm multiplicitatem. i f i

^ I. Vtrum ifte paraIogifmus,^/»^«^ytf«^

du» , cr tria, fit vcrus iu (cnfu com-

pofitionis. ibid.

3 1. Vtrum ifte paralogifmus , ^tod vnum

folttm poteft ferre , plurapoteftferre^

fit diftinguendus fccundum eom-

pofitionem, &: diuifionem, prout ly

/olitm tenctur Aducrbialiter. x yt

J3.Vtrum fit diftinguendus fecundum

compofitioncm,& diuifionem,prout

lyfolitm Nominaliter tcnccur. ibid.

34. Vtrum accentus Cit dux fallacia:. r y 3

5 y. Vtrum figura di(^ionis operctur ali-

quammultiplicitatcm. 1^4

36. Vtrum figura didionis opcrccur vc-

ram multiplicitatcm. ibid.

37. Vtrum figura didiotiis fitlocusin di-

ftionc. 1 j y

38. Virum iftc paralogifmus,i)/iv/^ ^poe-

tsfimiliter terminantur in z dr mufs
eft femiHini generis,ergo (jrpoets, dc-

bcac fic formari. 1^7

39.Vtrum commucacio vnius Przdica'

mcnciinaliud caufec figuram didio-

nis. ibid.

40. Vcrum commucarc rcm vnius Prxdi-

camcnci , fub vno modo acccpcam,

in rcm ciufdem gencris , vel alce-

rius , fubalio moda accepcam , fic

fufficicns caufa uou cxiftcncix figu-

tx didlionis. ibid.

41- Vtrum commucare qumle quid , in hoc

4»//^iy/Wfaciacfallaciam figurx didio-

nis. 1^9

41. Vcrum fub ccrmino fignificance quale

efnid , laceac diucrfitas interpretato-
cum in tertio modo figurz didio-
nis. z6o

43.Vtrum partialis identitas ahcuius ha-
bcntis in fe diuerfas naturas , vcl ra-
ciones, ad aliquid , parcicipans vnam
illarum, fit caufa apparentia: fallacix
Accidcntis. i6i

44. Vtrum fupcrius pofllt accidere fuo in-
feriori ibid.

4y. Vtrum fallacia Accidcntis pofCit cau-
fariex variarione altcrius tcrmini,
quam medij fyllogiftici , vcl vtrum
pofllit caufari indiftcrcnrercx varia-
tionc maioris,minoris &: medij. l6l

4^. Vtrum proceflrus a rc fubieda ad ac-
cidens, faciac fallaciam Accidcncis.
164

47. Vtr^m variatio mcdij fit fufficicns

caufa non cxiftcntix infallacia Ac-
cidentis. ibid.

48. Vtrum hic fit fallacia Accidentis , O-

rifcus cognofcitur a te, Corifcus eft ve-

niens,ergo,^c. 1 6 y

4«).Vtium paralogifmus Accidcntis poffic

fieri ncgatiue ficut affirmatiuc.ibid.

yo.Vtriim fit fallacia cxtra diclionem 1 66

j I. Vtrum ub aliquo fumpto cum dctcr-

minationc diminucntc ad ipfum

fumptum fimplicitcr, tcncat confc-

qucntia. 167

yi.Vtriimterminuscommunis pofllt fup-

poncre pro tota propofitionc cuius

cftpars. i6S

^3. Vtrumincipicnsfic \oc\w\,Ego dico fal-

fum,^t fimplicitcr verus in dicendo.

169

54. Vtriim fcutum cuius vna mcdiccas cft

alba,& alia nigra,dcbcac dici album,

velnigrum. 170

jf.Vcrum ignorancia Elcnchi fic locus

diftindusab aliis. 271

j6. Vtrum ifta confcquencia fic bona , Hoc

eft Ho» duplum,ergo hoc non eft duplum.

171

D 4 TABV

84 Index Qu^ftionum omnium

TAByhA ^JESTlQNyM

fn^er lih. I. Priarum

Arijiotelu.

Qv^ST.i.T TTrum dc Syllogiftno fim-

V plieiccr fit fcicutia. 173

X. Vtrum Syllogifmus fimplicitir fic fub-

ieftum in libro Priorum. 174

3. Vtrum propofitio fit oratio affirmati-

ua , vcl negaciua alicuius de aliquoy

4. Vtrum omnis propofitio fit vniuerfa-

lis , particularis, indefinita-, vel fin-
gularis. 178

j. Vtrum dcfinitio Syllogifmi fitvcrain
qua dicitur , Sy/logifmus eftoratio, in
qua qmbufdam fofitis ab iis qu£ pofita
funt , aliud accidit de necefsftate , eo
quodhxcfunt. 179

6. Vtrum SyUegifmu^ fit gcnus ad Syllo-

gifmum,Dialcdicum & dcmonftra-
ciuum. iSi

7. Vtram dici de omni, (jr dici de nuUo finc

principia necefiaria , & fufHciant ad
bonitatcm Syllogifmi. z8t

8. Vtrum dici de omni fit aliquid, vel ali-

qua , fcilicet vtrum prxdicatum di-
ci dc fubicfto vniucrfalitcr fumpto,
fit praidicatum , vcl fubicftum , aut
ambo fimul, vel difpbfitio inhxrcns
prxdicato, vel fignificabilc complc-'
xum przter ifta. 1 8 j

9. Vtrum ifta rcgulaficvcra, ^^^««g^wr

vni d^ eidem fi^nt eadem, illa interfe
funt eadem. 1 8 f

10. Vtrum in omni bona confequentia

cx oppofito confcquentis , infcratur
oppofitum antccedentis. x%6

1 1. Vtrum Syllogifmus cxpoficorius tc-

ncat gratia formx. 189

ii.Vtrum omnis propofitio vniuerfalis
45 negatiua conuertatur fimplicitcr.

15. Vtrum omnis propoficio particularis
afiirmatiua , poflit conucrti fimpli-
citer in particularem affirmatiuam.

14. Vtrum omnis propofitio vniuerfalis
affirmaciua conuertacur per acci-
dcnsin parcicularcra affirmaciuam,
& non fimpliciccr in vniucrfalem
affirmaciuam. 195

j jr. Vtrum propoficio parcicularis negaci-
uapoffit conucrti fimpliciter in par-
ticularcm ncgatiuam. 194

i^. Vcrum fubiedum poffic ampliariper
pratdicacum ad fupponendum pro
aliis,quampro fnppofitis. 196

17. Vtrum propoficioncs de practerito , &

dc futuro fimiliter conuertantur
cum illis de pracfenti. 197

18. Vtrum propofitiones dc terminis obli-

quis, fimiliter conuertantur illis de
redis. 199

19. Vtrum obliquns poffit effe fubie<3:um

propofitionis. 300

10. Vtriim ex puris parcicularibus , vcl

indefinicis poffic fieri Syllogifmus.

zi.Vcriim ex puris ncgaciuis poffic fieri
Syllogifmus. 30J

zr. Vcrum quacuor primi modi primse Fi-
gurae ceneanc gracia formac. 305

zj. Vcrura in fecunda Figura finc qua-?
tuor modi dircdle concludentes,
& non plures , nec pauciores.

14. Vtrum in tercia Figura fincfolum fex
modi direfte concludenccs. 308

t y. Vtrum propoficioncs Modales in fen-
fu compofito,cou{\mi\\icx conuercan-
inxiWis deinejfe. ^05

%6. Vcrum propoficiones Modales in fcn-
fu^^/»//^, confimilicer conuercancur
iIIiS(S?^/»<f^. 310

17. Vcrum*valcanc Syllogifmi de necejfa-
rio in qualibcc Figura ^£\c\xtvz\c\M
Syllogifmi de inejfe. 3 i j

i8. Vcrum ex vmde necefiario , & alia de
inejfe , fiac Syllogifmus ad conclu-
dendum neccfTario in prima Figura.

r 9 . Vcrum mixcio de necejfarie,& de ineffe
valeanc in fecunda, &: cercia Figura.

3|7
jo. Vcrum propoficiones de contingenti

poffinc conuerci in oppoficam qua-

licaccm. j 1 8

j i.Vcrumcxambabus de contingenti {\zt

bonus Syllogifmus. j i o

31. Vcrum ex vna de contingenti,Sc alia de

inejfe,vz\czt Syllogifmus. 3 1 1

j J. Vcriim valeac raixcio de contingentf,SC

de necejfario. 3ZJ

34. Vcrum omnis Syllogifmus fiat inali-

qua trium Figurarum. j t y

j y Vtrum propofitio in quareduplicatio

additur ad prxdicatum fic falfa , &:

inincclligibilis. ^i-6

j 6. Vtrum cx propofitionibus Modalibus

aliis ab i(\.is,neceJfarium,pofsibi/e;CO'a-

//w^f»5,fiacSyllogifmus. 318

37. Vtrum ex tcrminis obliquis , & in-

finitis poffit fieri Syllogifmus fic-

ut cx tcrminis redis & obliquis.

TJBF

in Logicam.

85

TASyLA ^yjESTlONVM
fufer lib. 1. Priorum.

Qv/EST.i.T TTrum Syllogifmus ex hy-
V pothcfi diffcrac 2 SyllQ-

gifmo oftcnfiuo. 5 5 1

1. Vcrum poffibilc fit quod ex falfis fc-

quatur vcrum , & non cx vcris fal-

fum. 332.

j. Vtrum ad vtrumquc contradiftorio-

rum pofiit fcqui idem. 3 ) 3

4. Vtrum Syllogifmus circularis fit bo-

nus Syllogifmus. 3 j y

y. Vtrum Syllogifmus Conuerfiuus dif-

fcrat a Syllogifmo ad impoflibile. 336

6. Vtrum Syllogifmus cx oppofitis fit bo-

nus Syllogifmus. 337

7. Vtram pctitio principij peccet contra

Syllogifmum fimplicitcr. 339

5. Vtrum ad bonam Indudionem opor-

teat inducere inomnibus fingulari-
bus. 340

TABVLA ^^STIONFM
fuper Ith.i. Vojieriorum.

Qv^ST. I. \ N omnis do(3:rina,&; om-
x\. nis difciplina fit ex prac-

exiftenti cognitione. 343

t. An acquificio fcientix fit nobis per do-

drinam. ^^y

3 . An nos intclligamus pcr fpecics ac-

quifitas , vcl per fpecies feparatas.

3 47

4. An cantum dux finc przcognitiones.

349
^. An dc dignitatc pofiii prxcognofci
quidefi. 350

6. An dc pafiione prxcognofcatur qui^

efi. 3n

7. An de fubiedo pofiit cognofci ({uit^

eft. 3yt

8. An cognitis przmiffis fimul cognofca-

tur conclufio. 353

9. An cognicis prxmiffis in racione caufx

fimul nacura cognofcacur conclufio.

3 54

10. An definicio eius quod e^fcireS^^ dan-

da. -^ 1^6

11. An dcmonftratio fit cx primis , vcris,

&c. 3 y7

1 1. An harc fit vcra , vnumquodque propter

quod.Scc. 3 J9

I}. An principia fintmagis nota, qnam

conclufiones. 360

14. An conclufio fit nccefiaria in dcmon-

ftrationc , vt hacc fit ncccflaria , homo

tftriftbilis. i6i.

I j. An hacc condido yferfe , fit pofllbilis.

36f
i^.Antancum duofinc modi inhaercndi

per fe in propofitionibus. ^66

17. An ifta fic pcr {e , homt eft onimML

368

18. An hxc fit pcr fc , mmmal eft homo.

370

19. An propofitio fit pcr fc primo modo,

in qua przdicatum & fubieaum fi-
gnificantidem. 571

10. An Genus & Differentia coniunftim,

vcl diuifim fint in primo modo di-
ccndi pcr fc. An hoc fit pcr fe, homt
eft animal rationale. 371

ti. An propofitio negatiua fit pcr fc.

373

11. An (cquitMr^ hocperfeinefthuicyigitur

hoc eft hoc. j 7 j

13 . An Genus per fe przdicetur dc DifFe-

rentia. 376

14. An differentia infcrior includat diflr-

rcntiam fuperiorem per fc , vc an

ha:c fic per fc , rationale eft fenfibile.

381
1 j". An aliquod accidens pcr fe prxdice-

tur de fubicfto. 384

x6. An omne accidcns habeat fubiciflum,

cui incftpcrfc. 386

17. An accidens poflic prxdicari de alio

accidence , canquam de fubicdo , {c-
cundo modo dicendi per fe. 3 87

18. An paflio habcns fubicdum pro-

prium, inficciper fc. 388

19. An vnum oppoficorum pcr fc prxdi-

cccurdealcero. 389

3 o. An inhxrcncia fic de cfl*encia acciden-

cis. 3 9 1

3 1. An cercius modus fic modus inhxren-

di. 3 94

3r.An quartus modus fit modus inhx-

rendi. 39^

33 . Vtrum frimo prxfupponat fer fe , &

hoc cft quxrere , an fcquacur , hoc eft

primo, igiturperfe. ibid.

3 4. An hxc fic wcvZyor/mis triangulus habet

tresprimo. 3 97

3 j. Circa primum errorem , an paffio in-

hxrens fuppofico alicuius commu-

nishabcncis vnicumfuppofitum in-

fic illi fuppofico primo, vc anfaf

fio Luna primo infit huic Luna. 399

3^. Circa fecundum crrorem , an paffio

poffic incfl*c primo fuppoficis alicu-

ius communis habencis plura fup-

pofica. 401

37. An cognofcens vnuraquemque crian-

gulum , cognofcac triangulum fim-

pUciccr. 401

}8. An

86 Index Qu^ft. omnium in Logicam.

|S. An fignum vniucrfalc diftribuat tcr-

minum fub propria rationc fuppo-

fj iitorum , aut Aib ratione tcrmini

^ communis. 404

1 9. An fcquatur, ho^ inefiferfs , igitur de

nece/itate,q\iSLm confcquentiam fa-

cit Ariftoteles. 40 y

40. Vtrum pcr mcdiura contingcns,poflit

fciri neccfTarium. 409

4 1 . Vtrum conclufio necefTaria , poflit fe-

qui fyllogiftic^ ex praemifl[is contin-
gentibus. 410

41. Vtrum accidens commune (cuiufrao-
modi eft album ) necefl*ari6 prxdi-
cctur dc fubicfto , vt fic dicendo,
homo efi alhus , vel cygnus efi albus.
ibid.

45 . Vtrura Dialedica flt fcientia commu^

nis. 411

44. Vtrum in demonftrationc poflit eflc

dcccptio. 415

45". An hacc fit vera, fiaffrmatio efi caufa

affrmationis , df^ negatio negationis.

ibid.

46. Vt»um deficiente fenfu , deficiat &

fcicntia fecundum illum fenfum.

414.

47. Vtrum vnitas fcientias , fit cx vnitatc

generis fubic<9:i. 4 1 y

TABVLA ^V^STIONVM
libri z. Pofieriorum.

QvjEsT.i."! TTrum quasftiones fint ae-

V quales numero fcicn*

tiis. 41^

I. Any?^,fitquacftio. 417

3 . An quid efi, fit quxftio. 4 1 S

4. Vtrum efie exifiere, fit dc eflentia. 419
f . Vtrum quacftio quid ejl prxfupponac

fiefi. 4to

6. An ejfe quod cft adualiter cfi!entiac, fit

decflentia. 41%

7. An omnis quaeftio fit quxftio medij.

ibid.

8. An^W^«i^poflitdcmonftrari. 413

9. An medium in demonftratione fic de-

finitio fubicdijVcl pafi^onis. 41 5»

I o. An contingat dcmonftrare per omncs

caufas. 417

I I. An quaelibet pars definitionis fit in

plusquamdefinitum. 418

iz. An diffcrentiac fubftantialcs pofl^int

nobis innotcfccre pcr accidentia

coramunia, ficutdicit Ariftoteles.

419

I } . An definientem peccfle fit fcire om«

nia. 430

F J N I S.

:se

F. lOAN

'-■-i

'i^ke^

R lOANNIS

D V N S

S C O T I,

DOCTORIS SVBTILIS

ORDINIS MINORVM,

Super Vniuerfalia Porphyrij Qu^ftiones

acutiflim^.

QV ^STIO PRIMA.
Vtmm Logica fit fiientU ?

£.

D.Augiiftinus !n lihitta de principiji Ltgic^, c»p. i. D.Tho-
mas /^.Metaph.leS.^.ThcmiH.i.Pofi.eap 14. Ammonius
inPnUgo Prtdieam. yEgidius i. tofi. ^««/^.i.Tartarct,
judji i.Prtoem. loan. Anglicus, (^Brafauolus/«/»r /!;«««
fuifi. Villalpan.jM^/J.itf.Prtforw. Sotus , (^ Tolet. q.t.
fr«cem.^oaiecit.Met*ph.cap.i. quAft.i. frS.9. Conim-
bric.j.^.Proarw.Fabct Thetrem.i.Hxitudo dljput.i. Leg,
feii.i.Metinciodijpuf.procem.q.i.Kodtigaeiq.i.Preaem,
srt.^. Aucrfaf.iT'"!?.?.

! I R c A Logicalia diligen-
cerintendens.vt veritates,
OLijp in eis funt dubix, cla-
, rius clucefcant , moiiendo
I dubia,prim6 fupra Librum
Porphyrij ,quxro,Vtrum
LogicafitfcicntiarVidetut
quodnon. Modus fciendi
non elt lcicntia, Logica eft modus fcicndi ; ergo,
&c.Maior patet a fimili>quiamodus videndi non
eft vifus.Probo minorcm per Ariftotclem 1. Me-
taph.Cont.i;. Ahfurdum efifmulquArerefientiam.,
& modHm fciendi , vbi Commentator exponit mo-
dMm/ciendiyidcdyLogicam.

Item,6.Metaph.Text.com.i.diftinguit Arifto-
teles fcientias in Mathcmaticam , Natutalem, &
Diuinam , fiue Mctaphyficam, fub quarum nulla
contincturLogica. Itcm,illud quod proceditcx
communibus,non cft fcientia-.quia fcicnt ia cft cx
propriis,ficut & demonftratio, per Ariftotclem
i.Pofter.Text.j.Logica cft cx communibusrergo
non cftfcicntia.

Ad oppofitum , Scientia eft eff"c6bus demon-
ftrationis: in Logica autem multadcmonftrati-
ue concluduntur ; crgo, 6cc. Itcm,hacc cft pcr fc

vcra , Logiciu efi fcitm ; ergo logica cft fcientia:
quia a concretis, vbi cft prardicatio pci fe , tcncc
confequcntia ad abftradla.

Dicendum,qu6d Logicaeft(cientia:quz cnim Cnttteft.
inea docentur,demonftratiuc concluduntur,fic-
nt inaliis fcientiis ; crgo fciuntur: quiaD<^w«w»-
ftratio eft fyllogifTafis faciens fire. i .Poftcrior.Tcx. j.
Sunt ctiaminLogicaomniarcquifita ad demon-
ftrationciHjVt fubieftum , & pafllo dcmonftrabi-
lis dcfubit£bo , permedium , quod eft dcfinitio.
Intelligendum eft t amcn , quod Logica duplici- Logit» du-
tcr eonfideratur, Vno modoinquantum cft do- /•'»■«•
cens,4S^ fic cx ncceftariis , Sc propriis principiis,
proccdit ad necelfarias conclufioncs ,& ficcft
lcientia. Alio modo inquantum vtimur ca.appli-
cando cam adilla, inquibus eft vfus; & ficnon
eft ex proptiis , fed cx communibus.ncc (ic cft
fcientia , ficut patct in naturalibus,vbi Ariftote-
les addiicit rationcs Logicas , qux procedunt cx
medio communi,& non faciunt fcirc,propric lo-
qucndo.

Ad primum dicitur , quod modus fcicndi non J.
eft fcicntia fpccinlis , poteft tamcn ellc commu- -^' *»■/*•
nis. Contra hoc , fi ha:c eft vcta , aliquo modo, '"""*•
Afodut fciendi eft fitnti* , cura fit prxdicatio in
abftrado ; ergo erit per fe ptimo modo : confi:-
qucns cft falfum;crgo & aniecedcns.Confcqucn-
tia patet , quia omnis przdicatio in abftraflo eft
eircntialitcr vcra. Sed falfitas confcqucntis pa- •

rct.qnia in intclletftu fubicdbi, non includitur
prxdicatum. Item modus fcicndi eft pofterior
fcire:crgo poftcrior quatu fcicntia:quiafcirepo-
ftcrius cft,quim fcicntia.

Idco

88 Super Vniuerfalia Porphyrij

4-

LtgieM ntn
tfiformttUttr
tHodm feittf-
di.

1.

teinuis di-
fiitur tom-
fnunis dufli-
fitir.

lith dirttur aliter, qu6d minor cft falfa , for-
roalitcr loquendo. Ad eips probationcm dici po-
teft,qu6d illa expofitio dcbct intelligi materiali-
i:er,& ita h«c pt«dicatio , Modiufciendi eftfeien-r
tia , eft vcra , quia Logica docet moduro fciendi
pro tanto , quia eft de Syllogifmo , vel de argu-
mentoperquod tantum habetui fcientia.

Aliter dici poteft , ad primam propoHtionem,
quAd fi cxponatur modtufeiendi per Logicam , co-
pulatio non debet cadere inter rcientiam,& mo-
dum fciendiifed inter quzrerefcientiam,& quz-
rere modum fciendi : nam hoc quzrere, eft illnd
quaErere,propter concomitantiarojficut quxrere
aiiquid,eft quaei^ere, illud quod eft fibi neceftario
coniun(^um,licct vnum non fitxeliquum.

Ad fecundum. dico, quod diftinguit ibi fcien-
cias reales, cuiufinodi non eft Logica ,fed eft et-
iam fcientia rationalis.

Ad tertium patct , quod Logica per propria
priticipia oftendit pafliones % licet eius vfus fit
circa communia,&c.

Qjf M S T l O II.

ytmm LogicaJitJctentiA communisf

Do^or i.Pofi.q.4). ^ i.KUnehor.q.i.Titt. qutfi.i.Vrocem,
/n)Jo«.Ioaa.ADgli.(^ htiCfupirh^ne ^udtlionem.fzaen-
tinus Theor. 5. eap. i. Rodrig. ia exftfition* huitn
textus,

QVod non vidctur. Quia communitas fcien-
tiaeeft ^ communitatc fubiedi : Subiec^um
autem Logicx diftin^um eft a fubiedis aliarum
fcientiarum;crgo,&c.

Ad oppofitum arguitur per Boetiam. Logicaeft
defecmdu intemionibus applicatis primis : illx au-
tem funt communes , qu£ funt applicabiles orp-
nibus primis.

Dicendnm,qu6d fciemiadiciturcommunis ^
fubiefto. Poteftigituf inteiligi communis ; vel
quia fubiedtum eius ei^ praedicabile de fubie<^is
{iliarum fcientiarum ; vcl qui^ eius fubiedum ca-
dit in vfum on)i>ium aliarum fcientiarum.Primo
modo non eft communis Logica per fe,nifi fortc
peraccidens. Si alitcra fubiedum cius fit ap-
plicabile omnibus aliis fcientiis , fccundo mo-
do Logica eft communis ; quia omnesfcientia:
vtuntur Syllogifmo , & aliis , de quibus cft Lo-
gic?.

I.

^rgumenl»
freparte ne-
jMiua,

Qjl' iESTIO IJI.

*A» SyUogiJmiufit ebieSium Logica?'

P.Thom.4. Met. leS.^. f^ i» Ofufa^x.eaf.i. &Ofi*fe.^g.
»nte medium,cr 70.queft.6.art. I .(*r 3. <^ i . Poft. leH.io.
Albertus Magn. in Prolog. Predieam. Auicca. 1. Metafh,
eap.i. Aueito in Efitt.Pradieam eaf.vltimo. t!f ^Met.
eaf.i.landunat ^.Metafh. quaft.^. Aurcel. in Prol.Sent.
q.defttbieSo Thiologit.art.^. Ockani.^.2,,X0/. loanncs a
Magiftris f.j. Prooem. Ciiet.eap.de Genere. Sotusf.f.
Troaem.Tittit.q.i.Precem. loannes Ang (^ Braf. ia hane
qutft. Tlztidt.^. Metafh.q.^.art.x.Saucz l.Tom.Mttafh.
di{put.i.fea.4.(^ Tom.i.di^ut.^4.in ptine. Vafqucz i.^.
di^.4.eaf. i.fot\{eCi i.Melafh.cap.%.qiuft.i. feh.^. To-
]et.q.^.Procem.Cotimbt.ibidtrn. HattiAo diJp.i.Proetm.
fauentinus Theor.6. Mcrinero di^.vnie» Proaem.quaft.^.
^odtigq.i.art.s.Yaenteq.i.diffli.

Vodnon videtur. Quia omnis fcientia eft
per Syllogyfmum; fi ergo de Syllogifmo fit

Q

fcientia , hoQetit per Syllogifmum^quod falfum
eft. Tum quia Syllogifmus , dc quo qu«ritut
fcientia,eft ignotus.Syllogifmusautem perquem
habetur fcientia, eft ignotus : ergo idem erit no-
tum & jgnotum , fed per ignotum nihil fcitur.
Tum quiaquzrode Syllogilmo, perquemha-
betur fcientia,aut de illo cft fcientia , aut non ; fi
non , pari ratione nec de Sy IJogifmo in commu-
ni,quia quod fcitur de communi , fcitur de quo-
libet particulari ; fi fic , ergo per alium Syllogif-
pum, & fic erit procedere in infinitum in Syllo-
gifmiS, ad habendumfcicntiam,quod eftincon-
ueniens ; quia tunc nihil fcirf tur : infinitmn enim
eftignptum , per Ariftotelem j. Poftf rioruro : igi-
tur idcm erit notum,& ignotum.

Item, nihil eft fubie^um totius, & partis;
Syllogifmus autem eft fubiedum partis Logicae,
fcilicet libri Priotura;ergo.

Item,SyIIogifmus nunquam fuit in fenfu;ergo
ncc in inteIIed:u.Confcquentia patet pcr Arifto-
tclcm in dc Senfu & Senfato.

Ad oppofitumiPa{fiones Syllogifmi in Logica
principaliter de eo demonftramur , & dealiis
propter ipfum:ergo,&e.

Dicitur,qu6d fubiedlum Logica: eft conceptu$ ^^
formatus ab aftu rationis ; quia ille communis j^^-^ efinita
cft omnibus in Logica confidcratis ; nam ^um net.
aiius rationu Ciz triplex. 'Primtu fcilicet indiuifi-
biiium intelligentia. 5rf««</«^,compofitio,vel di-
uifio iftorumfimplicium,feu indiuifibilium.TVr-
r/i«,cft difcurfus forroatus a noto ad ignotum.pe
conceptu formato ^ primo adu rationis.cft liber
Prsdicamentorum , qui eft deincomplcxo. De
conccptu formato ^ fccundo adlu , cft libcr Peri-
hermenias,qui eft dcEnunciationc.Deconccptu
formato per tcrtium at^um , eft rota noua Logi-
ca.qux eft de Syllogifmo,& de eiuspattibus fub-
ieiSbiuis.

Alitcrponitur, quodeft de Secundis inten-
tionibus applicatis primis , ficut dicit Boetius,
quia illx funt communes omnibus in Logica de-
terminatis. Tertio modo ponitur Ens ctte fubie-
«flumjquia per Ariftotelcm ^.Mcta.Cont.j. circa
idem laborant Metaphyficus, Dialedicus, & So-
phifta.Metaphy ficus autem laborat circa Ens;igi-
tur.Quarto modo ponitar Oratio,quia de ipfa,&
cius partibus determinatur in veteri,& noua Lo-
gica,cum^t genus enunciationis : & ponitur et-
iam in definitionc Syllogifmi priiiK) Priorum.
Quint6 ponitur Argumentatio, quia de eiusfpe-
cicbus & cius partibus eft tota Logica. Sexto Opinie Dt-
modo ponitur Syllogifmus,quia omnia alia, qujc **'*•
in Logica confiderantur, propter ipfum confide-
rantur.

Ad videndum autem qua iftarum pofitionura 5 •
fit verior, notandum quod tres funt conditiones "^^" "^l'
prarcipuaE fubiefti in fcientia. Prima videlicet ^i/W*»/»*.''
quod fitnotum^Mf^^, & ^uia efi,na.mhxc duo,
vt inquit Ariftoteles I. Pofter. Text.i. oportct
przfupponere de omni fubiedto demonftratio-
nis. Secunda eft,qu6d per eius ^uodfiideft, de-
monftrentur in fcientia pafliones illius fubicAi
de eo. Tertia cft , qu6d ad ipfum alia omnia in
fcientia determinata reducantur , &propter ip-
fum confiderentur : aliter enim ab eius vnitate
non eflct vnitas fcientiar.

Duzprimaeconditienesdefunt tribusprimis ^,

pofitionibus , quia nullius eorum fubie^orum
lecundum rationera generalem , vt ponuntuc
fubicda , habetur definitio in Logica , nec prae-

mittitur.

Quxftioirr

89

irritmur.vt princJpfum fcientix,nec pafnoaliqua
de eis demondratur in gcnerali : ergo quodlibec
illorum e(i nimis commune fubiedlum. Etiam
non difFerunt iftz tres pofitiones inter fe , quod
nanifeftum ed de prima,& fecundaide tettiaau-
tem probatur : quiaaut ens reale cft fubiedlum
huius fcientixiaut ensrationis. Si primomodo,
ergo hacc fcientia eft realis;quod falfum eftsfi fc-
cundo modo , aut crgo tantiitp de cnce racionis,
idcft.connderato ab intelledu;auc de ence ratio-
uis,ideft,ca^faco a racione.Si priino modo,(ic ad>
huc pocerit ede realis : nam nihil eft fubic<^um
aliciiius fcientiac, ni(i vc connderacum a ratione;
quia nou niH vc eft vniuerfale:ergo oporcet dare,
quod Hc de ence caufato ii ratione,quod cft idem
cum aliis duabus.
y. Ad raiionem quidem pro prinia pofitione, pa-

jlJ rttients tct argumcncum non valerciquia arguitur ab in-
mlUrum tpi' fufficienti diuiiione , & facit fallaciam Coufc-
mcnum. guentis. Patct,quia defunt aliac duae couditioncs
itibiedli. Ad au^oritacem BocciJ dico,qu6d Lo-
gica eft de illis : fed illa non func primum fubic-
^um, fed func communiora fubieclo ; (icuc dici-
mus , quod omnis fcentia cft de cnce , quianuUa
eft denon ence.
g. Ad racionem podcionis cerciz dieo , quod la-

boranc circa idem, non quod idem fit fubie^tum;
fed quia in Logica confidcratur illud , per quod
circaomnia conucnic laborace : nam circa mul-
ta laboratur in fciencia, non camen propter hoc
quodlibet illoruiu eft principalc fubiedum illius
fcientix.

Quarto.fcilicet Orationi.deficic fccunda con-
dicio,&: ccrtia. Ecquodaccipitur.quud conucnit
Syllogifmo ,dico quod non conuenic nih zqui-
uocc ei , & enunciacioni : & zquiuocum non cft
fubiedum in fciencia , quia non potcft definiti'
fnmiturenim in definitione Syllogifmi pro ar-
gumcntatione.

Quinto , fcilicet Argumentationi , decft pri-
nium , non enim ab Ariftocelc vfquam dcfinitur
Argumentatio in communi;nec ponitur cius de-
finicio,vt principium fcientiz; licct Bocciuseam
definiac in Topicis fuis. SccunduiTi eciam decft
fibijvc manifeftum eft fecundiuti rationcm genc-
ralem.Tcrtium etiam probo, quia vcl eft iquico
cum;& cunc manifcftum eft quod ab cius vnitace
non cft vnicas fcicncix , Dcc fcicmia vna, ciim
tuncnonfit vnum fcibile , nccvnumintcUigibi-
le;vel eft analogum ad concenta fub ea : Sc tunc
fciencia non eric vna ab ipfo, fed ab vnitatc prin-
cipalis,ad qiiod omnia alia attribuuntur, & illud
eft Syllogifmus : ficuc vnitas Mctaphyficz eft ab
vnicace (ubftanciz, ad quam omnia aliaencia at-
tribuuntur.
•y, Dicendum eTgo,c\\ibdfuhie^Mmprimum,&pr»-

CtnfimJSo. prinm LogicA eft Syllogifmit* ; habet enim primam
condicioncm.quia ftatim poft decerminacioncm
de eius pattibus in vctcri Logica.in primo Prio-
rum cap. i.przmictic eius dcfinitionem. Et fc-
cunda habet, quia in eodcm mulias pafllones de
ipfo ortendit Ariftotelcs per illam definitionem,
vt modum, & figut am in illis de inejfe ; & in mo-
dalibus , vc habete cres cerminos , in i!lo capicu-
lo : QHoniam igitur in iltu figuri^ , pcr hoc quod
cft cx neceditacc, acciderc conclufiouem,&c.
Et tertiam fimilitcr habct .ptopter ipfumcnim
in veteti Logica dctcrminatur de cius partibus
integralibus , fcilicec delncomplcxo , Enuncia-
tione, & dc partibusfubicdiuis m libro Topi-
Scotiiper. Tem. l.

corum , Priorum , Pbfteritwruna , 8c dcaliis fpe-
cicbus Argumcncacionis; quia illa reducuncur
ad ipfum , ficuc imperfeftum ad pcrfcdum,& dc
Syllogifmo fophiftico , vc dc priuacionc eius,
quia eiufdem eft cognofcerc habitum , & priua-
cionem:fic ergo pcnes eius diaifioncm,& accri-
buta illi,pacec diuifio Logicz.

Ad pcimnm argumentum conccdo , quod 8.
fcientiaeftdc Syllogifmo pcr Syllogifmum ali- ■^^frimum
qucm parcicularem. Ad primum concrahocdi- t'""'/*'*-
co , quod Syllogifmus ifte per quem habetur
fcicncia , nocus cft quoad veritacem przmilla-
rum:quia funt ptopoficiones immcdiatz illaciux
conclufionis,& quantum ad illationem con-
clufioni$cxpr.Tmi(ris; quia illatio eft pcr fcma-
nifcfta,ciim SyllogifmHt perfetltu fit , t^ui nkllint in-
diget ad hoc vt appttrear necejptrius. i . Priorum, cap.
i.jde(t, ad hoc,vtmanifcftum fic Concluiioncm
fcqui ex Przmiflis. Sed ifte Syllogifnuis, ^er
quem habecurfcicncia,cft ignocus,quo ad paflio-
ncm ilUm , quzdcmonftratur de Syllogifmo in
«ommiini ,fccundum quam ipfc Syllogifmusin
coinmuni cft igiiocus,non enim quxiicur cogni-
cio dc Syllogi(mo in communi ,nifi quo ad p;if-
fioncm;& ica non cft idcm nocum,& ignotum fe-
cundum idcm.

Ad aliud concra hoc,dico,qu6d fcicntia cft de Scienti» tft
SylJogifmo,pcr qucmcft fcicntia.Et cuni quzri- "*' ^fO-gif'^»
cur perqucm Syllogirmum ?dico , quod per fc- ^"^ ^.)%'/-
ipfum ; quia inquantiim per ipfum oficnditur
paflio aliqiia dccommuni Syllogifiiio , olkndi-
tiir dc feipfo,inqu.intum cft Syllo4jifmus,nccaii-
ter c(t fcicntia dc pnrtirulari.

Ad fccundum principalc argumencum , dico, 5.

quod Syllogilmus quo ad proptirraces formali- AdfetHJum.

cer ipfum confeqiientcs,cft fubicdtun hbw Piio- Syll<gifn,ut

rum:cftauiem fubicdnm totius Locicz.quo t'-'*'''^'' ["^"

I tr ■ r I • r • -L • ttctum Lbri

adomnes pallioncsin le, vcl in luis partibusin- p^^^.^ ■

rcgralibu$,& fubicdtiuis,vcl rcducibihbus ad ip- /,v, LigitA.

fum : nec oportcc fubicclum pracdicari de onini Subitifum

bus in fcicntia conlidcratis ; fed elfc id, propcer "'" ^'^'f

quodaliaconfideraiuurjvc paccc dcfubicdoNa- f* 'f'" *

V r- j ,L I •! •! ■ ■ <">n,kuscen-

curalis lcient]z,quod eit corpus mobile : iln agi- fidetMtuim
turde mocu& nacura , quz non funt corpus fiitnti*.
mobiie.

Vcl potcft dici quod maior eft falfa in fcicn-
tiis , quando fubic(5tum totius mulia rcquirit dc-
terminari,proptcr cius cognicioncm : lunc enim
de illis muitis oporcet in illa fcientia confidera-
re, & cum hoc de ipfo fubicAo : ergo aliqua pars
fcicnciz eric de illo fubieiiio , fecundum fe pro-
pric,quod eft fubiediim totius:ita cft hic, vt pa-
ccc de odo libris 1'hyficorum rcfpe^ftu totiui
fcicntiz naturalis.

Ad tertitim dico , quod illa propofitio Arifto- j ^
teXiStNihileftin inteOedu , «juin priits fierit infenftt, ^^ ttriiam.
vera eft de co,quod eft primum incelligibiIe,quod
cft fcilicct tjuod«jtudeftxc'\ materialis; non aurem
de omnibus pcr fc inccUigibilibus.quia mulca per
fe intelligutitur,non quia fpecicm faciunt in fcn-
fu ; fed per rcfiexioncm intcllcdtus ; & ica eft de
Sy\lopimo:in pliu enim eft per/e,ifuam primh,\t di luplms tfl
citur i.Pofteriorum , texx.x. Ifofcelesenim pcr fe ffr ft .^iuim
babec tres angulos.fed non primo. frim».

In fpeciali circa librum Porphyrij , quzren- 1 1,
dumelide Vniuerfali. Etquiaomnemquzftio- vnher/iU
nero przcedit,quid dicitur per nomcn , idco no- ttipliciitr
tandum, quod Vniuetfalc , ficut cetera concreta /•*'"••'•
tripliciter fumitur. Quandoque enim fumitur
profubie^o , ideft,pro reprimx intehtionis,cui
£ applicacur

90 Super Vniuerfalia Porphyrij

I.

Jlrgtonent»
tro p»rte nf-

ppDflufi»,

applicatur intemio vniuerfalis ; & hoc roodo
Vniucrfale eft primum obiedtum intcUc£lns.
Quandoque fumitur pro forma , fcilicct pro rc
fccunda: intentionis.caufata ab intelleduj&ap-
plicabili rcbus primtcintentionis; & ficloquitur
Logicus propric de Vniuerfali.Tcrtio modo pro
aggrcgaro ex fubiedto, & forma ; & illud eft cns
per accidcns, quia aggregat diucrfas naturas, ex
quibus non fic vn&rn pcr fc;& Gcnon cft de con-
fidcrationc alicuius Artificis, quia deenteper acci-
dens nuUa efl fciemia , pcr Ariftotelem fexto Me-
taphyfi.quia nec diffinibile.Tantum igitur decc-
tcro fiet fi:rmo de Vniuerfali fccundo modo
furapto,non autem de aliis,&c.

Q^y ^ s T I o IV.
Vtmm VniuerfaUfitens,

AM.lib.de jMerpr.eap.^.primo feft.cap.i. j^ i^.ttxt.it.y.
^etiiph.text.io.^7. Metaph. ttxt.^ i. (jy 57. D.Thom.
lib.de Ente (^ Ejfentia.cap.^.^induobutOpufculisde
hac materia. Mirandulanus in expofitione Prddicamen-
torum. Vallcs Centrouer.^ sd Tircnes. Albertus Paruus
qutft.9.Log frapc.de Maironis q. 7. §Htdlibetal. Okam
eap,\4./ud Lof. textMalis.o> in i.d.i.q.j ^ 8. loan. An-
glicus (^BtaC.fifper hanc qutft.Coniwhi.Vib.^. Met»ph.
eap.ii q.l.feff.v. Complut. dijp.i.de ejjjiniia vniHerfnlis.
j. i.RoHrig^ues f.l. Vniuerf.art.-j. AuetUqudft.i. feH.i.
ii\irt3dodi^.^.^.M't/iph.feit.io.Doi\on>H.d.i.q.l.§.
fed contra,cy7.Af«-»/>^.j.i8.

QVodnon videtur,per Boctium DeVnitate,
& vno,(iicentcm:^mne ijHodeft,ideo efl , tjuiit
vnutnntirnero <r/?:Vniuerfale no eft vnum numcro,
quiapridjcatur dcpluribiis vniuocc,ergo,&c.

Itetn,pcr Ariftotelcm in Pracdicainentis, i.De
fubftantia. Omne efmd efl aliud afrimafuh^antia,
ant dicitur deprir/ia fuhUantia , aut efl in iUa : fcd
Yniucrfalecft aliud a prima fubftantia , & non
dicitur dc pqima fubftantia , ncc cft in illarergo,
&c.Probatio m{noih,Sola/ectinda/ithRantiit dicun-
tur deprimti, vt patcr pcr Ariftotclem.Vniucrfale
autcm cum fit accidcns, non eft fecunda fubftanr
ria, nec eft in primis , quia tunc prima fubftantia
ciret vniucrfalis , ficut illud.in quo eft albcdo,eft
album.

Item, fi Vniuerfale eft ens, aut cft a natura,aut
ab intcllc(3:u;non ^ natura, quia tunc eftct fingu-
lare,& tcrminus tranfmutationis : ergo ab intcl-
ledu folo.ergo eft figmcntum,& ita non cns.

Ad oppofitum. Vniucrfale definitur ab Ari-
ftotcle primo Pcrihermcnias : fed non entis non
eftdcfinitio. Item per Boethm ,Secundainten-
tiones applicantfir primis ; non cns autcm non ap-
plicatur enti.

Dicendum , quod Vniuerfale eft ens.quia fub
rationc non ent|s,nihil intcUigitur ; quia intcUi-
gibile mouet intelleaum. Cum enim intellcdus
fit virtus pa{fiua(pet Ariftotelemj.de Anima
cont. j. & inde fzpc.) non operatur , nifi mouea-
tur ab obiedto ; non ens non poteft mouere ali-
quid vt obiedtum ; quia mouere eft cntis in adu;
ergo niliil intelligitur fub rationc non entis:
quicquid autcm intelligitur, intclligitur fubra-
tionc vniucrfalis:crgo illa ratio non cft omnino
non cns.

Ad primum argunjcntum dico , qu6d Boctius
intclligitdcillo, quod eftpratter operationem
intcllcAuSjCuiufmodi non eft Vniucrfalc.

Ad fccundum dicitur fimilitcr,quod Ariftotc-
Ics fic intellexir.

Contra hoc , quia probat conclufioncm illanQ
per hocquia fecundx fubftanti^ dicuntur dc pri-
mis , accidentia funt in primis , fecundz autem
fubftantix,vt ibi loquiturde ipfis,non funt prac-
ter intellcdus operationcm ; ergo non tant^m
jntelligit dc his , que funt pntcr operationem
intelle(5lus,fed ctiam dc his, quzfunt pcr opcra-
tione intclle<Sbus. Probatio minoris,quia diuidic
in principio capituli , Subftantiam in primam &
fecundam : fi ergo illa diuifio valeat , fequitur
quod membra,vt ibiintcUigit, opponuntur; fed
quod eftfccunda fubftantia prxter operationcm
intellc6^us,nonopponitur primsfubftantix.fcd
cft idem;ergo non intclligit dc fecunda fubftan-
tia,quo ad illud,quod eft ens pteter opeiationcm
intcllcftus.

Ideo dicitur quod Vniuerfale dicitur dc pri-
mis. Ad illud , quod eft contra hoc, quia fola: fc-
cundz fubftantiz dicuntur de primis.D)co,qu6d
fecundzfubftantiaf,vt ibiloquitur,funt ^ccidcn-
tia, non quidem rcalia, dequibusponitaliud
membrum,fcilicct »«<r;^ ; fcd intcntionalJa ,-qui-
bus per fe competit dici de : Vniuerfalc autcm
cft quidcommunius adfecundam fubftantiam;
quia fecunda fubftantiadiciturVniaerfalc appli-
catum ad aliquid in genere fubftanri^.

Ad tcrtium dico,qu6d Vniuerfaleeftab intel-
lciflu. Et cum dicitur, crgo eft figmcntum ; dico
quod non fcquitur , quia figmento nihil corrc-
fpondetin reextra;Vniucr(aii autcm aliquidex-
tra corrcfpondct , h quo mouctur intelledus , ad
caatmdum talcm intcntioncm. Efl enim , fccun-
dum Boctium , Species tenuu flmilitudo flngula-
riurn , ^' Geniu magit tenuu Jitarum fpecierum.

Dico ergo , quod cfFedbiuc eft ab intelledlu,
fed niatcrialiter,fiueoriginalitcr,fiue occafiona-
l^ter,eft \ proprietatc in rc , figmcntum vcro mi-
mine,&c.

Q_y ^ s T I o V.

Vtrum Vniuerfale Jit fer fe /;;-

telligibile.

Franc.Maironis in x.d.^.q.i B»rgiusM) i. «/«^.j.^.j.Ioan.

Anglicus dy Brafauolus fuper hmnc qutft. Doftor lib.-j.
Metaph.q. i ^.num.^.in f!ne.Kodt\g\ies j.i. VntHerf.art.i.
Vidc cicacos qutftione antecedenii.

QV6d non,per Ariftotelem dc Senfu & Scn-
fib. Nihilefl ininteUeElu ,^uinpriHtfueritin
fenfu : Vniuerfale autem nunquam fuit in fcnfu,
crgo,&c.

Item,omnis virtus pafHua pra^fupponit funm
obieftam in a£tu ,ante eius operationem , quia
ab obicdo capit fuum adtum , per quem potcft
operari; Vniuerfalc autem non prsfupponitur ab
inrelle(ftu,fed caufatur ab eo , per Commcntato-
rcm i.deAnima,cap.8.crgo,&c.

Ad oppofitum. Qiiicquid definitur , eft per (c
obic^um intcUcdkus j Vniuerfalc dcfinitut ab
Ariftotele i. Pcrihcrmcnias , cap.j. crgo intdli-
gitur.

Dicendum, quod Vniucrlale cft pcr fc intelli-
gibilc : quod patet fic , primum obicdtum intel-
Icdlusyfcilicct ijHod^uidefl, intclligitur fiib ratio-
ne vniuerfalis ; illa vcroratio non eftidemef-
fcntialitcr cum i\\o^uod^uidefl,{ed moduseius
accidentalis : ergo intcllc(^us potcft cognofcere

difFcrcntiam

Vniuerf^le
effediui eft
a* iriteliehu.

I.

jtrgumenta
propArte ne-
gaiiua.

CtHtluJie,

Qu^ftio VI. &VII.

91

lnttU*9Ht
pejjihtlis vir-
tMtfaJjtu»
0gtns tun.

difflfrentiam inter fuiim obicftum primiim,& il-
lum modum : quia potcftdiftingucrc-intcrom-
nia,qua;non funrcftentialitcr cadem; fedomnis
virtus cojnofccns pcr fc difFcrcntiam intecali-
qua duo, cognofcit vtrunque cxtrenuim fub pro-
pria rationc , pet Ariftotelera 1. de Anima.Tcxr.
com.146. Periioc«nimprobat (cnfumcommun6
efte'igirur intellc^lus poteft cognofceremodumi
fiue ratiohem vniucrlalis pcr (e, & fub propria
ratione ; hoc cnim modo rcfleftcndo cognofcic
intellc(5lus fc,& fui operationera,& modum opc-
candi,& cztcra,qux iibi infunt.

Ad primum didlumeft fupra, quia intelligittit
de primo obic6l:o,quod eft ^uod^MiJefi,ic\ niate-
rialis.Velaliter, quod intcUigitur fccundum na-
turam fenflciuam,fcilicctde fcnfibilibus ,cuiuf-
modi non eft Vniucrfale.

Ad fccundum dicitur , quod intclledlus podi-
bilis eft virtus pafliua , & illa przfupponit fuum
obiedum ; fed intclledus agens non pracfuppo-
nit, quianoneft virtus pafliua. Vniucrfale et-
iam noneft obie(5tum cius, fed ejuoi cjHtd eft y in
phanufmatibus , & vniucrfale eft finis eius,
&c.

QjV A

S T I O

VI.

1.

ArgMtnent*
frtfart* w-
fStitt».

X.

Ctutlufit.

ytrttm Vniuerfale habeat aliquaj
proprietates,

Tirtiict.q.ifr4*tnh. loanncs Angli. (^ Brafa. fuperhMe
f loanncs a Magifttis q.^.Vniutrf.Comflut.di^.^.depaf-
fion.Vniuerf RuuiuSf.l. {'«/«rr/Mcrinero di^.i.'f.l.(ff
X.Rodrigues in exfof.huiui qutft.^ art.fequenti. Auerfa
y t.feH.i^ dr I j. Do£lor f .1 jjj. dicendum ergt »d iju*-
fHtnetti,^ in t.V.5 . j. i .Sf*d centri.

QVod non vidcinr ; quia proprium eius non
potcft elfe fingularc.quia tunc non conuer-
tcretur cum ipfo.-igitur cft vniuerfale:igitur non
eft aliud ab eo, quod Proptium ponit«r:quod eft
inconuenicns, quia Troprium nen indicat ejfentiam
eitUfCttituefiproprium, per Ariftotelem i. Topico-
rum , cap.4.

Itcm,fi habeac aliquam paflionem ; illa iiieric
& omni , & fo4i , & femper : crgo erit Propriuni,
quod cft inconuenicnsjquia runc illa paflio con-
cinebicur fub Proprio,quod eftfpecics Vniuerfa.»
lis , & erir conuertibilis cum ipfo Vniuerfali,
q Hod eft ipconueniens,crgo,&c.

Item , accidensnon efi/itlrieSlMm accidentit , per
Ariftotelem 4. Metaph. cont. 1 4. fed Vniucrfale
cftaccidcns , crgo, &c.

Item , omnis paflio quas eft minus ens ente ra-
tionis,eft non cns.

Ad oppofitii cft Porphyrius qui aflignat aliquas
conuenicncias omnium quinque Vniuerfalium.
Vnde manifeftumeft,qu6dconueniunt inaliqua
propricrate,fi igiturillainfiteisvniuoce,hoceric
per rationem communem, quae cft in eis,& illius
comraunis erit prim6 paflio , quia fi paflio , vni-
uocafic, & eius fubiedum primum eft vniuo^
cum.per Ariftocelem i.Pofteriorum , cont.ii. &
circitcr , igicuc talis pafllo eft ipfius Vniuerfalis
prim6.

Dicendum , quod fic ; quia definicio definiens
fufHcicnterindicat efTcntiam definiti, igiturcui-
cunquc ineft aliquid conuertibilitcr , prxtcr ea
qu« ponuntur ineius dcfinitione.illud habet Xi^
le fibi inhaercns pro paflione , &fic ineft aliquid
Scotiiper. Tom.I.

Vniuerfali.quia fi dcfinitio ipfius Vniuerfalis ve^
ra fir,quz tik.pradicabile de plitrihiu , qux ponituc
I .Periher. cap. j. tunc conuertibile prxter cfTen-
tiam vniuerfalis,erit illud , quod ponit 1 .Pofter.
cont. 5 f . fcilicct tjfe vtiMm in multit , & de mMltU.
Et c conuerfo Ci illud fit de.finitio bona , & vera*
iftud erit Proprium, & ita alterutrum per defini-
tionem Vniuerfalis de Vniucrfali demonftratiue
potcft concludi.& ita fciri.

Ad primum argumentum dico,dato qu6d paf-» ) .

fio ipfius Vniucrfalis fit A, A eft vniuerfale , non Jtd «i>^«.
qu6d fit cfrcntialiter idem fuo fubie«fto, fcd quod "^»'*»
Vniucrfalc applicatur fibi,vt modus eius, & etic
pra:dicatio denominatiua,dicendo A,cft Vniucr-
fale? Contra,fubie6lumnon przdicatur denomi-
naciuc deaccidentc.nccdicitur modus cius,ergo
ncc Vniuerfale dicitur modus fuz paflionis. Di-
co,qu6dVniuerfalepoteft fumit/r^«iV,vclM»w-
</w,racio concludit primo modo.

Per idcm ad fecundum dico , quod eft Pro- 4.

prium denominatiuc , fed non continetur (lib
Proprio.Poflibilc cft enim , & majcime in intcn-
tiunibus.aliquid conuerticum Genece, & deno-
minari ^ Specie.

Ad tcrtium dico,qu&d accidcns non cft fubie- f .

(kum primum,quod eft fubfiftcns,& fuppofitans,
ac vltimatc terminans dependcntiameius,nam
talc cft fola fubftantia:potcft tamcn accidens cflc
proximum , & immediatnm fubic^^um acciden-
tis:quia eft ratio fufceptiua, pcr quam aiiud ipeft
fubfianriz,vt fuperficies cft fubiedlum albedinis.
Hoc modo cft in accidentibus fubicdum refpe-
6lu fuz propriz paflionis.

Ad quartum argumentum dico , qu6d in tjfe 6. -*
rationiiSunt multi gradus^ficur in effe n«r»r<r;quia MMltigr»ims
modus inrelligendi cft in vno gradu , & in alio '", 'i7* '■*"•*
ens intelligibile, & modus intelligcndi cft mi- "'
nus ens , cnte incclligibili. Vndc concedo;
quod illud , quod eft minus cns entc ratio-
nis in vltimo gradu , eft non ens , cuiufmodi
non eft Proprium , quod conueriitur cum Vni-
ucrfali.

Q^y A s T I o V IJ.

An Vniuerfale fit juhieSium ifiim lihrt
^orph^rij.

D.Thom. qutfl.9. d* tbieHt lib. Vniuerf. OVim qu*ft.x.
Prectm. Albert.Vnaastjutft.x.Ltg. Tart. quift.i. Prtdi-
rA^.Brafauol.Ioannes Angli.{7 RodrigaesyM//r h»nc q.
loaancs aMagidris q.^.LegicA. Anconius Andrrasf.i.
frtLdicah.KyxMiMS qutfl.t. Vniuerf. Sotus ijtufi.^.VniMtrf.
Tolet.y.i.

Vjfoquod Vniuerfalc habet conditiones re- ^^

quificas ad fubiedlum fcientix , quia videli-
cet eft cns , & difHnibilc , & paflioncs habens de
co dcmonftr.ibilesrquzritur minc, An ipfumVni-
tter/klefit ipfitu Hbri Porphyrij fiibietiMrr,?

Quod non viderur ; quia aut Vniuerfaleeft ArpnKtnta
inquancumeftintentio,aut inquantumcftappli- ft fnrttn*-
cabile rei;non primo modo; quia fic intcntio ha- /•"**•
bet ^ Metaphyfico confiderari. Probo , quia Mc-
raphyficus confiderat quodlibet inquanrum
ens ; igitur & intentioncm inqaantum efi
ens ; igitur & intentionem inquancum eft in-
tentio; quia idem eft intentio , inquantum in-
tentio , & inquantum cns : ficut idcm eft homo
inqiiantiun homo, & homo inquancam ens,nec
£ 1 fccundo

^ Super Vniuerfalia Porphyrij

t.

I.

ffopttrti ni-

i.

Opini» tea-
tijtAmmon^,
if AHtrti.

^ecundo modo ; quia fic eft illud totum , cns per
accide.nsjde tjuo non eft fcieniia.

Item , omnis fcicntia realis cft dc vniucrfali,
quia hngularium non cft fcicntia.ciam igiiur hxc
fit fcientia rationalis , non crit dcVniucrfali.
Itcm, hic dcterminatur dc iftisqiiinque fub pro-
priaratione.diuidendo, & definicndo quodlibet
pcr propria fibi, nuUam facicndo mentionem de
Vr\iucr(ali fecundum fe,necquoad eius ^uod^uid
r/?,ncc quo ad paflioncs,ergo hsc quinquc erunt
fubie£luin,&nun Vniuerfale.

Ad oppofitum:Ha:c fcientia eft vna : ergo ha-
Jbet vnum fubieclum } ergo harc quinque non
funt fubie<Slum, nifi fecundum qnod conneniunt
in vno communi , quod crit primum fubiedum,
& illud cft Vniuerfale.

Q_y JE s T i o VIII.

ytmm Vnmerfde fit Vmmcum adqmnr-
que Pradicabilia.

p.Thoni.l.ConfttGentei ra^.ji.^ Opftfe.^t-in t^uifliini-
bfu fniutrf.^Uifi.i.^Boetiui (^ Ammon.fuper cap.de Ge-
nere.CiMextxs tn Anteprtdie*m.ciip.^,\oit\.Kx\v\.VmLi^
Rodrigues Superhtine qudfl.^otxis qutfi.^.Vniu^f. (^ c»p,
de Genere.^.vnieo.ToXct qunjl.t Vniuerf. Saztiai l.Tom,
Metaph.dijp.i.feit 8 Jauellus traff.^ de pr/idicab.cap.i.^.
O' 6.Ka\ii\ii.tf.7.Vriiuerf.nttm y^.FuentC q.6.diff.6.art.i.
Complut.<//jJ'.4.j. vlttma. Sanchtz /»■/>, t,. j. 8. Mcrincro
di^-A-q.i.

IVxta hoc quasritur de vnitare iftorum quin-
que , in hoc quod cft Vniueifalc. yinvidelicet
Vniuerfiile fit viiuocHm ad htc cjmncjue ? Qu^d non
probo.Quia omne vniuocum mulcis, fc habet ad
illa fub rarione alicuius vniuerfalis : fed Vniuer-
faleno|ico'.npararer ad hxcquinque.fub rationc
vniuerfalis : crgo, &c. Probatio minoris ; quia
non fab ratione alicuius iftorum quinque ; quia
nullum iftorum conuenit aUis, fed quodlibct eft
(diftindum ab aliis; fi ergo fub ratione diierius,
crit fextHm vniuerfale.

DiCitur, quod comparaturad ha£c quinque,
fub ratione Gtneris , qnia praEdiaatur de ittis in
^uid,&c hsc inrer fe diffcrunt fpecie.

Contrahoc, fi Vniucrfalc cft Genus ad hxc
quinque.ergo quodlibet iftorum eft fpecics;er.go
Genus eft fpccies , quod eft falium , cjuia fpecies
oppofita nonprsdieatur dc aliacum hoc verbo
ej}, fcd Gcnus , & Species funt fpccies difparatap
fub Vniuerfali.fi Vniuerfalc ponatui Genus irto-
rumquinque.

Item, Gentu non pradicatur de fpeciebnt (ic idum
magUy(frminMi^ct Porphyrium capire dc DifFe-
rcntia,Viiiuerfalc)^r3Edicatur fecundummagis &-
minus dc iftis, quia Gcnus cft vniucrfalius quam
Species.vel Differcmia;pra:dicaturenim dcplu-
ribusjergo.

Ad oppofitum. Vniucrfale pradicatut fecun-
dum nomen, & fecundum rationem ; igitur vni-
uoce. Confequentia paiet per Ariltotclem in
principio Pracdicamentorum. Anteccdcns eft ma-
nifcftum ; quia quodlibet iftoium cft aptum na-
tum dici de pluiibus,pcr quod dcfinitur Vniuer-
fale i.Perihcr.cap.5.

Ad iftam quarftionem dicitur,qu6d Vniuerfa-
le eft analogum ad hasc qoinque , per prius enim
dicitur dc Gcnere , per pofterius vero dealiis, vt
patet per tertiam rationem ad primam partem.
Et fecundum hocre(pondetur ad aliam ^uaeftio-

nem, videlicet, quod Vniucrfale non cft hicfub-
iedum,fcd quinque vrtiucrfalia \ & tamen fcicn-
tia eft vna propter vnitattm prinii, ad quod om-
nia alia attribuuntur,quod cft Gcnus.

Contra hoc,In omni generc eft aliqua fpccies,.
quae perfeftiirs participat naturam gcncris.quam
alia ; idco dicit Naturalis quod ingetiete tatent
dt^uiuocationes , 7. Phyfi. contcx. j i. lcd Log cus
ponit gcnus vniuocum , propter vnitatcm ratio-
nis,igiturlogiccjoquendo , Vniucrfale potcrit
cftegcnusiftorum quinquc, licct Gcnus aliquo
modo fit peifedtius aliis.

Item , quo ad foiutioncm alterius quxftionis,
non dicitur conucnicntcr , vt vidctur , quiain
principio 7. Mctaph. cpnt- J. cxhoc quod fub-
ftantia eft primum ens , concludit Ariftotelcs,
^apropter folum,dr maxime,& ptimuTn defuhflan-
tiafptculandum efl. Ex quo accipitur , quod ad de-
tcrniiiianduindcmuItisdi<flis,perattributionem
ad aliquod primum, fufficit determinarc de illo
primo;fccundum hoc igiturfufEccrct Porphyrio
determinarcde Gcnerc tantijm,Itcm,ratio fic po-
nencium non concludit,quia nuincrus eft muiti-
tndo ex vnicacibus aggrcgata, tamen nondicitur
analogicc de binario , & trinario , licct itinarius
fit ex pluiibus vnitatibus , fed fimplicitcr vni-
uoee.

Propter hoc , & proptcr rationem fupra pofi-
tam ad oppofitum qu^eftionis , diccndum quod
Vniuerfale vniuocepra^dicatur deomnibusiftis
quinque.

Ad primum argumentum dico , quod intentio
Generis , libi applicatur .refpcduiftorumquin-
quc. Cum autcm dicitur,quodlibct iftorumcft
diftinftum ab alijj, vcrumcft , ideo non praedi-
caiitur defe inuiccm pratdicationecllcntiali , &
cxcrcita •, ncc alicjuid dc vno iftorum (ub rationc
altciius.led ptxdicationc f*gnata; quiaiatio Gc-
nciis eft extranca Vmucruii , quando vniturifti
per hoc vcrbam efi, ficut &aniu)ali , quando di-
ciiut, animal t ft genui.

Ad primnm argumentum contiahocconcedo,
quod quodlibet iftorum eft Species , neccft in-
conueniens fpccies ciufdem gencris in accidcn-
tiBuSjdcfeinuiccm dcnominacin^ pridican.

Contra. Inconueniens cft in fpeciebuseiufde
gencris:nam ficut harc cft falfa , alhedc^ejl nigredo,
ita h^c,4/^««»f/?«/^«OT.Dico,quod non cft vcium
vniueifaliter, licet fo.tc inabfolutis ita fit , non
tamen in relatiuis : nam idera eft pater &filius,
qua ratione enim fcquitur, patcr htiius, crgo pa-
ter;pari ratione feqnitur,filius hu'us, ergo filius.
Sicutigitur antecedentia ftant fimul , fic etiam
confequentia fimilitcr. Er relatiua talia poifunt
dici dceodem, & de fe inuicem:non tamen rtla-
tiucoppofita,quianonfuntoppofita,nifiiefpe6lu
eiufdem.Suntauterelatiua fecundum ccmuncm
rationem fua: patercnim primo rcferrurad filiu,
non pater huius, ad filium huius : ita in propofi-
tOjGenus eft fpccics,fed non rcfpcdu eiufdem.

AIiterdicitur,qu6d tales propofitiones, Genut
efi^ecies , pofTunt efle verje dcnominatiua piasdi-
catione. QujElibet enim iftaium intentionum
poteft accipi vt tfuid, vel vt modia ; quando enini
eft ilIud,quod intelligitui, tunc eft quid ; quando
autem eft iatio,fubquaaIiquid inteiligitui, tunc
accipitur vtmodm , vt geniu efl fpecies. Sccundx
igitui intentiones non opp&nuntni, nifi vt vtra-
que accipitut yt ejuidy\e\ vtraqucvt moduf.Hic
Antc.w,genfu eflfpeciest vera cft,vt gcnus atcipitur

vt

5-

Refutatur,

CmcUiJi»,

4-

Ad i.frinei»

Ai ehitSit*
nes.

s-

t. Intenti»
foteft aeeif^
duflifiter.

Qu^ftio I X. & X.

6.

Ad fieun-

Kt^enJttur
fu* fiimi 7.

8.

Ad srgumi-
t» futfiituk
7.

9.

MttMphyficMt
tns rettU ctn-
fidtrnt.

Vt ^MfVjquia incomparationead vniuecnilcqubd
eft gcnus fuum.rpccies vcr6 vt m«^Mriquia fub ta-
li modo intcliigitur Genus rcfpcftu Vniuerfalis;
Sed fi.infcratur , crgo pratdicatur oppofitumdc
oppofito:fitfallaciafigursdiftion{s,commuian-
AomodHm,in ^«iW.vcl econuerfo:vcrbi gratia,^/«-
rdle eft/ingulAre,\\xc cft vera , Mplurale accipitur,
vt tptidt&c JinguUre vt modut, quia quod fignifica-
tur perJingMlare,cA modus«ius,quod fignificatur
fct plurale;nec fic cft oppofitio.

Dicitur tamcn, qu6d ethmftnguUre dicit ^uid:
quia accipitur pro fuo fignificatorefpcdku fiib-
kdi ipluTAle dicit modum, quia accipitiu pro fuo
raode rcfpeftu pracdicati : nam pro re fignificata
non ineft fibi prxdicarum , & li vtroquc modo
rumatur,non eft difFerentia ad propofitum.

Ad aliud dico.quod Genus non eft magis vni-
ucrfalc i quia magis dicit intcntionem formx
eius, cui adiungitur ; fed eft quodammodo maius
vniucrfale,quiaextcnditurad plura, qucmadmo-
dum quaternarius eft maior numeius biiiario,
non magis, ficUt etiam vna fpecies fpccialiffima
non dicitur magis fpecies , licet plura fub fe ha-
beat contenta.

Adprimam quxftionem dicendum,qu6df^«»-
tter/al* eft hmitt fcientit ftd^ieSittm. Cum cnim trcs
fint principalcs conditiones fubiedi, Vniucrfale
priraam habet : fupponitur cnim hic ^mdeft,Sc
jui4 ^,tanquam notum : nec enim eflet poflibile
aliquam fpecicm cius fciri , ignoto dc ipfo^»i<^
#/?,& ^uia eft : hic autem eius fpecies dcfiniuntup,
ncc oportuit hlc definitioncm Vryuerfalis poni,
quam fupponit Audlor fufficienter afllgnatara
fuiiTc ab Ariftotcle I. Pcriher. vel i. Poftcr. vn-
deratione Vniuerfalis , Ccilicct pr<edicari de pluri-
^w , vtitur in definitione iftorum quinquevni-
uerfalium.

Habet etiam fecundam conditionem fubiefti,
quia fi qua paflHo vniuoca iftis quinque , de his
oftenditur ,perrationcm Vniucrfalis , illa pcr
hocoftenditur de Vniucrfali , tanquam depro-
prio,& primo fubiefto ; & fi de vno ah'qua paflio
luc demonftratur , per rationem Vniuerfalis,
qax eA pradicari de pluril>Hf,etizm hoc oftcnditur
dc Vniuerfali : quia medium dcmonftrationis
acquatur paflSoni:aliter eflct comniune,& fallacia
Confequcntis,fed hoc fit hic, vt patet : quia dif-
fcrre ab indiuiduo demonftratur de Gencrc , pcr
hanc particulam, pradicari depluribttti- & ita fup-
ponitnr de aUis pofle oftendi.

Tcrria conditio manifcfta cft , quia quodlibet
iftorum cft eius fpecies , cum ipfura diuidatur a
Porphyrio in hxc quinque. Pofita cnim Gcnetis
dcfinitioncadeius declarationem,ponit diuifio-
nera,cuius vnum mcmbrum cft prddicari de pluri-
^w.pcrquod intclligit Vniucrfalc,quod fubdiui-
dit inhxcquinque.

Ad priihum argumentum dico,qu6d hxc diui-
fio non cft pcr oppofita, quia intcntio fecundum
quod intentio, eft applicabilis rei, vndc conccdo
vtrunque membrum,cijm fint idem.

Cura autem obiicitur contra prjmum mem-
brum , dicipoteft, qu6d MctaphyficuS omnc
cns rcalc confiderat , non ens rationis, cuiufmo-
di eft Vniuerfale.vt hic toquitur , vcl fi conceda-
lur qu6d confiderat intentioncm inquantUm
ens, non tamen fequitur , qu6d inrcntioncm in-
quantum intentio , quia non funt idcm , quod
vniuerfaliter accidit ,quando terminus fequcns
redupJicationera , non fignificat abfolutceflcn-
Scoti 9ptr. Tom. I.

I.

93

dam,ficut non cft idemmobilein quantum mo-
bilc,& mobilein quantnra en«. Pcr hoc patet ad
cxemplum dehomine,quianon eftfimile.

Quod obiicitur contra illud membrum dc en- 1 o.
te per accidens, dico , quod non cft ens per acci-
dcns , ficut aggregatum, quia res non cadit in ifii
teUe6kn illius totius,vt pars, fcd vt tcrmiBans re-
fpcdkum. Hoc modo intelligitur accideni in de-
pendcntia ad fubftantiam , ncc tamcn vt cns
pcr accidens. Ad fccundum,qu6d fcicntia realif
cft dc Vniuerfali primo modo , qu6d eft rcs , fcd
Logica eft de Vniucrfali fecundo modo.quodeft'
intcntio. Ad tertiura patct per didia in folutiono
quiftionis,&c.

————— ' - ' ■ ! 1

Q_V iE S T I o IX.

In qtto eft Vmuerjde 1// m fitbieSio?
'^trum in re/vel in inteJIeSiuf

Antonius Andr. q.x.Vniuerf^ S}u»ntum Mdqunrtum. loan.
Angl.t^- Braf. fuftr htinc tjutjt. Meiincio m rtcnfitula-
tientttxtMst»p.ittStntTt.Koit\g\m^.^.Viuutrf.Mrt.l.

QVxritur de rmuerfali , cum fit accidens , v<
hic loquimur , »« ^uo eft , vt infubieElo:vtrum
inre,velininteUe^u.Qlupd non inrc,pr6bo;Omn\
accidcns, quod eft in re , eft proprium , vcl com-
mune;.fi proprium,incft indiuiduis.licet non pri'^
m6 (quia proprium pcr feprim6 ineft fpeciei,/>rr
fi enim prxfuppoi)ii de omni. ) Si commuue;
ineftprim6 indiuiduis; fi ergo eiret accidens it»-
re , ineflet primo in indiuiduis j fcd hoc eft fal*>
famiquia tunc indiuiduum ellct vniuerfaie,crgo.

Itcm , InttUeEltueft virtntpaffiua , per Ariftorc-
lem 3.dc Anima. Contcxt.j. & indc. cap.z.crgo
nonagit cxtra mittendo, ficut eftdcfcnfuper
Ariftotelem i. Top.cumergocaufct vniuerfalc,
noncxtramittet illud; ergo non eftin fubiedo
aliquoextraipfum.

Item,£4: inteU.eElM,& inteRigihilifitveriui vnttmt
tjukm ex materia &forTna,pei Comroent.3 .de Ani-
ma.Cap.y.fed forma non eft extra maceriam, nec
econuerfo; igiturnecintclligibile extra intelle-
6lum ; crgo nec modus intclligibilis extra intel-
lcdl:um;igitur nec Vniucrfale.

Ad oppofitum : Aiateria dr efficiens non coin- 2.,
cidunt t pcr Ariftotelem z. Phyf Cdntext.io. in-
tcllcdlus eft caufa cfHcicns vninetfalis , ergo non
cft raateria, ergo nec fubiedura ; quia accidcntia
non habent aliam matetiam,nifi»'»^(«i,qux dici-
tut fubicdum eorumv

Item per Commcntatorem fupcrprimuro dc
Anima. Cap. 8. IntelltUitt facit vniMtrfalitatem in
relfittietgo illa eft in rc,non in intelledu,&c.

Item accidcns eft in ilio, vt in fubiedo , quod
denominat ; Vniuerfalc denominat rem, non in-
tellc6l:um,igitur,&c.

i'i

Qjf ^ s T I o X.

An httcjitijera, Homo cft Vniucrfalc.

D.Thomas dt Entt ^ EjftntU caf.^ ir 7 HD^cado dijp.ft
dt PrtrUc»hiUb.fiS.i. § jo. Compl. di!}ut.^. i(e ftjfion.
Vniuerf. qut/t.^. Kuaius tr»S. dt Prtdieat. feeun. inteut.
farte x. loan.Angli. ^ Zti{. fufer h»nc qu*ft. Mcrinero
4/f/^.4.^.i./«(?,x.Ro<liigucs f,y.V»iutrf,Mrt.%.Wiic citan-
dot ^udfi. 1 6.

I

Vxta hoc quxritur de veritate iftius propo- i.

fiiionis , Homo e/i Kniiterfab i ficeoTVriiniiiuin, Atgumtnt»

£ 3 vbi friniifiiUit.

94 Super Vniuerfalia Porphyrij

JtrpmtHt»
fr»f»nt »f-
jfrmstiMs.

JLt^fi» 44
V*ft-9'

ttftio ttrmi-
tii eammuaif
JigMififMruis
Vt'sm nstih
rim.

JnttStSn*
futmtit» e^
tit vniutr-

fiUt.

Jd MgP-

/t$tm f.

vbi pr^d jcatur intftio de rc.QuAd Cnt falfa ,pro-
bo. Subiedlum Hgnificac veram naturam ; crgo
pro illa Aipponit : prcdicatum non przilicat ve-
xam naturara,quia non (ignificat eamjigiturprx-
dicatuc non veri ifatura, de vcra natura:ergo op-
poHtum deoppofito.

Item,(i homo eft Species,8e Spedes eftititen-*
tio : ergo homo eft intentio , conclufio eft falfa,
ergo & aliqua prztpiflacam } ied non minor,ec<
go maior.

Item, omnis prxdicatio vera in abftra£to > eft
vera per fe primo modo : haec non eft vera per
fe primo modo > homt tfifpeehs,Scptxdictnum,6c
rubiedum fant abftrada : ergo propofitio faltii.

Adoppontum:Dequocunque przdicatur de-
finitio t & definitum : fed homo przdicatur de
pluribus difTerentibus numero : ergo homo eft
ipecies,ergo Vniuerfale.

C^V iE S T I O XI.

j4n htecjtt ferfii Homo cft vniucrfali?.

Vide cicaco$ qutfl.Mttetdtnti.

QVod ficvidetur. Cui enim perfe ineftdiffi*
nitio , pcr fe ineft & diffinitum : fed homo
prxdicaturper fe de pluribus differentibus nu-
mero : cfgo homo pcr fc eft fpecies.

Item , quod eft pcr fe ihtelligibile , cft per fc
vniuerfalc : homo cft per fe intclligibile : ergOt
&c.Minor patet,quia pcr fuum qued ^nid ejtyt^uod
cft idem fibi. Item, vniuerfale conaenit homini,
fecundum quod abftrahitur ab omni accidente;
ergo non conucnitei,vt accidcns.Antccedens eft
verum,quia homo, vt coniungitpr accidentibusr
cft flngulare.

Ad oppofitum:?<r/? pratfupponit </»«//**»»«»;
ergo fi homo e(l pcr fe vniucrfale , omnis homo
erit vniucrfale. Confequcns cft falfom , crgo Hc
Antcccdcns.

Ad Primam quxftioncm dicendum,qu&d Vni*
uerfale el\ in re, vr in fubieilo , quia illam deno«
minat.non intelledunr);fed in intelledu eft vclu»
li in tfficicntc,& vt cognitum in cognofcente.

Sciendum tamen , quod fignificatum termini
communisjflgnificantis vcram natnram,triplici-
ter poteft confidcrari. Vno quidem modo fecun-
duin e(Te m fuppofitis , quod dicitm effi materisle
eius,& hocmodo infunt fibi accidentia commu-
nia.Secundo modo confidcratur abfolute fccun-
dum ejfe (fuidditatiuunt , & fic infunt ei prxdicata
effcntialia. Tertio modo vt per formam intclli-
gibilem , ab intcllcftu apprchcnditur , quod cft
ejfe cegnitum,6c fic infunt ei intcntiones. Intclle-
ikos eniin confiderans naturam heminis vnam
in multis,& de multis , ab aliqua propdctate rc-

Sierta in natura fic confiderata , mouctur ad can-
andum intentionem , & illam caufatara attri-
buit illi natury , cuius eft propcietas , & ^ qua
accipitur,

Ad pritnum argumentum dico , qu6d proce-
^c de acctdeBte ccali , quod incft naturz , fe-
cundi^mefrematerialc. Ad fccundum dico,qu^d
non attribuit aiiquam proprietatem rci, pcreius
tranfmutatioiiem , quia non eft virtus fadliua:
poceft camen aliquam attribucrcquz dicitha-
oitudinem rei ad intelle£him , praefcrtim fi ac-
cipiatur ^ propcictate iUios cei : ficut attcibuic

modos fignificandi didioni fignificatiux > qui
func in voce , vt in fubiedo , eftedtiuc tamen ab
intellc^u.

Ad tenium dico,qucid illuddidum Cotnmcn-
tatoris non potcft intelligi,qu6d fiat vnum com->
pofitum ex illis : quiatunc intelledus cflct com-

f>oficus cx quidditaiibus omnium rerum fenfibi-
ium : fcd intcUigendum eft , qu6d intclle£tus in
a(5bu veriusrecipit prsdicationem vnius cum in-
telligibili in ad^u,quam matcria cum forma:quia
intclledtus inad-u cft intcUigibilcinadu : quia
perfpccicmintclligibilcmina(ftu,poteft ftipfum
intelligcrc refiedendo : matcria aiitcm non eft
forma jperhoc quod ponitur cum forma.

Ad Iccundam quiftioncm dicendum,qu6dcft
vcra eo modo , quo nunc diiSbum eft accidcns in-
cllecei; quia dcfinitio intcntionis ineft tei, ifto
modo, Concra hoc , SpcCics ineft homini.fecun-
dumqu^d homo dicitur de pluribus,6>.c.fcJ non
diciturde illis,nifi fccundum quod cfl r ilhs, &
hoc eft fecundum cfle materialc;crgo piimo mo-
do propofitio eft vera.

Ad hoc dico , quddSpccies ineft homini , fe-
cundumquodhomopr;dicaturdcindiaiduis,lo-
quendodepta:dicationcyi^noM:non de pra:dica-
tioncfarmV^jid eft,non fecundum quod efl idcm
fuppofiti^ ,quod eft primum mcmbium diftin-
lCtionis.

Ad primum argumentum dico qu6d verana-
tura poteft fumi triplicitcr,non tamen prDpo.'itio
diftingucndaeft , quia diucrfitas ruppoficionis
ftat cum vnitatc fubicdli & fignificati. Scd cft
magis multiplicitas ^gurs di^ionis, fiquafit.
Eftigitur propofirio umpliciter vcra.quiafc-
cundum qu6d fubiciSbum fupponit vcram natu-
ram : vt tamcp compararur ad intcllc(flum,incft
ei rale accidcns : multiplicitas enim figurx di-
(ftionisnon eft ver^ multiplicitas , fedrantiJm
phantaflica , vnde hic non diftinguiiur Socrates
fjt homoScdcffei falfa,fi acciperetur/&('»io,vt acci-
pitur hic Jf-mo ejtjpeeifs.

Ad fecundum dico, qu6d hxccft falfa , Speclet
tft intentia , ficut hacc , ^lhum ejt color, quiijpeciet
dcnominariuc importat aliud , qu<im intcntio in
abftradlo. Contra , tunc h£c eft vcra , Species eft
metitiottale,S)C ita fcquitur,rrfo homo eft intentiona-
*le. Dici potcft , quod hic eft fallacia Accidentis;
quia fpecies refpedu hominis accipitur \tmodui,
ccfpedu ver6 intentionis vt ^uid, quia quodlibec
i n fuo genere cft ^uid.

Ad tcrtium dico , qn6d noncft ibi pra:dicacio
in abftrado , qmz ff>ecies cft conccetum, Sc deno-
minatiuc przdicatur dcre.

Ad tertiam quarftioncm diccndum , qu6d ta-
lcs no|i funt per fc: quod patet^e primo modo,
pra:dicatur enim in primo modo dcfinitio, vcl
pars dcfinitionis de dcfinito. Impoflibilc eft au-
tcm aliquam rem fccundz intcntionis , dcfinire
rcmprims intentionis;quiatuncilIa rcsfccun-
dum fuam eirentiam panim eflet a natura, & par-
tim ab intcllc^tu , & ita 9i diuerfis non ordinacis;
quareiion cflct vnum e(rentiaIitcr;crgo impoffi»
bileeft aliquam intentioncm per fc prim^pracdi-
dicari de rc.Ncc fecundo modo ; quia non caufa-
tuc intentio cx pcr fe principiis fubiciai. Ncc
quacto modo;quia res non eft caufa efficicns in-
tcntionisjfcd intcllciftus. Nec vniuerfalitecali-
quo alio modo ; quia tunc eflet natura fufiiciens
caufa talis accidentis. In quocunque igitur cflec
illa natuca,illi inefrec accidens,quod falfum eft.

Ad

4-

iutfi.io.

Ad Mgm-
tnttua fHt.fi,

10.

Seluti» f «4«
fii»nit IX.

Qu^ftio XII.

9S

7'

T.

Arpuinnt»
fro fiutt nt'

f*t'tM,

X.

Ctnelu/I».
Primi4t m»-
dm (flligtn'
diy.Votutr'

Ai primum argumentum negatur minor.
Concr^, n non prxdicatur per fe, prsdicatur per
accidens: igicurhzceft per accidcns, Afomo«/l
tutittul, etiam ifta refponlio eft concra cormnu-
nem modum loquetidi.

Ideo dico.quod I7 ,per/i , in minori poteft de«
terminare inhzrenciam huius przdicaci ,pr*di-
cMur dt pluribtu.VeX inhzrens, fcilicet , przdica-
cum. Primu modo eft falfa , & fequicur concIuHo
falia. Secundo vcc^ modo eft vera , non tamen
inferc cunc confequens fic.Simile pacec hic : Ac-
eidens eji fer fiiithtrtns , fi decerminat inhairen-
tiam, vera eft : H inhzrens falfa.

Ad fccundum per idem , minor eft vcra , vtper
fi dctcrminat inharenciam: & fic maior cft falfa.

AJ cercium dico , quod Vniuerfale incft ho-
mini , vt abftrahitur ab omni accidente reali,
quod fequitur ipfum fccundum efTe materialc;
Bon aucem ab accidencc intcntionali,quare,&c.

Qj iE5TIO XII.
Vtrum yniuerfalia Jint tantum quinque.

X>. Thom. h SummM L»g. iMp. i. <J» i, etntrM Oenttt , e»f.
)t. Boetins in firphyr.enp. de Genen. Auetrocs ibidtm,
^ in Sfiteme Log,e»f.i. Albert. Mag. TrnR.tAn trtdi'
'Mb. Tarta.}M4yf.}. Prtosm. §. x. Seiendum, loan. Angli.
(^ Bnf./ufer iiMne qutft.Mbettai Vuaaiqueift.g.freeem.
Coaimbr. in trtfttt. Perfhyr. ^utjt.y.urt.t. Covnpl.dijp.
4-de PMjJ$in.V»$uerf.qu*ft.g. Ruuiui f. 9. Vnluer/.Meti'
nero di^ ^.qutft. j . Fuentes qutft .g .dif.f . mrt. 1 . Rodii-
guei jutft.6. Vniutr/.Mri.i. haetii^M*fi.l.fiil.i(.

QV6d non videtur. Quia f r«/iV*ri eft Vni-
uerfali proprium : quot igitur funt pracdi-
caca , tot Vniuerfalia. Scd i. Topic. cap. 3.non
ponuntur , nifi quatuor prxdicata: igicur,&c.
Per idem oftendicur, quod fint tancum tria, quia
ibinon ponuntur Spedes &DifFerentia; igiiur
ifta non funt Vniuerfalia. Et quid fint fcx , pro-
batur,quia ibi ponitur definitio : igitur pra:cer
hzc quinque, iUud eft fextum Vniuerfale.

Item , QMt mdU dicitur vnum opfoptorum , tot
modis & reUoHttm, per Ariftotelem i . Topic. cap.
1 1. Vniucrfale, & fingularc funt oppofita,& fin»
gularia funt infiniu,ergo & vniucrfaiia.

Icem, Indiuiduum cft Vniuerfale , quia pridi-
catur de pluribus , & nullum iftorum quinquc
eft,vt patct indudiue, igicur, &c.

Iteni, Ens cft Vninerfale, & non eft genus per
Ariftotelem j. Meraph.conc. ro.prxdicatur enim
pcr de DifFcrentia.nec eft Species ; quia tunc ha-
bcbit Genus fuprafe , uec cft aliquod aliorum
trium Vniuerfalium ; quia illa pra:dicantur in
qMMUt cns vero prardicacurin^M^de oranibus, vt
patccpcr Ariftotelem S.Metaph. tex.com. vltim.

Ad oppofitum eft Porphyrius.

Dtcendum , qu6d funt tantum quinque Vtii-
uerfalia , fcd illud diuerfimodc ponitur.vno qui-
dem modo accipitur eorum fumcientia fic ; Vni-
uerfale,vel fignificac fubftantiam,vel accidens; fi
fubftantiam , vcl tocum , vcl patcem ; fi partcm,
vel materialem , & fic eft Genus ; vcl formalera,
& fic eft Diffcrentia ; vel totam fubftantiam , &
fic eft Species. Species cnim <licit totum cffc
indiuiduorum. Si accidens vel conuettibile , &
fic eft Proprium , vd non conucrtibilc , & fic eft
quintum Vniucrfalc, fcilicct Accidcns. Ciim er-
go non fit pofBbile fignificari aliquid dicibile de
pluribus, nifi aliquo iftorum modorum, noi|

ernnc nifi hxcquinque Vnioerfalia.

Contra hunc modum , Vniuerfalia c^m fint
intentiones fecundae*, accidunc rcbus primae m.
tencionis; fed nihil per fe diftinguicur lecundum
illud,cui accidic; ergonee intcnciones diftin-
guuntur per fe penes res ; fed Logicus per fe coti-
fiderat intentiones ; crgo hacc diuifio non cft Lo-
gicalis.

Item omnia Vniuerfalia inaeniuntur in genc-
re accidentis ; ergo male diftinguimiut per figni-
ficare fubftantiam, vel accidcns.

Ide6 datur aliter eorum fufficientiapenes or-
dinari. Dicitur enim,qu6d quia hic liber imme-
diatcordinatur ad librum Pizdicametuorum,vbi
determinatur de ordinabili in genere, idco hic
loquitur de Vniuerfalibus fecunduin quod in ge-
nere funt ordinabilia , & datur fic eoium fufifi-
cientia : Ordo enim potcft efrc corum quae funt
in eodem genere inter fe : vel eorum qu« funt in
vnogenere,adilla qux funt in aliogenere. In
eodcm gcncre poteft efTc ordo dire^us fcctm-
dum /ub , &c/itpra ; & fic funt duo Vniuerfalia,
fcilicct Genus , & Species : vel indiredus , & fic
cft DifFcrentia , qu« eft indiredlc fupra Specicm,
& fub Gcnere. Accidentinm autem ad (ubftan-
tiam eft ordo conuertibilium , vcl non conuer-
tibilium, & fic funt alia duo Vniuerfalia.

Contra hnnc modum arguiiur:qnia aliqua
fccundum quod fiint ordinaDiliainGenerc,fe-
cundumy5ii,&y«;>r(ifunt prxdicabilia,& fubiici-
bilia.Sed hic determinarur deiftis,inquantu funt
przdicabiliatanriim: rrgonon in^juantum funt
ordinabilia; quia vt ficnon funt rantum pra;di-
cabilia, fedcttjmfunr fubiicibilia. Patct maior;
quia vnumquod4ue*diftinitur hic pcr frsdicari,
vel ei zquiualens.

Item , (i pcr hoc bcnc datur diuerfitas inter
hnnc librum, & librum Topiccrum : tunc Diffc-
Tcntiamagis ibi elTct enumeranda.quam hic.cum
magis habcai racionem prsdicabilis, quatn ocdi-
Babilis.

Icem , Indiuiduum eft per fc ordinabile in ge-
ncre;ergo licct nonprzdiccturproprie,tamcn
cfTet ponendum hicfcxtum Vniucrfale,quia, pcr
ficdiccntes, hic nonagiturdeiftis, inquantum
funt prxdicabilia,fcd inquantum ordinabilia.

Itcm , ficut accidcntia ordiiiem habcnt ad
fubic6luni corum , guod cft fubftantia , vcl ali-
quod accidcns , ita fubieftum ad accidcns ; ergo
cxparte fubiefti accipi polTunt duoalia Vniucr-
falia penes eius ordinationem dupliccm ad acci-
dens, ficut eftapartcaccideniis.

Propter iftas rrcs rationes omitrcndus eft ifte
modus : & diccndum aliter , quod corum fuffi-
cientia accipitur penes pr*dicari fic : PrMdicari
cnim diuiditur in przdicari , in quid ,Scinqu4le,
tanqnam in per fe difFcrentias : quia ifti funt pri-
mi modi przdicandi , prttdicari in ^uid , eft prz-
dicarecflcntiam fubicfti, per modum efrentiz,
id eft, per modum fubfiftcntis , & non dcnorai-
nanris:& hoc contingit dupliciter ; vel qu^d
prxdicct totam cfTcntiam fubicdi, & fic eft Spe-
cies. Si enim aliquid cffet in eflentia indiuidui,
przter effentia Speciei, duo indiuidua cffentiali-
ter difFcrrent; & per difFercntias acceptas ab il-
lo, quod plus cft in hoc, & in iIlo,pofIet Species
formaiiter diuidi , & indiuidcuim diffiniri, quod
cft inconueniens.Si ver6 partem effcntix , fic eft
Gcnus. Si enim roram ipfura Genus fpeciei ef-
fentiam diceict , fufficeiet ad definicndum Spe-
£ 4 cicm.

R«HtiVNr<

x.M»dm.

4.
KtHtitur.

T-

Medm De-
iierii (nBi-
gtndi ejft tS-
lum qutn^u»
Vniutr/Mlia.

96 Super Vniuerfalia Porphyrij

4.

fu»le dinpli-
citir»t(idit.

•7-

Ad argumf-

cicm , & Diflferfntia fupcrflucrer.

*Prddic4ri iff qnati , c& prscdicari per tnodum
denominantis , quod contingit dupliciter; vel
quod prsdicet (iibiefti cllentiam , pcr niodum
denominantis ; & tunc przdicatiir trt ejualefiih-
Jiantiale > fiue ejfentiale , & iic eft Diffeicntia. Efl
enim Differentia /iibfiantiit , qualitfH , pcr Ariftote-
lcm $. Metaph. vel quod prxdicct accidens pcr
xnodum den.pminantis , & tunc pra:dicatur in
^uale accidenf^le ; vcl crgo prsdicat accidens con-
uertibiie , egrediens a principiis fubiedli , & lic
cft ptopriumj vcl accidens cpmmune, & fic cft
vltimum Vniucrfale ; nam de rali accidentcfe
exponitPorpJiyrius intelligcrcvbi ponit diuifio-
nem ad declarandum definjtionem Generfs, ci^m
igitur prtdicari df plurihHi , non contingat, nifi
aliquo iftorum quinque modorum , qui per (e
diuidunt pradicaridepluribM,c\uod eft ratio ipfius
Vniucrraiis, fequitur quod Vniuerfalc diuidituc
in hasc quinque tantijm.

Hscdiuifio vidctur eflcconucnicns; quiadi-
pidit rationcm Gcneris per diffcrencias per fe.
£r cx hoc ctiam non tanciim patet fufficientia
yniuerfalium, fed etiam ordo,&ratio ordinis
quem tenet Porphyrius in deceiminando de
iftis.

Contra faunc raodum obiicicur ; quia fi hic
determinatur de iftisquinque, ("ecundum quod
funt ptaedicabilia , & ica loquicur Ariftotclcs i.
Topic. dc eis; tunc videcur , qnod non poflit
folui controuerfia hic, & jbij fcd hoc pacebic
rcfpondendo ad argumenca.

Ad primum argumencum dico , quod Arifto-
telcs in i. Topic. diueifificat prasdicaca pcnes
hoc,quod cft prasdicare cffcfttiam^vel non ; con-
uertibiliter , vel non ; & fic non concingic cflc,
nifi illa quatuor quac ponjc ibi : hic aucem , licct
confiderctur de Vniueifalibus , pcnes prxdicari:
non tamen quo ad illa qux ihi ; quia iftorum
quinque, tantum vnum przdicatur conuertibili-
ter , tria prardicant edenciam , non conucrtibili-
ttr ; fcd penes prjtdicari »« quid , vcl in ejuale , vt
priusdidium eft. Non ponit ergoibi Differen-
tiamjquia illa, vt ibi dicitur , reducicutad Ge-
uus: prasdicat cnini cifcnciam ii)bicdi,non con-
uettibiiiter.Vnde4.T0pic.vbi docctur conftruc-
xfiy&c interimerc Geniis ; docciuretiam hocde
Diffcrcntia. Aliquaeft eciam Differencjavlrima,
&c fpecifica, quar conuerticiir cum Spccie,& prx-
dicaturdc caconuerfim, qux rcriticcnda cftad
definitioncm ; & forcc proptcr trilcm diucrfita-
tcm differenciarum non pofuit Differentiam
pum aliquo vno prxdicato.

Dilfinicionemhknonponic ,qi!ia non habet
aliqacm vnum modum prardicandi in t^uid, vel in
guale. Specjcm ibi non ponit, vel quia reducitur
ad definitionem,cum dcfinitio fit proprium Spe-
cici, vcl potius adGenus; quia Specics,fciiicct
prasdicatur de quo prxdicatur cllencialiccr , non
conuertibilicer. Ec ideo ex^, Topic. habentur
confidcracioncs , intcrimendi , vel conftrucndi
probiema dc Spccie , ficur dc Genere. Vci qui-
dein fpecies non eft prsdicacum propofitionis
Diaicdlicac , quia illa ncn eft communiier fingu-
laris; exciudit enim Ariftotelcs i.Topic. cap.9.
ab intcncione Dialcdieajilla qu^ func manifcfta
fenfui. Non oportet autcm omne problcma,nec
omncm pofitionem confidcrarc; fcd quando du-
bicabit aliquis racione indigcntium non poena,
vci fepfu. Minimum aucem coramunc cA Spe-

cies , 6c idcb magis fubiicitur in propofitione
Diaiedica, qukm pra:dicecur.

Ad fecundum dico , qu6d ifte eft fenfus iiiius g,
ptopofitionis,Quotfitmfignificata vnitu oppe/iti,tot
dr alterim , fi fccundum omncm fignificationcm
aicerum fibi opponatur, non quot fuppofita;idc6
non eft ad propofitum.

Ad tettium dico , quod indiuiduum eft Spe-
dcs refpeftu intentionis,&quomodointcntio
difparata prxdicaturdeaitcra^ didkum eftfupe-
i;iiis,qu£ft. ^,

Ad quartutn dicendum quod enscftasquiuo-
cum, ideo non pratdicatur, id eft, prius alio dici-
tur, quia quod dftprius alio, eft vniuocuin, ide6
nec eft Vniuerfale.

Contra,accipiatut cnsin genere fubftancia:,
ibi eft vniuocum : crgo vniuerfaic , & nuilum
iftorum quinque,vt argutum eft prius.

Dicitur quod adhuc in genere fubrtantix cft a,

acquiuocum ad tria. Impoflibile cft cnim alicjuod
vniuocum prsdicari pcrfe primo modo de fpe-
cicbus,& differetiis,vcl dediffercntiavna,& ?!ia
oppofita, nifi diffcrentia fuperior, de diftc rentiis
infetioribus oppofitis prajdicaretur vniuorc,&
tunc rcfpedu eius , differcntia: fpecierum ellcnc
fpecics jnrcfta iinea; & per confequens diffc-
rcncix rcfpcdtu (pecicrum quarum funr differen-
tiac, eflent gcneta, quod eft impollibilc ; idco ens
in fubftantia eft sqniuocum , vt dicitur dc fpe-
cicbijs in gcncre,& diffcrentiis ex vna parte,& dc
diffetentiis oppoficis cx aiia parcc,& ideo conce-
dit Auicenna quod tria funt prima cntia in quo-
iibcc Gcncrc, non tamcn tot Praidicamenta^quia
4u9 coordinationes Diftercntiaru in omni GcnC'
re,reducuntur ad coordinationem Specierum.

Etenimfatri/t principium eji 'vniufcuiufque
generationii quemttdmodum &patcr}(^c.
Cap. 1.

Q^ ^ s T I o X 1 1 r.

tAn locns fit gemrationis prlndpum.

k\icitot& fuper cap.de Gtnere.O\iim ibidem.Conimbti.iti-
</;m. loan. Ang. Braf. ^ Rodtigaczfuper hanc ^ueft,

QVod non videtur, Quia pater cft princi- I.
pium pcr fe : locus vcro pcr accidens ; quia
non mouct.

Item , fi fic : igicur & teinpus erit generatio-
nis principium, quia cft menfura cxtrinfeca.ficuc
locus.

Ad oppoficum eft Porphyrius.

Ad quaeftioncm dicendum , quodpropoficio *•
eft vera , fi atcendatur fimiliriido quo ad gc- Condufig.
luis caufae , quia vtrumque cft in gencre cauf-c
cfficientis, iic intclligit Porphyrius, idco dicit
principium quod a proprictate conucnit efti-
cienti. Falfa cft auccm fimilitudo, fi inteliigarur
quo ad omncm modum czufx , nam patcr cft per
fe cfticiens , locus vcro tancum pcr accidens, lci-
licet coadiuuans ad gcnerationcm , &confcr- l-ocus gene-
uans. Differencia mcmbrorum iftius diftindlio- ^»' *<»*'* prin-
nispacet2.Phyfic.cont.5 5.& ^. Mctaph. cont.j. "ffjT^

Ad argumcnca. Ad primum p:<tet. Ad fecun-
dumdico.quod tempus nonpcr fecoadiuuatad >j
gcnerationem , nec faluat generacum , fedmagis r«.
cft caufa corrupcioMis perfe , vt oftendirur^.
Phyfic. cont.117.

Tripli

Qusffio XIV.

I.

ArgmmtntM
frincif»UM.

t.

Trifliciter cum GenM dicatur:de tertio apud
Philofophos fermo efl quod etiam defcri-
bentes afignauerunt , dicentes Genus
cfTc , quod de pluribus difFcrentibus
fpccic in co quod quid fit praedicatur,
^c. Cap. codcm.

(iy ^ s T I o XIV.

^mdfit definitum in deflnitione Cenertj.

D. Thom. d* Entt ^ V^entitteup. 4. ir 7. M'tafh.L'll.i.
Caiet. ibHtm. Aurax lib.^. Metaph.qut/i.^.art.i loan.
Ang. ©• Braf. ftfer hant ijutjl. Sotus CAp,<i< Genert.Sin-
chez44.}. yiufi. }. Tolet. qutfl.i. di Uinere. laicllus
in Lcgit» Tr/tit.^.citf.i. Complur. diff.^.(]utft. 3. Meti-
nero dif^. vnie» de Ginere qutji. i. Roiiiiguez qutfi. i.
dt GtHir.nrt.i, MtGas caf.dtGeaire feS.i.q.^,

Clrca hanc dcfinltionein,(j*»«< tHtfuodprtdi-
catttr de pluribtu , &c.

Quxritiir primo , qiud hic dcfiniatur , an in-
tcmio,an rcs ? Qu6d nonintentio videtur; quia
intentio ciim fit accidcns.non prxdicatur/ff^W
de re , quod autcm hic 'dcfinitur , ptrdicatur in
efuid de re.

Item, infentionon pridicatur in tjuid , nifi de
hac intentione, &illa, qux tantum difFcruht
materialitcr , & numeraliter ; DifFerentia autem
fpecifica eft formahs , qu6d autem hic definitur,
pra:dicatur dc phiribus difFcrentibus Specie in
tjiiid. AiTumptum patet, qnia intentio Gtncrisin
animah", & colore , non difFerunt , nifi per illud,
cui apphcatur intencio accidentaliter.

Itena , fi hic definiatut intentio Generis , pari
rationc intcntio Speciei poflca ; ergo cijm ifls
intentiones fint difparatac , & difparatum non
prajdicatur de difparato , fcquitur qu6d Gcnus
non pridicatur de Specic , vt hic loquitur Por-
phyrius , cuius oppofitum dicit Porphyr. cap. de
Specie.

Item, Porphyrius exponendo diffinitionem,
exemph"ficat de animali , & horaine ; ergo de il-
lis intendit dcfinitionem dare , alitcr cxemplum
non cfTct ad propofitum.

Ad oppofitum : Logicus tantum debet defini-
re quod per fc confiderat : illud eft intcntio ; igi-
tur,&c. Maiorpatet , quia quicquid dct:ni'ur ab
aliquo, cognofcitur ab co , fci undum fuun tjuod
^uidefl, & ita per fc. Piobatio minoris : Quod
prim6 confideratur i Logico , eft aliquidcom-
mune,habcns vnum inttllcdum, qniacnsper
accidens non eft fi:ibile ; aut ergo illud eft rcs;
& fic i primo confiderato dicerctur Logicos ar-
cifex realis : aut intentio, quod cft propofitum.

Ad qusftionem dicitur , quod res fub intcn-
tione definitur, quiaficrcs^ Logicoconfidera-
tur.Et fic patet ad argumenta pro vtraque parte.

Contr<k hoc, quod hic dcfinitur, vniuoce con-
uenitjtcbus omnium gcnerum, vt animali, celori,
figHra,Scc. quiafecundiim idem nomen,& defini-
tioncm eandem : fcd impofTibile eft aliquam rem
qualemcunqucfub intcntioneconuenire vniuo-
cc rebus omnium Gcnerum : ergo.Probatio mf-
noris : res enim non poteft communiori nomi-
ne fignificari , quam pcr hoc nomenfm; fi ergo
res aliqua fub intcntione,omnibus cfTet vniuo-
ct, ens fub inrentione Generis pofTct efrevniuo-
cum illis : & ita tantum vnum cfFet Gcnus rcrum
omnium.

97

Dicitur.quid rcs iilaquathicdefinirut, non
cft vniuoca : fcd tantum habct proportionic
vnitatem : modus lamen fub quo dcfinitui cf4
vniuocus diuerfis Generibus.

Contri , fi res fub intcntione dcfinitur , tunc
res pcr accidens dcfinitur ; quia per hoc , qudd
intentio fibi accidit : fed omnc per accidcnsrc-
ducitur ad aliquod per fe, a quo illud dicitur pec
accidens : ciim crgores non habeat nifi ab inten-
tionc qu6d hic dcfiniatur , feqaittir qu6d inten<*
tio per fe hic dcfinitur.

Item ,fi respcraccidens definitur,quiavt fub
intentionc, quac fibi accidit , ergo non definiturj
quia dcfinitio^onuenit dtfinitio per fe.

Dicendum igitur,qu6d res nullo modo dcfini--
tur,propterrationesfa<^as;necaggregatum,quia
illud eft ens pcr accidens, cuius non cft dcfinitio,
per Ariftotelem 6.Metaph. texr.com.4.j.& 6. &
7. Metaph. tcxt. com.'i i . i ^ to. & 2 1 .nec res fub
intentione; quiailiud ,velerit aggregatum , vel
res.vcl intcntio ; fed intentio fola dchnitur.Tan-
tijm enim illud definitur ,cui perfe prim6 incfl
definitio ; & illud eft fola intcntio, quia qujc po-
nuntur in dcfinitione funt intcntionalia,fciIiceF
prtdicarideplurihf*4, &c. quod cft impoffibilc pct
fe primo conuenire, nifi intentioni. Sciendum
taraen , quod intentio poteft fignificari in con-
cTeto, vcl in abftrado. Primoraodo fignificatur
per hocnomcn,^f«>«,& proprie fccundum qu6d
intcntio : quia fecundum hoc eft applicabihs rcij
& idco fecundum quod figniftcaturperhoc no-
mcngenttf , definiturhic ,vt fcilicct ert intcnfo:
tamci) fortc,"^^*/^^/?, habet dcfiniri a Meta-
phyfico.

Proprcrargumenta fciendum cft , <]uod prtdi-
cari ciim fit intentio, eft intcntionura pcr lc ,iei
vero per accidens ; ejfe vero eft rei per fe.

Aliud fciendum , qu6d ejfe in rcbus primar in-
tentionis,illud exercct , quod pradicari fignat in
fecundis intcntionibus.Ex quibus fequitur,qu.6d
nomina concreta fecundz intcnticnis re(pc6tu
huius, quod eft^r<^iV4r<fupponant pro fuis fun-
damentis, fiue fuppofitis , rcfpc&u ejp. Exquo
fequitur,qu6d » prttdicari fignaio zA pradicari exer-
citum, fiutzAejfe, non tenct confcquentia pcr fe,
in cifdem terminis; fed ^ pradicari per/e, in in-^
tentionibus ad ejfe in fundamentis bcnc tcnct
confequcntia fic : Genut pradicatur deSpecie -^ergo
bomoejl animal : hic enim exercctur in prima,
quod fignatur in feciinda. DifFcrcntia intcr
adum fignatutn & exercitum patct in muUis.per
ntn enim exercetur negatio : per nego ver6 figna-
tur:perr«»rMi» fimiliter exercerur exclufio : pcr
exclttdo fignatur,& ita deprater, &c excipi, & aliis.
Ide6 fic eft arguendum : .Ad negationetn fuperieris
/etjuitur negatio iriferierit ; ergofi nen eff animal, nen
eilhomo. Vbi exetcctuf, quod prius per fe figna-
cumftiit,per hoc quod dico y/fNir»r; &itahic
pro intentionibus fupcrioris , & infcrioris , po-
nuntur fundamenta, fcilicet homo,&canimal.

Contra hoc; quia fequitur, Animttl pradicatttr
de bomine , ergo bemo efianimal ; 8c ramcn fit in
eifdem cerminis. Dico, quod Confcquens po-
ceft effe vetum , fcd non propter Antccedcns;
quia manifeftum eft , qu6d Confcqucns eft pcr
fe,& Antecedcns per accidens; verius aurrra
fuam veritatcm non habec a mini^s vero: vnde
non valec confequentia. Vel potcft dici,qo6d
non funt iidem tetmini Antecedentis, & Con-
fequentis : quiain Antcccdeme fumuntur, vt

fignifi

Stnttntia
DiBtrii.

Intenth iU"
flicirtrpstffi
figuijieari.

4.
Prtdicnri ffi
intiHfionitm
ftrf,, rti ftr
arridtn!,ijft
rtifttft.

Diffirtntia
inter figna-
tum (^ txtr-
citum.

98 Super Vniuerfalia Porphyrij

ment».

fignificata informantur intcntionibus , quibus
conuenit pr^dicari pcr fe,in confcquentcpro fi-
gnificatis abfoluic.quibus vt nc,extraneacur iftae
intentioncs ; & ita non funt idem tcrminii quia
tanta diuerHtas fufticit ad fallaciam accidentis:
igitur & ad diucrfificandum terminum,quia tcr-
minus variatus in fallacia accidcntis, eft duo ter-
mini.

Ad I. argumentum dico , qudd intentionon
eft qntd rci j przdicatur tamcn in quid de re , ita
quod intjuid fit terminatio inhasrentis ,non in-
hxrentis ; c^uia. pr^dicariin ^»t^,eftaccidens,quia
intentio ; ficur & definiium.

Ad fecundum patet per idem,quialia£c inten-
tio , Genui , non eft quid, nifi tantum numero
diffcrentium ; prasdicatur tamen de ditferentibus
Specie.

Ad tertium pcr idem , quia Gcnus prsdicatur
de Specie , licet intcntioncs fint difparatx , non
tamcn vnum cft alterum.

Ad quartum dico , qnod illud , quod fignatur
pcr definitionem in intentionibus , excrcctur in
rebus ; & idco in illis excmplificat , tanquam in
manifcftioribus j non quiadecis definitiotiera
dedcrit.

.»k

jfrgument»
prepatte »e-
fatiit».

Nihiligitur neque faperfiuum , neque minus
continet Gencris diffa defcriptitf , &:c.
Cap. eodem.

Q^ .« s T I o XV.

t/i» definitio Genem fit conuemm-
ter data.

D. Thom. epufc. 48. traS. r. cap. p. ^ in i.d. 34. qntfl.t.
art.i.ui i. Ariltoc.l. Topicer.cap.^^ lib.^. cap.i.Q' x.
(^ 5. Metaph.c»p.i%. Auipiopius Albertus ^ Cpmmen-
xator Com.vlt. cap. de Genere. loan. An2. Cf Braf. fuper
haKcqu^fi. "tiit.tfutft.z. Pridicah. Conimbr. cap.de Ge-
nere qudfl.i.art.x. Sotas eap.de Genere qutft.vnica.To-
!et, quaft.i. loannes a Magirtris quift.6. Log.dub. i . Ru-
■a\*ifell.i.C»mpt.di{pui.^.ijutft. 1. Hurtado di^.^fed.i.
Klerincto difp. vnica de Gcnere qutft. 11. Rodriguez
qutft. } . de Genere »rt,tf.. Aueifa qutft. lo.feB. i .

QVod non videtur ; quia omne accidcns dif-
finitur per fubftantiam : SHhHantia enim
prtccedit omne accidens definitione, cognitiane, ^ tem-
porey per Aiiftotelcm '7. Mctaph.cont.^.fcd nihil
ponitur hic ad fubftantiam pertiiicns:ergo,&c.

\x.traiConcretHmnon diffinitur y.Metaph.cont.z.
crgo.&c.probatio Antecedcntis,per Ariftotclem
i6.Metaph.cont. to.&ii.i» diEiis fecHndjim accidens,
n»nefi(idem, quod quid eft , cftw »7/o cuius e(h Et
exemplificat , vt muficum , & album ; fcd quzcun-
quc vere dcfiniuntur, habent ^uod quid eft,idcm
fibi, ergo,&c.

Item probatur ratione ,qu6d enim definitur
cft in Gencre ; fed concretum non eft in genere,
per Atiftotelcm j . Topicor.cap. 1 .vbi dicit,qu6d
Mugu efi eligendHm tjHod efi in Genere , ^uam qued
notJ, tt iufiitia iuRo.

Itcn : dcfinitio tantum eft Speciei,GenusnQn
cft Species : crgo.

Item , hic non penuntur Genus,& DifFercn-
tia, quxad vetamdefiniiionemrcquiruntutper
Ariftotelcm 6. Topicor. cap.z.

Itcm , per Ariftotelem 6. Topicor. ibidcm.
idem 7. Mctapli. tcxt. com. 1 j. Definitiodaturin-
nptt/cendi cauii > idee dari debet per priora & notiO'

z.

ra ; Species non eft tale, quiaeft pofterius Gene.>
te, vel fimul natura ; & ita non prius vel notius.

Item , nugatio eft dicete pluribus differentihtu.
Probo , quia dilFcrentia in fe includit multitudi-
nem , vcluti Species fuum Genus , quod patet,
per Ariftotclem j. Metaph. text. non habente
com.& lo.Mctaph. text.com. 10.12.& i7.crgo,&
Differentia concretiuc dicit multa ; ergoeftnu-
gatiodiccndo multu differentibm, Sc fi lypluribut
ponitur pro multis , vei fi comparatiue > adhuc
idcm fignificat.

Dicitur ad hoc quod nugatio eft, in praepo-
nendo infcrius fuperiori, ex eadcm parte oratio-
nis, non c conucrfo ; quia inferiqs tupc cft fpeci-
ficans fuperius.

Contra, Ariftot. 6. Topicor. cap. i.Loco i<J.
vbidocet interimercdefinitiones proptcrnuga-
tionem , dicit fic. Rurfiufi vniuerfali aiElo , nJda-
tur, ^ particulare, fupple nugatio cft, vtfi clemen-
tiam diminutionem expedientium & iufiorum , nam
iuftum expediens quippiam ^ , quare iufium contine-
tur in expediente , ficut inferius in fuo fupcriori,
abundans ergo iuftum, id eft, fupetfluum cft in defi-
nitione, priushabito expediente.

Item, dicitur 7. Metaph. cap. de Vnjtatc dcfi-
nitionis ,text. com. 45. quod nugatiocftinpr*.-
ponendo difFcrentiam fuperiorem infcriori , vt
animal habens pedes ybipes ; quod ibi probaturdu-
plicitcr , vno modo experft modo cpgnofccndi
nugationem.quod eftponendo rationes pro no-
minibus, nihil enim aliud dixerat, ^iAmanimal
habens pedes duospedes hahens.

Alitcr probatur idem ibi.fic, cx tranfpofitione
terminorum , palamautemeritfi quis tranjponat ta-
les definitiones, dicens, animal bipes, pedcs habens,
di6loetiim bipes,fitperfluum efidicerp pcdcs habcns,
prius ergo fuit nugatio. Hsc duo mcdia , fciliccc
derationeponcndapro nomine, & tranfpofitio-
ne tcrminorum.fi valent (fipro cjuia ) hic, & vbi-
que iiiiprobantpra:di(5tam refponfionem.

Ad oppofitum eft Porphyrius & Ariftotelcs fic
dcfiniens Genus i.Topicor.cap.4.

Dicitur ad quxftioncm , quod eft defcriptio,
non vcra dcfinitio, quod innuitur in litcra, cum opimo ScS-
dicitur , qiiod etiarn defcrihentes. Sed fic facileeft '''• & -^*"-
euadcrc pcne in omnibus definitionibus.nccil- J^7^rtr'r«i-
lud cx litera prodeft, quia in Ijtcra eft affignaue- citur.
rtint , id cft , definicrunt. Itcpi , inferius capit.
de Specie coptcx.zS. dicit : Neceffeeftin vtrorum-
^Herationibtuvtrifijuevti. Ratio autcnj quamfl-
gpificat nomcn, eft dcfinitio.^.Metaph.

Item, hxc ratio conuertitur cum definito , vt
probat Porphyrius , & non prajdicatur , vt acci-
dens de ipfo, quia qux ponuntur in ea.funr eiuf-
dem Generis cum definito , quia intentioncs:
quodlibct autemeiufiJem Gencris , quod prsdi-
catur per fe de alio eiufdem Gcneris, cft fupcrius
ad ipfum ; quia nec inferius,nec difparatum :f c-
go hzc ratip eftdcfinitio.

Item per Ariftdtclem 7. Metaph.coptex. 1 1 .&
I }.ratio qu« eft ex praedicatis pcr fe, in quorum
definitioncm non cadit per fe fubiedtum , Ci fit
conuertibilis cum fubiedo, eft dehiiitio; haec cft
huiufmodi, quia in definitionem nuUius definiti-
uicaditdiffinitum.

Itcm pr.TBdicatur pet fe , & conucrtibilitcr , &
non vt propriuip ; quia tune tota ha:c ratio.pof-
fct definiri ; neque vt difFerentia vltima , lunc
cnim illi pporteret addere Genus; fedadden-
doVniucrfale, quod eft Gcnus dcfiniti ,inhac

defiuitio

3-

Quxaio XVI.

99

4.

Stntnui»

"DtSorit.

5'

Kt^nfio
AturroU »d

Rtikitnr.

Mj^fit.

Mmt vni-
tm ottafio-
mUiter fumi-
iMr M minori
vnitatt.

6.

Jefioirione erit nogatio : ergo hxc cft vera de-
finitio.

Dicendum crgo ad quzdionem , qu6d ed vera
dcfinitio, quod fic oftenditur :Ratio Vniuerfa-
lis c{\ prtdicari de fluribm, pcr Ariftotclcni i.Pe-
rihcrmenias ; cum ergo in dcfinitione Gencris
fomtut prdJicMridt pluribut,ponitnt Genus eius:
poftea ponitur Dijferentihut ffiecie : Sc in ^uid: quae
funt per fe diffcretix Gcneris.Probatio.quia pcr
fediuidunt fuperius, fcilicet/>r4</<Mr( deplurihitt:
ergo funt per ie confticutiux inferioris , ad quod
fuperius pet illa appropriatur. Diuidicur cnim
pcr (e prMlicari de pluribus in dijferentihttt fpecif, &
differentibtts numero, quia de diffcrcntibus gcncre
inquantum talia , nihil prxdicatar per fe. Diui-
ditur etiam inprtdictiri in <fuid, & in tfuale , vt in
primos modos prxdicandi , & per has difFcrcn-
tias diuifiuas manifeftum cft, quod contrahicur
Vniuerfale ad Gcnus 3 fit enim ratio conucnibi-
lis, crgo,&c.

Ad primum argumentum dicitur , quod illud
cft verum dc accidentibus copulatis , id cft^ qux
fibi dcterminant fubicfta , qux vocantur copu-
lata.7.Metaph.cont.i7.& 19. intentioncs autcm
fibi non determinant rcm alicuius Generis, quia
vniuoce applicantur omnibus.

Contra : Sipajfio fit vniuoca , (^ fithieSlum , per
Ariftotelem i,pofteriorum,tc?£t. 59. ergofipaf-
fio, fcilicct intcntiojfit multisGcneribus vni-
uoca,& fubicdum eius : etiam fi adlus fit vniuo-
cus, & potentia ; quia potentiaper fe ordinatur
ad adum : fubiedum cftin potentiaad accidcns,
ficut materia ad formam ; quia accidcns non ha-
bet aliam materiam, nifi i»^a<«.Dici poteft,qu6d
propofitio Ariftotclis vera eft dc paflionercali,
qux egreditur ex principiis fubiefti , dc qua lo-
quiiur ibi , qux eft de (ubiedo demonftrabilis,
cuiufmodi non cft intentio : quia effeftiuc eft ab
intelleftu. Per hoc idem ad aliud : quia illud ve-
rum eft de potentia per fe ordinata ad adum:cu-
iufmodi potcntianon eft in fubiedo intentionis
ad ipfam : quia illa non eft rei fccundum natu-
ram , fed vt confideratur kratione.

Contri : fi nulla in hac re, & illa,cft vnicas, &
hscintentio eft illis vniuoca,ergoanullo,qu6d
eft in hac re , & illa, accipitur intcntio : ergo eft
figmentum. Dicitur , quod aliqua Vnitas in re
fufficit, fcilicet vnitas proportionis, ^ qua moue-
tur int«lle£bus , hanc intcntioncm vniuocam
huic , & illi attribuens : fic enim fe habet color
ad albedinem, ficut animalad homincm.

Contra: vniras vniuocationis maior eftvni-
tate proportionis , crgo hxc ab illa non fumitur.

Dici poteft, qu6d occafionalitcr poteft accipi
maior vniras ^ minori , non totaliter ; vnde vni-
tas in re tantum eft occafio vnitatis in intentio-
ne, inquantum intelle(£kus mouetur ab ipfa ; po-
teft tamcn intelleftus motus maiorcm cauiarc
rnitatem in intentione.

Aliter poteft concedi , qu6d habct fubiedlum
vniuocum,quialicct nuUa eadem res fitin di-
uerfis GeneribHS,poteft tamen efTe eadem fecun-
dum qu6d confideratur <l rationc, &fictantuni
eft fubieftum imentionis.

Aliter dici poteft ad primum argumentum
principalc ,qu6d verum eft de accidentibus qutc
habent fuum efle k fubiefto : quia non propter
aliud,aliquid diffinitur per fubftantiam,nifi quia
eft per illam : fic enim eft alicuius rci tpiodtptid
O?a&definitio, ficat illudcftens; intcntio au-

7-

GtHtrAlijfi-

tem non cft per fuum fubiedam , fcd ab intcl-
ledlu.

Ad fecundum principalc dico , qu6d concrc-
tum potcft diffiniri : cum autcra oftcnditur quod
non , per Ariftotelem 7. Mctaph. dico qu6d ibi
vocat diCta. per accidens , qux in fe diuerfas ag-
gregant naturas ; vr homo alhttt , quia in illis
cxcmplificat in principio capituli , ibi in didis
fecundum accidens , vtalbut homo ; ideo omnia
pofterius difta , fic funt intcliigenda. Vnde mu-
ficum fiipponit pro tali , vt pro homine muficc^
muficumcnim non habet duplex fignifidarc.

Ad aliud dc Topicis, dici poteft, quod iuftum
non eft in Gencte virtutis, ide6 non facit haben-
tcm bonum.ficut iuftitia, efttamen in Gcncte
prxdicabili.

Vel aliter, quod generaliflima accidentium
funtabftradla , & in illis pcr fe non funt nifi ab-
ftradba, id cft,qux recipiunt per fe prxdicationem ma atddtn-
ipforum : tamen concrcta inter fe funt in Gene- "**" f""'
re pet fe ; quia inter fc , fe habent (ictit fuperius, ^''i*''*^''-
& inferius, quod fufficit ad hoe, vt definiantur,

Sed fimplicitcr loquendo non funt in Gencre>
nifi per redudionem , qnia non funt in aliqiio
Prxdicamento , nifi quia coordinatio concrcto-
rum reducitlir id coordinationem abftradorum.

Ad Tertium principalc dico ,qu6d Gcnus efl -^d alia «r-
Spccies Vniuerfalis , vt didum eft fupri quxft.8. i-»»»'*'

Ad Quartum patct per prxdida in foliuionc:
quia dcfinitio Vniucrfalis ponitur prjo Genere,&
cum illa difFerentia/^fry? differentibttt Specie.

Ad Quintum dico,qu6d abfolutuip potcft
cognofci in fepercffentialia,&: notiora ; & idc-6
in eius difinitione, alia poni non dcbent. lUud
auccm quod pcr fe , fccundum quod eft ,dcpcn-
dct ad aliud , finc illo cognofci non potcft ; ficut
dicitur in Prxdicameuto de Relatiuis ; & ideo
ponitur correlatiuum , non vt notius; fed quia
fineeo definitum cognofci non poteft.

Ad Sexcura dico , quod difftrentihut Speciey eft
cxpofitio : & non ponitur ibi, vt partcs diuerfx,
vt dieendo de pluribtu , id eft, de difFerentibus
Spccie.

i^nimal cumjit Genus, de homme, equo, d^
boue prtidicatttr. Cap. eodem.

Qj^ .E S T I o XV I.

Vtrum hxcjit ijera 3 Homo eft ani-
mal, (^ conjimiles.

D. Thom. de Ente ^ tfftntia taf. j. Caict. iiidem. loan.
Ang. (jr BrafauoL/M^T h*ne quMfi. Compluc. Ji^. 4.
qttfi. 4. ^.frirro. Huttado diff. ). Ltg.feB. 3. Runius
de modo frtdirjtKdi. Cencr.i^ Ahfir. Mincio tii^.^, Vtti-
uerf. <}utfi. I. Fucnce quefi. 6. diff. 8. »ri. i. Rodriguez
qutfi.^.dt Geiur*. art.i.

Clrca hanc particulam , Gemu prtdicatur de j.

Specie, quxricur.-^» Geniu pradicetur tle Spe- Argutnent»
CfV , loquendo dc prxdicatione exercica in fun- frofMrten*-
damcntis iftaruin intentionum. Vtrum hxc fit i*""**
vera , Home efl animal, & confimiles ? Quod non
videtur ;~Qijia Pars non pradicatur de tote : per
Ariftotelem ^.Topicor. cap. 1. idc6 dicit eespec-
care , cjui partem dicunt effe Centu: fcd Genus efl
pars Speciei, per Ariftotelera^.Metaph. capir.
dc toto text. com.jo. &J3. Etprobatur,quo(l
enim eft pars definicionis , eft pars dofiniti : fed

Genus

10 o Super Vniuerfalia Porphyrij

Genus eft pars definitionistcrgo eft pars definiti.

Ircm Marcria non prsdicatur dc illo,cuiuseft
matcriaifcd Genus cftmateria Spccici :crgo,&:c.
Maior patct , quia matcria eft per fe in potentia
ad illud , cuius cft : compofitom autem eft in
adtu. Minor probatur pcr Porphyrium in hoc
capitiilo dicentem: Gentu ejfe principium Specie-
rHm, Sc dicic, quod conuenit cum fecnnda figni-
ficatione : non eft autcm principium foimale,
quia non diftinguit Speciem abaliis 7, Metaph.
rext.com. 49. forma autem diftinguit Spccics ab
aliis : nec cfficiens , quia non facit Spcciem efte
inadu: nec finis , quia propter ipfum noncft
fpecies, cum fitimperfcdiusfpccie:ergoeftprin-
cipiura raateriale.

Idem patet per Porphyrium capit. dc DifTc-

rcntia, vbi probat definitionem fccundam Diffc-

jF rcntiac pcr hoc , quod Differcntia habeat fimili-

.< tudinem forma:, Genus vero mareris.

- %. Ad hoc fecundum dicirur , qiiod Gcnusnon

cft niateria, fcd forma,quiaperAriftotclem7.

Mcraphyfic.context. 5j. omncs partcs dcfinitio-

nis funt ficut forms. Et cijm dicitur forma di-

ftinguit , verum eft de foima vltimata& coro-

pletiua : Genus autem non eft huiufmodi forma.

Ad fccundum didum Porphyrij dicitur,qu6d
.V ipfe non dicit Genus clle materiam,fed fimile

mareria:, quia eft indeterminatum.

Contra, Forma non prxdicaturde.compofito,
ficut nec materia; quia repugnat compolito ra-
tione materiaj,ratione cuius eft in potcntia.

Dicitur,qu6d duplex eft forma.quacdam enim
cft altcrapars compofiti t alia vero confequens
compofitum. Prima vt anima , & hic non pra:-
dicatur de compofiro: fecunda , vt humanitas,
qu2 refulrat ex compofitionc mareria: ,cum for-
ma, huiufmodi formaeft genus, & ha;c pra^dica-
turde compofito.

Contra , Forma fecunda non prasdicatur de
compofico , nifi in concreto , hxc eft enim falfa,
Horna eflhumanitM, fic autem, fcilicct in concrc-
10 maceria potell prasdicari de compofito: ergo
prima refponfio non valct , ncgando Gcnuscile
materiam, & concedendo ipfum eftc formam, ad
faluandum ipium pra:dicari de Specie.
!• Ideodicituraliter ad vtru ...j e argum ntum

principale , quod pars , vel maa ria in abftra£l:o,
non pra:dicatur dc toto , in coj crctotanun po.
teft, & fic per Genus fignificatur.

Contra, Omnc concrctum cft denominati-
uum ; fi igitur Gcnus prardicatut in concrcrodc
Spccie , pra-dicabitur de ca denominatiuc. 1'ro-
batio primac propofitionis , Denominatiua di-
cuntur , quxcunque ab aliquo folo cafu difteren-
tia , habcnt dcnominationtm : huiufmodi funt
omniaconcrera, refpedu abftradlorum ; Confc-
quens eft falfum , quia Gcnus vniuocc pra:dic3-
tur dc Spcciebus : non crgo denominatiuc ; quia
funt difparati moJi prxdicandi. Similitcr idem
oftcnditur in principio fecundi Topicorura
cap. j.

Item, omnc concretum fignificat formam , vt

inhacret fubic^lo ; fcd nullafiihiiamia eslinfuhie-

^to, per Ariftotelem in Prardicameniisin capttu-

Ip de Subftantia , Proprietate prima, igitur nihil

fignificans fubftantiam cft concretum.

^_ Aliter dicirur , quod licet m.<iteria , vel pars

Mlter rfjp^. fcalis nou przdicctur de toto:matcria tamcn,vel

Vw«<-. pars rationis poteft prxdicari , cuiufmodi cft

Gcnus.

Contfk ,7. Mctaph. contcxt. j}. dicit Arifto-
teles : Sicut ratio ad remyficpartes rationit adpartfs
reiy crgo permutatim, ficut partes rei ad rcm , fic
partcs rationis ad rationem ; fed partcs rci pec
le non przdicantur de toto : crgo nec partcs ra-
tionis.

Dicitur fecundum Boctium lib.Diuifio. quod
Genus in definitione eft pars, in przdicando ve-
ro totum.

Contra : Secundiun qu6d cadit Genus inde-
finitionem Spccici , pra;dicatur per fe.primo
modojdcSpccie; quia primus moduscft, quan-
do pars definiiionis , vel dcfinitioprzdicarurde
definito : ergo fecundum candcm rationem fe
habet. vt definit, & vt prxdicatur.

Item,auc fic fumptum cft vniuocum,vcl squi-
uDcum : fi jrquuiocum, ergo non eft Genus , nec
definiens ; fi vniuocum , crgo idem fignificac
vtrobiquc,& ita, vel vtrobique crit pars , vcl
nufquam.

Tcrtio ad intentum principale , fcquitur : Ho- f,
mo efl anirnalyCTgo humanitas eft animalitai'. Con-
fequcns falfum , crgo & Anteccdens. Piobatio
confequentiae , quando cnim cftprffdicatio pcr
fe in Anteccdcnte , tunc tcnet a concretis ad ab-
ftrada ; quia fi fit pcr fc, tunc eft veritas in con-
crctis, rationeeircntia fignificatas ; &non ratio-
ne illius , quod conccrnitur : quia \nperfe primo
modo , pra;dicatum prxdicat cHentiam fubicdj;
fcd ipfa cdentia abftracta ab eo , quod concerni-
tur,fignificatur proprie pcr abftradum ; crgo vc-
la eft m abftrado.

Ircm patct in cxemplo , licct cnim non feqna-
lur, Mtificurn efl al(>Mm,ergo mufiia efi albedo ; quia
Antcccdcns non cft pcr fe; benc tamcn fcquitur,
yiH/Mm efiperfe coloratHm,^timo modo-.ergo alhed»
eft color; quia ex modo fignificandi terminorum,
idem ponitur in Confequcnte,quodper fe cx-
primitur in Anteccd£te.Probatio falfitatis Con-
lcquentis ; quia fi humanitas eft animalitas, pari
ratione humanitas cft rationalitas : nam zque
per fc pr^edicatur rationale de homine , ficut &
anir/ial; & fic ex illis duobus fcquitur in tcrtia
figura , crgo pcr fc rationalitoi eH animalitM, qu«
falfaeft : igitur maior ; quiaexmaiori fcquitur
minor; quia fi minor eft falfa , fcquitur qu6d
maior, quia fimilis ratio cft de vtraque.

Quodilla conclufio fit falfa, probo : Omnis ^-

cnim pra:dicatio vcra in abftradlo, eft per fe pri-
mo modo , fcd ha:c non cft pcr fe , RatiorialitMeR
animalitoi : quia Genus non praedicatur per le dc
Differcntia, per Ariftotclcm 6.Topicorum,cap.
8. & 3. Mctaphyfic.cont.jo. crgo,&c. Probatio
maroris,Quia Ariftotelcs^. Mctaph. conr. 45.
volens oftendere DifTcrentiam fupcriorcm cffe
de intelledu infcrioris , oftcndir cx hoc , quod
fixio pedis eft pcdalitas quxdam ; quiafoiiccc
eft vcra prsdicatio fupcrioris Diffcrcntia:, dein-
fcriori Differentia inabftrado : fcdquodcftdc
intclleftu altcrius,pracdicatiu: perfc primo modo
deillo.

Idcm oftenditurratione, quia abftra£);afigni-
ficant cGentiam fccundumfc : igitur fi vnum ve-
rc de altero dicatur , cum hoc verbo eFl , hzc ef-
fentia cft illa : & ita przdicatum prajdicatur cf-
fentialiter dc fubicdlo,quare per fe,primo modo.

Item quarto ad principalc , potcft argui pcc
media communia: quia vbi Spccies fubiicitur,
& Gcnus prardicatur , propofitio eft falfa ; quia
fubic6tum,& przdicatum accipiuntur fub oppo-

fitis

Qusftio XVI.

lOI

fitis rationibus ; ergo propontio falfa. Confe-
quentia patet, quia non prop^er aliud eft'hjec

j, Item , ficut affirmatio animalis fequitur ad

affirmationem atini , fic negatio ad negationem;
fed fequitur , Homoejtafimui -, ergo homo t(i dtiimMl;
quia oppoHtum Confequentis non ftat cum An-
tecedente : erg6 requitar,//i9i»0 non efi Mfinm; trgo
bomo non tfi snimal. Antecedens eft vcrum; crgo
& Confequens. Probatio prima; per Ariftotclcm
I .Pofteriorum text. j o. 5» affirmatioefi canfit affir-
tnationu ; ergo negatio eii caufa negationu.

Item , probatur rationc ; quia Hcut afSrmatio
aHni ad fuam negatit)nem , ita afHrmatio anima-
lis ad fuam negationcm ; ergo pcrmutatim , iicuc
primum ad tertium , & fecundum ad quarium.
Ifte modus arguendi patct efle bonus pcr Arifto-
celem t. Priorum cap. }. in iilo capitulo ; §luan-
io autem conuertuntur extremitates : vbi ponit duas
regulas manifcftc modum hunc argucndi conti-
ncntes : lioc etiam modo argucndi vtitur i. Pe-
rihermenias, circafinem , ad detcrminandam il-
lam quaeftionem , Vtrum autem contraria, &c.
g Item, aut przdicatur de homine animal,qu6d

eft idem homini , aut quod eft aliud ab eo : fi
idcm , igitur idcm pra:dicatur de feipfo: fi aliud,
igitur illud aliud non poterit prsdicari; de ho-
mine.

Itcm, fi homo eft animal.tunc tota natura
animalis cft in hominc; alitcr enim non ciret
animal , nifi fccund6m quid ,fedtotum eft , extra
quodnihilefty pcr Ariftotelcm j. Phyfi. contcxt.
<5 j. ergo extra hominem nihil cft natura: anima-
lis; ergo afinus non eft aninial.

Itcm, fi homo eft animal,& animal eft Gcnusj
ergo homo cft Genus.

Dicitur hic, quod eft fallacia Accidentis,pro-
pter varjationem medij , quia vt praedicaturde
homine , accipitur fccundum eflc in fuppofitis,
vel quidjtatiuum : vt vcro ei conuenic intcn-
rio.accipitur fecundum eflc, quod habet,vt com-
paratur ad intelledlum ; quae quidem faciunt ex-
traneitatem intermino.

Contrk, Omne quod pracdicatur, prardicatur
fub ratione alicuius Vniuerfalis : ergo hic, Homo
eH animal , fi propric prxdicatur , przdicatur
fub ratione alicuius vniuerfalis , non alterius
quam Gencris ; crgo illa przdicatio non c ft fibi
exttanea fecundiim quodaccipicur hic, Horao eil
Miimal.
- De Specie arguitur fpecialiter , quia incor-

ruptibile non przdicatur de corruptibili , Indi-
uiduum eft corruptibile , Species eft incorrupti-
bilis , per Ariftotclcm 7. Metaph. text.com. 3/.

Ad oppofitum eft Porphyr. cap. de Specie,
vbi dicit , quod emniafitperiera de inferieribm pra-
dicantur, & hicpoft dcfinitioncm datamexcm-
plificat, ft animalde hemine ;ergo de aliejuo homine.

Irem ,pcr Ariftotelrtn in prxdicamentis : Se-
cundafitlflantia prddicar.tur dt primu,quod probat;
quia enim animal przdicatur dc hominc : ergo
dealiquo bomine.

Item, primus modus dicendi per fe eft , quan-
do definicio , vel pars definitionis praedicatur de
definito : ergo h«c eft per fe primo modo, Homo
eft animal ; eigo neccflari^ : igitiu vcra. Conft-
quentiz patent per Ariftorelem i.Pofteriorum
text.9. & I j . & circiter , & priraum Antcccdens
fimiliter.

Scotipper.Tom.l.

Item fequitur , ^01»» cttrrit , ergoanimal cutrit,
vt dicitur in Przdicamcntis , antcquam ponat
proprietates Subftantix. £t probatur ratione;
quia oppofitum Confcquentis non ftatcum An-
tecedente , fcd omnis confcqucntia enthymema-
ticatenct virtute alicuius mcdijneccflarij ,per
quod rcduci potcftin Syllogifroum: illud nie-
dium in propofitoeft )^oc,homo eii animal ; crgo
illud cft neccflkrium , quia omnis confequcncia
bona cft neceflaria. Et quod medium fit necel-
farium ad confequentiam, patctpcr Ariftotclcm
i.Priorum,tcxt.28.& Poftcriorum tcxt.(j.vbi di-
cit, qabd Ex vno nihilficjuitur , fcilicet fufiicien-
ter, nifi aliud fubintcUigatur.

Dicendum ad quzftionem,qu6d przdicatio jq^
fupcriorisdc inferiori vniuerfalitcrcftbona. Senteniia

Ad primum argumcncum foluendum , nota, "DoBcri*.
qu6d Genus fumitur ab aliquo matcriali in Spc- Genm fmmi-
cic , & illud primo importat de fuo intellcdu '*]J„'j^i^'^
dcterminato : non tamen pcr mudum partis illud DijferlriH .-h
fignificart , fed per modum totius ; & ideo totum *//j«* ffr-
cx confequenti importat. EtitaDifFerentiapri- "*"''•
m6 fignificat aliquid formale inSpecic, a quo
accipitur , fed totum ex confequenti ,'quia illud
formale importat pcr modum totius. Si cnim
vtrumque idem prim6 importaret , non poiFcc
vitarinugatio in definitionibus , quia pofitisde-
finitionibus prt) nominibus, quod eflt t de intel-
ledlu vtriufquc,illud idcmbis diceretut ; fi ctiam
alteruni fignifiratum fuum habcret per modiim
partis, przdicatio cius de toto cflet falfa.propcer
raodum repugnantem.

Dici igitur potcft ad ptimum, & ad fecundum aJ i.dr i.
argumcntum , quod matetia , vcl pars intcUcila trwcijtile.
per modum partis , non przdicatur de toto vere:
intclledf a tamen per niodum rotius , potcft verc P/irs fer rr.o.
przdicari, vt Auicen.5. Mccaph. exemplificat de ''«"»» tetiu^
manuafo,& capitaio,qux diurcla fiynificant pri /''"'"■«"•'•
nio , icuicct manum , & caput ; vtrunquc tamen ^^^ ,r.cdum
ex confequentifignificat totum,ex hoc fcilicer, /.«r/*.
qaod fignificat partera pcr modum totius.vt »74-
nuatum exponitur pcr habens manum , vbi hahens
non cft de fignificato manuati,Ced dc modo figni-
ficandi permodum totiusrnoncnimcftpartisha-
bere manum,fedtotius ; & ita exponetur animal,
habens fcnfum:r<ir/o»<i/^, habcns imclleftum.

Quia vcr6 refpcnfiones prius diCtx pofliinc J I.
rcduciadiflam pncerprimam. Ideo refponden- M •bieBit-
dum eft etiam ad ca.quz obiiciuntur contra illas. »""'•"••/»-

Et quia fccunda tcfponfio conccdit Genus »"^'^',{^"
fignificare partera materialciT) , pcrmodum con-
creti , in quo conueniunt iftz duz , fecundiim
quid prior valet , ide6 dicendum adargumenta
contrafecundam refponfionem.

Adprimum , cum dicitur, Omne concrctum Adi.*H»-
eft denominaciuum ; diftinguendum cft , qu6d S'»»*»w.
ficuc eft duplex abftradum,( vnum fciIicet,quod ^*'*ftttum
abftrahic \. fubicdlo : aliud ver6 quod abftrahic i "'
forma vt cft io fuppofito) ita duplcx eft concre-
cumpcr oppofitum,vnum vidclicet quodcon-
ccrnit fubicdum, quod cft altetius naturza for-
ma fignificara,aliud quod concernit fuppofitum.
Deprimo vcra eft dida propofitio, defecundo
ver6 falfa.

Pcr idcm ad fccundum argumentum dico,qu6d 12.
concrecum prirao modo fignac formam,vt eft in
fubicdlo , & tale eft caiuuro inaccidencibus,ficuc
album refpcdlu alhtdinu.

Secundo ver6 modo.vceftio fuppoficis, & fic
cft in fubftantiis ; vc homo rcfpcdlu humamtatu,

F Ad

lox Super Vniuerfalia Porphyrij

15.

lioet^ deeU-

»4-

Modm Jigni-
fic»adf dff'
fle».

Ad probatjonem, ciiiu dicitur, Omnc concre-
tiim habet definitionem denominatiui ; diccn-
dum.quod concrctum fubltantiale nonhabctil-
lam dcfinitioncm , quia non differt folo cafu , id
cft, fola inclinationc formx adfubiedum rcfpc-
dtu abftradki , ficut fumitur ibi cafus , fcd differt
fola inclinationc format ad fuppofitum.

Contra rcfponfionem qua: concedit , quod
matcria in concreto prsdicatur , arguitur alitcr.
Nam ficut animal fignificat materiam hominis
in concreto ; fic lignum materiam arcjc in con-
creto ; ergo ficut ha:c cft fzlfz,arca eft lignufD,non
obftante concretione illa; fic 8chxc ,Hemoefi
animal. Prima propofitio patct ; nam ficut animal
cft concrctum rcfpcdlu anitpaUtatii t ita lignum
refpedu Ugneitatii.

Ad hoc dicendum,qu6d animal cft concretum
ad fuppofitum rcfpe(ftu hominis, quiaAowoeft
fuppofitum eius; non fic lignum tcfpeftu arce,
quia licet fit concretum refpc<5lu iigneitatit , &
jdco de hoc ligno pradicetur; non tamcn refpe-
^u arca: , quia arcaratione formar, quam princi-
paliter fignificat, cft artificialc ; forma autem at-
tificialis fe habet ad naturalem , ficut accidcns
ad fubieilum ; & nihil quantuncunque concrc-
tum , cft concrctum rcfpcdu fui accidcntis. Vn-
de non cA finiile hic, Sc ibi ; quia hic fignificatuc
matcria in concreto , quod eft conacctum mate-
riati, ibi non.

Ad abud argumentum contra tertiam refpon-
fioncm fupra didiam , dico qu^d fimilitudo Ari-
ftotelis intelligenda eft, quoad determinate impor-
tare , non quoad^M^/iVarr. Sicuc enim tota ratio
cxprimit totum definirum , fic pars rationis, tan-
tiim partcm rci ; fed non ficut tota ratioprasdi-
catur dejjota rc , fic ctiam pars rationis , de parte
rei. Ha:c enim eft falfa, ylnima efl rationale,pioat
rationale eft hominis difFcrentia, Si ergo fiat per-
mutatio , quoad diflinEle importare , fic conccdo
conclufioncm , ncc quoad aliud valet iimili-
tudo.

Quarta refponfio Boetij , fic intelligenda cft,
Genus vrrobique pars cft , & totnm , id cft , par-
tem diftindle importat per modum totius.appro-
priate tamen prasdicatur vt totum, id cft.habens
modum totius, & appropriatc dcfinit,quia figni-
ficat partem. Nam definitio debet principia defi-
niti diltindic exprimcre, fed diftincStc non cxpri-
mit Genus,nifi partcm; idc6 appropriatc loquen-
do dcfinit , vt pars ; vtrobiquc tamcn in fe cft
totum, & pars, vt oftenditur pcr duo argumcnta,
fadVa contra illam rcfponfionem.

Ad terrium principale, negatur confequcntia.
Ad probationem dicitur,qu6d rantum renetin
concretis didfcis a concretione ad fubic£luih, in
aKisvcroiion.

Ad quartum principalc, dico,qu6dquidam
funt modi,qui proprie dicuntur modi fignifican-
di , qui conucniunt didioni ex impofitione : &
illi funt a fignificato irifcparabiles , quia fignifi.^.
catum , vt fignificaturtali didione , non potcft
jntelligi fub oppofito lalis modi fignificandi,fine
repugnantia ; ficut hotno , fecundum qu6d fingu-
late , non potcft intelligi fub modo plurali , finc
repugnantia. Alij vcrifuntmodimagispropric
difti modi inielligendi,quia tantUm infunt figni-
ficato , fecundum qu6d fub aliquo ccrto modo
concipitur, qui quidem funt fcparabiles; quia fi-
gnificatum , vt fignificatar fub tali didione , po-
tcft ^ntclligi fub oppofito calis modi finetepu-

gnantia , ficut fc habent iftae intentiones ad illa,
quibus applicantur. Potcft enim /^om^ iucclligi
fub oppofito huius intentionis , Species , fine re-
gnantia, vt ifte home.

Primi niodi, qui funt infeparabiles ^ fignifica-
to, vr fignificatur pcr talem didioncm , non re-
linquuntipfum refpectu cuiufcunqucprsdicati;
& licct n6 fint illa,qu^ vniuntur,f unt tamcn for-
malia principia, feu rationes , fub quibus fignifi-
cata vniuntur. Idco tales modi repugnantes,cau-
fant faIfitatem,quando funt circa idem fignifica-
tum ; vt albedo eft alha; non quando funt circ*
diuerfa , vt homo eB alhni ; quia ibi non func op-
pofiti.

Sccundi modi, extranei funt fignificatis , vt
vniuntur pcr hoc vcrbum.i-yy.Efrc cnim cft rci pec
fe , ifta: autem intentiones non infunt rebus pcr
fe,fcd vt comparanturad imclledtum , idc6 ifti
modi non funt vniti pcr fe , nec funt principia
formalia, fub quibus fignificata formalia vniun-
tur;ide6 corii tcpugnantia non caufai falfitatcm.

Ad quintnm negatur fimilitudo , quia impli- i j,
cat fallaciam Confcquentis ad dcfttudioncn»
Antecedentis.

Ad primam probationem dicendum, qu64
Ariftoteles intcllexit in caufis praecifis , ficuc
cxemplificat ,fi habere pulmonem efl caufa refpiran-
di, (^ non hahere pulmonem , eji caufa non rrjpirandi;
fcd affirmatio Spcciei , non cft prxcisc caufa in-
fercndi affirmationem Generis.

Adaliud dicendum, quod prima fimilitudo
tenet quoad opponi;quoad hocergofolum te-
nct confequcntia in permutando , fed in pcrmu-
tando , concluditur eife fimihtudo , quoad ante-
ccdcrc , & confcqui.

Ad fextumdicendum,qu6d<tmW/pra:dicatur
de homine , quod eft indiffcrens ad idem homi-
ni, & ad aliud ab homine , vcrificatur tamen pro
animali, quod cft idem homini.

Contri,fi animal przdicatur de homine, vt eft
indiffcrens ad multa ; ergo quodlibet illorum dc
ilU przdicari poteft.

Dico, quod confcqucntia nori valet , quia illa
indiffcrcntia cft pcr modum difiundionis : ad
aliquid autem fe habens difiundiue ad multa,
non fcquitur aliquod illorum, quia pro quocun-
qucpoteritvcrificari,fic in propofito.

Ad feptimum dicendum , <ju6d dcfinitiote- 16.
tius, fic dft inteIligenda,CMMi nihil eft extra,id eft,
cui nihil deeft , requifitum ad ipfum ; fic naturs
animalis,nihil dceflin hominc de natura anima-
lis, noh tamen cft prxcise illa narura in homine.

Ad o6tauum dicitur , vt prius , qu6d eftfalla-
cia Accidcntis.

Ad argumentum contrahocOranequod prae-
dicatur , prazdicatur fub ratione alicuius Vniucr-
falis. Vcrum eft de pradicari fignato , non amem
exercito ; quia alicui inquantum ^ixdiczi pricdica-
tione exercita , qu2 fit pcr ejji , cxtrancatut ratio
Vniuerfalis.

Ad nonum dicitur dnpliciter,vno quidcm mo-
do, quod per fe fuppofitum communis , tantum
includit naturam fui communis,tamen fignatam,
& nuUum accidens ; ide6 neccft corrupribilc pct
fe, ficut nec communc ; fcd vtruuquc fceundum
<]Hid, fcilicctper accidcns.

Aliter dicitur,qu6d Specics , vt cft in indiui-
duis , eft coriuptibilis ; fecundura fc ver6 eft in-
corruptibilis ,ex hoc, qu6d fempercontinuatur
pcr fuccef&onem in diuerlis indiuiduis.

• ■ .- uinimHl

Qu£B(lioXVII.&XVIII. 103

i^nimal cumjit Genut.de homine , equo , (jr
ioue prjtdicatur ,eju£ differuntafe inui-
cem Specie, non numero.foliim. Oap. cod.

Qjr >E s Ti o XVII.

Vtrum diffcrcntibus Spccic conuenien-
terponAturin definttione Generu.

Vidc cicatos }«//?. 15.

j^ /^ V6d non videtur; qnia ponituraddiftin-

jtrrmuinta V^gucndum Genus a Spccic , qnod non con-

fnfMH* n*- tingit,quia Ctqakai, differentibM Specie : CTgo,dif-

t^uiu^ feremihm mimero,pet Atiftotcleni j. Mctaph. cap.

dc Vno.contex. i i.fcd dijferemilnu mmert ponitur

jn degnitionc Spcciei : Antccedens autcmnon

idiftinguituc ^ Conrcqucnte.

Itcm, ifla particula ponitur ad didinguendum
Genus a proprio,quod non contingit ; crgo fru-
fir^ ponitur iergo,&c.Minor pater>quiaaliqua
gencra intermcdiahabenr propria , vt numerm,fi-
gura, triangulM , &cc. aut crgo ifta propria pracdi-
cantur de differentibus fpecie ; & fic fcquitur
propoHtum : quia hzc parricula tunc conueniret
Proprio,autnon;&: tuncnon erunt propfia,quia
propriil conucrtitur cum eo, cuius eft propnum.

Iicm ,n conocnienter ponitur , tunc pr^tdicnri
de plurihtu differentibm Specie per feineft definito;
&n hoc,crgo differentia Spccie.pcr fcfubiiciun-
tur Geoeri , fcd hoc eft falfum ; ergo & primum
Ant«cedens. Prima confequcntia patet ex ratio-
«e pcimi modi per fe.Probatio fecundit pet flmi-
le in aliis relatiuiSjt^/^/Mm enim pcr fe refertur ad
dimidiumietgo dimidium pcr fe refertur ad duplnm.

Idem oftcnditur ratione;quia nihil dicitur per
fe rclatiuum.nifi ad fuura per fe correlatiuum. Si
enim ad corrdatiuum per accidens,cum illa con-
tingac eflc multa, idem per fc dicercturad multa,
quod eft inconucniens. Tum propfct aucHorita-
tcm j.Mecaph. cont.io.in Prxdicaro. c.dc Relat.
vbi Ariflotelcs illud habecpro inconuenicmi in
Capitulo de Relatione.Tum ctiam exratione re-
latiui;quia cins effe, efl habcre fe ad aliud : e^go
habitudo cft de efTcntia relatiui:ad diucrfa auccm
cft alia,& alia habitudo ; crgo quod pcc fc eft ad
duo,non cft vnum cfrentialiter. Tum etia ex pro-
prietate relatiuorum ; quia func fimul natura, cx
libro Przdicamencoru,cap.dc../^<^<(/i^M<^.Si enim
A pcr fc dicatur ad C,& B.crgo C noq cxiftehre,
non eric A,& B poccft cflc quantum cft ex fe', er-
go A crit, ctgo fimul erit, & non crit. Probatio
falfitatis principalis confequcntis ; quia quz per
fcfubiiciuntur Generi,funt tantiim intentiones:
fuhiici cnim cum fit intcntionalc.ficut & pr^dicA-
ri,tantum competic inceniionibus pcc fe, fed illac
intcntiones tantura diffcrunt per marcriam , ctii
applicaiirur: igitut tantum numcro,& noti Spc-
cie; qui;» Differeniia fpecifica eft diflfcreniia for-
inalis : yniuerfaliter autcm diffcrcntia accidcn-
tium per ^ibicdum,eft tantum materialis.

Ad oppofitum eft Porphyrius.

Adqu£ftioncmdicendum,qu6dconuenienter
ponitur vt difrcrentia,quia per illam pacticulam,
JUStrit. Vniucifalc defcendit in ipfum <lefinitum , tan-
quam Genus per di^crcnciam. Eft enim ratio
Vniuerfalis prMlicMri de pltnibm , qux per fe di-
uiditui.in pluribm Sptde , & numero , & iltud
poniiur, quia definitum eft telatiuum per ie.
Scoti oper. Ttm. l.

Ad primum argomcntum dicitut,qu6d Gcnus -^^ *'/*'-
inquantum Gcnus , non prxdicatur dc plunbus *"*'*•
numero differcntibus , nifi pcr accidcns , ficut
idem, fecundum cxtrancam rationcro,potcft cllc
Gcnus , & Specics.

Contta , inquantum aiiquid przdicatur dc oW#/7i#.
pluribus Sjpccie difFcrentibus , prxdicatur dc
nutncro drftcrcntibus : ergo non cxtrance. An-
teccdcns patct , quiaad differre Specie , fequitur
differre Humero , & confequens prxdicatur de an-
tecedcntccum rcduplicatione.

Idco dici poteft.quod definitio Speciei, debet
intelligi cum praccifionc, fcilicet differentibm tan-
tum nHTnero, & fic non fcquitutad differre SpeciCt
differre numero.

Vcl potcft dici,qu6d fpccics pratdicatur immc-
diatc de difFcrentibus numcro , Genus vcro non:
quia medianteSpccic.

Ad fecunduni dico , quod Proprium nuUius
cft, inquantum cft Genus^fcd inquaruum cft Spc-
cics : & ita conuertitur cum eo, inquantum prx-
dfcacur de pluribus numcro difFerentibus. Racio
affumpti cft, quia Proprium fo]um eftalicuius,
inquantum eft aptum natam effe fubicdlum de-
monftrationis ; & hoc folumeft , inquanrum cft
Species ; quia folum inquantum eft Species dofi-
nitur,cijm defubiedlooporteat prxfupponere,
^uid ejt, S: ^uia efl , pcr Ariftotclero primo Pofte-
riorum.inquantum autcm definitur,habct Gcnus
& difFcrentiam,& itaeft Specics.

Ad tcttium dicitur,qu6d fic intcUigitur illud,</«
differeiibM Specie,idc(i,de Spccicbus difFcrctibus,
qus tamen n6 differunt Specie.vt oftcndit latio.

Aliter ncgatur confequentia fecunda ; quia ad } .

aliud per fe comparacur in Antecedente , & in
Confcquentc.

Conccfsa tamen <?onfeqneniia prima , poreft ^,.

concedi vltimum confeqacns,cum hoc,qu6d illa »i

qu£ pcr fc fubiiciunrur Gcneri, t^ntiim diffcranc
liumero , quia difFcrcntia Spccie non difFerunt
Spccie, fed numcro tantam ; «ccipiendo differen-
tiaSpecie in fubicdlo ,pro fuppofitis huius , qu6d
elidifferens Specieiqux funt difFercntia Spccici
quia coromune , in plorali prxdicatur de fuppo-
ficis multis fimul; & tuiic differemia Specie icci'
pitur.vt dicit <juid,teffe(ku fuppofitorum ; fcd il-
la non fuiit difFcrentia Spccie prout differentiit
Specie dicit modum: ficui Gcnus cft,yt Genus di-
cic ^m'^,non vc dicic rW«m, fed cft Spccics ; ficuc
difFcrcncia non eftdifFerencia, fcd Specics; ficuc
mutta genera,id cft,multa fuppofita Gencris,non
funt multa genera, id eft, mulra,quibus applica-
tut Genus , & mbdus : nec cft oppofitio modi ad
quid , nec e contra.

Gentis Autem non de vna Specie foln pr/tdi'
ctnuf^fed deplurthtts,^c, Cap. eodcni.

dy^sTio XVIII.

JnGenmneceJfariore^uirdtmulta4
Species.

AMot4.T«p.eM^.y.f!r j.M#f«/*./r«f.io..CThoni.i. P«/f.
leit. I i.S' '" I.''. 1 9 .f .^.iwi.i.AlcxaDiet tib.H»tMrMlimm
^q.e»p.ii. K\bcttaitr»3.^.PrtdfeMi.esf.S.lo»B.Kng.9c
Titz(.ftiftrbaM-quifi.Soi\i%q}^t if*e'* *^ »• Tolet. j. d*
Spte^i /iy j.Louanien.f. i %.Vntniffpartr ^.Fonfeca \.kU-
/«^A.r.i g.f . i| .Sinchez /r(.) ML I i.Mcfineto r.</« GfMiY,
tli^.vnic*Juh.%.K\)\xi\itcMp.Ie.Sptcftif. }. Rdriguez^
G/nrr/^.<f.4rf.i.Hurtado aifp.^.JrSptciiftS. 4. Compl.
di^.6.d* Sfeeit j««/>.t. Aucrfa ^.la.Ug.ftfi.^.

F X Qu6d

I04 Super Vniuerfalia Porphyrij

Atgum*nt»
fr»p»rte *f-
prmitMtiuM,

^f

df(4 re^n-
dtndi.

Aftitud»
^uid.

QVod /ic videtur i quia illud ponitur in eius
dcHnitione , ergo efl de ciTentia eius.

Item cap. dc Specic dicitur , Gtntre vno , Sfe-
cithfu OHttm pUtribtu , quod probatur , femper
enim in plures Specics fit diuiHo Gencris , quod
poteft probari ; quia Gcnus de fua ratione diui-
ditur per Ditferentias oppofftas , vtraque autcm
aducniens Gencri Spcciem confticuit.

Ex hoc concludit Boctius in Lib.DiuifionHm,
qu6d fub vno Gcnere minus duabus fpeciebus
e/Ie non polTunt.

Item 4. Topicorum cap.i. H Species przdica-
tur dc zqualibus cum Gcnece, interimitur qaod
ponitur pro Gcnere.

Item in alia conndaratione dicit : Quomam
amnu Gtntrit flurts Jknt Specits , & infra cap. 4.
& II. Sidtfirn&a Sptcit itflriutttr dr Gtntu,mM-
li MJfigntUHr Gemu j & infr^ , Optrttttnim dtpMt-
fioribtu Spiciem , ejukm Genm prddicari. Ad hoc
etiam funt multz aliz au£loritat$s. 7. Metapb.
& in libris Logicalibus , BQctij , & Porphyrij
cap. 1 1.

Ad oppofitum , Sicut fe habet Species ad In-
diuiduum , dc Genas ad Speciem ; fed Spccies
non rcquirit malti Indiuidua , crgo nec Genus
piultas Species. Minor patct dc Solc, Phoenice,
& conHmilibus Spccicbus.

Dicitur , quod non eil Hmile , quia de ratione
Generis efl: diuidi per difFcrentiasoppofitas^quz
cum Gener(p condituunt ad minus duas.Spccies:
non Hc autem Species defccndit in Indiuidua.

Contra, squc enentiale e(l cuiquam , quod in
eius dcfiniiione zqualiter poniiur ; fcd diffisren-
tihtu numere acqualitcr ponitur in dcHnicione
Speciei , ficut diffirtntibiu Sptcit in definitione
Generis.

Ad quzf^ionem dicitur , quod Genus fiue fu-
matur pro intentione , fiue p|ro illo cui applic^-
tur intcntio, nonrcquiric niultas Specics aAu,
vel poteniia. Quod oftendituc de intcntionc
Generis, quia illa rcfertur ad intencionemSpe-
cici , vna ergo cxiftcnte Specie , erit & Genus;
quia rclatiua funt fimul natura.

Similitei: oftenditur de fundamento intentio-
nis, qpiailludeftquid^atcrial.einSpecie : im-

f>ofEbiIe eft aurcm aliquid cire fine fuo matcria-
i > crgo impoflibile cft Spcciem efTe , infi Genu$
fit illo modo ; tamen /icut Vniucrfalc rcquirit
mulca aptitudinaliter: quia dcfinituc per *ptunn
natum prtdicdri dt pluribm : Gc zd racioncm Ge-
neris , requicicur qu6d dicatut etptitttdinaJittr d(
pluribiu Sptcit difftrtntibtu.

Per hoc ad argumcnta in oppofitum. Omnes
audoritatcsintelligcndz funt dc aptitudinc,non
de z(k\i , vcl potcntia. Differt autem aptitudo a
potentia. Nam aptitudo eft inclinatio alicuius
fccundum fc in aliquid , vcl magis non rcpu-
gnanria. Potentia autcm cft ordo ad adlum. Po-
reft igitur potcntia effe fine apiitudine , vt pof-
flbile cft grauc cfTc furfum^ non tamcncft apium
ibi cfTc , quia repugnat ci fecundum fe. . Ei apti-
cudo eft fine pocencia , vc czcus eft apcus natus
ad vidcndum; nHnlenim dicitur priuatum, nificum
eftaptum natum habere habitum , fecundum Ari-
ftocelem in Poftprzdicamencis cap. de Oppofi-
tis cont. 27. &j.,Kietaph. cap. de Pciuacione.
Non eft aucem poffibile ccecum vidcrc, quiai
priuatione ad htJritum noft eft natttralis regrtffm . S ic
nulli vniuerfaU , quantum eft ex fua forma , rc-
pugnat dici demultis; hzc tamcu aptitudo im-

4-
Ifit mtdm

pediri poteft , vt quia non funt multa ,de quibus
dicatur.

Contri, hicmodus dicendi non videtur efTe
ad propofitum , quia proccdit deintentionibus,
ac fi fupponcrctur in quatftionc intcmionem ■'
Spccici vnam clfe , quz rcfertur ad Gcnus efTcn-
tialiter , & dubitaretur an intentio Gencris fit,
quodnon quzritur ; quia Genuspcr fe primo re-
fcrtur ad Speciem , non hanc , vel illam : vnde
accidit fibi fic referri ad multa. Necqu£ricur,an
natura Generis fic,fi natura Spccici eiti ^cd ti non
finc multa, quibus applicctur intentio Spccici,
fed tantum vnum , fcilicec G. an illi nacurz , fci-
licet A.applicetucintentio Gencris,cuiapplica-
rctur fi niultis naturis ,vt B, C,D, applicareiuc
intentio' Speciei refpedu illius naturz,(cilicct A.
Et fic intelleda quzftione , neutrum membrum
pofitionis eft ad propofitum.

Item , non vidctur v.cra , quia impoflibilc cft
aliquid eflc aptum natum dici de pluribus ,nifi
illa pluca ab intcllcd^u pcr diuerfas Species ap-
prehcndi poflint; fed fi fic poflimt concipi , crgo
plures Species generis funt ip adu ; quia ifte cft
adus naturz , inquantum dicitur Spccics , qu6d
aftu concipiaturab intcllc£luperSpeciem intcl-
ligibilcm; quia fecundum hoc fit>i attribuicuc
imentio Spcciei,

iKm , fi aliquid eft aptum natum dici de pluv
ribusdifFerentibus.Spccie ,crgo plura difF-rcn-
tia Specie, funt apta recipcre przdicationcm il-
lius : igitur fi illa aptitudu fufficit ad Gcnus:con-
fimilis aptitudo participandi , fufHcit ex parte
Speciei : igiiur fi aliquid fit Genus adlu proptcr
talem aptitudinem , illamulta quz participanc
ipfum apticudinaliter , erunt a6ku Species : ergo
omnc Genus nnultas habct aftu Spccies. Alfum-
pium patet, quia zqualc eire fufficit vtrique cor-
celatiuo,cum fini fimul natuta.

Poteft igitut dici ad quzftionem, quod ad ra-
tioncm Generis requiritur, quod ruultas habcat
ad:u Species, nonquz cxiftant aftujvel potentia, <5(firM.
fed quod tantum a£lu concipiantur pcr Specicin
intelligibilem ab indituduis acccptani Mjuando-
que ^xiftent ibus,& qu6d adlu habeant aptitudi-
nem participandi Gcnus, quia talis adualitas cft
illorum inquantum dicuntur Spccics Gencrts.

Ad argumentum in oppofitum , dicirur quod -^^ tfgumf-.
fimiliterSpecics ccqi^irit multa indiuidua apti- '*'
tpdinaliter.

Suftinendo primam pofitionem, dici poteft ad
ptimum argumentum contra illam, qu6d fi huic
naturz tantum applicatur intentio Speciei,qu6d
illi naturz, quz eftinhacnatura, adhucappli-
catur intentio Gcneris,vr prius ; quia adhuc cum
concipitur minijs habet dc intcllcdln , qu.ini il-
lud , quod eft Spccics , & dcfcendit in illud per
DifFercntiam ; & ita eft refponfio ad propofi-
tum.

Ad fecundum dicitur,qu6d non fufficit ad
efle Speciei aliciuus , pofle concipi ab intc]lt<n:n;
fedquod ineius intellcdu fitGcuos, rcfpcftu
cuius dicidebct Specics , quod noneft verum de
illis multis , ad quzcft aptitudo Gcneris,vt prz-
dicatur de illis ; tamcn fi fic Genus fir aprum dici
de illis , quod aliquando diccbatur , & illa con-
cipiuntur ab intellc^u > per eandcm fpeciem,
per quam runc, & cum eflcnt , nunc funt multz
Spedes a&u ; qui at^us rcquiritur ad Speciem in
a^u, quia tunc in eorum intelle6lu cadic Genus,
ficut & quando eranr.

Aa

Mo4ui 27f-

Qusftio XIX.

loy

6.

5. M*dm di-
undi.

Ctntlujit
V*Strif,

K»/«.

Diftrunt
§iuitlitiu, (^
HtfftrtnttM,
in moJ» frt-
di<mnJi.

Ad tertiura ncgatur prima confcqucntia: quia
forma Solis nata c(l cfTc in alia matetia, quam in
qua eft> quantum eft dc fc , ncc tamcn eft aliqua
matcria alia , nata rccipcrc talcm formam ; quia
fi talis argumcntatio tcnerct in aptitudine , (cm-
pcr cfret aptitado in vtroquc cxtrcmorum, &ita
potentia ; quia aptitudo in vnocxtremo, non
impeditur i potentii , nid proptcr dcfcdum
aptitndinis in aliocxtrcmo.

Nota, qu6d fimplicitcr teneri potcft; qu&d
Genusnoncft aptum natumdicide multis,nifi
quz concipiuntur ab intellcftu: in quorumin-
tellcdu eft Genus, & huiufmodi funt Spccies
aftu, fiiie cxiftant , fiuc poflint cxiftere , vel non;
& fic fcquitur , qu6d Genus fcmpcr multas ha-
bct Spccics adlu.

I» eo quod quid diuidit Gentss a Differentia,
(jr communiter accidentibw. Cap. eod.

C^V ^ S T I o XIX.

Vtrum hac fArticula in qaid, conuenien-
ter fonaturindefinitione Genertj.

Vitlecitacos qutH. 15.

QVod non vidctur , quia illud praedicatut
i»^Mi</,pcrquod conucnicnter refpondctur
ad intcrrogationcm faftam petijMidy vt patet ex
probationc Porphyrij : tale non cft Gcnus hic
definitum ; quia fiue quzratur de re , fiue de in-
tentionc Spcciei, non conucnienterrefpondctur
pet Genus , vt denotat intentionem , & tamen
Genus ficfumptum dcfiniturhic , vt didum cft
prius.

Itcm.hacc patticula ponitur ad diftingucndum
Gcnus k Differcntia,per Potphyrium,fed hoc no
poteft: igiturfruftra ponitur. Probatur minor,
Dijferentia enim fitperior prttdicatHr de Diffirentia
inferiori, perfi primomodo, pcr Ariftotclcm y.Me-
taph. cont.45 .& non ficut Diffcrentia; quia tunc
perfcipfum defcenderct fuperius in hanc infc-
riorcm Differcntiam : ergo prxdicatur fuperior
de inferiori »'» (jnid.

Item, ponitur ad fcparandum Genus ab Acci-
dente, quod non contingit ; quia Accidens prx-
dicatur inquid ; quia in omni Gcnereeft reperirc
quid, per Ariftotelem i . Topicorum. cap.74.

Ad oppofitum eft Porphyrius Diccndu, quod
conuenicnter ponitur,quia^rrf</iV<ir»diuiditur in
praedicari in tjuid, & in ^uale , tanquam pet pri-
mos prxdicandi modos; igitur per illa defccndit
Vniucrfale in fpecies , Genus autem non pra:di-
catuf in ijuale , igitur in ^uid.

Intelligcndum quod przdicari in^«iW,eftprx-
dicari efTcntiam per modum eflenti* , hoc eon-
ucnit Gencri ; quia genus accipitur a partc ma-
teriali , & idco przdicat efrcntiara per modum
fubftantis , qui eft madus efrentiac. Per oppofi-
tum autem DifFcfcntia accipitur a parte formali,
& ideo pr^dicat clfcntiam pet modum informan-
tis , & qualificantis > 6c ide6infM4/f.6.Topic.
cap. 8.

Nota qu6d Qualitas qu^ eft Przdicamentum,
przdicatur in^M4/f abfolutc. Sed difFerentia fub-
ftaniialis pra:dica(ui in quale tjuid. Exhocenim
quod imporcat formam,pr2dicatur in^M4/;,fed
cx hoc quod importat fubftantiam,pra:dicatur
Sfoti optr. "Tom. I.

3

Ccntr» ccr*-
^nntm.

in efwi, ide6 ratione totio&dicitur prxdicari \\\
tfuaieefuid. Vnde patet difFerentia pratdicandi in-
ter Qualitatcm & DifFcrentiam , qux diuerfi-
tas prardicandi fumitur \ diuerfis modis effcn-
di qualitatis , & diffcrentix fubftamialis , vc
patet.

Contra folutionem quxftionis. Si przdicari
in^M»i,cft pra:dicare efTentiam permodum ef-
fcntiac ; crgo h«c eft przdicatio in quid , Homo efl ' "■'"
lapi^. Itcm,fi prxdicari in ^uid, cft pracdicaie ef-
fcntiam per modum eircnti«,& illud non eft vni-
uocum rebus diuerforum Gcncrum ; quia necef-
fcntia:igitur hzc particula,»'»^M(V,non conucnit
rcbus diuerforum Gcnerum; crgonccGcnus htc
definitum cft vniuocum omnibus illis Gcneri-
bus.

Dico quod przdicari in quid, eft prardicare ef- Stluti».
fentiam fubiedi , pcr modum cfTentiz , & quod
lapu , vcl aliud difparatum non przdicat circn-
tiam hominis , per modum efrentiac , quia non
ptzdicaturdchomine ; nam illo modotantum
fupcfius , & communc prxdicatur decontentis
fub illo, & de iliis cft manifeftum.

Ad fecundum poteft conccdi , qii6d pracdicari
mejuid, eft przdicare cdenriam permodumcf^
fentiz,& hoceft vniuocum^IicctefTentia non fit
vniuoca;qiiiafufficit efrentiamfimilitcrfehabe-
re hic, & ibi, ad przdicari vniuocc, quia przdi-
cari dicic habitudinem.

Adprimum argumentura dico, qu6d duplex 4-
eft quzftio de Specie fumpta pro intcntione, ^"^ "i"-
fcilicct ejuid efl,8c ^uid pradicatur. Quid praMcatur *""*"*•
cft propria quzftio in intentionibus , & fic con-
ucnicnter refpondetur per Gcnus , vt hic defini- "^

tuf. Vt quzrcnti cjuid pradicatur de Specie,, ben^
refpondetur Gemu. S\ autem fiat quzftio cum
effe , ifta eft propria fundamejitis , & Cicpradica-
tione exercita przdicatur fundamcnturo Gcne-
ris , de fundamento Specici in cjuid.

Ad fecundum dicitur, quod DifFerentia non
przdicatur in^««'<^de aliquo, refpedu cuiuseft
DifFcrentia , fed refpedlu cuius cft Gcnus , fed
fuperior DifFcrentia cft Genus refpcdu infc-
riotis.

Contra , quia fi fic , ergo in omni Gcncre funt
tria gencraliflima, fcilicet Specicrum,& duarum
DifFcrentiarum.

Itcm fi DifFercntia infcrior fit Spccies ,ergo
habet propriam DifFcrcnciam fuperiorem in fe,
vt Genus , & aliam DifFercntiam fuperadditam,
& ita illa DifFetcntia pati rationecrit Spccics,
refpcdlu fuperioris DifFcrentiz , & ifta habebit
aliam Diffetentiam , & illa alia Differentia , non
poteft effe in alio Gencrc , quia tunc non fub-
ftantia effet ptius fubftantia , etgo ficproccden-
do , infinitz crunt piffcrenciz in Genere fub-
ftanciz , & ica nihil erit cognofcibilc ; quia
non erit deucnirc in primam illarum Differen-
tiarum.

Ad hoc igitut dicendum ficut di(ftuni eft,qu6d
tota coordinatio Difterentiarum leducitur ad
coofdinationem Specierum.

Ad tertium principalcdico , qu6d nihil prz-
dicatur in cjuid de illo , refpedlu cuius cftacci-
dens , fed refpcftu cuius cft Gcnus , vt celor non
przdicatur de Subftantia in fuidt fed de albedi-
ne rcfpedtu cuius eft Gcnus.

F 3

Etenim

io6 Super Vniuerfalia Porphyrij

fropam nt-
fmtius.

Cenelufi»
PtHor».

5-

WjftntitfU
trineipium
Sptciti du-

^tenim frtncipium qutddam efi huiufmodi
Genus enrum cj^uxfub iffofunt Specierum.

Q_V iE S T I o XX.

ytrum Gentisfitfrincifium Specierum,

P. Thom. Opufr.4%. Triia.i.cap.4. dr in i. d. 15 qutft.i.
Art.i. Paulus Vcnetus eap.de Speeie. Sanchcz lib.^.qutft.
i. loan. Ajig. ej- Brafauol. fuper h»nc queft. Rodriguez
iiidem , Mcrinero c»p. de Genere qutft. 4. Suarez Tvm. i .
Metaph. dijp.^. quift. j. Conirobr. »» Pnfatiene Ptrphy-
rif.qujift.j.art.i. Comflat. difti. j. yH<f/. j. Ruujus *<»/'.
de Qenere quift. j .

QV6d non videtar, quia idem non eftprin-
cipium,& principiatum; quia principium,
& piincipiatum diftinguuntur. Scd Gcnus eft
idem Speciei i crgo non potcft cflc principium
Speciei. Maior pacet. Probatio minoris cft du-
plcx , prima eft ha:c ; quia Geniu fecundum Phi-
lofoph.y.Mccaph cont.45. nihil aliud efl prater res
eas, cjMAfitnt Generis Species.

Icem,Genus prxdicatur de Spccie pcr fc , ha:c
cnim cft per fe ; Homo efi ammal\ fcd quod prat-
dicatur pcr fc de aliqiio , non eft diftindium ab
illo, ergo cft idem fibi.

Itcm, Genus eft totum refpc61:u Spccici , crgo
non cft principium eius. Confcqucntiaproba-
tur;quia principiumcft fimpiiciusprincipiato;
fed totum eft compofitius co cuius cft ; & Antc-
cedcns patec,per Auflorem in htera, cap.de Spc-
.cic, vbi dicit , Genut efi totum refpe£lH Speciernm.

Adoppofitum cft Auftof in literaincompa-
rando tcrtiam fignificationcm Gencris ad pri-
mam ,'vbi dicit , quc)dy?t«f Genmtertio mododi-
6lfim, efiprincipium Specierum ,fic Genus prirnomo-
do diSfum, efi principium multitudintf.

Ad quxftioncm dicendum, quod fic,fumendo
6enu4 pio natura, in qua fundatur ipfa iritentio,
& non pro intcntione , quod declaratur fic : Ge-
iws cft eftentialc principium cognofccndi Spe-
ciem ; ergo eft cftentiale principium Spcciei.
Confeqtientia probatur; quia definitio faciens
fcire definitum , exprimit eftentialia principia
definiti,quod cft Spcciei folura, proprieloqucn-
do , quia nihil proprie dcfinitur,nifi Specics.
Antccedens patct pcr Philof 6. Topic.

Scd fcicndum , qu6d efTcntiale principium
Spccici cft duplcx. Quoddam fecundum rem,
quod eft pars rci in exiftentia ; cuiufmodi funt
materia , & fortria : aliud fecundum racioncm,
quod imporrat eandem rcm , fub modo indeter-
minato , quam Spccics importat raodo dctermi-
nato, 8c hoc, fi illud nomcn imponatur ad figni-
ficandum illam riaciunem , prout fumitur vel a
materia, vel i forma. Nunc autem Gcnus , puta
««iwA/,noneftprincipium Spcciei , puta hominir,
ptfmo modo , fcilicec fecundum cffe; quia fi
fic , tunc non verc przdicarctur de ea , ergoeft
principium Speciei,fccundo modo : & ideo fi ho-
tno debcat dcfiniri ( cum definire fit aftus rario-
nis)in eius definitione dcbet poni <*»fW4/ tan-
quam principium Specici fecundum rationcni,&
«quc rationale, Et ficut in rc,natura materiae cx-
traneatur naturae formac , ita quod neutrumeft
dicibilcde altero, ita apud rationcm, intcUedus
Generis extraneatur intellcdlui DifFcrentia; , li-
cct eadem rcs importctur per vtrumque. Idcm
enim fignificat animnl, quod homo, prjcter dcter-

terminationero vltimx fornije, & hoc fignificat
pcr modum ^uid, & per fe d;(5tum.(k ideo fecun-
dum Porphyrium pradicacur in (juid. Ratienale
aucem idem fignificat cum detcrminatione ylti-
mx forma: , fcd tamen per modiun qualu , &c de-
nominantis , & ideo apud rationem , conceptus
Gcneris, & diffcrentiaE funt exttanci.

Et propter rationes , eft fciendum , qn^d hsc
eft diftercntia inter partcs rationis , & partcs fc-
cundum rem; quia licet vtrumque fignificet par-
tes torius , partes tamen fecundum rationcm , fi-
gnificant parces totius , per modum totius : par-
tes autcm fccundum rcm, fignificant parics , per
modum partis.Verbi gratia, Genus hominis, pu-
ta animat, cft pars cius (ccundum rationcm. Nam
a fua prima impofitionc imponitur ad fignifican-
dum partem hominis , puca habens animam fenfiti-
uam ; quia tamen eam fignificac pcr modum ro-
tius,& non pcr modum partis; ideo vcrepras-
dicarur de homine. Scd non eft fic dc parre fe-
cundum rem ; quia a:s , quod cft pars materiatis
ftatua; , fignificat paitcm pcr modum partis , &
ideo dc ftatua non potcft prsdicari.

Per hoc ad ratiobes dicendum , qu6dnoneft
inconuenicns idemcrtetotum,& partem diuer-
fiiTiode. Ideo dicit Boctius , Hbro Diuifionum,
quod Genus in przdicatione eft totum,in diffi-
nitione vero eft pars,

i^mpittii autemfic, quod Species efi, qua de
pluribt^ differentibtdi numero in ee qu&4
eiuidfit,pradicatur , &c. Cap. 5 .

Qjv ^ s T I o XXI.

c^« hacdefinitio SpecieiySpccits eft quac
pra:dicacur dc pluribus numcro
difFercntibus in eo quod quid ,fit
conuenienter data .<*

Aaeiio'esc4p.deSpeeie.Okam i. parteZog.eap. ti. ^in
Ldf!. textuali cap.de specie. loan.a Magiftris j«<y?- 7.
Lt£. loan.Angli e^Brafauol./«^<r^«n<-^«*y?.Coniinbr.
cap.de Specie qutft.i.art.l. Com!^\\lt.di{p.6.queft.i .Mc-
lincro cap.^.de Specie difput.iJiueft.^. Rodrigucz qUeft.
I. de Specie oM. 4. Fonfcca f . Metaph. eap. ig qHtift. II.
fed. j. Hurtado dijp.y Log.feB. 1. Ruuiusfi»/>.i/»S/>««*.
AacxCa queft. II. Logfeii.i. ^ qutft.ii.fe3. 1. Vide re-
ccntiores</< confitutKine Sptctei, ^ diftinQitwGeneri*
tr Tnfferemit.

Clrca caput de Specie^quacritur. An hxc defi-
nitio SpecTci, fcilicct , Species tfi , tjuapradi-
catur de pluribiu numero differentibus , in eo ^uod
quid, fit conuenientcr data. Quod non videtur
per Porphyr. qui dicit, quodGenw ,& Speciesfunt
duo correlatiua , &• propter hoc neceffe eft in vtrorum-
^ue rationihus vtrifque vti. Hic autcm nihil poni-
tur,perquodhabeaturcorrclatiuum,fcilicctGc-
nus, ergo male definitur.

Itcm, haec dcfinitio conucnit Generi.vt pater,
quia fequitur, differentibtu Specie,eigo difFcrenti-
bus numero,vt fupri.

Item , non funt multae definitiones ciufdem,
pct Ariftotclcra 6. Topicorum, ficut ncc multa;
cflentiae ; quia fi fic, noncfTet definibile : ciim er-
go Spccies conucnicnter dcfiniatur fic, Gjuetponi-
turfub affignato Genere ; non conuenicnter defini-
turhacdefinitionc.

Itcm per hanc definitioncm , pontfiib Genere,

habetur.

4-

T>ijferentin
inter partes
rationie , ©•
partes fecun~
dum rem.

Ad rattmes.

T.

Argumtnta
propartt nt'
gaiiua.

QujEftio X X r.

ft.

Ctnelufi^
JJtHtrU.
Ad frimum
frintifmli.

Ai fieun-
ditm <y tir-
tinm,»liM
J4.

habetur, quod per fc cft fubiicibilisiergo non eft
pcr feprxdic^bilis : igitiir aitcra dcfinitio falia,
quiaoppofita non infunt cidcm per fe.

Diciturquod relaiiuc oppofita poflunt inefTc
cidcm , fed non refpcdu ciufdem ; quia fic func
oppofita:fed prxdicabilc rcfpedlu Iiidiuiduorum,
eft fubiicibilc refpedu Generis.

Contrijfi definiatur conuenicnterpcr Gcnus,
quia ad ipfum rcfcrtur , crgo pcr fercferturad
Gcnas. Iliud rcfcrtur ctiam ad Indiuidua, per
qu« definitur in hac fccunda dcfinitione : crgo
idem bis dicitur relatiuc,quod eft contra Arifto-
celem j.Mec.

Item ad principale,per hanc dcfinitioncm non
feparatur.Spcclcs idcfinitione.

Icem Specics non cft pratdicatum pcr Arifto-
celcm I. Topicor. context.zo. crgo nialc dcfini-
cur pcr prsdicari.

Ad oppofitum eft Porphyrius. Confimiliter
poflet hic argui pro, & contri, & obiici ficut fu»
pta,vbi qnaefitum cft dc definitione Gcneris.

Diccndum , qu6d dcfinitio eius conueniens
eft.ficut fuprididum eft dedefinitioncGcneris.

Ad primum argumentum dicitur , qu6d Spe-
cics dicitur correlatiuc ad Genus, & idco neceflc
eftaliquam dcfiniiioncmeius dari , in qua po-
natur Genus , & etiam ifta , Species efiqMponitMr
fwh affignato Genere.A\\am autem comparationcm
habet Species ad Indiuidua,non fecundumquam
eft Genus,quia fic negat Porphyrius cap. de fpe-
cie,extrema habere duas habitudines , fcd fecun-
dum quam cftSpccies : & idc6 neceflc eft ipfara
habere aliam definitioncm in coroparatione ad
Indiuidua.

Adfecundum di^um eft fupri,q.i7.

Ad tertium dicitur,qu6d vnius abfoluti,cuius
eft definitio , indicans eius cfTc in fe , non func
mul tar definitioncs. Specics autcm per fe rcfcr-
tur ad duo.

Contra,faltem non habebit tunc nifi duasde-
£nitiones ; quia ficuc tantum habet vnam in
comparationc ad Indiuiduum , fic tantum vnam
in comparatione ad Genus. Dat tamen Porphy-
rius duas in comparatione ad Genus, dicit enimj
Hm ^uidem ajfignatioyCciUcct prdelicari deplurihu*,
&c. Speciei jpecialiJftm4teft,<jUdfiium fpecieseft. Ali*
vero erum jpecierum non jpecialijfimarMm : crgo ad
minusfunt duac alixprxteriftam. Hocconccdi-
cur , & dicitur , quod fpecies potcft habere com-
parationem duplicem ad Genus : vnam , vt ordi-
natur fub ipfo ; aliam vero vt Genus enunciatur
dc Specie in propofitione. Primo modo datur
hxc dcfinitio : ^/'««w eft <jU4t fub affignato ponitur
Gtnere. Secundo niodo hic : Species eft,de ^ua Gc'
mUydr in to ^uod^uid eft prtdicatur.

Contri.Liber Pratdicamentorum immediatiiis
ordinatur ad Librum Perihcrmenias , quam iftc,
fed in Pracdicamentis non dcterminatur dein-
complexis,inquantum vnum enunciartur de alio;
quiatunc in Lib. Pcrihermen.fuperflueretdcter-
minarc dc Nomine,& Verbo, qua fignificant in-
complcxa fub illis rationibu$:ergo multo minus
definituc hic Specics » vc dc ca enunciacur Ge-
nus.

Hoc poccft conccdi, & dici , qu6d cantum po-
nit vnam definicioncm in comparacione ad Ge-
nus,& cunc hacc ratio,fcilicec,f«« /'•«iVwryi^ Gt-
«wr.exponitur per fequcns , & ^to/cilicet dtejtut,
&c. 'Quod aut dicitur 4//4 mcM non Iptcialijftmn-
nun,fcilicec aliz nocificaciones,non diffiniciones;

quia fecundum quandam diuerficatem tStum, fe-
cundum quid notificant fpccicmjconfimiiis enim
diucrfitas poterit inueniri comparando fpccicm
ad Indiuidua , fecundum quam comparaiioncm
cancum ponitur vna dcfinitio.

Ad quartum didum eft fupra.

Adargumentum contra hocpoteftdici,quod
fpccies nontantum fccundum diuerfa fibijjcci-
dcntiarcferturad Gcnus,& Indiuiduaiqnia tunc
per neutrumdefiniretur,ficui nec homo,licct fi-
bi accidat duplumjfcd cirentialiter,& per fe com-
paratur ad vtrunquc. Et quod dicitur (idem non
refcrtur bis,)intellexit Ariftoteles quod accidens
non refertur ad fubie6lu,& terminu, ficut innuic
in litera, ihv.Non eft autem intelleSim ad inteUigtn-
tem, & intelligihile ; & tunc non eft contra prxdi-
da. Vel oportet diccre , qu6d idcm non refcrtut
primo ad diuerfa,per fc tamen potcftrquia prim6
ad vnum.pcrfuam rationem:perfe veroad aliud,
fecundum rationcm fui Gencris.Rclatiuum cnim
fecundum Genus,eft relaciuum per fc,quia inclu-
ditin fuacfrcntia illud perquod rcfertur.lmpof^
fibile eftenim abfolutum in fua efrentiaenentia-
liter includcrc relatiuum : fic Species fccundum
fuampropriam rationem dicitur ad Genus; fe-
cundum autcm rationcm fui Gcneris,fti!iccc
Vniuerfalis , dicitur relatiuc ad illa de quibus
prxdicatur,quia<^iVi<^,conuenit fibiinquantum
cft Vniuerfale , v.g. duplum fecundum fe rcfcrtur
ad dimidium ; fed fecundum fuum Gcnus ad/i^-
multiplex: non eft camen omnino fimile.quia ibi
correlatiuum Generis continet correlaiiuiim
Speciei , hic non.Ideo prima definitio cft Spccici
propriafccundum fe,quia daturper cius primum
correlariuum, fecunda datur per pofterius , quia
magiseftad propofitum; eft enim propria Spe-
ciei inquantum eft Vniuerfale.

Ad quintum poteft concedi , qu6d definitio
noneftdiftinftum vniuerfaIeaSpecie,feeunduro
quod hlc de Vniuerfalibus agitur. Vcl aliter,
qu6d non prsdicatur in ^i<i tantum , fed in ejuidt
&in ^maU; quia non habet fimpliciter vnum mo-
dum prxdicandi, fed duos, ficuc Genus & DifFc-
rentia,ex quibus eft.

Adfextum didum cft quxft.ii. in foiucione
primi argumenti.

Ad videndum quomodo idem referacur ad
duo pcr fe,& hoc didum cft in folutione 4.argu-
mcnti.fciendum quod idem non poteft rcfcrri,ad
diuerfa primo ; quia illud competic alicui prim6,
quod compctit ei per fpeciemfuani; illud auccm
compecit fibi per fe, quod compctic fibi pcr can-
fam in fe : vnde illa dicuntur relatiua prim6,qu^
func huiufmodi fecundum aliquid intcllcdum
eflentialiter inclufum in eis , ficut rationc fui
generis. Sicut medicina diciCur relatiuc ratione
fcientiae,quz eft eius Genos quac iteratur in ca.

Probatio primi;quia fi fit,tunc illa relatio qu^
eft ratio rcfcrendi vnum ad duo extrema, primo,
eflec dax relationes cfrcncialiter ; quia ad duo,
non eft primo eadem habitudo,fed relatio fecun-
dum fc, eft habitudo , Tunc.ctiam idcm habercc
duas definiciones ; quia per vtrumque relatiuum
zquc prim6 definiretur : confequenseft falfum}
quia cunc pofTcc cognofci pcr vnam , & non co-
gnofciper aliam.

Icem,cunc idem pcfTcc fimul cfTe , & non eflc:

accipio enim duo correlatkia, fcilicct A & B ; &

C referatur ad vcriique.fi C referacur ad A xqu^

prim6 , & cciaro ad fi , igicuc cum A poilic efTe

F 4 finc

AdqHtrtum.

4-

Adfexmm.

HnhentMr
hte quA/i'
quunturj»
Cod.MS.
Anici»n».

6.

De hee vid*
DtSirem
qM*.ji. 19.
prtdienmim-
tornm.

Idemntnp»-
teft prlmi
rtftrri *d
duf.

io8 Super Vniuerfalia Porphyrij

7-

Jitm pettfi
tfferri ftrfi
ttdfli»».

8.

frim»fib'u-

Bteund».

Ttrtitt.

9'

Adprimam
ekitHioiiem.

iitveJB.requitur qaod C relatum ad athbovfcilicec
ad A & Bjfitnul cfrct,& non eflet, quiaeflct exi-
ftente A.& dcftrudo B,non eflct.

Pfobaiio fccundi , fcilicet quod poflibilc eft
idem refcrri ad diueifa non prjmo probatur fic,
quia refertur prim6 , & per fe ad primura corre-
latiuum,& poteft referri per fe i & non prihi6 ad
correlatiuum fui Generis: verbi gtwzmultipUx,
SiC fubmultipUx referuniur; & duplum & dimdium
refcruntur } fed duplum prim6 & pcr fe refcrtur
ad dimidium , pcr fe autera & non primo zAJitb-
muUipUx , quod eft correlatiuum fui generis , &
non primum dupli , fcd primum muUiplicis : mul-
tipUx enim eft Gcnus dupli ; & fithmuUipUx eft
genMS dimidij , fuhmuUipUx poteft efle non exi^
ftente dimidio ; fed dimidium non poteft efle, nifi
cxi&ente/ubmuUipUci.Scd idcm non poteft refer-
ri ad quascunque diuerfa , quia fi ad vnum pri-
mo , & ad aliud per fc non primo , tunc primum
poflet clfe tale , quod non pofler eiTe fine pct fe
corrclatiuo quam c contrario fine primo, & cor^
fclatiuo.Primojquia fi poflet eflc fine per fe cor-
relatiuo , fequeretur quod vninn extrcmum fi-
mul cflct,& non cflct:quia exiftcnte dimidio, ne-
ceflario eft duplum cuius eft per fc & primo cor>
rclatiuum ; fed deftrudlo yA(^»>«//«^/iVi , quod eft
per fe corrclatiuum dupU, Sc nonprimumde-
ftruinir duplum : ergo fi dimidium poffet efle, non
exidcme /uhmultipiici , fimul eflet duplum zd effe:
dimidif , & dcftrueretur ad deftrudionqm, perfe
correlatiui : potcft tamcn efle econtrario extrc-
mum /»bmultipUx fine dimidio ; cuius caufa cft-,
quiatfle corrclatiuum perfe, tantum ponitefle
Gcneris , & non ponit aliquid pofterius Gene-
fle : oranc enim fupcrius abftrahit ab infcriori:
poteft ergo edefihmuUipUx fine dimidio.

Sed atguitur in oppofitumjfcilicet, quod idem
rcferatur ad duo per (e, quia idcm continens di-
citur ad multa contcnta ; ficut vnus numerus
continct multos numeros. Similitervnapoten-
tia adiua refertur per fe ad agcre , & ad pati, vei
ad potentiampafliuam:fimiiitcr idempater dici-
turad inultos filios pcr fc.

Item , ad quidquid dependet Genus , & Spe-
xries; igitur Specics rcfcrtut ad correlatiuum Ge-
neris,& etiam ad proprium correlatiuum , & ad
vtrumque pcr fe.

Item,Spccies per fe refcrtur ad Genus , fecun-
dum Porphyuum,& perfcad Indiuidua:Species
cnim prsdicantur per fc de Indiuiduis , & po-
nuntur in definitionc cius;igitur depcndetad
ca , & non ponuntur ibi vt Genus ,ncc vt fubie-
ftum;crgo tantum vt corrclatiuum , vcl correla-
liua fpeciei.

Diccndumeft ad quxftioncm vt fupra.Ad pri-
mum dico,qu6d non rcfcrtur ibi vnum ad diuer-
fa piimo , fedcontinens in communi adconten-
tuui in communi, & quot Species habet conti-
ncns fubfc,tot habct contenturo. Simihtcr dico
dc patrc. Et cum dicitur , quod idcm numerus
poteft continere muhos numetos ; dico quod
intelligendum eft de pcr fe cxtremo relationis;
non enim oportet quod vna rclatio fit in toc
fubiedlis , vcl fundamentis , auc extremis , ficut
alia rclatio ; quia paternitas eft in vno fubiedo,
& hliationes in multis filiis,tamcn quotfiliatio-
ncs funt in diuerfis filiis, tot funcpatcrnitatcs in
vno parrcjvelquod eft patcr.Continens crgoli-
cet fit vnum materialiter, & fubieftiue in com-
parationc ad plura contenta primo & perfc, cft

lo.

Ad fetund/tt

camen plura contincncia formaliter; quia pro-
ptiis & diftindis reiacionibtis contincntisrefcr-
tur contincns ad illa plura contcnta.Similitet di^
cendum eft dc patte diGto ad pluces filios.

Ad aliud dico , quod potcntia a£biua cefercur
pcim6 ad pocentiam paffiuam,inquantum huiuf-
modi,fed per fe,& non ptimario, inquantum po-
tencia,foIum refercur ad agere : & rclatiuum pri-
muin jfcilicet pocentia pafliua non poteft cfle fi-
ne pcr fe correlatiuo * non primo i fcilicet fine
adtu potentisadiiux.

Ad aliud duo, qu6d Specics primo refertur ad Ad tertittm,
Genus,& ad Indiuidua per fe; vnde Genus,quod
eft primum correlatiupm,non potcft efle fine In-
diuiduis,qu£ funtpcr fe correlatiuura. AiuSkori^
tas in coturarium p3cec,quia fi inccllcifius dicituc
ad intelligentcm & ad intclligibile, idem bis di-
citur,id eft,a:quc prira6,vel aliter,tunc omne ae-
cidens habecduo corrclaiiua,fciIicet fubicdtum
& ohieQium. Ad aliud qudd ad quid rcfcrtur Ge-p
nus,& Species;vcrura cft per fe,& non prira6.J UuctifqH»

Ms. Antfi4r
num.

Participfitione enim Sffciei plures hominei
funt vntu homo. Cap. cod.

C^V iE S T I O XXII.

Vtrum iftaJitijerayVhxxzshommzs
funt vnus homo.

Boecius de Vnitate,^ Vno eap.t. loanncs Angl.Biafauolus,
^ Rodrigucs fufer h«nc queji.

QV6d fit vera vidctur ; quiafcquitur,parcici- i.

pationc Specici piures homines funt vnus
honio,ergo plurcs,&c.Anteccdcns eft verum,per
Porphyrium; ergo & Confcqucns.Probatio con-
fequcntii.Quia nihil diminuitur ab aiio,nifi po-
natur ex partc eiufdcm extiemiifed participatiene
/peciei ponitur in Antccedcntc k partc fubiedti, &
vnus non : ergo vmu non diminuitur in Antece-
dcnte.

Item , quando aliquid fe habet ad aliqua fim-
pliciter , & fecundum quid , fi addatur fibi ali-
quid dcterminans iecundum quid , ftat tantutn
pro iIlo,fed vntttfe habet ad vnum numero,Cimp\i-
citer,& ad «/««»» j^mV,fecundura quid : crgo cum
fibi addatur in propofiro noracn (pccici, fcilicet
i)omo,tAnium ftabit hic pro vnitate Specici, & fic
eft vera propofitio : ergo firapliciter eft vera.

Item fecundum Ariftotelem y. Mctaphyficas
vniuerfaliterfecundura quod aliqua habent in
aliquo indiuifionera , fic funt vnura ; plures ho-
mines in horainehabent indiuifionem; quiafor-
ma hominis vniuocc incft cis , ergo funt vnus
homo.

Iccra , vccrquc iftorum eft vnus Komo , ergo
plures homincsfunt vnushorao. Antceedcns eft
verura,quia vterque iftorura cft fingularis. Pro-
batioconfequentiac, quia oppofitumconfcquen-
tis fcilicec tantum vntu homo, e/i vnm homo , non
ftac cum Antecedentc , fcilicet vter^ueifionimefi
vntu homo,ciuiz ibi attribuitur , vnus homo , fubiO-
6lo,ad rainus produobus.

Adoppofitura, fi plures homines func vnus
horao : crgo per conuerfionem fcquicur , vnus
homo eft plures homines,confcqucns cft falfumj
quia fua conrradidoria cft vera,fciliccc««AWAa-
tno efipiures htmines.

Item,

Argumenttn
propnrte af,
firmstiua.

' Qusftio XXIII.

109

Icem in fubie^lo , 8c prxdicato accipitur idem

fub oppoHtis modis , qui non funt fepatabiles k

k Hgnificato , fecundum quod Hgnincatur per

iftas didione$,ide6propoiitio falfa.

^* Adquasftionem diccndum qu6d tmmpotcd

Ti!ArU *ccipi categorematicc , & fic fignificac diffcten-

ciamemis, & ficde eo loquicur Ariftotelesf.

<^4. Metaphyf. tcxt.8. & idem contex. u. &

cunc diuiditur ab Ariftotele ibidem 5. Meca-

yi$mm mnl' phy ticz in multos modos , vlcimo autem incM

tifU». Vh9 ponantur quatuor modi , ad quos umnes

prccedentes reducuntur , fcilicet vmm numero,

xmumfpeci* , vnumgenere , & vnum proportione. Si

VHum categorematicum fe habet xquiuocc ad

hzc quatuor , tunc fumpto vno fic , adhuc di-

ftinguenda eft propofitio penes xquiuocatio-

nem vnius categorematici, & pro tribus fenfibus

eft vera i fcdproquarto eft falfa,fcilicet pro vno

numero.

Si autem , ficuc fortc verius eft , vnum fe ha-
bec ad hzc quatuor , vt ad fimpliciter , & fecun-
Jum quid , quod vidctur ex didtis Ariftotelisj.
Metaphyficz context. 1. vbi dicitur , qu6d Ai
vnum munero , fiquitttr vnum Specie , c^ vberius
Cencre , (^ proportione , & non «coff«mo,quafi fic
minor ratio vnitacis in vno Specie , qukm nume-
ro; &Genere , qukm Specie.Tuncdicendum cft,
qu6d propofitio eft falfa , vt vnum eft caccgore-
macicum ; quia cum hic nihil fibi addatur con-
ccahens ad vnicacem fecundum quid,ftat tantum
pro vno numerOtQ^Qi. cft vnum fimplicitcr.
f » Aliccr fumitur vnum , vt cft (yncategorc-

macicum ; & ficdicit modum incelligendi tcr-
minumjpro fuppofito determinato.indetetmina-
tc tamen , & bomo fic fumptus pro fuppofico,
non ineft fubie£lo. Ide6 fic propofitio eft falfa,
nihil cnim eft in fubie£^o , virtute cuius poflret
vnus homo confundi, & accipi pro diuerfis;quia
copulatio non confundit ; quia tunc hxc eircc
vera in fenfu compofito,</Mo,^ duoyfunt </M«,quod
falfum eft,in il)o enim fenfu eft hzc vera, Dho,&
dutjunt ^uatuor^cx quibus fequirur.quodquatuot
funt duo , qucd eft impofllbile ; ergo aliera pr«-
miflTarum in fcnfu compofito, in quo infetunt il-
lam conclufionem,
4. Adprimum argumenrum , nego confequen-

M argw ciam. Ad probationem dico , q6ud illa determi-
"^*** natio incciligenda eft de prxdicato fic : Plures

homintifunt vnw homo participatione Speciei,id eft,
in parcicipando Speciera.

Ad fecundum dico , quod decerminabile non
contrahit determinarionem , fed econuers5,ma-
^lime non ad fecundum quid ; vnde hic , Homo
tmrtuut , non ftac mortuiu , fecundum quid , li-
cec aliquando concrahac ipfum ad fuppofita,nam
hic, bom»dWm,{izt aU/Hm canciiro pro alboin
homine.

Ad rercium dico , qu6d non valet confequen-
cia, func indiuifa in homine , fiue in forma ho-
minis : ergo func vnus homo > vcl homo indiui-
fus i quiain Ancecedentefignificatur^omo.vt ha-
bens racionem decerminationis refpcd^u vnius,
fed in confequcnce,vc decerminabilc.

Ad quarrum dico,negando confequentiam.
Ad probationem dico,qu6d iliud quod poni-
cur loco confequencis.fi fic vnu.vc hic , Ifte,(^ ifte
fimtvnm homo : eft vera in fenfu diuifionis , liccc
non compoficionis : non cnim habet pro oppofi-
to , tuntum vnm homo , fed hanc , non pbtres , quz
benc ftat cum Ancecedcnce ; <^aia h^c negacur

prxdicacum i pluribus fumptis per mQdum plu-
rium , quod ibi affirmatur de pluribus fumpcis
permodum vnius; quiaibidtuifim»huic, & illi
(eftenim fror^Mo fignum diuifiuum) hic coniun-
€tam in ambobus.

Vel poteftconcedi , qu6d ftant fimul , tHntum
vnm homo eft vnm bomo , 8c vter^eftvnm homo;
quia cnim f rrr^M diftribuic pro fuppofitis diui-
fim , non exctuditur aliquod fuppofitum hic,
t*mitm vnm homo , fub illa rationc , quia pro eis
diftribuitWCT-^f.

Differentm verh eommu»iterfroprie,& fitS'
git frofrie iicitur. Ca^i^.

Qjr>ESTio XXIII.

Vtrumfrima diuifio Differentiajit
conuentens.

Albertut traB.^.emp.i.Gktra i.fMrt.L»g,e»f.xi.Ctiet.eaf.
it Difftrtnii». loanncs Angl. <^ Braf. fuptr h*ne qutft.
Conimbi Jne»p.deDiffertnt.fM*fl.i. Complut. dijp.y.de
Difftrenti» qutft.i. Sotusf.t^. Ruuiut eaf.dt Differntt.
^utft. 1. Meiinero t»p. 4. d» Digtrtnt. di^nt. 1 . qf*ft. i.
Rodriguei ^utft.i.d* Difftrmti» «rr. i.Didacusa 1 1 s v
dijput.t.ijutft.^Ctbci.diffut.^. Wb^.i. A\ietia.qu»ft.iu
Li>£.fta.4.

Clrca capitulum de DifFerentia.qujctitur pri- i.
mo : Anhtc diuifio trirna dijferemia , fcilicet Argument»
in difFetentiam communiter , propric , & magis profrtt nt-
ftOfiic,fitconueniens}Qnod non vidctur ;qiiia t*'"*^'
noneftdiuifio generis in fpecies. Gcnuscnim
«que proprie dicicur de fpecicbus. Ncc totius in
pattcsintegrales; quia totum nonprxdicacur de
parcibus talibus, fcd diuifum hic ptxdicaturdc
diuidentibus. Ncc vocis in fignificationcs ; quia
tunc hzc vox , dijferentia , prim6 importat illa
tria , & non fequcrccur ad diuidencia , nec efrec
definibile;quiazquiuoci non eft definitio.(S.To-
pic.cap.i. Nec eftaliqua diuifio per accidens.Pa-
tct,quiainomnimerobro diuifionis intclligicur
per fe diuifum,quod nunquam accidic in diuifio-
ne per accidens.

Irem,hxc diuifio non eft per oppofita. Tumj
quia eft trimcmbris : ergo aliquod membrorum
alteri non opponitur ; quia t.incura vnum vni
opponitur. Tum ; quia ad vnum membrum fe-
quituraliud, fequiturcnim difFeruntmagis pro-
prie : ergo difFerunt communitcr. i. accidcnte
aliquo. lequituretiam , differunt proprie , ergo
communitcr ,& etiam fequitur, difFerunt magis
propric;ergo propric.

Confimilisdubitatio eft dediuifione,quxpo-
niturad declarandum definitionem Generis,ibi;
Eorum <fua pradicantur,Scc. quiaquod prxdicatut
dc pluribu$,prxdicatur propri^, quod dc vno fo-
lo, communiter ; vnum etiam meuibrum videtur
fequiad aliud, & vniuerfaliter de diuifionibus,
pcr propric,& communiter datis.

Ad oppofitum eft Porphyrius.

Dicendum , quod tales diuifionesfiincbonx; t.

quia funt vocis in fignificationes , non vocis Ce»tluft».
xquiuocx, pencs primum modum xquiuocatto-
nis;quiafic xqniuoca prim6 imporcanc mulra,
fed pcnes fecundum modum ; quia vox fic xqui-
uoca fignificac vnum proprii , & ex impofitio-
ne ; aliud vcr6 tranhimptiuc , & ex vfu ficuc
dicicAriftocelesi. Elenchoruro,cap.i. Secundut

modm

iio Super Vniuerfalia Porphyrij

Aivfumen-

modus efl e.x eo,qu<)ifolitifHmu6ficdictre.

Ad priniuni argumcntUiT), pacet quod non (e-
quitur ad diuidentia, neque definitur vt xquiuo-
eui"n,redfumpta in vno fenfu vniuocaelt, & po-
teft definiri,& efTe principiuro confcqucntiae.

Ad feicundujTi dico> quod rocmbra funi oppo-
fita.

Ad primum contra hoc dicendum ,qu6d ha-
bct rcduci addiuifioneni bimembrem,fic ; Diffe-
rentiarum (^HaJ^m magU propritt : ejUitdam non ma-
gis propria : & v\ii^^nonmtigis propria, tjutdampro-
prte , ejUAdaru communiter : 8c fic vniucrlaliter om-
nis diuifio non bim«mbris rcducitut ad bimem-
brem. Alia auiem membra pofita funt membra
fubdiuifionis , & ponuntur proptcr brcuitatem,
loco diuifi in eo,cx hoc , quod diuifum cft vnura
membtupv principalis dipifionis.

Ad fecundum contra hoc di :o, quod membra
debcnt imclligi fub prqcjfiojje, & fic nuUum fe-
quitur ad aliyd. Sic etiam in diuifione feqycnti,
8c quxdam differentia facit alteratum , quacdam
aliudjqujc membra non funt oppofita, nifi fuma-
tucaltcratuin tantum.

nDiffert enim Socrates k Platone alteritate,
& ipfe kfe fene , vel iatnfuero , vel iant
'viro. Cap. eod.

Qjr^STIO XXIV.

t4nh<£cfit <uera:, Socratcsfencx difFert
a fcipfo puero.

Commenmoi fuper c»p.de differ. Toannes Angl. ^ Brafa-
aol.fiiper hanc ijiuft. Rodtigues in recapitulatione textu*
hnim qudjl.Vide citacos i]u*ft.Mtteedenti,

j^ /"^Vasriturcirca primum mcmbrum diuifio-

4rrument» V^nis diiFcrentiiE , an fit hacc vera , Socrates

fri p»rte ne- fenex diffm afeipfo puero. Quod non videtur;quia

£*tiu». rclatio requidt duo extrema in adu ; quia fi fit,

fuum fubiciluin eft ; & fi hoc,ieius correlatiuum

cft,quia reiatiua funt fimul natura. SedSocrates

fent;x,& Socratcs puer , non funt fimul natura iu

acijbU; ergQ differentia ( qiiae eft rclatio quaedam)

non eftinterilla, vt extreipa, cpius oppofitum

nptat illa,propo/jc,io.

Iteiji , fi SocrAtes fenex differat a fcipfo pucro,
crgo non eft idem fibi pucro , crgo noij eft idcm
fibi.Prima confcquentia patet,quia ideiH, & dif-
ferens opponuntur,ergo ad ynum fequit.ur ncga-
tioalterius. Probatiofccuncjas confequentiar.ne-
gatio inantccedente, negat idcntitatem vniuer-
fAliteticrgofequitu;: n^atio identitatis cjufdem
a fc.ficii? a fuperiori,ad inferius negandQ,& hoc
tantum fi,gnificac confcqucns.

Item fcquitur , Socrates fcncx diffett ? fc pup-
lo : evgo Soqr.it,e5 fcnpx , SfC .Socrates puer diffc-
lunt , crgo Socraccs fcncx , 6^ Socratcs pucr funt
multa : & vltra rWgo Socrates & Socraces fun^
multa. Confcquens cft. rglftjjn :,prgQ & primum
Antccedelis. Pri?baiio primce- confe,<^uejjti2': fic
cnim fequhur in.omnibus yclfitiuis aaquiparajiae.
Sequitur ejiim^Socratescft firailis Placoni , ergo
Socratcs&P.i4.t,<x%itfimilcs» tt ratio cft- hsc,
quia relacjm^m<;quipa.ranci?,qualiter denominat
ytrvnque cxpeiijuiB. Proba^ip f(?cund,-E.Z)/^rr«-
tiaefi fpe(.ies,mu!tiuidiiiis, per Ariijtotelcm j. &; i o.
Mccaplvcontcxt,! o.t i.& I7.feqyij:ur;e«gq difffi.

runt : ergo funt multa ; ficut fequitur , alhtimeff,
ergo coloratum. Probatio tertiz confequentix,
quia ab infeiiori ad fuum fuperius tcnct affir-
mando, qucmadmodum a detcrminationc non
diminuente fequitur ad dcterminabile, fic argui-
tur ibi,crgo confequentia bona.

Ad oppofitum eft Porphyrius.

Item,arguitur rationc fic,Circa ens immedia- %.
te opponuntur «<ir7w,& diuerfum, pcr Ariftotelem
lo. Metaph. aut ergo Socrates fenex , & So-
crates puer funr idcm, vcl diuerfum. Non idem,
quiacunc ha;c a&tm2.u\iz,Socrates fen<x,efi Socra-
tes puer,elTei vera : fcd hoc cft falfumjeft ergo di-
ucrfum , & hic Camizut differens , vt cft communc
ad omne diucrfum.

Adquasrtioncm dicendum, quod propofitio Ctnclufi»,
diftingucndaeft , fecundum zquiuocationem;
quia fumpto </»j|/«rrf incommuni, cft vera propo-
fitio ; quia ifto modo, quodcunque accidens im-
pedit omnimodara identitatem. Accipiendo ta-
men differentia proprie , vel magis propric , cft
propofitio falfa, vc patei cx rationciftarum dif-
fcrcntiarum.

Ad primum argumentum poteft dici , quod ^**^ primum
Dportet extrema relationis cffe in adtu , quoad /"«'V''»^^'
rationcm rcfercndi , & nonquoad cxiftcntiam:
qnia prius,& poftcrius, licet non fimulexiftanr,
tamcnfimul funt fccundum rationem,quarefe-
runtur :nam quando prius cft fubracioneprio-
ris,pofterius cft fub racioncpoftcrioris,licec tunc
non cxiftant.

Alitcrpoteftdici , quod Socrates ptier , non cft
perfe extrcmumhuius relacionis,fcd Socratespuer
differens; quia pcr fe cxcrema rclarionisa:quipa-
jantiae,nominanmr codem nominc ijlius relacio-
nis , illud autcm cxtrcmum eft pcr fc fimul cum
Socrate fene differente ; quia pro codcm tcmporc
eft hoc differens ab ilIo,& illud ab ifto.

Ad fecundura dico , quod hsc confequentia » ,

non valet, Non efl idemfihi puero : ergo non efi idem Adftcaium,
fihi; quiain prima, negatur idencicas rcfpedu
tcrmini accidentalis : in fecunda vcro , relpcftu
terinini fubftantialis , qui importatur ^et fihi,
quod eft rdatiuum rcciprocum , & in hoc fit fal-
iacia Confequentis , quia ad diuerfitatcm acci-
dentalem , non fequitur diuerfitas fubftantialis,
fed ecomierso. Scd (i \yfihi,in Confequente refe-
rat Antecedenscum determinatione,fciliceihoc
totum, SocrAtesfinex , tunc patet confequentiam
iion valere ; quia in Antccedente,& Confequcn-
tc, rcfpccludiucrforumtcrminorum accidenta-
lium , ncgatur identitas. Vndc quod hic affumi-
tur in probatione, quod in Antccedente negatut
identitas vniuerfaliter , falfum cft ; fcd taiitul»
rcfpedu huius x.cm\\m,Socrates.

Ad tertiura dico ,*qu6d negatur prima confe- jid ttnium.
quentia, propter negationem inclufam in diffcrt,
vt patet in aliis,quia hasc cft vcra , Socrates differt
ah,emni homine , ficut Socrates non eft idem «mni
homini; l\xc tamcn cft falfa, Socrates & omnis bome
difffrjttft tC\cnt h.xc, Socrares& omnus homo two fitnt
i4*m.

Ad ptobationcm dicitur,qu6d tenet ini;elari-
uis 2quiparanti«,vbi noaincluditur negatio > vt
dc firaili patetjfic non eft de differcmia.

Contrahoc.Ncgatioinclufain differt, nontol-
lit talem confcquencraiu«,inifi proptcr h6c , qilod
rcrrainus praccedens ipftrra,&fubfequens, diuer-
fam habcnt fuppofitioncm, vndc tcnet,obfeciiata
CAd<em fuppofition;, talis^confequeniia^ctiam

cum.

Qu^ftioXXV.&XXVI. m

Jit^mtnta
fr» partt
m*i»tiiia.

Sptcits habet
difftrenti»m
k Gtntri,

ciim difert. Sed in fingularibus non refcrt prac-

fioncre.vel poftponcrc negationcm,pcr Atittote-
cm 2.Pcrihermcnia$,cap.i.crgoiniliis,cumi^/-
^rr.bcnc tcnct talis conlequcniia.

Ideo poteft concedi illud vltimum Confe-
<yicm,{c\\\cciySocrates/iHex,& puer^m multMScA
non fequitur, ergo Secratts dr Secrates/knt multd\
quia illa determinatio in Anteccdente refpcdu
talis przdicati,diminuit ^ Socrateabfolutc. Idc6
non fequitur , vt fupcrius ad infcrius , fcd vt fc-
cundum quid.ad fimplicitcr.Similitcr in illo con-
iundo fumitur Socrates fccundum accidens,
quia fecundum rationem alicuius , quod fccun-
dum rationem talis prxdicati cft fibi extraneum
abfolutc fumpto, & in didJis fecundirm accidens,
Cmt prxdicatis , fiue fubicdis , non tenet a con-
iun^is ad diuifa , pcr Ariftotelem in i. Periher-
menias tcxt. z.

Vifferentia efi , (^ufi. fibmidt Species a Ge-
nere. Cap.cod.

QjTiESTIO XXV.

K>in^nma> definitio T>ijferentitt ifi^iltcety

qua Spccics abundat a Gcncrc,

Jit conuenienter data.

loannes Angl.Brafauol.o* Rodriguei /«/«• bxnc^Htft. Vi-
dccitandosf.17.

QVod non videtur , quia quod abundat ab
alio,eft in plus illo.Gcnas eft in plus.quam
Species , & non cconuerfo , per Ariftotelem in
Pr.xdicam. cap. de Subftantia, vbi dicit. Animal
fltu cotnfleEiitur, tjuam home, crgo,&c.

Item, Si ficquxro , ^ quo Specics habet diffe-
tcntiam,non a nullo,quia ex nihilo nihil fit:non
a fc , quia nihil facit fe cHe in a6tu. Si igitur ha-
be.-it , ergo habet hoc a Genere ; fed hoc eft in
conueniens proptcr duo. Primum eft, quia tunc
non abundaret in hoc a Gcnete , cum vttumque
habeat illud.Secundo , quiahabcret tunc Genus
in fe contraria:qua cnim ratione vna Species ha-
bet vnam diftercntiam a Gcnere : pari ratione,
aliaSpecics habcbit aliam difFcrentiam fibi op-
pofitam; ergo vtramque habet , ergo oppofita fi-
nnil.

Dicitut hic, ficut Porphyriusin lirera refpon-
dere videtur, quod Species habct difFcrentiam i
Gcnere , & ita Genus habet illam differentiam
in potentia tantum , Specics autem adu. Nec fe-
quitur tunc primum inconueniens : quia illud
abtmdare dcbet intelligi,quoad aElu hahere.

Ad fecundum dicitur,qu6d noneft inconuc-
niens oppofita fimul incfte eidcm in potentia.

Contra primum,A nullo poteft aliquid verius
haberi , quam ipfum illud in fe habeat : igitur \
Gcnere non poteft Species haberc veriiisilifFe-
rentiam illam , quam Gcnus habeat illam ; fed
Species habet illam a£tu , Gcnus tantijm in po-
tcntia : ergo Species illam ^ Generc non haber.

Contra fecundum , Omrvis potentia eft redu-
cibilis ad adum : igitur fi oppofita in potentii
infunt Generi , poterunt incftc adu,quod eft im-
poffibilc.

Item contra vtrumquc fimul , lUudquod tan-
tum incft alicui in potentia.non pracdicatur vcrc
de illo cum hoc verbo,«/?;quia,r^,denotac aftua-

^d arpt-
mtnt».
tfft in plf,
<^ dufiiti'
tir.

lcm vnionem extremonim;fed hscc eft \cxz,yini-
mal ejt rationale •, ct^o pracdicatum non tantum
ineft fubicAo in potcntiil.

Adoppofitumeft Porphyrius.

Dicen^um , quod Spccies abundat ^ Generc } .

in differentia ; quia dehnitio cxprimit totum per Ctndnfie.
fe intellcdlum definiti; quia alitcr non conueni-
tet ptimo definiio , fed definitio conftat ex Ge-
ncte,& DifFcrentia ; crgo DifFcrcntia cft aliquid
dc per fc inlclledu Specici , & non dc intclledu
Gcncris-,quia fi fic , Gcnus per fe prxdicaretur dc
difFercntia,vel econucrfo : quorum vtrumquecft
falfum, Sc nugaiio cfFct in dcfinitione; qnia po-
ncndo rationem Gcneris , & DifFcrentiac loco
nominum,idem bis diccrctur:ergo Specics abun-
dat,DifFcrcntia k Gcnere.

Ad primumdico, quod^/^iw/i/iw.eftdHplici-
tcr,fcilicet fccundum contincntiam adualcm,vel
poterrtialem , fiuc fecundum indifFcrcntiam , &
ifto fecundo modo,Genus eft in plus, vt vult au-
doritas addudta, Spccies ver6 alio modo:&: ide6
ficabundat a Gcncre.

Ad fecundumdico, ficut diAumeft;quia ficuc
compofitum naturale habet formam inpoten-
tia a mitcria , inquantum materia eft in potcntia
per fe ad formam,& idco quando materia cft, cft
etiam forma compofiti in potentia : formam au-
tem habct compofitum in adu ab agente , quod
adu inducit formam in matcriam : fic Spccics in
potentia habct DifFerentiam a Genere , quod cft
proportionale materi^.

Ad primum contra hoc , concedo-, qu6d Spc-
cies noii habent DifFercntiam in a<5tu a Gencie,
quia nec Gcnus illam habet adu.

Ad fecundum poteft dici,qu6d non eft incon-
ueniensoppofita in zdiiincffe cidem Genere y\i-
cct fit inconucnicns dc eodcm numero.

Vcl alitcr,qu6d/>orm»« nondicitur hic.ordo
ad adum : ficut fumitur 9. Metaphyf. context.
2.& inde;fed potemia dieitur hic.indctcrminatio,
ficut pcroppofitum, adus proprie detetminac
aliud, &tuncGenus habet indifFcrcBtias in po-
tenfia,id eft,indeterminatc,& ifto modo non in-
tclligitur propofitio illa,qu6d Omnii potentia re-
ducihilii efi ad aSlurn.

Pcr hoc ad aliud, concedo enim qn6d haec eft
vetz^Animal eftrationale. nam fua conttadidtoria
cft falfa ; fcd non eft vcra vniucrfaliter , non eft
cnim inconuenicns aliquid prsdicari verc dc
co, quod eft in potcntii ad ipfum,id cft.indetcr-
minat^ fc habet ad ipfum , & hocpatticularitcr,
non vniucrfaliter.

Definiunt autem & hoc mode, Cap.cod.
Q^v^sTio XXVI.

An Dififerentia^ojfit definirif

loannes Angl.Braf.;^ Rodrigucs/M/rriMMr jMjf.Vidc ci-
tandos qutfiion* ftqutnti,

Q*V6d non videtur;quia DifFercnti* non eft |^

DifFcrcntia, fic enim cfFct procederc in in-
finitum: omne autem quod dcfinitur,habct Dif-
fcrcntiam.Item.fola Specics dcfinitur; DifFercn-
tia non cft Species.

Ad oppofitum eft Porphyrius.

Ad quacftionem dicendum , qu6d DifFerentia CntUip».
potcft definiti , quia habet Gcnos , fcilicet Vni-

uctfale>

112 Super Vniuerfalia Porphyrij

Adtrgum.

I.

Argumnt*
pr» pnrie nt-
l0tiU4.

iicifale , quod per aliquam pcr fc DifFeremiam
dcfcendit in ipfam, vr patebit in folucionequs-
ftionis fcquentis.

Ad primum , concedo qu6d DifFerentia: non
eft Difterentia , rcfpcdiu cuius Dift^erentia habet
rationciin DifFerentia: : fed potcft haberc DifFe-
rcntiam,rcfpcducuius ipfacft Species:fjcuthoc,
quod eft prxdicari in^uale , per quod conftituitur
DifFerentia in fua Specic, ficut hemo pei ratienale.

Contra, tunc DifFerentia refpeSu alicuius
non eft DifFcrentia;quod eft falfum , quia neccf-
faiio cft DifFercntia , & per fe ; crgo refpedu ad
qnodcunquc non poterit illud tollcre. Conccdo,
quod DifFerentia vt ^uidm fe , non eft DifFeren-
tia vt modfu, tamcn nccefFario eft DifFcrcntia , vc
^uldyCic fpccies eft modus cius.
Ad aliud concedo quod DifFerentia eft Species.

Differentia eft, quA defdimbus Aifferentibus
Specie in eo ^uod quale ftt prxdicatur.
Cap.eod.

Q_y^s Ti o XXVII.

An haec definitio fic conucnicns,D//^

fererftia pradicatur de plurihttj dif-
«; ferenttht^ Specie i?i eoquod
quale.

Auctroes in cap. ie Differenti». Okam i.part. Leg.eap.f^.
^ in expefitiine tap. de Differentia. Albcrtus pnruue q.
vnica de Differentia. Tatt. e.de Differentia q. l . Conimb.
f.t. de Differ. art.l, loannes Angl. ^ Bsif. /uper hane
^u*fi.Hatiiio dijp.g.Leg.feB.i Metineio,5oto,Tolctus,
Rodrigues, Fuentes; R-Uuias , Louanienfes.Fonfeca,ViI-
.lalpandus,& alij coibniuniter cap.de Differentia.

QVodnon vjdctur ; quia dcfinitum excedit
dcfinitionem ; prxdicatur enim dcfinitum
de vltima DifFerentia, & complctiua Spcciei , Sc
ntsn definitio ; quiailla DifFerentia tantum ineft
Specici fpecialiflimac,& eius fuppoficis.

Item , definitio excedit definiium. Probatnr
qaii fen/ihile prxdica<ur de pluribus difFcrenti-
bus Specie in co quod qttale, &c tamcn non eft
DifFetenti4;quia(i/«|^rm/<»efl abftradum /ignifi-
cans aliquam intentionem fecundam.lmpoffibi-
le cft autem aliquam fccundam inccntioncm in
abftra€to przdicari dere primae intentionis.Pro-
batio afliimpti ; quia<//|^w«J,diciturdenomina-
tiuc l dijferemia , denominAtiaam autcm tantum
difFert ab abftrado folo cafu:crgo,&c. Anrece-
dcns patet per Porphyrium. Nam vbi vult expo-
nere membradiuifionis DJfFcrenti£t,exponit fic:
Piffert enim Socrates fetttrx aji puere , (fr conjimititer
in aliis.

Item.hoc quod ed pr^dicari , e& ratio relatiui,
vt patct de Vniuerfaii : differentia autem non eft
relatiuum,quia relatio non rcfertur : clFct cnim
proccdere in infinitum , difFerentia aucem eft rc-
Jatio ; quiafecundumipfamrefertur dijferevs ad
dijferens , cft cnim relati.o xquiparantiar , 6mne
cnim differens , AliquadifFerentia difFerc i difFe-
r.cnte;ergodifFercntia non rcfcrtur.

Hoc eciam patet indudtiuc ; quia ad nullam
rem rem primx inteniionis refcrtur,quia non eft
fimal naturacum aliqua , nec ad aliquam fecun-
dam inrentionem ; quia non ad Genus , vcl Spe-
cicm , yel Indiuiduum ; quia quodlibct illorum

habet corrclatiuum, vc pacec ex prsdi(Stis;nec ad
Ptoptium,Tci Accidcns,quod eft manifcftum.

lcem,Omne definicum , difFcrc Spccic ab aiiis»
per fuam dcfinicionem , difFercncia aucem non
dif&rciqaia fubiedun^, & przdicacum fignifica-
curfub oppoficis modisinfeparabiIibus;qui cau-
fanc falficaccm.Item,Porphyrius ponit alias dcfi-
nitioncs; ergo vel illas non valent , vel iftanon
valet;quia VniHs tantum efi vna definitio , pcr Ari-
ftoteles 6.Top.cap.4.

Ad oppofitum eft Porphyrius.

Dicendum ad qu?ftionem,qu6d DifFerentia cft
duplex , quaedam vltima , quzdam intermedia.
Hasc dcfinitio conuenit DifFercntias incermedia:
vniuerfaliccr,&: cft vera definitio:ponuiKur enim
ibi Genus , & DifFcrenciaipfius Diftercnc)«e;quia
DifFercntia Specics eft refpcflu Vniuerfalis, ficuc
deGenereprius didtumcft; quiaVniuerfale per
DifFerentias fibi additas in ipfam dcfcendit; quia
illa: per fe diuidunt Vniuerfale, & ipfum ad Dif-
ferentiam contrahunc. DifFerencix aucem per fe
diuifiua; fupcriorum,per fe func conftitutiuz in-
ferierum,quia per illas fuperius determinatur ad
inferius,camen non eft dcfinicio,DifFerentix vni-
ucrfaliter; quia non DifFercntiaj vltimae. Sicut
enira cft quxrdam Specics Specialifiima , & qua-
dam Subalterna,& ficut eft aliqua dcfcriptio da-
ta de Specie Spccialiflima tanttim , fic eft DifFe-
rentia quidam vicima, & quaedam intermedia,
fic quod cft aliqua defcriptio conuenicns DifFc-
rencix intermediz.cniufmodicft ifta.

Contr^, ilia DifFcrcntia vltima , non dcfinituc
ni Ci pet differemilttn numero : etgoeftaliud Vnir
ucrfalcabifta DifFcrentiahicdcfinita, ficut Spe-
cies eft aliud Vniuerfalc a Gencrc , hon cnim eft
aliud diffcrentia intcr Genus & Specicm , nifi in
differemibw fpecie, 8c nurnero: quz duo confimili-
tcr fe habcnt circa prtdicari in ^uid , & in ^uale:
cum igiun pradicari in quid, faciat duo Vniuerfa-
lix.etgo pradicariin quale,d\ii duo.

Item , fecundum nullam vnam definitionem
DifFcrencia. conuenit DifFctcntia: intermedia: &
vitima: ; qiiia in ilia dcfinitione oportec habere
pradicari deplurihiu in quale , & non poccric poni
differentihtu fpecie , nec numero : crgo aequiuoce
conuenic iliis,ncc illud cancum depluribns in cjua-
ie fufiicic ; quia^»n^ma:quiuocc conuenit pbtri-
h>*s Jpecie,8c numero,ficut vnum a:quiuoccconue-
nit \n\fpecie,Sc vni numero, vt patet 5. Mctaphy-
fic2cap.de Vno, cont.S. & indc. Sed tunc vide-
tur ,qudd definitio Vniuerfalis,inqua ponituc
pradicari de pluribitt, abfpiute , & non pro aliquo
/ignificato , nihil valcat ; vcl fi fic , tunc poteric
DifFcrcntia definiri in eo communi per pradicari
de pluribtu inquale , inceiligendo ^uale, pro quali
efTcnriali.

Sed contra,cunc Gcnus, Sc Species crunc vnum
Vniucrfalcjficuc & DifFerencia,cuius vnius Vni-
ucrfalis definicio e{^etpr*dicaridepluribiuin^md.

Dici poceft.quod Genus,& Specics non cantum
difFerunt per hoc , quod cft pradicari deplufibtu
numere,8cjpecie differentibfifi,{ed,int}uid , conucnic
eis £quiuocc,quia Genus przdicat partem efTen-
tia;,Specics vcr6 cocum. Non fic autem tjuale/kb-
flantiale conuenit aequiuocc DifFercntia: vicimz,
& intermedi«,quia vtraquc dicit partem forma-
lem : definicio igicur ifta cft cancum DifFccencix
incermediz,& noh vicimz.

DilFcrenciz auccm in communieftfufficiens
definicio prtdicari deplHribfu inquale ,effimiale,

quz

Conelup»
Dtifiorit.
Differtnti»
di4plex.

Gentu prt,-
dicat partem
effentid , Jpe-
cits totam.

Differentls
in titmmuni
definltur.

Qu^ftio XXVII.

"5

qus coniienit vtriqne DifFercntix : prdJjcMri ia"
lem in^Hid, vniiioce non conuenit Generi &
Specieijided illa funt duo vniuerfalia^Differentia
vcro vnum.
rlMr» tft pro dcfinitionc autem Vniucrfalis , & Diffe-
vnfMtcMm, jgnti* fic in communi , oportet diccre plurM cffc

MdplMr»»*' . , /,..1, „ r

fi*,& nimr- vniuocum ad plMraJpecte,8c ad plHra numero.&c lim-

r», pliciter in elTe , idcft , vere vtrique pluralitati

conuenire,licct vnu infit vninumero & Spcciei,
ficut fimpliciter 8c fccundum quid;ficutiMn/)0-
mo cfl vniuocura ad moctuum, & non mortuum,
liccti&07/i0conucniatfimplicitcr, & fccundii quid
illis, nec vnum cfl aequiuocum ad illa, quia tunc
fuum oppofitum effct xquiuocum , ciim fibi om-
nimodc opponatur, fed Hgnificat fimnlicitcr vnii
numero,&:pro aliis nonaccipiturnin pet deter-
minationem diflrahentcm , ficut ncc nomo pro
homine mortuo. NcC cfl inconuenicns vnum , li-
c^t non fit zquiuocum ad h^cdiflingui in h^c,vt
patct j.Metaph.cont.i7.& i .Top. quia fic mulca
alia nomina diflinguuntur ibi non in zquiuoca-
ta , fed in fimpliciter & ficumiMmquid , vt patet ibi
depriuatione.

Ait.&t. Ad primum argumentum patet.

priiuifsl*. Ad fccundum dico , quod Sferenfi* potcfl ef-

fenomen primae inccntionis,veI fecundx. Primo
roodo eft nomen abftrad:um,& fignificat rclatio-
ncm,&cft Species mulcitiidinis , vt m«/r«m cft
difFcrentia entis. Sccundo modo eft concrctum
Hcut & alia nomina intcntionum , dc quibus hic
agitur , & tranfumit<t differentid, vteflnomcn
primx intentionisrfignificat autem intentioncm
applicabilem ei , quod eft principium formale
DifFerentia.vt eft res prima: intentionis.

Cum oftcnditut quod fic abftradum.potcft di-
ci, qu6d differre tantijm dicitur denominatiuc<L
diffcrentia,vt cft nomc primq intentionis:& quod
dicit Porphyrius quod Socrates fenex differiafi
puero,non eft quia differentia,vt eft intentio, fit in
vno cxtrcmo,& denominet ipfum Cic;Socrates dif-
fert:Ccd fic cft ilUid ad propofifum , Ci Socrates fe-
ncx , difFcrt a (c puero : ergo difFcrcntia cft inter
cxtrema,vt differentia,c(i nomcn prima: intentio-
nisrergo in altcro extremocft aliquod princfpiii,
quod dicitur difFerentia, vt differemia cft intetio;
iilud eft pHeritia;ergo pueritia cft difFcrencia com-
munis: & fic eft incelligendum de extremis alio-
rum membrorum.

•^ h Ad tertium potcft dici.quod differentia,vt eft res

primz intentionis,cft relatio,& C\c non refcrtnrj
vtautcm cft fccunda intentio,refertur,& nonefl
celatio. Ciim autcm pc?r indudlionem oftenditur,
qu6d non refcrtur,potcft dici, qu6d fccundii ra-
tionem fui generis refertur ad illud, dc quo dici-
Eur,quod vocari potcfty«^t*ff«ffi,quia pr^dicatum
tefcrtur ad fubie€tum,nec ad Indiuiduum,nec ad
Specicm,vt ad primum correlatiuum,quia fecun-
dum Ariftotelem4.Top. cap.9. oportct Specicm
dici ad illud,ad quod Genus dicitur.

Dicit autem in fpeciali,qu6d DifFerentia,fecun-
dum quod diuifiua, dicitur ad Genus,non qu6d
Genus fit primum cius corrclatiuum, quia primo
eft Speciei,fcd rationc diuifi : ita qu6d primo di-
citutad diuifum:fecundum aute quod eft confti-
tutiua,dicitur ad Specicm,non inquantumSpe-
cies.fcd inquantum conftituta pcr differcntiam.
, Pcr hoc patet ad quintum, quia non funt mul-

taK definitiones DifFcrcntiz fecundum fc, fcd pri-
nueft cius,fecundum quod eft conftitutiua Spe-
cicijcft enim Ceh(\xi;DifferentiaeJi,qHaabundatSpe'
Scetioper.Tom. I.

eiesaGettere,ide[t,qvix cum Getierc cSftituit Spe-
ciem,ita qu6d ibi ponituz lpecits,vt correlatiuum
DifFcrentix,inquantum Spccies eft conftituta,&
DifFcrentia conRitmiu»,aiMndataGenere,ponitut
pro cenfiituere , Sc propria rationc conftitucndi;

qnianon vt Genus conftituit Spccicm.

Secunda dcfinitio , eft DifFcrentiae intermcdia;,
inquantum cft Vniucrfalcjfcd fi fumaturgcnera-
lius.dcpto hoc.quodcft differentibtft^ecie, edpro-
pria DifFercntia:,inquantu hic dcilla agitur.Alia:
dux dcfinitioncs funtDifFerentiz,inquantum
diuifiua cft. Prima datut ^ diuifionc adiua , in
qua ponitut ratio difFcrenti^ diuifiu;,fcilicet nara
diuiderr.cum corrclatiuo fcilicet diuifo, & termi-
no diuifionis.fcilicct ca , inqna diuifum diuidi-
tur,fciliceteaqu« funt fubeodem Generc.

Quarta non multum valct, vt ipfe dicit hi lite-
ra:& ciim corrigitur, tunc conttahiturmagisad
difFcrcntiam conftitutiuam.

Ad quartum poteft dici, quod Dlfferentia vt cft 6.
nomen fecundac intcntionis , ficcft xquiuocum: AJ^.
vno cnim modo fignificat intemionem applica-
bilcm ei , qnod cftptincipium difFerentix, vt cft
relatio reahs, ficut r<«io«(i/f dicitur difFcrentia,&
fic eft Vniueifale hic. Alio modo fignificat rcla-
tionem rationis,cuiusfpecies CunXydifferemianu-
mero,Sc differentia /pecie,i quibus dicitur dcnomi-
natiue differemjpecie, 8c diffcrens nMfnero , & fic cft
abftra6kum:ficut quando cft nomcn priinac inten-
tionis.Hoc videtur probabiIc,quia(J/^r*»J^mV,
cft vniuocc in omni gcnercicrgo cft dcnomina-
tiuum intcntionalc.Similiter DifFcrcntia definita
C\c;Qua diffcrunt afifingMla,tepetnut in omni ge-
ncrc.quia tantum diucrfificatur pcr mattfliam ac-
cidentalem : crgo & differens concrctiucdidum,
quod ponitur in eius dcfinitionc. Non cft enira
dcfinitio,ncc defcriptio conucniens,nifi conucr-
tatut cum dcfinito , vcl dcfcripto ; ergo aliqno
modo eft</r^f»r»/fabftradura , & nomen fccun-
dae intcntionis , ^quo poflit denominatiucdici
differre,vt eft intcntionalc.

Tunc ad argumentum concedo,quoct DifFcrcn-
tia diffcrt ab aliis Vniucrfalibus dcfinitionc,&
Spccie ; nec fignificatur idcm pcr fubicdlum , &
praedicatum fub difparatis rationibus.

Cotra,vidctur qu6d DifFcretia, vt cft Vniucr-
fa Ic.fit abftradbum , tum quia eft tpta diffentntafi
y;«^«/<i,pcr quartam dcfinitioncm , quo enim ali-
quid efl albii,illud eft albcdo. Tum etiam,quia fi
fit concrctum, & denominatiuum : iquo abftra-
dto dicetur denominatiue ? vidctur qu6d a nullo.

Ad primum dico,qu6d definitio ficintcUigi de-
\iet;Differentia efi qua, non vt forml informante, ' *
vt eft de albcdine , fcd qua,vtintcntioncapplica-
bilj ad principiii,difFerentia Specie fingula differHt
afe. Dinetcntia Spccie, quia DifFercntia dcnomi-
natiuc dicitur dcDifFeretia,vt cft-rclatio rationis.

Ad aliud dico, qu6d cius abftradii no fignifica-
tur vno nomine,ficutnec abftradii Gcncris.Spe-
cfci,& Accideniis,vcl Proprij,qu^omnia conftac
elTc concreta;fcd poteft cxprimi per circumlocu-
tione Gc,intentio differentid; & illud non praedica-
tur de rationali.Iuxta di£la potcft dici,qu6d m«//«
cii emnibus fpcciebus fuis, & ita vnit per oppofi-
tfi,pofrunt«quittocicfre res,vel intcntiones:pri-
mo modo,loquitur de eis Mctaphyficus,fecundo
Logicus, & fic faciliter faluatur eoru vniuocario
in omni genere:tamc inauid pote& efTe ;quiuocii
adpluraj^feM&««n»rr«:faluaturetiaquompdo^/K-
rilfiH nou fitaequiuocu in definitioncVniucrfalis.
G Jiifihilt

114 Super Vniuerfalia Porphyrij

I.

Ariument»
pro p»rtt ne-
gtttitt».

1.

tifnclufio

JRiJihile enim dr mortale de homine,fr/td,ic(i,-
tnm in eo quod e[UAle eft homo dicitur ^fed
non in eo quod ^uid eft. Cap.eo4>

CLy^sTio XXVIII.

: tAn Differentiafradketur in qnale.

loannes Angl. Braf. & Rotlrigues, fuper httnc qutfliontm.
Vidc cicacos ^utfi.wtectdinti.

QV64 non videtur , quia ejuld dicitur a ^Hiii-
tate , DifFcrentia przdicat quidiratcm eius,
cuiuscft.^litcrnon ponetcturindcfinitioneciusj
igitur prsdicatur in <j»id.

Itcnij /i pradicatur iti ^«4/*;igitur eft qualitas:
tconfequcns eft falfumjquia accidens cftpofte-
rius fubftancia,DifFcrcntia cft prior Spccic.

Itcm, fiprxdicaturin^Mi/r, praedicatur deno-
minatiuc.Confequeiis eft fa!fum;quia quod prx-
dicatur denominatiue, praidicat aliam etlentiara
a fubicdlo,

Item^prajdicatio denominatiua , diftinguituc
contra pr^dicationem vniuocam,per Ariftotelcm
Jn Prxdicamentis, Differentia autem prardicatur
vivuoccjficut Spccics,& Gencra,per Ariftotclem
in Pra:dicamentis, cap.dc Subftamia, infecunda
proprieutejcrgo non dcnominatiue.
Ad oppofitumcft Porphyrius.
Diccndum , quod DitFercntia prsdicatur in
^uaUtqaod oftedit Audor duplicitcr.Primo.quia
ad quzftioncm faftam per ^«</^,conucnicnter rc-
fpondetur per diff*erentiam. Sccund6,quia ficut
eft in compofito rcali , ita proportionabilitcr eft
in compofito rationis:in compofico autem rcali,
eft aliquid habens rationem matcrix , & aliquid
ratiopcm formx i igitur in compofito rationis,
crunc aliqua iftis proportionabilia,nam omnia ex
ijHihui fit vnumperfe , alterurn efi vt petentia,atterum
vt aBwf^ev Ariftotelem 8.Mctaph.cont.(j.9.& ij,
DifFcrentfa autcm non habct modum materiac;
quia non eft indetcrminata,necin potentia , qua:
propriafuntmatcri2:crgo habet modum formjc}
forma vet6,8cijHalitai,Sca£iM idcm funt:crgo ha-
bent modum qualis rcfpedu Spccici , & hoc eft
prasdicari in ^ttale.

Intclligcndumtamen, ficut cft a£tus duplex,
primus.qui facit ens fimpliciter in a(Slu:& fecun-
dus,qui prffifupponit ens in adu, & tantum facit
Ttrm» du- gns in a(^u taii : fic eft forma duplex , & qualitas
duplex , & ita k qualitate duplici duplex eft mo-
dus ^«-«/«.DifFercntia fumitur a primo a(5)-u,fcili-
cet a formafpecifica,qua: efl qualitas eflcntialis,
& idco pra:dicatur in qualcefTentiale, non acci-
dentale,ficut alia duo Vniuerfaliafequentta.

Ad primum argumcntum dico,qu6d ad pracdi-
cari in ifuid, non fuflicicquod prsdicct ^«i</ ; fcd
qu6d prxdicet ^uid per modum ^uid: DifFcrentia
autem pr^dicat cflentiam per modum informan-
lis,non per modum fubfiftentis.

Ad fccundum dico , qn6d eft qualitas , fccun-
diim quod dicitur 5. Mciaph.cont.io. fcd non vc
qualitas eft vnum gencralifEmara,fed a:quiuocc,
vtforma, ejualitoi , & aEiut funt eadem tranfccn-
dcntia.

Ad tcrtium dico , qu6d confcqucntia non va-
let ; quiaoportet adderein Antecedente, quod
pracdicat aliam naturam,& illud eft falfum, & fi-
ne ilio non fcquitur Confcqucns.Vel aiiter,qu6d

ASim dif

flix.

flix.

^i itr;gumif-

Centra /elu-
tionem ad
primum.

acccpto ^»4/» accidentali in Antecedentc , valet
confequeBtia,fcd fic non ponitur Anteccdens vc-
rum : nam denominatiuum differt a principaii
folo cafu , ideft , cadcntia ad fubiccbum : & illud
tantiJim conuenit his , quac prjedicantur in ^uale
accidentale ; quia <3Uod pracdicaturin^»<»/<reffcn-
tialc, non habct iplum pro fubic^ao , vt accidcns
dicitur effe in fubie(3:o.

Contra refponfionem ad primum argumen-
tum.fi pracdicet^ai^ & non per modum ^uid.igi-
tur illud quod prxdicat , & modus fub quo pra:-
dicat.funtoppofita. Dico quodoppofita habent Re^ondttMr.
fieri circa idcm,ideo (]uid vt rcs,&: quale vc modus,
non opponuntur;fcd res rci, & modus modo , vt
plurale fignificatum , Sc fingulare vt modus , non
opponuntur;fant ctjim fimul in hac di^ionp,p/«-
r«/<?,&c.

K^ftignant & hoc modo, Bifferentia eft,qu^
differunt afe finguU , nam^^ue fecundum
genus non differunt.Sumus enim animalia
nos & irrationalia,fed additum rationa-
le difiunxit nos ab illis. Rationalesfumus
nos & Pijfed mortale affofitum nobis dif-
iunxitnosabillis.

Qj ^ s T I o XXIX.

tAn mortale fit Differentia animalij

rationalts diuifiua, O^bominti

confiitutiua,

Joannes Angl. Sc BiciC.fiiper h»nc qutfi. Rodrigucs 1» reca-
pnulatione textus huiin qutfi.

Q

Vod fic videtur perPorphyrium hic, & in

cap.de Spccic.

u1rgumtot4

Icem , rationale non cft vltima hominis Diffc- pro purtt n«-
rentia;ergo prjeter illara oportet addere aliam,il- g»tiua.
laautem non cft nifi wwrf<j/f.Probatio Anteccde-
tis.vltima Differcntia conuertitur cum definito,
(cdratienale non conuertitur cum homine , quia
ineftlnteUigcntiis, vt hk dicit Porphyrius &
Ariftoteles i".Ethic.Diciturqu6d xquiuoceincft
illis&nobis.

Contra.per Ariftotelcm i.de Anim a,c. 3 .conr.
33.& J7. Potetitixdifiinguuntur pera^tu , & aEius
fer ohie^a:ohie6cnTa autem aftas intelligcndi eo-
rum , & noftri , idem eft,fcilicet ftod <juide[}, rei
matcrialis,faltem idcm gcncre:crgo poccntia na-
turaiis vniuoca.

Itcm,fi rationale fit vltima hominis Diffcrentia:
ergo<rr<i//o«<i/«eritDifferentiavitimaconfticDti-
ua alterius Speciei tanttim , quia Differentix di-
uifius addits Generi fimiliter Species confti-
tuunt.

Ad oppofitum:<i«/»J<i/r4r/(»»«/^non prajdicatur
jn^«i<idediffcreniibusSpccie; ergo noncfcgc-
nus. Antecedcns patet ; quia Intciligcntia:,cum
non fint fubftantix animate fenfibi!cs,non eiunt
animalia, per locum k definitione, & pra:tcr nos,
ill« funt tantum rationaies:crgo atiimal rationale,
non habec Differcncias diuifiuas.

Item »wrM/(r non conftituic Speciem.Probatio,
Differentia fumitur a forma , vnde ineft Spccici
rationc foxmx,mortalf cantiim fumitnr a materia;
quia materia efi principihm,^tio res potefi cffe ,&nm

t.

Qu^ftioXXIX.

"5

fjf', per Ariilotelem 7. Metaph. cont. zi. & hoc
intelligitur tantum de matcriis indiuidualibus,
qux nonpertinent ad Specieiedentiam.

Item.DifFerentia prim6 ineft Spccici , poftea
▼er6 Indiuiduis,quia per formam Specici,»)arf4-
U ver6 c cduerfo.quia per Ariftotelcm i .Mctaph.
cap.t . AEliu , dr generationes «mneSfperfi/unt circa
yJnpt/imV-vtCalliasranacnrper feihomo vero per
accidens : nurt^Ue dicit aptitudinem ad tranfmu-
tationera:aptitudo autcm ad aliquidj eft eius per
re,cuiu$ cft terminus aptitudinis.

Iiem , Differentia cft prior Specie , vel fimul,
fcd martale pofterius homine fecundum naturam;
quia prius natura eft homo , qukm iit aptus ad
diftblutionem.

Item vltima difFcrcntia conuertitur cum defi-
nito ; mortale non conuercitur cum hc-njne.

Item, Differentia conducit ad cftc, & cft pars
rei,pcr Porphyrium, mortale non conducit ad efTe
hominis.
• ^ Ad quxftionem dicendum , propter iftas ratio-

Ctntitt/ii. ncs,qu6d animat rationale non eft Genus,ncc mor-
tate DifFetentia diuiflua eius,vel confticuciua ho-
rainis.Ad Porphyrium dicitur,qu6d loquiturfe-
cundum opinionem Plaionis , qui dicit Incelli-
gencias animalia cfle rationalia.Definit enim ani-
mal, ^aoA ejl/kbfianiiafemouens metuvolHntario;Sc
haic ratio competitlntcUigcniiis.

Contra hoc , Porphyrius non loquitur hic de
animali recnnduro hanc definicionem,fcd fecim-
dum hinc,fiibfiantiaammatafinfil>ilu,<\aiz poncn-
do coordinationem eorum , qux funt in genere
Subftanti^.diuidit corptu animatum in infinfil>ile,Sc
finfibile, Sc fub corporeaniraato coilocat animal,
per hoc innuens Genus defcendere in hanc Spe-
ciem,per alteram DifFerenciarum diuifiuarumific
autem collocat Ariftotcles animal,Sc fimiliter de-
finit per illud Genus , & illas DifFercntias ; ergo
loquicur fecundum opinionem Ariftotelis.

Potcft igitur conccdi , quod non loquitnr de
animali fecnndum opinionemPlatonis, quia fe-
cundum illaxationemnon loquitur,quampofuit
Plato de animalijfed loquitur fecundum opinio-
ncm vulgi : nihil enim coramuniter concipitur,
nifi peraliquam fpeciem imaginatiuam , & ide6
comuniterimaginatio circa infcnfibilia decipit.
Ide6dicitur j. Phyficor.context.7J.qu6d/<»r«Jw»
efi credere imaginationi, £t idc6 vulgus fequens
imaginacionem, concipit delnteliigentiis, quafi
idem quod de fubftantiis corporeis, &itaellcnt
ponenda animalia rationalia fecundum veram ra-
tionem animalis; fic autcm loquitur Porphyrius,
qaialoquiturminus prouedtis , quinonintelli-
gunt maltum rcmota k fenfu.
^. Ad rationem dico , qu6d rationale eft acquiuo-

cum nobis , & Intelligentii^ , ipfae enim intelli-
guntper fpecies innatas , nosautemperacquifi-
t;is,idc6 non egent fenfibns ad fcientias, nos ve<
r6 indigeraus.per Ariftotelcm i.Pofteriorum, In
principioquiaomnis noftra cognitio ortu habct
a fenfo. Praeterea ipfz incelligunt complexafinc
difcurfu, nos ver6 cura difcurfu , vt dicitur j. de
Anima, context. 1 4. omne nofirurn intelUgtre ift atm
continuo tempore,

Contri; quia tunc eodem modo irrationale ef-
fet zquiuocum, qaiz ^tmodis diciturvnufn eppo-
fitorum,tot (ir re!i<jUMm , per Ariftotelcm 1 . Topic.
cap. I z. ergo hzc eft vera vno roodo , InteUigentia
efi irrationalts, qaod videtur inconuenicns.

Item,arquiuoca funt , quorura foliim nomcn
Scoti oper. Tom. l.

commune eft ; ergo C\ tMtionale fit xquiuocum
illis,& nobis, fequitur qu6d tantum fit commu-
ne fecundum nomen,fed nos fumus intelligcntes
fecundiira remi ergo ipfz tantijm fecondum no-
men.

Ad primum iftorura dici poteft, qu6d non eft #.
inconoenicns hanc inultiplicitatem concedere
fccundum zquiuocacionem , InteUigentia efi irra- Irrotiiual*
tionalit, 8c vera cft in vno fenfu. Vel aliter , qu6d i-*'""'' <P-
efl fimplicicer vetA,(]aiiirrationaIe tantum oppo- \-"^^ '*"
niiar rgtionaHtVt eft DifFercntia animaIis,non au-
tem vt eft DifFercntia confticucns Speciem fub-
ftantiz incorporcar,ficut conuenit Intelligcntiisj
& i:anchxc,homoefiirrationalis,e!iomnino falfa,
& hatc Bos efiirrationalif,omninoveia.

Concr^ , priuarum nihil propric dicitur , nifi
hoc quod cfl aptum nacum habere habitum ; bos
non eft aptus efle racionaIis;ergo noneft irratio-
nalis.Poteft dici,qu6d incompofitione,iVr«r/0M-
lu habct accipi negatiue,non priuatiue.

Contra, tuncnon eft DifFercntiaanimalis di-
uifiua,quia cxcedic aniroaU nec przdicacur de ea
per fe DifFerencia fuperior, fcilicet finfihile , quia
non eft de incelledu eius,fi tanct^ra importat ne-
gationem rationalis.

Dici potcft ad vtrunque quod hic eft tantum
ncgatio in genere , non extra gcnus , v t eft DifFe-
rentia animalis. Vcl poteft concedi , proptcr fc-
cundum iftorum , qu6d non eft DifFercniia pro-
pric loquendo,. quia DifFcrencia quslibet accipi-
riir a forma , & ide6 diuerfarum Specicrum di-
ucrfa: funt DifFcrcntix propriaf.

Alitef poteft dici ad primam obieftionem, 6,

qu6d priuatiuc uppofitum ad:ui, velalicui figni-
ficanci a£tum,priuat actum,& rclinquitaptitudi-
nem ; fedpriuatiueoppofitumalicui fignificanti
aptitudinem,priuat aaunv,& aptitudinem ; & fi
quid rclinquir , hoc eft rantum fecundikm genus;
r«r/0n«/;aucem,tanciim fignificat aptitudinen),&
irrationale hocpriuat, clt tamen irrationale apcum
habererationem fccundum genus, quia inquan-
rum animol fibi non repugnat , ficut ncc talpz
vidcre.

Ad aliudde ratione «qumocorum, dico qu6d
aijuiuocum in vtroquefenfu,eft vniuocum fignifi-
cans aliquid,& non tanti^m vox, tamen nihil eft
commune fignificatis,nifi tantijm vox;fed in hoc
fcnfu accipicur vox , cum vno fignificaco in ifto,
& cum alio fignificato in alio, fic rationale fecun-
dum vocem , & fignificationem perfcdius incft
illis,qu^m nobis.

Ad illud ,"quod prim6 obieaumcft contra il-
]am refponfionem,poteft dici , qu6d didum Ari-
ftotelis verum eft , fed non dicitptarcisc poten-
tiasdiftinguiperobieda, fed pofFunt diftingui
per diuerfos modos Operandi , alitet non cftct
fcnfus communis diftinda potcntia, afcnfibus
particularibus,quodeftcontra Ariftotclcm 1. dc
Anima, cont. 14. & circiter.Diftinguitur cnim \
fenfibus parcfcularibas , propter diucrfum ope-
randi raodum , circa idem obicdhim ; quia quod %|

per fe cognofcitur ab aliquo fcnfu particulari,pcr
iie cognofcituc \ fenfu corarauni.

Ad aliud ptincipale poteft dici , qu6d non 7.
oportet,qu6d fi vna DifFcrentia cum Gencre
conftiruit Speciem fpecialiffimam , quod alia
fimiliter , licct vtraque conftituat Spcciem. Vn-
de animai irrationale , ( fi irrationaie fit DifFcren-
tia vera) poteft efTe genus intermedium , &
Mmmal rmioiuil* , dcfinitio coropleta horainis,
G X &

ii6 Super Vniuerfalia Porphyrij

1.

ApgHment»
}r» partt

r.

treprium
ffumtcum.

Sc hoc maxirac eft verum , quando eft oppofitio
impcrfcdi ad perfc(3:um. In quolibct enim Ge-
nerc,vno perfedfco exiftente, funtmulca impcrfe-
«aa.per rcceftiim ab illojfccundum diuerfum gra-
dum , vt patct in coloribus ; ration^le autem cft
perfcdiffimum in gcncrc animalis.

frofrium vero c^uadrifariam diuidunt , &c.
Cap. y.

CLy ^ S T I O XXX.
Vtrum Vropriumfit Vniuerfale.

D.Thom. Opufc.^i. M^.y.Auerrocs cap. de Proprio.Mben,
Mig.tr/iB 6.de Proprio cap.i.^trttB.j.cap.i. Okam l.p.
Log.cap.t^. Qpin expof. eap. de Pripr. Albercas Paruus f.
voita de Proprio.loin.z Magiftrisf. 9 tfff.Ioan. Angl.&
Braf./w/i^r AaTjf j.Caiec.Sotus,Tolccus,Mctinero,Ruuio
eap. de Proprio. Conimb. cap. de Proprio art.^. Compluc.
dijp g .de Proprio qutfl. i Rodrigues q. i.di Prtprio art. U
Auerfa q.io.de ProfrfofeS.x.

QV6d non vidctur;quia oppofitum non pra-
dicatur dc oppofito,proprium,& commune
opponuntur:ergo hasc eft falfa , Proprlumeficom-
mHne,Ced commune,& vniuerfale idem funt:crgo.

Item,nulU intentio fecunda prxdicatur verc
in abftra6to de re primac intentionis, hr:c eft vc-
r^.Rifibilitof efl proprierM ; crgp Proprium non eft
fecunda intentio.Item per Ariftotelemin^.Top,
cap.p.fi Genuseftad aliquid, &Species, vniuer-
/ale cft ad aliquid,Proprium vero non : ergo,&c.
Prima pars minoris patct; quia Vniuerfalccii fit
eflcntialiter prxdicabile , dicitur ad illud,de quo
prxdicatur,fiucad fubiicibile.Sccunda probatur;
quia Proprium non referjur ad illud cuius cft
proprium;nam nuUum accidcns rcfcrtur ad fuum
rubie(^um,quia tunc omnc accidens eiret relati-
uum.Similiter illud,cuius -rft proprium.prius na-
turaliter cft proprio , reiatiuum autem fimul eft
natura cugi correlatiuo , nec ad aliquam aiiam
jtefertur intentioncm.vt patet indu£tiuc,ficut ar-
gutum cft fupra, de DifFcrentia. Item.Proprium
n)anet,non exiftcnte intciiedu,quia non cxiften-
teinteile£buadhuc,ficut prius,^o^rr' rr«, incft
omiii tranguio,& fQli,& fcmper.

Ad oppofitura cft Porphyrius& Ariftotcies i,
Topic.cap.3. ponens Proprium elTe prx4icacum;
crgo Vniuerfaic.

Ad quzftionem dicendum,qu6d Proprium eft
Vniuerfaie;qnia pracdicatur de piuribus;eft cnim
fccundum 4riftoteleq? i.Top. prsdicatum con-
uerfim, ideft,conuertitur cumillo, cuius eft pro-
prium;illudautem eft vniuerfale,quia poteft efle
demoftrationis fubie^um, quia omne proprium
poteft deraonftfari dc eo.cuius pft piroprium, per
dcfinitionemrvniucrfaiium autemcft dcmonftra-
tio,pcr Ariftotclem i.Pofterior. crgo fi ip^ufub-
ic^um praidicatur dcpiuribus:& fuumconucrti-
bilc,pr«dicatur dc piuribus,quod eft proprium.

Inteiligendum tamen,qu6d/>r0^'«m eftsequi-
uocum ; quia poteft cfle nomen primx intcntio-
nis, & fic opponitur communi , potcft enim ali-
quid dici proprium Indiuidui, ficut & Speciei,&
fic cft concretum,& <l proprietate didlum.

Aiio modopropriMtn eft nomen fecundz inten-
tionis,fignificans intentionem fccundam,fcilicct
przdicatum conuertibile non prsdicans eflen-
tiam, vt dcfinitur i.Top. cap.4. & fic cft fpecics
Vniuerfalis; quia Vniuerfale defccndit inipfum
pcr diffcjrcntias pcrfc diuifiuas cius, fcilicet/»r*-

dicariconttertibiliter in ijuale accidentale.

Ad primum argumentum dici poteft , quod
Proprium opponitur communi , vt cft res prima:
intentionis , non autem vt cft fecunda intentio.
Vei aiiter,qu6d funt relatiua,& vnum relatiuum
dicitur dc aiio,non tame oppofitum dc oppofito;
quianon funt oppofita,nifi rcfpc£lu ciufdem.

Proprium autem refpcdtu Spcciei , commune
cft refpcdu Indiuiduorum fub Spccie contcnto-
rum;quiadciiiis dicitur , vt depluribus,non de
SpeciCjCuius eft proprium.

Ad aliud patet ; quia proprietoi eft abftraftura
proprtf , vt eft nomen prima; intentioriis , non fc-
cundx.

Contra, rifibiie eftproprietas,rifibiie eftpro-
prium ; ergo proprium eft proprietas. prxmilTs
funt vera::ergo conclufio:fed res primas intcptio-
nis fic non prsdicatur de re fecundac intcntionit
in abftradtojficut nec econuerfo.

Item , fi vt eft nomen fecundac intentionis ctk
concretum,quid eft cius abftradumS

Ad primum dico,qu6d eft faliacia Accidcntis,
quiaextranec infunt accidentiareaiia, & intcn-
tionalia ipfi fubiedo.

Ad fecundum djco, quod eius abftradum non
fignificatur vno nomine , ficut nec in aliis qua-
tuor , fed per circumlocurionem fic exprimitur,
intentio proprif.

Ad tertiom principale dici poteft, qu6d fi Gc-
nus fit ad aliquid,oportet Specicm cflc ad aliquid
per fe , fed non primo , fcd fecundum genus , fic
Proprium fecundum fuum genus , quod cft Vni-
uerfaicjdicicur adaiiquid,fcilicct ad illud de quo
dicitur.vrad fubicdlum,quiaprsdicatum dicitur
ad fubiedum.

Aliterpoteft di(:i,qu6d fecundum proprian^
rationemrefertur prim6 ad Speciem,non inqua-
tura Specics,fed inquantumliabcnsproprium.

Cura dicitur quod non;quia accidens npn ra-
fcrtur ad fubiedum.Dico , qu6d fiibicdum Pro-
prij,vi; eft intentio.non eft Species,fcd res aliqua
priraa: intentionis , vt rifil/ile/icnt de Vniucrfaii
fupra didtum eft , tamen illud cui applicatur in-
tentio Proprij.poteft clfein eo cui applicaturin-
tcntio SpecieijVt rifihile in hpmine.

Ad fecundam probationetn ctun dicitur, pro-
prio prius eft iliud,cuiuseft proprium,dico,qu6d
fubiedtum fecundum fe cft prius,fcd non inquan-
tum habens proprium , noneft auiem corrciati-
uum Proprij;, nifi inquantum habensproprium.

Ad quartum dico , qu6d nihii proprie accidit
aiij,vt ibi (umizui accidit , nuiio cxiftentc intciie-
ftu , fimiiiter nec accidit omni;quia nil eft com-
mune omni cui poffit accidcre aliquid,nuIio in-
tclledu cxiftente.

Adprimum
frintifai*.

4d 1.

Ad 3.

Ad^

Et quodfoli accidit & omni &femfer,quem'
admodum homini effe rifl>ile,&c.Cap.cod.

Q^v^sTio XXXI.

Vtrum definitio Proprij quarto modo{feili~

cet quod accidit omrii , foli , &

femper)y?/ conuenienter data^

loanncs Angl. Biaf. & Rodiigues , fuperbane qutfiiontm.
Vide cicacos ^utfi.antectdtnti.

QV6d non videtur;quia non ponitur ibi ge-
nus Proprij,quod eft Vniucrfaic , nec ratio
eius loco fui.

Item,

T.

Argumentd
pro parte »»-
gntiu».

Qusftio XXXII.

"7

CtnclMp»

Aetidtns
»j«iu»cum.

Itcm.ifta ratio competit DifFcrcntiaE vltim«,&
completiuz Speciciiquia illa couerticur eum dc-
finiro.pcr Arillotclc 7.Mctaph.cont.43.crgo,&c.

Itcm , proprictas Cic conuenientet dennitur;
non crgo propriuni,nin per accidens.

Item,Accidcns e(l diflinda Spccies ^Proprio;
ergo inconuenienter poniturinciuldefinitione.

Item,daturper copulationem } ergo cftincre-
panda,pcr Ariflotclem 6.Topic. Itcm definitum
cum fit intentio , potefl etTe vniuocum in omni
genercfed accidcns non e(l vniuocumjquiatunc
tantum edentduo gcneraliflima^rubftantiarci-
licct,&accidcns.

Adoppontumed Porphyrius.

Ad quzllioncm dicendum,qu6d ifta deiinitio
eft conucnicntcr data ; quia per primam particu-
lam,rcilicet «ra</i>,habetur ratio pr^icati,&mo-
dus przdicandi^fcilicet in quale accidentale , per
emni ^fiU &firnptr, habctur conuertibilitcr , &
pcr has differentias dcfccndit Vriiuerfalc in pro-

Erium,vt patet in diuiHone Vniucrfalis.Eft etiam
xc ratio eadem illi , quz ponitur ab Ariftotele
I . Top.cap.4. Proprium ej} ffr*dicatum nenfrddicant
tffentia conttertibiliter.

Sciendum eftautcni,qu^ acciJem xqaiaoce ell
nomenprim^ interionis,& fccund^.Primo cnira
modo /ignificat naturam extra animam , fecun-
dumquod Ariftotelcs j.Mciaph. cont.13. & in-
de,diuidit cns in fubftantiam,& accidcns.Secun-
do uiodo adhuc eft zquiuocum,vno enim modo,
idcm eft qu6d prxdicatum non efrentiale , & fic
cft idem quod ^/«.fecundum qu6d,ejfe in didin-
guicur contra,<^iVf <irin principio Prqdicamenro-
rum.quia quod dicitur de , eft prxdicatum elTen-
tiale.quod eft in non eft eftentiale.Alio modo cft
intentio qu«dam fumpta ^ proprietate in re, fub
quo,& eius oppofito , intclligi poteft illud cuius
eft accidens fine repugnantia.De accidcntc primo
modo non loquitur Logicus , jiifi peraccidens.
Secundomodo, ponitur in dcfinitione proprij.
Tertio modo , cft vnura Vniucrfalc diftindura
contra alia quatuor.
I^ Ad ptimum argumentum patet.Per occiMt enim

^Mfgumift. intelligitur prxdicari pct emni , dcpluribus fub
SpcciecontentiSjillaeniin particula,in hoc quod
eftt/n«, ex qua habecur conuertibilicas eius cum
Specie,dicit yniucrfalitatem eius ad omnia , qui-
bus ineft Specics,cuius cftpreprium.

Ad fccundum patet,qu6d Differentiis non ac-
cidit,quia przdicantefTentiam^Iicct nonpermo-
dum cfTentiz.

Ad tertium dico,qu6d proprictas.vt eftnomcn
prims intencionis , non fic coniicnienccr defini-
tur, func enim quz definiunior fecundum intel-
lcdlumiergo ibi fumunturintcntienes, qua: non
definiunr rem primz intentionis-,quia funt natu-
lariter pofteriorcs ea. Si ver6 fit nomen fecundx
intentionisifignificans idem quod intentipproprij,
illa non conucnicntet definitur fic , quia illa fi-
gnificatur , fub modo oppofito ei , quo fibi con-
uenit acciderc omni.

Ad quartum patet : quia proccdit deacciden-
tc tertio modo di^o.

Ad quintum dico , qu6d pcr omnia illa copu-
lata, «»ni,c^y5/i, (^ femper , dcbct intelligi vnum
circumlocutum.fcilicet connertibUiter, & non eft
inconueniens ponere copulationem, ad circum-
loquendum aliquid in dcfinitione.

Ad fcxtumpatct , quia procedi; de accidente
primo modo.

Scefi oper. Tom. I.

N»m (jrfinon riie»t jemper^ fnmen rifihilis
homo dicitur , non quod ittm rideat ,fed
qitod aptus natusfit ad ridendum; hoc au-
tem ei femfernMurale efi.

Q_V^STIO XXXII.

Vtrum T^roprium fit di/iinSium 'vniuer-

ftWab tAccidenti.

Vi<le citatos fMtJt.io.

QVod non videtur ; quia Proprium vcl cft
rubftantia,velaccidcns,nonfubftantia,quia
omnis fubftantia cft cfTcntialitcr cadem alij , vcl
cflentialitcr diuerfa, Proprium non eft fubftantia
effentialiter diuerfak Spccic-, quia tuncimpoffi-
bilicer prsdicarctur dc Spccie , nec efrentialiter
eadem ; quiatunc poneretiir in dcfinrtionc Spc-
ciei,cum dcfinitio totam expximat cfrentiam de-
finiti,non autem ponitur;quia poteft dcmonftra-
ri dc Specie per eius definitionem.

Item, omnequod eft in compofito , prstec
matcriam,& formam,eft eius accidens;quia hzc
fola,fubftantiam rci conftituunt,Proprium cft in
compofito prztcr h«c;ergo,&c.

Itcm, omnc rcfultans ex compofitione formx
cum matcria,cftaccidens.Proprium cft huiufmo-
di;ergo,&c.

Item,cconuerfb, qu6domne ^ccidcns fit Pro-
prium , probatur. Omne accidens definitur pct
fubiedum per Ariftotclem y.Mciaph.cont.^. < 7.
& 19. ergo enunciacur per fe , fecundo modo dc
illo fubie(flo,per quod definitur; quia hzc eft ra-
tio fecundi modi pet fc, quaiido in ratione prz-
dicati ponitur nibicdum ; ergoilludaccidens de
illo fubicdlo potcft demonftrari ; quia fic funt
o;nnes conclufiones demonftrationis perfc;crgo
illudeft proprium rcfpcdlu fubicdi.

Item.fumpto aliqao accidcnte, quzro de illo,
autineft huic fubiedo perfe,&erit Proprum;
aut non,fcd per accidens,per hoc quod ineft alij;
aut igitur illi ineft per fe,& fic cft Proprium ; vel
fi femper per accidcns , procedctur in infinitum
in fubie(Slis.Item,ad priHcipaIe,Proprium dcfini>
tur pcr accidit\efgo non diffctunt efTcntialiter.

Icem,accidcns diuiditur pet fiparabile, & iw/?-
parabile. Propiium vidctur cfrcaccidens infepa-
rabile.Ad oppofitum eft Porphyrius,& Ariftote-
lcs i.Top.cap.j. poncns Proprium , & Accidcns
duo diftinda przdicata.

Ad quzftioncm dicendum,qu6d funt diftindla
Vniuerfalia ; quia accidentium, quzdam funt ab
intrinfeco,& hoc vel catione materiz,vc quanti-
tas ; vel qualiratum a^iuarum , ficut qualitates
fenfibiles pofteriores:quzdam ab extrinfcco , &
hoc dupliciter,vel manent amoto illo cxttinfeco,
vt nigrcdo ab zftu.vcl non manent , vt calor, vel
figuraaquz , quz fibi deteli^ba rcdibit ad pro-
priam natura:nullum iftorum cft proprium; quia
nullum iftorum conuerticur.Eft cniro dcfedus in
aliquattium particulatum requifitarumad con-
uertibilitatem,vel in omnibus.

Eftprzter hzc , accidcns , quod ineftSpecici
ratione fotmz , ita quod forma Speciei cft eius
pcrfe , & immediata caufa: pofici autcro causi
pecefrarii,& przcisa,& immcdiata, ponituc
& efTedlus , & amoti amouetut : ideo omni
babenti foimam Speciei , ined tale accidens,

G j &

ArgMmtnt»
pr» partt nt-
gatiM».

l.
Cmtlmfit,
Ateiditimm,
j«mV« ak in-
trinfttt.^MA'
d*mak «x*
trinftet.

ii8 Super Vniuerfalia Porphyrij

Aiprimum
frintifal*.

& fempcr : & non habcnti forraam Spcciei, non
ineft tale ; ergo eft fimpliciter conuertibiie cura
Specie ,& potcft per dcfinitionem dcea demon-
ftrari.Pw/^riwwigiturjVt hic fumitur, cft intcntio
applicabiiis lantum accidentibus vhimis , fed
Accidens, vt eftquintumVniuerfale,applicatur
tantum aliis priiis cnumeratis , quxdicuntur ac-
cidcntiacommunia,velquia comrauniter infnnt
fubiedo & aliis ; vel communiter,ideft, indifFe-
rcntcr infunt,& non infunt,(iue fic, fiue fic , non
funt conuertibiliai Sic igitur parct differcntia
iftarum intentionum per (e,ex definitionibus ea-
rum;quia Proptium cft pracdicatum , non effcn-
tiale conuerfim. Et ideo fub eius oppofito non
poteft intcUigi illud,cuius cft, fine rcpugnantia,
quia intelligeretur immediata per fe caura,& nc-
ceftaria fub oppofito fui efFcdus primi,fed Acci-
dens eft quod adeft & aheft, vel t^uod cemingit eidem
inejfe^&non inejfe,\x. dicitur i.Topic.c.de Accide-
te.id cft,fub quo,& eiusoppofito,poteft intelligi
illud,cuius cft,finerepHgnantia,quod dicitPor-
phyrius de Accidente inlcparabili^de quo minus
vidccur quomodoabeftjvcl adeft,quia fubiedam
poteft intelligi fub oppofiro,diccns :/>or^*»ini
carHPU intelligi alhfu,^ ^yEthiops nltens candore.

Ad primum argurrientnm dicitur , quod pro-
cedit de accidentc , vt cft res primx incentionis,
fimiltter fecundum,& tcrtium.

Contr^:tuncomne proprium cft accidcns ifto
modo; quia cum nullum proprium fit fubftantia,
vidctur quod omne fit accidens,quod non vidc-
tur verum; qiiiaaccidensprimac intentionis , vel
ett concretum,vclabfttad;om.Si abftra!5tura,non
prardicatur vere de fecunda intcntione; auia nec
per fe primo modo.Si concrctum,Contra,res pri-
inz intentionis non dcnorainant remfecundcC
intentionis.

Ad hoc dicitur , quod ^.ccidens , vc eft nomcn
prims intentioniSjCft squiuocum ad noucm Gc-
nera , in \Mctnhn,emiiepropritimeftaccidens, tan-
tumpotcrtaccipi proaccidcntevnius gencris, &
nullum iftorum vniucrfaliter ineft Proprio;quia
froprium, cijm fit vniuocum ad proprium in hoc
gcnere , & in illo , pro omnibus diftribuitur,&
uiccidens ftat tantum pro accidenrc vnius genc-
ris;fignificaturergo,qu6d omnepropriura cuiuf^
cunque generis fit accidens , accipiendo accidens
pro vno fignificaro:tamen hasc eft vera; omnepro-
frium in hoc genere eft accidens y accipicndo'praedi-
catum pro vno fignificato , & eft haec praedicacio
reducibilis ad denominatiua , ficut vniuerfaliter
quando fubicftum przdicacur de accidcnce; quia
Proprium,vt eA inccncio,cft accidcns incenciona-
lc applicabile ei,qu6d przdicatur dc ipfo pro ali-
quo infcriori,ficuc allfHm eftanimal, fi album infit
alicui animali.

Vcl poceft dici, qu6dprjcdicatio dcnominaci-
oa , vniuoca , & aiquiuoca diuidunc pradicacio-
nem fccundum fe,quando fubiicicur,quod nacum
cft fubiici, & pracdicacur quod nacum eft przdi-
carijcuiufmodi praedicacio non cft , quando con-
cretum fubiicicur refpcdu fui fubicai,&c.

Contri,hoc Accidcns dicicut intcncionale, &
^cale , & accidcns incencionalc prxdicacur de
omnibus illis quinque per fe.

Poccft Jici,qu6d ifta, Proprium eft accidens, non
cft vcra , fumendo accidens , vt eft quintum Vni-
uerfaic , vc pacec in folucione quzftionis : nec vt
cftrcs primae incencionis , liifi przdicacioneper
«ccidcns , in vno fenfu zquiuocationis , & hoc.

fumpco proprio particularitcr , vc di(^um eft in
vlcima refponfione. Eft aucem vniuerfaliccr vera,
{iimendo accidens pro accidenceincentionali,fci-
liccc pro accidcnce,quod cft idem quod pracdica-
cum non przdicans eireniiam ; fed vniuerfalicer
falfa, cft hxCfProprium eft accidens,vt hic cft fermo
dc Accidence,quod cft quintum Vniuerfale.

Ad quartum dicitur , quod accidens dctcrmi- Adquartum.
nans fibi fubiedtum , definitur per fubieftum,
quod accidens vocatur.7. Metaph. context.i7.&
19. accidens copulatum , vty«»»»» refpeftu nafi.
non quodlibet autem accidcns cft tale, vt albm»t
vcl aliaaccidentia communia.

Contrk.in ^.Metaph. conc.4. probac Ariftoce- r.

les quod fubftantia prxccdic omne accidens , de-
finitione , necejfe eft enim in vniH/cuiu/^ueratione,
fttbftantia rationem efti, quod non videtur intcUigi
tantijm de copulatis; quia tunc non oftenderet
ordinem fubftantiac fecundum fe , ad accidens fc-
cundum fe,quodtamcn ibi intendit , vcpatec ex
eo,qu6d concludicpoftea, quod fnflScicdcccrmi-
nare de fola fubftantia.ad detcrminandum de en-
tc,vtdiuidicurin x.Prasdicamcnca.cont.y.

Item,vniufcuiufquc ficuteft^«o</^«»</<r/,ficeft
definitio ; crgo fi aliquod accidens habec defini-
tioncm abfolucam fine fubiefto , hahet ^uod quid
*y? abfolucum : igitur eft ens abfolutum ; ergo eft
fubftancia.quod eft inconueniens.

Ideo diccndum , quod omne accidens reale,
definitur per fiibieftum ; quia eft ens pcr illud,
non tamenquodlibec prxdicajur fecundo roodo
pcr fe de illo fubiedo , eo quod fubiedum poni-
curin eius definitione , ficuc in definitione fimi
poniturnafus.non tamen haec eft per fe , nafweft
fmiu , quia ncc vera vniucrfaliter , fcd fufficit ad
hoc , qu6d fubic(3:um ponatur in definitione ac-
cidentis , quod illudaccidensnon poffit reperiri
nifi in illo tali fubiefto. Plus auccm rcquiricur ad
prxdicacionempcrfe , fiuc ad proprium.fciliGCt
quod egrcdiaturcx per fc principiis fubiefti , &
dc cali fubiedio incelligicur racio fecundi modi
diccndiper fe.

Ad quincum dico , qu6d accidens quodlibcc
ineft alicui pcr fe,ideft,(ine medio,& ad illud fub-
ie^bum eft ftacus , fed non quodlibcC ineft per {c,
ita quod egtediatur ex per fe principiis illius fub-
ic(5l:i,fic accipitur/^fr/fin fecundo modo,ficut al-
bura fi ineft homini pcr accidens,incft fuperficici
pcr fc,ideftiramediace,fcd npn ytperfe diciccau-
fam.

Ad fexcum pacec,qu6d accidens, vc ponicut in
dcfinicione proprij , fignificatidcm quod prsdi-
cans non cftentiam.

Ad vltimum dico, quod accidens infeparabilc
habec racionem generalcm accidencis,fcilicec ad-
clfc , & abe(re,&c. quia fub eius oppofico poteft
fubic<flum inccUigi finc repugnancia intelledus,
vt dicitur in liceradccoruo & yEchiope, fed fub
oppofito proprij non poteft. Idco Proprium non
cft accidens infcparabile.

Qjr^sTio XXXIII.
Vtrum Proprium necejfarw fim^er injti^

Vide citatos jutft.io.

AdquiatMm

Ad ftxtum,

Ad ftftimi.

Q

V6d non videtur ; quia ri/ihile non fempet
ineft homini,non cnim bomo femper rider.

Dicicur

I.

Argutntnta
fro paria
nt£atiua.

Qu^ftio XXXIV.

1.

CtHtlufit,

tttprium
tgrtditur IX
friittiptit
fubitai.

i

JU%,

Dicitur qu&J riHbile femper ineft rccundum
apcitudinem, fed non femper recundum ^dum.

Cohtrk , femper ined homini adu caufa effi-
ciens huiusjproprij , fcilicet forma horainisjigi-
tur & ifte eftedlus femper cft in adlu.

Item, ad principale,fubftantiapraecediromne
accidens temporci crgo tempore eft,quando nul-
num fibi ineftaccidens,vt deaccidente Ariftote-
les ibi loquirur , fed illo modo propriumcft ac-
cidcnsj ergo fubftantia eft Hne proprio.

Itcm , omnis potentia pafliua eft in potentia
contradi^ionis,per Ariftotclera 9. Mctaph.con-
rext. 1 7. fubiedlum cft in potentia pafliua ad pro-
prium; quia materia eius in qua : ergo potcftefte
fub proprio , & cius oppofito ; ergo non cft ne-
ceftarium qu6d proprium fcnipcr infit.
Ad oppofitum pft Porphyrius.

Adquzftionem dicendum , quod Proprium
femper ineft , vt patct cx prxdidlis; quiaPro-
priura cgrcditur cx principiis fubiedi,& maximc
it forma : non eft autem poflibile caufam nccef-
fariam, & imraediatam alicuius poni, nifi pona-
tur efFcdbus , &ide6 quiafemper ineftfiibic6bo
fua forma; quia non eft id , quod eft , nifi per il-
lam, ide6 femper fibi inerit proprium.

Ad primum argumentum dico , qu6d ripkile
dU I. frktt, femper ineft a£tu , licct ridere non fcmper infit;
quia ridere eft commune accidens hominis , nec
ineft homini tantum aptitudinalitcr ; quia illa
apcitudo non eft inhzrentia rifibilis ad adbum,
fcd eft ex parte ipfius proprij in fc,nec cft incon-
ueniens,ridere aptitudinaliter fempcr inefle adu
homini.

Ad fecundum dico , quod illa propofitio cft
intelligenda per fe, quia fubftantiz inquantum
cft , ex fua rationc , non fibi repugnant tcmpore
prarccdcre omne accidens, cum fubftantia fecun-
diim fe non dcpendcat ab aliquo accidente , cft
tamen pcr accidens falfa; quiafemperaccidcns
cft, quando fubftantia eft; quia confcquitur im-
nicdiatc tjfe fubftanti«,nec clt inconuenicns pro-
pofitionera per fc veram, eire iropoflibile pcr ac-
cidens,ficut dicitur 6.l^hyfic.cont.i./.qu6d omni
motu contingit accipere motum vclociorem,
quod verum eft refpiciendoad raotum fecundura
eius rationcra gcncralcm , ficut ibi loqnitut Ari-
ftotclcs de motu , fed in 8. ciufdcra,context. 76.
& circitcr.Idcm 2. Ctrl.contex.j^.dicitur, quod
omnisraotus cft deterrainatae vclocitatis,& tar-
ditatis , quod verum eft coniparando raotura ad
dctctrainata raouentia, &mobilia, fecundum
quam rationcm loquitur ibi Ariftoieles de Mo-
tu. Sirailitcr 4. Phyfic.cap.de Vacuo,contcxt.fz.
fupponitur in illaderaonftratione per impoflibi-
lc Sit enira fpacium vacuum , quod quotunque
corpore repleatur,contingitaccipercfpacium re-
pletum corporcfubtiliori,quod verum eftfecun-
diJim rationem gcncralem corporis , inquantum
replcns locura , cnius oppofitum cft raanifcftum,
rcfpiciendo determinatas naturas naturaliura.

Ad tertiura dicitur , qu6d omne quod eft tan-
tum in potentia pailiua ad aliquid,eft in potentia
contradiAionis ad illud. Sdbiedum autem re-
fpc£lu proprij non eft folum in potentia pafliua,
fed in potentia cfFediua , quia e^cdiuc eft pto-
prium k fubie(^.

Contra , raateria, & efficiens non coincidunt,
per Ariftotelem \. Phyfic.context.70. igitur non
eft fubie^um tefpe^lo proptij , raateria , & effi-
ciens.

4

119

Dicitut,qu6d Tcrum eft didum Ariftotelis dc
materia ex qua, & efficicntc pcr tranfmutation£}
non de materia in qua,& efficiente fine tranfmu-
tatione, cuiufmodi materia,& efficiens cft fubie-
€t\xm tefpedlu pafEonis.

Contii , omnc efficiens eft in adu rcfpcdu
cuius eft efficicns, omnis materiacft in potcntia,
fed idem non eft in potcntia & adu rcfpedu
eiufdem.

Poteft dici, quod idem potcft cfTe in potentia.
& in a^u, racione diuerforum , fcilicet matetiz,
& forms , & non funtoppofita , nifi accipiantut
fccundum idcm , & refpedu eiufdcm. Alicer di-
citur,qu6d potcntia ante adura,opponicur adui,
non quzcft cura adu,& ifta pocencia, fola eftin
fubicdo refpeftu paflionis.

Qjf^sTio XXXIV.

Vtrum Accidens jit de numero
yniuerfaitum,

Vide citatos qutB, 11. & citandos qutjt.fiquenti.

QV6d non videtur; quia quod eft in fingu- _
lari , eft fingularc , nam rcccptum eft in rc- jfrj,MfnentM
cipiente pcr raodura recipicncis : fcd accidens pnpMrt* m-
eft in Cngulari, vr habecur 5 . Metaph. cap.de Eo- i^tius.
dera:ergo accidcns commuueeft fingulare,&
illud accidens eft illud,dcquohic agicur,vt pa>
tet per Porphyr. cap. dc GencFe in diuifione,
quam ponit ad notificandum definitioncm Gc- ; 5^

ncris , dicentcra , & accidemia eommMnid yfid non
prepria alicMt.

Itern,£ns y. Metaph.diuiditur in fubftantiam,
&accidens.Ifta diuifio fi valet , eftpcr oppofita,
fed res primae intentionis , non opponitur rei fc-
cundac intentionis; ergo cum fubftantia,quod
cft alterum mcrabrura diuifionis , fit rcs primae
intcntionis,accidens non erit res fccundz intcn-
tionis: igiturnecfpccies Vniuerfalis.

Itcm , nuUa res fccundae intencionis praedica-
tur per fe de rcprimz intcntionis,fcd hacccft
praedicatio pcr fe , ^alitas eft accidem ; ergo,&c.
Probacio minoris,h^c eft per Ce,§)ualitM eftens,vt
patctpcr Ariftotclera j.& 4. Metaph. fcd expref'
fius 8. concext. vlt. fed ens non habct alium in-
telledum , nifi fubftantiae,& accidentis : ergo
cum fubftantia non praedicetur per fe de Qualita-
te , & ens praedicetur , fcquitur , qu6d accideos
praedicatur per fe de illa. \

Item , nuUa fpecics ipfius Vniuerfalis verc in*
«ft iingulari, vt patet indu<ftiue,haec enim eft fal-
fa , hec animal eji Gentu , hicbemo e^Species ; fed
h«c cft vcra , Hticalbede efiaceidens , quia defini-
tio Accidentis , fcilicet qtted adeft ,vel abefl, &c.
dicitur de hac albedinc ; ergo Accidenshic defi-
nitura, non eft Species Vniuetfalis.

Ad oppofitura eft Porphyr.& Ariftoteles 1.
Topicorum ponens Accidens quartum praetHv
catum.

Ad quxftionem diccndum, qu6d Accidens cft 1.

de numero quinque Vniuerfaliura , vt hic furoi- ctntlmfi».
tur. Sed intelligendura, qu6d hoc nonien4Crt- JeeiJtmsftt^
dens fumituf multipliciter , vno modo eft noracn *!T "•^**
primx intentionis,- & fic eft xquiuocii ad duo,vt
dicitnr j.Mctaph.in finc, cor.vlt.quia vno raodo
dicituridem <{\ioAcentiHgenfinpamcieribt4i. hMo
roodo eft id£, qu6d Mbutuau enti in a£bt poft eius
G 4 eire

I20 Super Vniuerlalia Porphyrij

efie completum,& hoc modo loquitur Mctaphy-
ficus d Juidens En$ in Jubfiamiam , & Mcidem , &
illud accidens fic (umptutn, eft zquiuocum ad 5).
Praedicamenta. Alio modo eft nonlen fecunds
intentionis,& fic vno modo fignificatidem quod
extraruHm jproutrumitur in Eienchis, in fallacia
Accidentis. Alio modo fignificat idem quodfe-
cunda intentio, fcilicet quodlibet quod caufiitur
^ fola confiderarione intelledus , & ifto modo
omniaquinque Yniuerfaiiarunt accidentia.AIio
inodo fignificat idem quod przdicatum non ef-
rentiale,& fic diftinguitur contra prsdicatum
eftentiale , & eft commune duobus vltimis
Vniuerfalibus, & fic ponitur in definitione Pro-
prij. Alio modo dicitur idem quod prsdicatum
non eftentiale, nec per fe, nec conHertibi^e:& fic
eftquintum Vniuerfale. Et patet quodficfum-
ptum prxdicatuc depluribus,& habet modum
przdicandi diftinAum ab aliis : fie enim przter
materiam , & formam , quae funt cflcntia rei ; &
accidentia egredientia ex illis principiis pcrfe,
eftreperire aliqua confequentia eftentiam , non
pet fe , necconuertibiliter : fic prxter prasdiftos
modos przdicandi in (juidt & in (juaU ejfentiale,^
accidentale conuertihiliter , eft alius modus prsdi-
candi in ejuale accidentale non conuertihiliter fum-
ptus a modo eftendi in re, & tale ptzdicatum di-
citur accidens, vt hic fumitur , in quod defcen-
•*>«^ dit Vniuerfale per iftum modum pracdicandi,
ficut in alia Vniuerfalia per alios modos praedi-
candi.
t , Ad primum argumcntum , dico ad minorem,

^d »rgur quod hjec intentio, accidens, eft in fubiedo com-
mtiHf. muni , vt in albo , vel in aliquo confimili, cui ap-

plicatur , ficut fpecies in hoc communi fubicdo
homo , & fimiliter dictum Ajiftotclis $. Metjph.
cft dc illo , cui applicatur hajc intcntio accidens;
quia illud prim^ ineft fingulari ; quia non confe-
quitur principia Speciei fecundum fe.

Contri , fi illud cui appjicatut hxc intentio,
fit in fingulari priuio ; ergo eft fingulare.ergo &
ha:cintentio,quaE eft in illo, eft fingularis , &
fequitur idem quod prius. Dico , quod cui ap-
pticatur hac intentio, vt album, fecundum cfte
materiale eft in fingulari primo , fed fic non eft
fubicdlum intentionis : fcd fecundam quod con-
fideratur ab intelledu , fic eftci extraneumcfle
in fingulari:vnde in argumento eft fallacia Acci-
dcntis.

Ad fecundum , & tertium patet ; quia proce-
dunt vt accidens eft res primx intentionis , nam
fumcndo accidens fic pro vno nouem fignificato-
rum , hacc eft per fe , ^ualitas efi accidens ; fumcn-
doautem pro intentione,efttantum veradeno-
minatiuc , ficut hatc , Homo efiSpecies, nec ineft
ifto modo accidens vniuerfaliter qualitati ,quia
non fingularibus, neccuilibet Spcciei ; quia ali-
qua Species qualitatis,eft cui applicatur harc in-
leniio proprium, vt rifibile.

Ad quattum dicitur , qu6d hatc eft falfa : Hac
dbedo eii accidens , vt hic (umiiMt accidens , fed eft
vera , vt ly accidens cft rcs primx intentionis.
Ad probationem dico , qu6d Porphyrius per
ha:c verba , adefl , & abeft : circumloquitur pra:-
dicatum accidentale, non per fe , vel non con-
uertibile , vt dicctur infr^ , & illud non compc-
tir huic albcdini ; qaia h*c albedo non eft prasdi-
^atum , fcd album.

x^ccidens efiyefuod adefi,(jr fibep,fraterfub'
iefff corruftionem , &cc.

Qv^sTio XXXV.

Vtrum hac definitiojtt comenietjs, Acci-

dcns cft, quod adeft, vel abcft,

prajter fubied:! corru-

ptionem.

D. Thotnas d* ^iritualibiu freaturi/,art.vlt.aJ 7.^ Opufe.
4t.cap.S. Caiet. eap. dt Atcidenti. iEgidius i.Pcft.ttxt.
1 8. Okam i.partt Log.eap. %^. ^ in Log,ttxtual. cap.da
jtccidtnte. Sotiis, Tolet. I.ouan. Compl. Conimbr. cap.
de Accidenti. loan. Angel. Brafauol. fuper hanc qutftio-
nem. Tait.eap.de Aecidenti qutft. 1. Albertus Patuus
qutft.vnicM dt Aeeidenii.lonn.i Magiftris qutft. 10. Pra-
dieakilium. Antonius Aadtcneap.dt Aectdenti. Ruuius
ibidem qutft.^. Merincro ;«/>.(. de Accidenti, dijp. vnica
qutft. I . TotrejoH eup de Ac. qutft. i . Huttado diftiut. 6.
togictfeEtian* 6. Auerfa qutft.i^. Lig.fiS. 4. Rodriguez
qutft.i. de Aeeid. art.i. ^ 4.

QVod non vidctnr , Primo gcneralitet , quia
daturpercopulationcm:fimiliter,quianon
eft ibi Genus, & Diffcrentia.

Item.contra primam particulam adeft,& abefi,
quia adefl!e & abefle eft rei extra animam , quia
adefle eft , cuius cft eire ; fed hic dcbet intcntio
definiri : igitur,&c. Similiter hsec intentio^m-
dens poteft vniuoce compcterc rebus diuerforum
generum : fed ifta, adejfe, & abejfe non , quia qui-
bus efii non eft vniuocum, nec adefie : fed ep non
eft vniuocum diuerfis Prjedicamentis.

Item, intentio, cui ineft, ncceflario incft, quia
non ineft alicui, nifi vt cofidetatur ab intelle6lu,
fed fic eft imperinutabilis. Similiter hocpatet
indudiue ; quia Ci homo cft Species, neceflario eft
§pecies , & animal nccelTario eft Genus:crgo hsc
intentio accidens , fi ineft alicui fubiedo , ineft ci
neceflari6,& ita non adeft,& abeft.

Item,c©ntra fecundam particulam aliquod ao-
cidcns commune necefTario ineft , vt quantitas
homini,& nigredo coruo,& albedo Cygno;ergo
non poflunt non inelfc fubiefto, pra:ter eius cor-
ruptionem. Quod accidens vt hic fumitur , dica-
catur de iftis, patet per Porphyrium , qui diuidic
accidens in accidens feparabile, & accidcnsiw/?-
parabile. Similiter rationc; quiaomncprasdica-
tum non eircntiale , vel eft proprium , vel acci-
dcns , vt hic fumitur ; quando dicitur , Hemo eft
ejuamtu , e^uantttm eft przdicatum non cffentiale,
& non proprium ; ergo accidens.

Item, corruptio non adeft prastcr fubie(Sti cor-
luptioncm ; quia opponitur fibi.

Item , accidens abeft ; ergo non cft ; quia non
manet feparatum \ fubiedlo , & fi accidens non
eft,fubiedum non eft; quia funt correlatiua.Pro-
batur , qmnis Species ipfius Vniuerfalis eft rcla-
titium;ergo accidcns , & non videtur ad aliud
dici, nifi ad illud , cuius cft accidens , & illud cft
fubieflHm ; ergo , &c. Similiter fi dcfinitio fic
conueniens relatiuis : ergo in ea ponitur corre-
latiuum : nihil vidctur hic pofitum pro corrcla-
tiuo , nifi fubicAum : crgo illud cft correlatiuum
definiti.

Ad oppofitum eft Porphyrius & Ariftoteles t.
Topicorum , poncns confimilcm dcfinitionem>
.Accidtns efi,<jUod comingit eidem ineffe, dr mn ineffe,
quai effcntialiter videtur cadem ifti.

Ad

I.

Argumenta
prc parte af-'
firmatiua.

(i Qu^Eftio XXXV.

t. Ad qucftionem dicendum , qu6d dcfinitio , (i

Ctnclu^t. congrueintelligatur, ratisconucnicntcr eftafli-
gnata. Vbi fcicndum cft, qu6d *itfi & 4^*/?,fiuc
iwfjl/^ , vcl non inejft^ quz ponit Ariftotcles in fua
definitione, Tunt acquiuoca primx intentionis,&
fccunda; intentionis. Vt funt nomina primae in-
tentionis dicitur 7. Mctaph. contcxt.z. & inde.
jiccidentu ejfe eiiinejfe , & hoc de accidcnte rca-
\i , de quo loquitur ibi 5 fic etiam fumitur adejfe^
& abeffe 8. Phyfic. cont. 61. & inde. vbi dicitur,
quod Impojfibile efl idem/imul adejfe eidem/iibieSio,
^ abeffi ab eodem. Alio modo , inefe, vel adejfe eft
nomen fecunda; intentionis , & fignificat praedi-
cationcra eorum,quz funtextra clfcntiam fubic-
€dt vel alterius gcncris ^ fubic6to, Cicut pradicari
de , dicit propriaro przdicationem eftcntialcm
eorum,qux funt in eodem gcnerc cum fubiedko;
fedadhucin^ fccundo modo ,fumitur duplici-
ter. Proprid > & fic non incft , nifi accidcntibus
communibus ; vel communiter , 5c fic incft fin-
euiaribus accidcntibus , Sc ifto modo gencrall
lumitur e^ in, in diuifionequadrimembri,quam
ponit Ariftotelcs in ptiticipio Pra:dicamento-
rum, Sc adhuc communius fumcndo inejjfe , dici-
rous communiter in omni propofitionc , prasdi-
cacum inefte fubic6lo, vel non inefte, ficut genc-
raliterdicimus inomni propofitione cfle^ri«^»-
catum , Sc/ubieilum , qualifcunque fucrit pra:di-
catio.

Primadiftin£bio videtur probabilis, inconue-
nicns enim eft Logicum dcfinire, & diuidere per
res prima: intcntionis, pra:fcrtim quando defini-
tutn eft fecundaintentio : vel diuidere , fi aliqua
mcmbra diuifionis fintres fecundxintentionis:
fed illius diuifionis qtiadrimembris.manifcftum
eft duo membra, fciIicet</iVi de,Sc non dici de,e{re
intcntioncs fecundas. Spcunda diftin^bio de,
fcilicet inej/e , fcilicct pt oprie , vt accidens com-
mune; commnniter.vt accidensquodlibeticom-
muniflime , vt omnc prxdicatum dc fubiedlo,
patct ex definitione Ariftotclis i . Topicor.& di-
uifionc eius in principio PtaEdicamcntorum , &
communi modo loquendi.

Confimilitcr tripliciter dicitur pradieari de;
propric,pro his qus funt fuperiorain eodem ge-
nere ; communiter , pro omni eo, quod eft com-
mune; cotnmuniflimc , pro omni co , quod fpc-
cificatremhuius verbi */?,inpropofitione. Pri-
mo modo , fumitur in principio Prxdicamento-
rum. Secundo modo,in definiiione Vniuerfalis,
in lib. Perihermenias. Tcrtio modo , in diuifio-
ne Porphyrij,diuinonefecunda,quam ponit poft
detinitionem Gencris ,& in definitione Indiui-
dui.Sumendo igitur adejfe,\e\ inejfe primo modo,
per illud intclligitur gcnus accidcntis , cum vna
difTerentia, fcilicet ptxdicatumnon eftentiale,
velgenus intetmedium inter vniuerfale,&: acci-
d<(ns fic intelligitut in dcfinitione proprijper:
accidit, refiduum, hoc eft , abejfe, Scc. ponitur lo-
codiffcrentiac , & cortelatiui ipfiusdefiniti. Si-
militcr in dcfinitione Ariftotelis contingit inefe,
& Honinejfe , id eft, non neceflatio incft fubicdo,

Sed tunc eft dubium, qualiter de accidcntibus
infeparabilibus dicitur accidcns , Sc multis aliis,
vt quanto , & huiufmodi , quas neceflario infunt:
non tamen funt propria. Poteft dici , quod illud
cft verum de illis, ficut de aliis , per fe loquendo,
Hcut enim per fe fubftantia praecedit accidens
tcmporc , fic accidens communc quodcunque,
cum non habeac per fe caufam in fubie(^o , non

121

ineft neceflarid , vcl pcr fe, quantum eft ex parte
fubic(5li.

Contri fic , proprium abcft; quia fubftantia
prxccdit illud accidcns , ficut & accidens com-
mune,vt Ariftoteles intelligit dc accidente 7.
Mctaph.Si ver6 dicas per fc.quantum cft ex parte
accidentis , falfum cft. Aliquod cnim accidcns
communcjhcet non habeat caufam per fe in fub-
icdto, taracn habet caufam ncceflariam, vt quan-
titat, Sc ita fibi rcpugnat, quantura cft ex fe, non
inefle fubicdlo , in quo habet talem caufam nc-
ccflariam.

Ide6 cxponitur illud alio modo fic. yibejt fc-
cundum intellcdlum , prtter/iibieni cerruptionem,
idcft, deftrudlionem eflcntialis intcllcdusfub-
ieCti. Contra fic, Proptium abeft , quia Specics,
ciim fit pt ior natura ptoprio, complcte poteft in-
tclligi finc proprio. Dicitur , quod accidcns ab-
eft fecundiam intelleftum per pofitiojiem fui op-
fofiti , praiter fubiedi corruptionem : non fic
proprium , id eft , accidens cft prardicatum
non eflentialcfubicfto, fub cuiusoppofito, po-
teftfubiedum intelligi completc,fine repugnan-
tia intelleduijm : non fic proprium abeft , & hoc
breuius cxprimitur fic : accidens incft iionpct
fc, vcl non conuertibiliter , intelligcndo inejl , vc
prius didlumeft:& ifte eft intellcftus definitio-
nis Porphyr. & AriftoteIis,& ficintelligendo
vtraque eft conuenicns. Contra illud, fi hzc de-
finitio fit conuenicnter data ; ergo ineft definito
pcr fe : ergo accidcns per fe adeft , & abcft. ergo
per fcadcft, & fi hoc,crgo non potcft a,beire.Se-
cunda confequcntia patet ,quia a copulatiua te-
net ad alreram partem.

Confimilitcr poteft argui,qu6d omne accidens
abcft pcr hoc mcdium , omne accidens perfe adefi,
& abejl, Sc fic non adcft.

Iccm, omne accidens neceflario incft , quia in-
eire eft dc eflcntia accidentis, fcfd omne accidcns
ncceflario eft accidens ; crgo omncaccidens ne-
ceflario incft. Minor patct, quia hcc cft necefla-
l\z ,omne accidens eji accidens ; quia pta:dicatur
idem de fe : crgo cft veracum modo ncceflitatis.

Ad primum iftorum dicitur, qu6d non fequi- J.
tur : perfeadeft , & abefi ; trgoperfe adtfi : fed eft
fallacia 'k fccundum quid , »d fimpliciter, ficuc
non tenet : Contingens necejfario ejl contingens j ergo
contingens necejfarih eft.

Contra, a gencre pofito fub difFerentia , tcnet
ad genus fimpliciter , vt fcquitur : Animal ratio-
nale i erge animal , fed iftud totum abefl, Scc.cd
loco difFcrentix, rcfpcftu huius adej} : ergo con-
fequentia bona.

Poteft igitur dici, qu6d confcqucntia eft ali-
quo modo bona : fed Antecedcns,& Confcquens
cftdiftinguendumfecundum coropofitionem,&
diuifionem ; c^aiiptrji poteft determinare inhae- •'

rentiam, & fic eft vtraque vcra ; vcl inhzrens, &
fic vtraque falfa. Et ifto modo pon ponitur^^rryi
in definitionc accidcntis , hoc eft didu , qu6d
illud prafdicatum, adtJi,SiC. per fc incft huic fub-
ie&o accidens, fed idcm przdicatum , fcilicet ad-
e/i, deteiminatum pet fc non incfk fubiefto.

Ad fecundum dicitur fimiliter, qu6d tam mi*
nor , quim conclufio eft vcra, vc necefe determi-
nat inhzrentiam, aliter non.

Ad primum argumentum pcincipale patet, g^
qualitcr ibi ponitur Genus , & Difrerentia , & ^j Mftiiwtf-
qualiter pec tocum copuUtum eft aliud circum- t».
locutum.

Ad

i|2i Super Vniuerfalia Porphyrij

8.

""tissikijjs,

^ Aci fccundam patet, qualitcr famitur ihi,adefif
Vt eft nomcn fecundx intentioni«.

Ad aliud principalepatet, quod quodlibet ac-
cidens, quod non cft proprium,adeft,& abeft k*
cundum intelletftum , ita quod fubiedlum poteft
intelligi fub eius oppodto.

Ad aliud dc corruptionc dicitur j.quod adeft
prxtet corruptionem illius fubie6li ; quia eft in
co, quod manet in tranfmutatione , vt in fubie-
fto, & illud non corrurapitur.

Contra, fi fit in illo , vt in fubiedo , tune eft
corruptio illius fubicdi ; igitut non adeft praiter
corruptionem fubiedi.

DiGitur,qu6d Ci adeft materia,tunc cft formale
accidens eius,fed non oportet quod fit corruptio
cius, quia cius dicicur corruptio, quod dcnomi-
natur ab ca, & illud non eft eius fubiedlum: &
vniuerfaliter ita cft in accidentibus fubieftum
non denominantibus , fed alia a fubicdlis. Sicut
locus cft corporis locantis,vt accidens , fed non
cft locus corporis locantis , fcd eft locus corpo-
ris locati : pafHo ver6 locantis, vt dicitur ^.Phy-
iic. contcxt. z8. & indc.fic adio eft patientis , vc
fubiedi, fed non cft adio patientis,quia non de-
nominat fubiedum fuum, fcd aliud.

Aliter dicitur ad primum , quod aJeii prater
/ubietli corruptionem , id eft, fubiedum poteft in-
telligi fub eo , & eius oppofito finc deftrudionc
fui intelle£tus,vel fine rcpugnantia intelledluum.
Ad vltimum dicitur,qu6d fi accidcns abcft ficut
h>c fumitur , non fequitur ipfum non cfte : quia
illud fic intclligitur , quod fubiedura potcft in-
jtelligi fub oppofito accidentis , vndc ex hoc non
fcquitur quod non fit.

Contra,per Ariftotclcra in libro Pra?dicamen-
,torum cap. de Relationc , Vnum correlatiuorum
npn poteft definitc fciri finealtero,fubie£lum,&:
accidens funt correlatiua, vt dicitur fupr^ oppo-
ncndo : igitur fubiedum non potcft complcte in-
relligi fine accidentc : igjtut non poteft intelligi
fub oppofito accidcntis.

Item, intellcftus foliira verorum cft , fed non
,eft verum fubiedlum efle fub accidentc , & cius
pppofito j ergo non eft intelligibile. Minor pa-
tet; quia veritas eft adasquatio rei ad intelledum,
fcd non eft ita in rc.

Adprimum iftorum dicitui,qu6d fubie(5lum
cft relatiuumper accidens, quiaaliuddiciturad
ipfum :&de illis non intcUigitur didura Arifto-
telis , fed tantum de relatiuis perfe, quiafcibilc
poteft cognofci, non cognita fcientia , cum fic
paturalitcr prius ea. Si diceretur praiter fub-
icdi corruptidnem , id eft, cius cui talis inten-
tio ineft ,illud non valet : quia illud cft res pri-
mac intcijtionjs , & ita inconucnienter in defini-
tione alicuius (ecunda» intentionis ponerctur.

Ad aliud dicitur , quod prima propofkio vcra
cftdehabitu principiorum , qui diciturintellc-
fkfis : qui diftinguitur contra fcicntiam ,qua: cft
proprie habitus conclufionum demonftrationis.
Vltcrius pofcft dici, qu6d intellcaus inteUigcns
ijjbiedum effe fub oppofito talis accidentis infc-
parabilis,cftfalfusi fcd non intelleftus intelb-
gens fubic6lum fub oppofito talis accidcntis.qui
icft fimplex , non componens, vel diuidens ; quia
rantum circa conjpofitionem , & diuifioncm cft
veritas,vel falfitas.

Tertio modo dicitur, qu6d fubiedbam non
yereppteft intelligi fub oppofito accidcntis in-
/^parabilis, taraen vcrc poteft ficintelligi finc

kk

repugnantia intelleaus ; quia fi fic intcUigatur,
non cft repugnantia intellcdluura.

Ad quoddam argumentura fupcriis fadum,
fcilicet intcntio.cui ineft, necefrari6 ineft ; dico,
quod illud concludit, quodaccidcns neceffari6
incft , vt necejfario determinat inhaerentiara ,noii
inhsrens.

Qj^^sTio XXXVI.

VtrumVrofriHm f£ Accidens fojjint dici
de aliquo eodem f

D. Thom. \.far.eiutfl.^-j.»rt.\.^T].aTt. l.(^ {4.«rr.},
Caicc. Socus , & Tolec. caf. de Prtprio. laucUus tr»Sl. 4.
frt.dic»b.cap.^. loan. Angl.& ^tidMoX. fuper h»nc qutft.
Blanc. di^ut. i.feH. ^.Didacus a Icfu qutfl. z. Fonicca
^. Metaph.cap. z8. Rodrjgucz fu*fi, 4. de Proprio,att.i.
Vidc Dodotcm ini.d.i.quifi.-j.fy d.i^.^in z.d.i.q.i.
^d.i.qutfi.i.^ d.ie^z^.^ in i.d.i.qutfl.x.^in 4.
d. I ^.quefi.i.^ 9. Metnph.quift.i^. In i^uibns locisdo-
cet Ptoptium cffe idcm rcalicei; cum fubicfto, & pcr
confcgucns non polTc habcrc racioncm Accidentis , &:
denominati a fccunda intcncionc accidentis pczdicabi-
lis. Ec idemcxprcflius»ni.</.j.5«*y?.5.«.6'7?^'''*f.
'■•& d. 3^.(^41. Er in }.</.ij.«^ 17. e^«»4.</.i}.j.i.
<^ d.^f.qutfl.i, (Jf d.4^.qutft.\o. &in§luedl. qutft.i-j.
In quibus locis vulc quod indinaciones retumfintea-
dern realiccr cum ipfis rcbus. Sedpaflio clt inclinacio
& apcicudo quasdam.

QVod fic videtur , de cmnibus propriis qua-
litatibus elcmentorum ; quia quxlibet ifta-
rum confequitur formam clcmenti : igitur eft
proprium refpedlu elemcntorura : & accidentia
funt in mixtis , vt manifeftum eft : ncc poteft di-
ci quod zquiuocc funt in his , & in illis ; quia
hzc, 5c illa funt comparabilia fccundum talem
qualicatcm , \i paict pcr Ariftotclem 1. Metaph.
vbidicituf, puta i^nu ealidijfirfjta , efitnimaliu
caufa htuuicaloru. Similiter ifta propofitio,quam
intendit ibi per illam literam , non habet verita-
tcm , nifi in vniuocis.

Itera, lux in corpore luminofo , & mcdio , efl
vniuocum , quia vtrique cft aftus lucidi,inquan-
tura lucidura , fcd in corpore luminofo cftpro-
prium , in medio accidcns : igitur , &c. Primura
patct , quia fequitur immediate formam corpo-
risluminofi : vndead diuerfitatem fornia: con-
fequitut diucrfitas lucis , vt patet in corporibus
cceleftibus. Minor patet ; quia adeft & abeft,pr2-
ter, &c.

Ad oppofitum , Proprium , & Accidens funt
dux intentiones oppofitz-: oppofita non poffunc
cidcm incfrc.

Ad quxftipnem dicitur, quod qux funt oppo-
fita rcfpc^lu eiufdem , non infunt eidem. Ideo
idera non eft proprium & accidcns , relpcfta
eiuf<iem , quia fic funt oppofita ; non cft tamcn
inconucniens refpcdlu diuerforum; ficut idem
habct rationcm generis , & fpeciei refpedu di-
uerforum.

Contra, Ci refpeftu alicuios eft proprium , re-
fpedu illius non eft accidcns ; quia tunc illi in-
cffct pcr fe, & non per fe, nec cft accidcns alteri.
Probatur, quia fi fic ; ergo prira6 non infitit con-
ucrtibiliter : crgo non fuit proprium refpc(ftu
primi.

Idc6 diccndum,qu6d impofllbile eft iftas duas
intentioncs proprium ,Scaccidens, eidem rei pri-
vnx intentionis applicari rcfpe^lu eiufdcm , vel
diucrforum, quia qu6dalicuieftproprium,^li

noB

Argumenta
frtp.iTte af-
firio/itiua,

Z.

Sente^tiz
aliorum.

Rtiititnr.

Smttntia
DtStrii.

Qu^ftio XXXVI. 123

non cfl accidehs , nec alicui alij, quia conuertj- uocunn, ficutySr«wf diciturmBltipIiciter, fcilicer

tur (?um co , cuius cft ptopriuiu , & ita alij non effcd^iuum , conferuatiuum , vcl fignificatiuum

ineft. fanitatisfexdiucrfa habitudine eiufdcm formac

• , Ad primum argiimentum dici potcft , quod ad diuerfa fubie^a , & tamen /knitM Tniuo-

Ad »r{H- nulla qualitas adiua, fiue pafltua , eft proprium cum eft.

mt»». alicui elemento, vtjiicdicimus propriumacd- Ad illudquodobiicitur.quiaidem fignificant 6.

dcns,per fe confequcns formam Spccici,quia tl- concretum, &c. verum eft candem formam : ta-

teratio in illis qualitatibus przcedit generatio- men abftra6tumabfolutC}Concretum ,vtinhz-

nern,"& corruptioncm format fubftantialis , vc rctfubicdo;

nunifcft!Un\eft, eo quod agens in elcmeiitum Ad fecundom dicitur , qaid r»y/W«V/« refpe-

fuas iriducit qualitates, adhuc manente foimi flu hominis non eft Vnjuctfalci quia nec riii-

fubftantialielemcnticorrumpendi, quiaillama- bilitasrefpcdu cius prcdicatur de pluribus.
Iiocintota tranfmutatione : ergo illapottft ma- Sed fi arguatur abfolutcde ipfa,cft Genus,

nere fub oppofito, fiuc contrario qualitatis, qu« vel Spccies, ikc. Dico , qu6d eft Species refpcdu

ponitur fibi propria; fed hoceft contraraiioncm huius rifibilitatis,& illius; quiareipeduiflarum

proprij. prardicatur de plur jbus : fic cx alia parte dc albe-

Vel poteft dici , quod licct fcmper inefttnt dine, cuius fignum fft .quodPorphyr. inomni-

huiufmodi accidentia clementis , & nccellari6, bus modis proprij, & toto capitulo de Accidcntc

non tamen confequuntur formaraSpcciei , fcd tantiim cxemplificat deconcretis.
magismatcriam ; quia funt principiaadlionis,& [ Et Arifloteles fimihter in 1. Topicorum, 7,

paillonis, quz non funt primd) Speciei, fcd indi- quod paret pcr rationem , quia fignificatum in Dterat htt

uidui, per Ariftotclem i . Mctaph. & idco rcfpc- abflrado dc nullo dicitur,nifi dc quo przdicatur '" «»''?»«

£J:u elementorum polFunt diciaccidcntia infepa- efl~cntialitcr,& eius dequo przdicatur tflentia- * • -* "

rabilia: cumquotamen ftat, quodcadcm fpccie liternoneftpioprium,necaccidens;iguurnul- ctd.MS.v*-

fint accidentia infeparabilia rcfpedu elcmcnto- lum abftradum prxdicatur de aliquo , vt pro- tuflut si-

rum (ficut nigrum rcfpe(5bu corui,a quononfe- prium,vel accidens. Contrarationem pofitio- tUnh. ^ni-

paratur ) & feparabilia refpedlu alterius , a qno "is , quod cft proprium A, nulli accidit ,_nifi cui """' • J' .

feparantur. accidit A: igitur faltcm alicui eft accidens, vcrbi ^,',^^ ^^.

Ad fecundum potcft dici, qu6d fi lux vniuocc gratia , h^l>ere tres , accidit illi cui & trianguliisj ti».

^' fit in corporc luminofo , & medio , & fit aliqua & confirmatur , per Ariftotelem /. Topicorum

qualitas eadcm fpecie, non tamen eundem mo- iHo capitulo , GiMniarn autem idern (^Muerfum:

dumelfendi habct vtrobique, concretumautciTl vbi ponir quatuor difficultates : circa primum

/ignificat formam , fecundum quod cft in fubie- vult diccre, quod diflScile eft poncre illud cllc

iko , & ideo nullum concretum didlum a luce, proprium , quod ineft vni fubicdo mcdiantc

vrriuoce ineft huic, & illi, quia nec corpus lumi- alio ; quia fi vtritifque illorum fubiedorum po-

nofum dicitur illuminatumScd. lucens, medium ve- natur proprium , vidctur alij inefle , vt reliquo

r6 non lucens ,(edillumina[um. Nuncautcijn ifta: fubie<flo. Contra refponfidncm ad primam ra-

intentiones;)rcr^r/*»j ,Scaccidens, non funt appli- tionem , probatur ibi dupliciter , qualitates adi-

cabiles rcbus primz intentionis ,nifivt fignifi- uas non eflt proprias refpedu elemcntorum:

catur,vt in concreto , ideo nihileft vniuocum contra primam partem cx praedidiis : Quoties

hic & ibi : cui attribuuntur ifta» intcntioncs pro- autem dicitur,/>r<tt^r ea , qua naturaliter in/ltm , vt

frium, & accidens. igni calidum,Scc.
-^ Contra hoc , concretum , & abftradum idem Itcmi.dc Animacap. </^Mfi?«,arguit Arifto-

fignificant ; «rgo fi abftxailum cft vniuocum , & teles rangentia in aqua , vel aifre funt humida;

cpijcrcium. igitur intcr ea cft aquavelacr: quzcontranon

Item , rifibilitas rcfpeftu hominis non eft ge- valent , C\ priiis inducentur qualitates quam for-

nus, nec Species , necdifferentia, necaccidcns: ma^iftorum.

ergo proprium. Similiter albedo rcfpccStu homi- Item, aqua manens aqua : non potcft amittcre

nis , non eft genus , nec fpccics , nec differentia, humiditatem ; quia eft qualitas roinias cflentia-

ncc proprium ; ergo accidcns. Nec eft diccre, lis ; crgo multo magis ncc frigiditatcm : & ita

quod non funt Vniucrfalia , quia przdicantur dc de aliis.

pluribus ; ergo iftz intcntiones poflunt applica- Item , fecunda probatio, videtur oftcndcre,

ri aliquibus primz intentionis , vtfignificantur quod nuUa fint principia , quzdicantur princi-

inabftrafto, cuiusoppofitum didum cft. pia agendi , velpatiendi, quod vidctur falfum

Ad primum poteft dici, quod fi concretum fit in multis , cuiufmodi /unt rifibil* , difiiplinalfile,

zquiuocum ratione formz fignificatz, & abftra- &vifihiU rcfpedlu -oloris : dcquo dicit Arifto-

ftum crit : caraen fi concreta dicantur ab cadem teles 2. dejlnima,in principio capituli Devifit:

forma,per diuerfam habitudinem formz ab fub- quod per fc fecundo modo przdicarur vifihile dc

icdum : non fequitur illud abftradhim cflczqui- «oIoribus:fimiliter dc audibili rcfpc6luyS«i,&c.]

Finis qu&ftionHm S c o t i in Vnifterjalia,

EIVSDEM

EIVSDEM

DOCTORIS SVBTILIS

Librum Pr^dicamentorum QuzEftiones.

I.

jlrgMmeni*
trofartt af~

t.

QJ^ ^STIO PRIMA.

Vtrum liher FrAdicamentorum fit de decem Vocibw * decemfrima
Cenera rerumfignificantihw?

Aug. t»p. }. Cntigor. Auerroes . Auicenna, Alezander,
Simplicius, Boetius, Caiec. Conimbr. Compluc.Ruuius,
8c communicer lecentiores hocUco. Fonfcca 5. Metaph.
e»p.T. qu*ft.i.feil.€.adi. loann.Ang. Brafauol. & Ro-
driguez fuper h»»c qutft. Auetfa qutft. \6.Log.fell.\.
Albertus <» principio h/tiue Ubri , Maroca qutfl. de ob-
ieHo lib. Pr/tdicarv.

Vio fic , quia hoc dicit
Boctius in Prooemio prims
addicionis fupcr Pixdica-
menta.

Itcm, hicdetcrminatur de
vninoco , aqutHocB , & denomi-
natiuo,(^\xx tantum funt dif-
fcrentix vocis fignificantis ; quia nulla res , nul-
lus etiam conccptus cft seqaiuocus, quia vbi eft
idem conccptus , ibi cft vniuocacio.

Item, hsc omniadcfiniuniur pcr dicuntur.
Icem, in ptima diuifionedicitur, «>-«»> ^«<«^»-
^«WKr.Similiter inferius Aiciim, fingMliiincomple-
xorum, autfignificat /itbftaritiam , &c. Scd dicibile
incomplcxum fignificare eft proprium vocis
fignificantis; ergo illud eft fubiedum,& itama-
ximc deccm Voces , deccm gencra rcrum fignifi-
cantes ; quia tantum hic de illis agitur. Item,
vel Logica cft fcientia reah's , vel fermocinah's;
non realis , manifeftum eft ; ergo fermocinah's:
igitur qu3Ehbet cius pars eft de voce fignificati-
ua, & ita ifta pars cius, qus eft prima , eft de vo-
ce fignificantc conceptum fimpliccm : ficut hbcr
Perihermenias eft de voce fignificancc concc-
ptum compofitum.

Ad oppofitum patet per Boctium dicentcm,
quod Logica eft de fecundis intentionibus appli-
cacis pricpis : ergo de vocibus non cft ahqua eius
pars.

Item illud , de qup \\\c agicnr, cft pcr fe pars
fubicdtr confiderati in libro Perihermcnias,& il-
iud eft pars eiu$,quod confideratur in libro Prio-
rum ,quod eft Syllogifmus; fed illud omnes fuas
proprias pafliones habec fibi inhzrcntes ( vt ma-
nifeftum eft ) nulli voce cxiftcnte , nec pofllbile
efte : igicur fimilicer enunciatio habet fuas ; ergo
vcrumque illorum eft nacuraliter prius voce u-
guificatiua. Et quod hicconfidcracur eft nacura-
liter prius vtroquc iftorura , ficut pars integralis

toto:ergo quodhic primo confideratur,naturaIi-
tereft prius quacunque voce fignificatiua : ergo
non ett hic fubieftum voxfignificatiua:cigo,Scc.

Item, nulla proprietas vocis fignificaciuae hic
oftendicur de ea , nec in aliqua parce Logicz;
crgo, &c.

Ad ifta duo poteft dici.quod efe ex tribtu terrm-
nis cft paflio Syllogifmi: vteft invoce , ficut ve-
rum^vel falfitmfignificare,cik pafllo Enunciationisj
& fic de cxteris pafiSonibus huiufmodi.

Contri, aut Syllogifmus in mente , eft Syllo-
gifmus,& cnunciatio in mcnteeftcnunciacio,auc
non. Si fic, crgo habcnc paffionem Syllogifmi, &
cnunciacionis, abfq^e hoc, quod profcrantur. Si
non : ergo habens dcmonftrationcm in mente,
non habct demonftrationcm,nifi profcrat , & ita
non eft fciens nifi proferat , quod manifcftc eft
falfum.

Ad qua:ftionem dici poteft,qu6d ifte libcr non • ,
cft dc decem Vocibus, vt de primo fubiedo , ncc Sementim
aliqua pars Logic£ eft de voce; quia omnes paf- Boaerit.
fiones Syllogifmi , & omnes partcs eius , poflunc
fibiinefte fecundum eftequod habcntin mcnte,
cciam fi non proferancur,vc indudiue patet, fed
eftde aliquo priore, quod rcfpcdu vocis fignifi-
catiua: tantum habet tationem fignificati.

Ad auftoritatem Boctij dici poteft , quod in-
tellcxit paffiuam per actiuam , fic , dedecemVo-
ciifw , decem Genera rerumfignificantibtu , id cft, de
decem Generibus , per dccem Voces fignificatis,
& quomodo illud fit verum,in folutione fequen-
tis quxftionisdicctur.

Ad fccundum potcft dici , quod vniuocum, Sc
denominatiuum , primofuht difTerencix prsdica-
ti , quod fccunduni fe incft concepcui , non pri-
mo voci fignificanci.Dc £tjuiuoco zmira deccrmi-
nat propter oppofitipnem cius ad vniuocum,
vcl quia zquiuocum acquiuocatum cft proprius
conccptus, licct non zquiuocum a;quiuocans,
vel quia eft conceptus inqaantum fignifica-
tur.

Ad tertium dico , qu6d ibi ponit dicuntur,yt
oftendat fenon affignare veras definitiones ifto-
rum sequiuocorum , &c. quac cft per Gcnus , &
Differcntiam, fed tantum per rationem expri-
mentcm,quid dicitur per nomcn.

A4

Ad argutnlf'
ta.

QujEflio II.

I2S

tim ratitna-

y-

Vtui figniji-
€Mtiu* duplif
titir c$nfitU'
tMtttmr.

Mi aliad dico , quM in fecunda diui/ione di-
dc Ariftotcles, etrum <]M* fitnt y Hcut igicuc cx
illa non fcquicur rubiedutn huius libri c(re ali-
quid realc , cui pcr C: conuenit t^t-.Cic nec hic fc-
qoitur rubici^uin cflc Vocem , cui pcr fe conue-
jiic dici , ide6 dicit tUaintur, id eft^ concipiuntur:
8c/Hntin fecunda diuifione fumitur , pro codein*
fcilicet funt fecundum rationem.

Ad aiiud de incomplcxo , dico , qu6d illud
eomienit concepcui fimplici; vociver6 fignifi-
catiuflc cx confcqucnti ; ii ergo fubicdlum hic fit
incomplexum V raagis ftat , qu6d fit conceptus,
qu^m vox.

Ad aliud dc Jignijicat, dico, quod ficut ad illud
non fequitur , fubiedum huias libri eire UteraM,
▼t nec vulc Boctius j litera camen inccr quacuor,
qiue numerancur in principio Perihcrmcnias,cn:
tantum fignum , & non fignatum. Ita nec fcqui-
tur,fubicdum hic cflc VocernyCX hoc medioy!^»!-
ficMt; quia illudcftnimiscommuncmedium,paf-
£0 enim fignificac rem cancum : camcn bcnc ftac
fubic^lum hic efie conceptuntf

Ad aliud dico , quod Logica non e(t fcientia
cealis, nec fcrmocinalis ^quiancc fermonem,nec
fermonis pafliotics confidcrac , ncc fuum fubic-
Ctwnx fub rationc fermonis : imm6qu6d iftadi-
uifio fit infufficiens , fic oftenditur : Medium in-
ter rcm, & fcrmonem, vel voccm,eft conceptus;
crgo ficut eft aliqua fcientia per fe de rebus , ali-
qua per fc dc vocibus fignificatiuis, vt Gramma-
tica,Rhetorica,qua; confiderant pafEones vocis,
fcilicet in quantum vocis , fcilicet congrtium , &
ornMtum: ita poteft aliquafcientia eftepcrfede
conceptu , & hic cft Logica ; vnde per fe habet
dici fcientia ratiohaIis,non tantiim quia tradicur
per racionem, ficuc quaelibet alia fciencia,fed
cum hoc, quod eft de concepcibus focmacis ab
a6lu rationis.

Si ab aliquo dicacur Logicam eflc fcienciam
fctmocihalem, vc videcurex incerprctationc no-
minis,intelligendum eft,qu6d multum conucnit
cum fermone pcoptec duo. Pcimo, quia concfptm
cft immediatum fignificacum pec vocem, de quo
conceptu eft Logica. Secundo , quia paffioncs
conceptus infunc voci fignificaciuz , ficuc incem-
plexum, Sc complexumjignificare verum , velfifl/itm,
vt figno pec nacuram fignificaci.

Ad aliud quod cangituc ccfpOndcndoad argu-
menta in contrarium fadla tle trihiu terminis , &
fignificare verum, veifalfitm , poteft dici, qu6d ter-
joiHfu , vel eft idem quod vox fignificans conce-
ptum fimplicem , & cunc non eft Syllogifmus cx
ccibus cccminjs, nifi pcolatus, Vel vctius,f*mi»«i
fignificac idem,quod conceptm fimpUx, quia tran-
fumitur a Geomctria ad Logicam, ad fignifican-
dum indiuifibilein propofitionibus, quod potcft
cfle in iticnce : & cunc omnis Syllogilmus pcola-
tus,& non prolacus,eft cx cribus ccrrainis. Simi-
litet fignificareverum , velfalfitm , conuenic cnun-
ciacioni , fed non vt eft vox fignificans concc-
pcara,fcd vc conccpcus fignificat c ero.

Icem hic , in Commenco fuper principiura
huius , diqic Boccius , quod voces fignificaciux
vnomodo confidcrancur, vt imponunturadfi-
fignificandura. Secundo modo,vt cis fignifican-
ciDus infunt propcietatcs caufata; ab inccUedu.
Prirao inodo confidccancucin Logica. Sccuqdo
modo in Gcaramatica.Secund^m hoc igituc, pri-
mum fubiedum Logicx eiTct ponendum Pox
fiffiificatiua , & fic fubie£lum primro huiiu libd
Scoti oper. Tom. /.

eft vox fighificans conceptum fimplicem , & ma-
ximc dccem Voces , decem recam gcneca fignifi-
cantesiquia ad illas omnes alif ceducutuut.Con-
tca hoc : cognito vno correlatiuontm diffinite , ntcefji
eficognofiereaUerum , pcc Aciftotelera in Prxdica-
raentis,cap. de Relationc : ccgo fi Logicusconfi-
decat vocem inquantum cft fignificatiua rei,opoc-
cet eum de/init^ cognofcecc rem, quod non vide-
tuc conueniens.

Item,omnis vox fignificatiua, in gencre vocis
fignificantis,eft fingulatis : ccgo nullius ad aliam
cft ocdo:ccgo non magis alix voccsfigniicatiux
ad iftas teducuncuc, qu^m iftx ad alias.

Ad pcimum iftocum poceft dici,qu6d vox non
eft pcimo fignum cei,(ed conceptiu, quem ppocccc
Logicum confidccace,non vc pcimum fubiedum,
fed pcopcer cognicionem prirai fubicfli.

Contri , conceptm eft vltcrius fignura cci; igi-
tuc adhuc fequituc,qu6d opoctet rem cognofci.

Iftud acgumcntum non cft canciim concra Boc-
tiura, fcd ctiam-concca diccnccs Logicam efle de
concepcibus. Et ide6 poteft dici,qu6d non opor-
tct pcopccc vnius cclacrui cognicioncm , alcc-
fum cogno&ijquancum ad omnia,qux funt in fc)
fed tantiim , quantum ad illa, qux infunt ei , in-
quantum ccfectuc ad aliud:hoc autem raodo non
cft inconuenicns cem cognofci in Logica,in-
quantuin eft fignificatum per conceptum.

Ad fecundum dici poteft,qu6d licet in gcnecc
vocis,non fii aliquis ocdo intecvocesfignificati-
uas : tamen inquantiunfignificant conceptus,in-
tcr illas cit ocdo, ficut omnis pcopofitio in gcnc-
tepropofitionum,cft fingulacis.iamcnaliqua cft
fingulacis, aliqua vniuccfalis , cationc conccptus
figuificati,&c.

Qj iE S T I O II.

Vtrum ijie liherfit de decemVrxdicamn'
tu » wt defubie^o /

Vidc titatot jutnittt* aattt,

QVod non videtuc; quia Scire,efi remper ca»»
famcognofiere,peT Atiiioielem i.Poft.Si ccgo jtrgumtnta
omnefcibilc habct cauftm,fed iftadccemnon t^f^* »**
habcnt caufam : crgo dc cis non eft fcicntia. '*"**'
Ptobatio minocis; quia caufa naturaliter prius
cft illo, cuius cft caufa : fcd iftis nihil fiacuralitcx
eft prius ci^m fint pcima.

Itcm, vnlus fcicntix cft vnum fubiedum : ifta
dccem non funt vhum fubie6lum,quia ncc vnum
definibile ; cum ecgo fcicntia fit vna, non crit dc
iftis dcccm , vt de lubi^fto.

Itera.de iftis eft fcicntia cealis;non ergo Log{-
ca.Confequentia patct pcc Ariftbtelcm ^.dc Ani-
xni,conui%Scientiaficantur,vt res; fed Logica eft
diuerfa ab omni fcicntia rcali ; crgo fubicdlum
eius i fubicdlo cuiuflibet fcientix realis cft diucr-
fum.Pcobatio antecedentis ; turn quia dc iftis dtf-
tccBiinat Metaphyficu$,vt patct ^.Metaph. cont,
14.& indc,& 7.Metaphyficx,cont.i.& indc;tum
quia ifta funt res ptimx intentionis. Probo, qaia
impoffibile cft aliquid fecundx intentionis pr«-
dicari per fe,dc rc primx intcntionis : fcd ifta dc^
cem Geneia gencralifllraa prxdicancuc pcc fe de
rebus prira? inccncionis^cft enira hxc vcra per fe;
Homeeftfitbfiamia\)exgo iftt func rcs prim^ incen-
tiQnis;ergo omnis fcictia de iftfs eft Ici5tia realis.

Ad oppofitttm cftAciftotcles dcceTraiuans htc

H de

126

Super PraBdicamenta

de decem generalfiffibnis, Intitulatur fimilicec Lt-

bct 1'raedicamemoruni.

£, Ai quzftionem dicitur , qu6d Prxdicatnenca

Tr4die»mt»- dupUciter pofTanc confideraci. Vno modo in-

M duflsuttr quantuin func entia.AHo modo inquanium con-

g»mfid*r4th- fidcrancur a racionc , fiue inquancum aliqua pro-

* priecas ab inceUeiStu caufata eis attiibuitur.

Primo medo de eis connderat Mctaphy(icu$>
fubiedtum enim e^us eft Ehs inquantum ^»j.

Seccmdo modo hic de eis connderattrr : often-
duntur cnim de eis pafliones fibi inhzrentes,in-
quantum func generaliffima, vc de Subftatia,»»»-
M«ce frtdicari , & non ejfe infubieiie , & videri hoc
^liqitid fignificare.

Similker de aliis Generibqs decerminacur fe-
i:undum calem ratibncm , quia inquancum calia,
>n fuas diuiduncur fpecies , & illz vlcerius in
«lias, & nihil cftfuper ca, quod defcendit in il-
la per diutiHonem \ pacec enim iftis inquantum
Tunc generaliilima , inefte has pafliones , fcilicec
diifidi in Species , & multas hahere Species fubalter-
ptu , & non haberegenm fitpraHeniens ; quare cales
propriecaces decerminancur hic : (i vcro dc ali-
quibus aliis , quz in iftis generaliffimis infunc,
ynquancum func entia rcalia, hic decermitiacur;
hoc non eft principale ad proponcum.fed ad ma- >
ioremmanifeftacionen) iftorum quancunvad pr^-
dicaca incencionalia.

Scd cum ifta dec^m non (\nx vnum fubie^lum
ynius fcientix reaiis , fcilicec Metaphyficz , nifi
Inquantun? cft in iftis vnum pcimum : ad quod
omnia alia attribuuntur , vt habeciir quarco Me-
^aphyncz , fed inquantum k racione confideran-
tur, nulium eft ad quod actribuantur. Quo-
inodo igicur func vnum fubieftum ? Oportet di-
cere , qupd maior eft vnicas eorum in aliqua pro-
priecate , ab incelleflu caufaca, quaia inquancum
lunt entia : & ica ciim hzc (ciencia non (ic vna,
vnicace atialogiz , opoccec aflignace aliquod in-
tentionale, quod fic iftis commune , & primum
tipiiU» dl- fubiedum ; quia de folo tali pcr fe confiderac
'hrti. Logicus: iUud aucem ^ quibufdam ponicurrM

fncompleamm dicihite ordinabiie in genere , omni-
bus conceflis prius narracis in poficione.
^ . Concra hoc vlcitpum , poceft acgui fic : £ns

Mtiidtnr. non cpnuenic vniuocc omni enti extra animami
ergo mulc6 magls , non eft vniuocum enci cxtra
animam , Sc enti ^ confideracione intelledus
caufaco,quia illa plus differunc ; ergo vcl hic ac-
jcfpicur e»; , pro ence excra animam , vel pro ence
r^cionis :, fi pcirao modo , fequuncur duo incon-
ucniencia, fcilicecquod fubiedum, quod poni-
tifc , non fic vniuocum decem Przdicanicncis,
quae hic confiderantur : cuius oppofitum fufti-
nece incendic. Secundum, quodfubie^umhic
ficens per accidensj quia compoficum cx re pri-
tnx incencionis, & re fecundx , qux non faciunc
ynuraperfe. De ente iutcm perafcidens non eSi
fcientia^ per Ariftocelcm 6. Mecaph.cap.4.Si vero
ipro encc rationis, fequicucquodeft nugacio,quia
ialia addica includunc ens fic fumptum > & ica eft
nugacio.

Icem , auc ^eibil» intelligicnr pro fignificabili
per fecmonem , & oftenfum eft in folucione qux-
ftionis przcedcncisillud accidere fiibicAo huius
hbrij auc </fci^7«ftimicurpro prxdtcabili, &-cnnc
addendo incompiexitm , fic nugacio , 8c icerum fit
pugacio addendo, ordinabile ingenere. Probacio
primi , quia propoficio non pczdicacur , nerali-
quod complcxum , inquantumcomplexum.Pro-

bacio fccundi, pczdicabile includit erdinabile in
genere,vel econuers6 ; quia ex hocqudd aliquid
eft prxdicabile , vc hic Ariftoceles loquicuc , or-
dinacuc adaliud fecundumySil>, sAfitpra,

Ad hoc vlcimum dicicur , qudd Indiuiduain
generefunc ordinabilia,non camen prxdicabilia;
& gcncraliflima dicuncur prxdicabilia , non ca-
men \i\ genereordinabiliai ideo neucrum ifto-
rum reliquum includit.

Contr^,Cunc ens ordintAile , &c. non conuenic 4.
generaliilirais,dp quibus camen maxime hic agi-
cur; ergo illud non eft fubietSbum.

Si veco ponitur pro fubiedbo,cancitm ens incom-
fUxHm , vel cancum ens dicibite , vel cantum ens in
genere ordinabile. Concck,quodIibec iftoruro eft
prima racionum fadarum contra pciorem pofi-
tionem , & concra pcimam poficionem fimul , &
concraomnes iftascres; quia\^iiicqiiid iftorum
poiiacur fubic£lum , illud cxccdic omnia decem
Przdicamenca, quod vidccuc inconueniens.

Si ctiam ponacuc cancum^r<eitV4^7(,iIiud idcm
eft quod Vniuerfale : ^go idcm eft fubicdum
huius libri,&Porphycij, quodeft inconueniens,
Sc excedic decem Pcxdicamenca.

Idc6 dici poceft, quod hic confidccacuc de de- Sententia
cem PrxdicamenciSjinquancum aliquid h. racione P'^'"*'
caufacum eis cribuicur, quia alicer non poftlinc a
Logico coniidecari , '& illo modo non habenc
cantum vnitacem analogix , fed ctiam vniuoca-
cionis : & iilnd vniuocumiftis,illomodo, cftali-
quod incencionale , quod eft hic pcimum fubie«
ftum ; & illud potcAnorainzti pradicamentMmtVcl
generalifiimum i quia omnes propriccates.qux pet
fc dc iftis dccerminantur hic , determinantur de
eis , inquancum habcnc racionem genccaliflimi,
vel Prxdicamenci.

Concr^, cunc decerminarecuc hic dc Subftan- $*

cia, Quancicace, &c.cancuin per accidcns ; quia
cancummod6 fecunduin quod aliquid ineft eis
pec accidens , fcilicec fecundum aliquod incen-
ciona^e ; quia nuUum cale poteft cis incffe pcr fc.

It«m , nulk paflio eft hic oftenfa de Pczdica-
menco, vclgcricraliffimo, fecundiim fuam racio-
nem; crgo illud non eft fubie<5kum.

Item , iubiedlum h^c nonconucnic omni con-
cf ptui formatoi primo aftu rationis : ficuc fub-
icCtam libci Peri hermcnias conuenic omni con-
cepcui furinaco k fecundoadu racionis ,quod
videtur inconucniens, quia fimilicer videcur ifte
liber efte de concepcu fimplici incomplcxo, ficuc
ille de complcxo.

Icem, ciim generaliffimum , vel Przdicamcn-
tum , fub vniucrfali irontineacur , fequicuc hanc
fcienciam libro Porphyrij fubalccrnari; quia ficuc
fubic€lum ad fubie€kum , ica fciencia ad fcien-
tiam, fed illud videturinconueniens.

Ad primum illorum dico,qu6d non eft incon-
ueniens illa tantum per accidens k Logico conii«
derari,qux Mecaphyficus per fe confidetac.

Ad fecundum dico, qu6d inquancum aliquoJ
inccncionalc vniuocum hic decerminacur de
Subftancia,&Quancitace,inquancuB) habenc ra-
tionem gencralufimonim ; intantum illud often-
ditur dc Prfdicamento,fiue generaiiffimoprimo,
vt diuidi inSpecies, nen haberegemufitpemettiens, Sc
wiifMCepradicaritqiiod ofkcnditur deSubftacia, &
fupponicnr cpgnicum de aliisjin hoc enim quod
aliquid vniuoc^ oftendicur de mulcis fubiedis
non prTmis,in hoc oftendicur dc primo fubicAo.

A j tercium poceft dici , qu6d ficuc Enunciacio

eft

Qu^ftio 1 1 1.

eft primum fubiedium libri Perihermenias , quae
non dicicur formali praedicacione de omni con-
cepcu formaco k fecundo zStu racionis , fed alia
reducuncur ad ipfum , tc «rMtio imffrMtitut \ fic
omnis concepcus fimplcx, reducicur ad aliquod
Prardicamencorum.

Ad quarcum pocefldici , qu6d licct fcibiedum

(it fub fubiedo , non tamen htec fciencia fumic

fua pcincipia ex illa , & ide& alcerum deeft, quod

requiricur ad fubalcernacionem fcientiarum.

g^ Ad primuraargumencum principaIedico,qu6d

Ad »1»- ''"C iftorum in fc non fic caafa aliqua , camen

mmi», rerpedu fuarum paffionum habenc caufam, prz-

cipu^ refpeAu pafllonum incencionalium, qu£

infunc cis inquantuma racione confidcrancur.

Et cum dicicur , iftis nihil cft nacuraliccr prius:

verumeft infc,tamcn rationeinhaercntixpaf-

fionis intcntionalis , potcft natutalicer cis ali-

quid eire prius.

Ad fecundum patet, qu6d primum fubiedlum
hJc eft aliquid vniuocum iftis dcccm , vt Prxdi-
camentum.

Ad tertium patet ; quia qux Metaphyficus per
fe confiderat, hic per accidens confideratur;quia
Mcpet fe confideratur aliquid intentionaleap-
plicabile ci$,qux Metaphyficus per fe conCderat.

Qjf iE S T I O 1 1 1.

ytrum aliqmdfit '■vntuocum decem
Vrxdicamentu.

loan. Ang. Braraaol. 6iKoAt\ga,tz fuftrhtmcqutft. loin.
a Mag. qntfi. i. Prtiie. Tariar. quASi.frAamb. lacobus
Maroia qutft. dtfub. fridittuntta. ton*t.i.Do&oi quAft.
frdffdtnti.Wiiccituosqudft. i.

I. TTIdetarqu6dnon,quiafi fic, tnncilludefTet

Argumm» V prius , & communius iftis , & ita hxc non

prefMTtt nt' cflcnt gcnef alifHma & prima Genera, quodeft

tmtiH». c^tra Boetium hicin Coment. & fuper Porphyr.

Item , fi aliquid eflct eis vniuocum , ciim fint

diuerfa inter fc , cflent aliquid idem entia ; crgo

difFcrentia.Confequcniia patet per dcfinitionem

difFerentiura j.Mctaph.poficam. Confequenscft

falfum ; quia Pratdicamenta funt fccundum fe di-

ucrCi , non intcr fc difFercntia j quia tunc cfTent

fpecies.

Item, intentio caufacur \. it : igitur vnitas in-
tentionis ab vnitate rei ; fed nuTla res vniuocc
conuenit iftis : crgo nec aliqua intentio. Prima
propoficio patec. Quod enim eft incellcdu , &
non i re , eft figmentum : cuiufinodi non cftali-
qua intcntio.

Item , nuUum vniuocum eft denominaciuum,
fed Prxdicamcntum intcncionale.cancum deno-
minaciuc dicicur de iftis decem, quae func rcs pri-
vax. inrencionis : crgo nullum Praedicamcncum
inccncionalc eft iftis vniuocum. Probacio raaio-
ris , tum quia vniuocum diftinguicur hic concra
denominaciuum , ficuc concra xquiuocum ; cum
quia inferii^s dicic Ariftoceles cap.de Subftancia,
iuxca principium, qu6d ijiudam pr*dicantur ficHtt-
dum rumett,^ tionficMndiim iHim nominit rMtiotumy
puta concrcta.fiuc dcnominatiua , cxemplifican-
do dealbo.
j, Ad oppofitura , aliquod intcntionale didtur

dc iftis dccc fecundura idcm nomen,& fecund^tn
candem rationem ; ergo vninocc. Confequcn-
tia patct pcr definitionem vniuocorum.Ptobatio
Scoti oper. Tom. l.

127

AntecedentiJ, qnia fubftaniia cft gcnus, Quanti-
tas cft genus.

Icem , Subftancia przdicatur de pluribus fpe-
cic diffcrentibus in quid , & Quancicas fimiliccr,
quare genus dc iftis fecundum nomcn,& dcfini-
tioncm praedicatur. Ita potcft argui de mulcis
incencionibus inhxrentibus illis, & fub eis con-
tcntis, vt Spttin homini, & albcdini.

Item , fola diucrficas in maccria accidcncali,
non diuecfificat illud cuius cft , Specit ; quia dif-
ferentia fpecificacft difFerencia formalis; {ti^xi-
tcntio applicatarei vnius generis»& alterius,tan-
tum habct difFerenciam pcnes maceriam per ac-
cidens: crgo non difFerc Specic cx hoc, qu6din-
cft iftis ; crgo ncc coliicur propccr illud vninoca-
tio,quia qu6d non tollit vnicatem fectindiim
Speciem,non collitvniuocacioncm. Primapro^
pofitio patcc; quia circulus aurcus , & circubs
xreus , non differunc Specie. Et rationc patct;
quia talis difFcrentia, cum co cui addirur,non fa-
cir nifi ens per accidens,quod non eft nacum eflc
fpccics gencris. Minor pacec ; quia nulla inccn-
tio ineft rci primx inccncionis pcr fc, vt oftcn-
fum eft priiis, fcd fola diucrfitas hic,& ibi, cft pe-
ncs res primx inccncionis : crgo tantum pcncs
matcriam accidentalem.

Ad quxflionem dicendum , quid aliquid in- » .

tcntionale vniuocum, poteft applicari rebus om- Cnutufit.
niumgenerum; quia diuerfitas in rebus primx
intentionis inter fc , non impedit ipfas ab intel-
ledu pofFc concipi , pcr eundcm roodum conci-
picndi : intentiones autem omncscis atcribuun-
tur, inquantum ab intelledu concipiuntur,&
ide6 inccucioncs exdem Specie pofFunc diucrfis
rebus attribui.

Ad primum argBmentum dici potcft , qu6d -^' *riumt-
funt prima,& communiintna rcrum Gencra,non **'
intcntionum.

Ad fecundum fimilitcr dico , qu6d non funt
difFer cntia , quia non funt aliquid idem cncia, id
cft, aliqua res. Vel aliccr ad vcrunque, qu6d licec
finc communiflima , & prima , poteft camen ali-
quid idem inefle omnibus illis denominattue,
quod non debec dici prius , vel coramunius iliis,
nifi cfFeHcialicer de eis dicerccur.

Sic ad fecundum , qu6d non funt efFcntialiter
aliquididem, ide6 non fcquicur ipfa cfle diflc-
rencia : hoc quodammod^ apparet,vbi minus vf-
detur,fciliccc in accidentibiisfealibus', quia^/-
^«ry»,vnum fignificans,dicicur dc fupcrficic, & dfc
homine, qux funt duorum genernm, fcd non eft
omnino fimile ; accidcns cnim teale,cancum ha^
bec aliquid vnum pro proximo fubicdto , ita
qu6d nulli alij incft,ni fi pcr nacuram eius : vndc
aliud tantum eft eius fuoiedura per accidensi
mcdiance primo fubie6to,fcd accidens incencio-
nale^ poceft xquc prim6 ineffctcbus onuiium
gcnerum, & nuUi pcr alind.

Ad cercium dico , qn^d rcs non eft coca caufa a

inccticionis , fed tancum occafio , inquantum
fcilicct mouet intclle6kum, vt aftu confidereti
& intclledlus cft ptincipalis caufa : idc6 minor
vnitas fufficic in re , qu^ fic vnicas inccncionis;
quia fufficic inccllcdlum ab aliquo excrinfeco
moucri , ad caufandummulcaperconfiderario-
nem , quibus n6n correfpondenc aliqua in rd
fimplicicer : ficuc in exiftcndo albedo fecundikm
quideft per feftans , motus fccundiim quid ha-
bec modum habitus , vtrique attribnit in-
telle^ut moduna , fcilicflt habitus , & per (t
H 1 ftantis

u8

Super Pr^dicamenta

Aliudprtdt-
e»ri vniuO'
fi , »l$Hd ejfe
pr£die*tum

1.

ArpifMnu
frtpsrt* »f.

^rmMtiM».

AaiKi*fitnpUcitCt, (Icut iidinini , &Ttrunque e"ft
^mplTcitcr noraen ; fed tamen vtrobique eft ali'-
quid corrcfpondens illi njodo ,recl non ita verc,
iicuc caufata: intentioni ab intelledu , moto ab
illo extrinfeco. Similiter intelledus conHderans
rcra , per illam vnam fpecicm , poteft millies rc-
fledere fe fupra fuam operationem , confidcran-
do , & quslibet confideratioeft aliquid , nihil
habens exttinfccum fibi correfpondens, nifi tan-
^iita pjrimnm obiedum pro occafione, quantum
illud mouet prirn6 intelleftum ad confidc-
randum^ fed di^ hpc di6);um eft inlibrumPoc-
phyrij.

Ad quartum dico , quod aliud eft dicerc , ali-
quid vnruocp pra:dicari dcmultis,& elTevniuo-
cum prsdicatum de mulds ; dcnominatiuum
enim primo modo cft vniuocum , fccundo ver6
roodo non, vt oftendit ratio. Vnde conceden-
da eft conclufio, fcilicetquod nullum prsdica-
tum intentionale , eft vniuoce praedicatum de
rebus primx intentionis , fed aliquod intcntio^
nale vniuocum in feprxdicatur deiftis,Ucecnon
yniuoce ; fed de hoc magis poftea dicctur.

Qjy ^ s T I o IV.

p^rum Ens Jtt decem PrAdicamentii
njmuocum.

t).Thom.i.MetMfh.Ucf.^.(^ lo. Metaph. /«ff.j. <$' i.pnrte
qutfl. I } .»rt. ^.(^de Potenti» jue.Jl.y. »rt. 7. dr de ftri-
t»te qutft. i.»rt. II. (^ i.tontr»Gentesc»p. ji.Caict.
traS.de Analogi» , c»p. 4.^.6* ^•& de Xnte & Ejentia,
eap. i. loan. Angl. & '&idSa.Mo\.fMptrhancque.jl. Ferr.i.
contra Gentes cap.}^. Sohcinas 4. Metaph.queft. t. Flan-
4ria ibidem qutft. S'& 6. Antonius Andreas ihidem q. i .
Trombeta qu4ift. z. Okam & Gabricl in t.d.i. quift.^
Rada i.controuerf.tontrtuerfi» xi.art.i. Fauentinus theor.
jj.Suarez i.Tom.Metaph.di^. i. Fonfcca t. Metaph.cap.
i. Vafquez j.parte dijp.iz.c»p,^. Mciiaeio dijput.t.de
Mquiu.Crc. ^u»ft.x. cr }. Rodrigucz y«*/?. 4. Antepr»-
dic»m.art.i.Comp[,di^.ii.q.^.§. i.Ruuius Tr»S. i.de
An»logia a num.'^-j,»d ^j.Hurtado dijp.p.Log.Do&oT in
J.d.i.queft.z.& j.d. i.quejl. j.&inMet^ph, textuali,
eap. i.Summs 1. num. y &i» Mc"fh. futftftnttritt lib.
^.qHtft.i.

Vldetur qu^d fic.per media Logicalia.Et hoc
fic, In dqniuoeii non eSi contradiBio , per Ari-
fltotelem in Elcnch. fcd hic eft contradi(3:io,5«-
cratesfji ens , Socrates non efi ens^ gfgo ens cft vni-
liocoTn.

Icem , nullutn asquiuocum eft dcccrminabile
per aliquod additura ad aliquod ^quiuocatorum,
quia quodlibet illorum adlu iraportatjfcd ens,per
suiquid additum,eft detcrminabile ad vnum Prae-
^icamentum,vt cum dicitur,<w<»^yp/«f«»i, velfw
ptrfi, en? contrahitur ab fubftandam : ,erg0 non
f:ft zquiuocum^

Item, Cequkui, hornaeil/HbfiaMtia; ergo homoefi
fHi i quia antecedens non poteft efte verum , fine
confequcnte, fed in aequiuocis np eft confcquen-
tia ; ergo,&c.

Itcm,fi cnseft«quiuocum: ergoaliquomodo
hxf eft \er3., Suhftantiaejinon ens,8c fequitur,tfr^o
fihfiantiano» efiaii^ufdi quia atiqmd,non eft com-
inunius ente , & fcqHitnr, ergofitbftantia efinihil:
<?rgo hoc coiifcqHfiiii: ali^uo moda eftvcrum,
quod videtur incpnnpniens ; quia tunc non pcc-
cafct ratio^ParmenJdis in i.Phyfic.context.i6.&
*7-Jn hooquodaocipit ifta«i,«oa<«j(^;»4i/,quod
vidccur efie coatra AEiftotclem.

Iterot prddieari in c}uid,ck ratio vna contieniens
cnti, vt dicitur dcomnibus iftis; ergo iIIud,quod
di.cituc de iftis, eft vrauocum, quia catio fub qua
aliquid dichur,n6 eft raagis vna eo qu6d dicitur.

Itero jpoffibile eft vniuocura , tum quia habec
contradiftionem, tura quia cft confcquens ad w-
«^ »quorura vtrumque patet fecuiido Perihcr-
rocnias ; fcd pojfibile non vidctur communius
cnte, fcd rainus communc,cum ens diuidatur per
aSium , & fotentiam : ergo roult6 magis ens eft
vniuocum,

Itcm,omnis diuifio incipic ab vno ; fcd ens di-
uidicur in h^c deccm, $. Mccaph. conc. 14. crgo
eft aliquid vnura in iftis.

Item , omnis multitudo debec reduci ad vni-
caccm, per Audorero de caufis; fed fubftantia &
accidens funt roulta, quia diucrfa , vt patec pcr
Ariftotelcro 10. Metaph. eontex. 11. dicentem,
quod emne ens Jitfficienter diuiditur in idem , vel di-
»ffr/«m:crgoiftaroultitudo reduciturad aliquod
vnum, fcd illud nihil vidctur , nj-fi ens ; crgo,&c,

Item, fccundum Ariftotclem 7. Phyfic. Omnie
cetnparatioeii ficunditm aliquod vniuocum \ fcd fe--
cundum ens cft coroparatio : crgo , &c. Probatio
jninoris , turo quia dicirous , qu6d accidcns eft
minus ens, & poftcrius ens fubftantia , turo quia
dicitur j. Metaph.corit. 14. & h\Ae,vnumquodque
ficutfi habet ad ejfe,ficfi habet ad veritatem,8c ibi-
dem cont.4.probantur principia fempicernorum
efte vcriflima,fiue maxirac vera;ex quo fequitur,
qu6d fint maximc entia : ergo fecundum ens eft
comparatio.

Icem, vnius fcientix vnum eft fubie£luro vni-
uocum ; fed ens inquantum ens , eft Mctaphyficx
fubieaum, ficut detcrrainat Ariftotcles 4. ilHus:
crgo cft vniuocu. Probatio maioris, tum quia dc
fubiefto fiunt dcmoftrationes. In dcmonftratio-
nibus autem oportec eflc aliquid comraune vni-
uocura,per Ariftotelera i.Poftcr.contcxt.26. &
parum inferius. In dcmonftrationibus non acci-
dit a:quiuocatio , cum quia de fubicdlo oporcet
praecognofcere ance deraonftrationcm qutd eSi:
jequiuocura non habet quid tft j quia ncc defini-
cioncra.

Item, in i.Metaph. conc. 4. arguirur principia
fempiccrnoru eiTc veriffima,quia func cauia effc-
dlus vniuoci,& veritatis in aliis; tunc fic,vcritas
vniuoce ineft caufis omnibus , & caufatis ; ergo
entitas per Ariftotelcm ibidem-,nara vntinejuod^ue
ficutfi hahet ad effe,ftc ad veritatem ; fcd orania,vel
funt caufzjvcl caufata;ergo omnibus eft ens.vni-
upcum. Itcm ^.Metaph. contexcS. & ^.ponitur
iftud efte primum principium , fciliccr, Non con^
tingit idem fimul ejfe, & non ep , & ccrtiflimum
omnium principiorum; fed fi ens efTet squiuo-
cura,etiara hoc principium c.flec dubium,proptcr
roultiplicitatcm terminorum : ergo aliquid aliud
ccrpius eo , cuiustcrmini non.eflcnt multiplices;
hoc eft inconucniens;ergo ens non eft«quiuocij.

Item, vnius potentiae cognitiuaieft vnura ob-
ieftura primum ingenerejfed f«;,inquantum m,
eft obicdlum priraura intcUedus.per Auiccnnam
igitur eft vniuocum. Maior patct inducaipne , &
ratione; quia porcntia cognitiua nata cftpcrfi-.
ci per fcper forraara fui per fcobiedi ; fed vnius
potcntiar, non funt per fe diuerfac forraa: , gene-
re , per fc pcrfcaiuaE : ergo eidem potcntiae co-
gnitiux,non correfpondent diucrfa gencra pro
obicdo.

Iicm, Auic.2,Metaph.dicit,quodfw, nec dicic

fubftau

i:

Qu^ftio I V.

129

rubftantiam, nec accidens, Ced qui dicit arquiuo-
cam , dicit alterum fignificatorum ; quia aqui-
uocum nullum intellcdum conftituit, nifi al-
terius fignificatorum : igitur em non cft scqui-
uocum.

Item ens imponirur ab vna ratione , vt ab adu
cflendi : crgo ugnificat vnum.
t. Ad oppofitumeft Porphyrius cap.de Specle,

dicens ,Jt <piis omnm emUvocet , d^Htuoce nnncH-
p4ihit.

Item Ariftotelcs in principio Prxdicam.^/»-
ffdum incomplexorum , attt JignijicM fubflMntiam,
Mtt <piamitatem, &c. fed fi ens fignificaret ali-
quod commune iftis , nullum iftorum figni-
ncaret j quia quod fignificat fuperius, non figni-
ficat infcrius fub propria ratione : ergo non eilct
cns incompIexum,quod cft inconucniens ; cr-
go,&c.

Item,fi«»/fitvniuocumiftis , tunccftctgenus
iftorum , & ita h«c non erunt decem Genera pri-
ma,fcd eiret vnum gencraliflimum primum. Pro-
batio primx confcqucntiae, Omne vniuocum di->
dtnm de multis , dicitur dc illis , fub ratione ali-
cuius vniucrfalis , aliter illa quinquc vniuerfalia
non fufficicntcr diaideteni prAdicAridemHltisScd
tns y fi cftet vniuocum , tion poflet dici fub ratio-
nc Spcciei fpecialifllma: ; quiahacc non funtfin-

f;ularia ; nec fub ratione DifFerentiac ; quia nul-
um corum diftinguit. Diffcrcntia autcm cft, qua
idifFcnmt a fc fingula;nec Proprij,ncc Accidentis}
quia ens pra:dicatur in ^uidy pcr Arift.^. Metaph.
Idem j. Mctaph. 8. & 10. vbi fupra. hxc dno
nonrigitur fi fit vniuocum, crit gcnus lefpedu il-
lorum,& cx hocconfcquentc,non tantiim fcqui-
tur inconuenicns fuppofitum , fcilicct qu6d illa
non funt Gcnera prima, fed & cft contra Arift.j.
Mctaph.cont, 1 o.Quiaf»/ eft de intellcdu ci^ius-'
libct, & Genus non cfl de intelledu DifFcrentiaej
ergo , &c. Similiter fi \\xc decem habcrcnt ali-
quod vniuocum przdicntum in cjuid de eis,pcr il-
lud non diftinguerentur , vt manifcftum cft; igi-
tur per aliquidfupcradditum vnumquodquedif-^
fcrt ab alio : quicquidfit illud, fcquitur haec cf-
fe difFerentia , & non fecundiJm fcdiucrfa ; quia
funtraliquid idem entia , quod cft contra Arifto-'
telcm 4. Mctaph.cap.j.8. & 10. Mctaph.idem ha-
bctur cap. i .& indc.

Sequitur etiam hsc Specics efte ; quia omne
compofitum fecundiim rationem,ex aliquo com-
muni didio de fe in quid, & ex aliquo formali fu-
peraddito , eft propric dcfinibile pcr illa : dcfini-
nitio autcm propric folius Specicicft, pcr Ariflo-
tclem ^.Topic.cap.i .& inde.

Itcm , fi fit communc iftis , cCim hxc difFcrant,
& non pcr em , quxro dc addito in hoc , & iftud
aut cft cns^aut non ens;fiens, igiturcns eftdc
eius intelle^ : crgo addendo illud enti , erit nu-
eatio : & cns , & illud funt dc intellcdlu cuiufli-
bct Prxdicamcnti ; crgo in intdledlu fimpii-
ci cuiuflibct Pracdicamcnti cft nugatio ; crgo in
intclledu cuiuflibet eft nugatio;quia in intel-
ledbu cuiuflibct includitur aliquod Praedicamcn-
torum , ctiam in omni definitionc crit nuga-
tio , fcnjpcr rcfolucndo, vfquc ad Genus gene-
ralifllmum ponendo rationes pro nominibus,
quod Arift. habet pro inconucnicnti. 7. Mctaph.
context.45.

Harc probatio eft gencralis , ad probandum
omnem dctcrminationem facientem vnum per
fe , cum determinabili , eiFc cxtra intcUct^um
Scoti oper. Tom. l.

dcterminabilis , & econuers^ de detenninatio-
ne non faciente vnum cfrcntialitcr , eft hoc ma-
gis manifcftum. Si illud additum in quolibcc
Praedicamento fupra ens , fit non cns : (cquun-
tur duo inconucnicntia. Primum eft, qu6d quod-
libct Prafdicamcntum fit non cns formalitcr,
& ita omnia infcriora crunt pcr (c non en-
tia ; quia dc omni infcriori przdicatur aliquod
iftorum.

Alind eft , qu6d in intclledbu cuiuflibct Pr«-
dicamcntifitrepugnantia, & iiadcintclledtucu-
iuflibct,vt priiis dcdudum cft.

Itcm, Ariftotcles 8. Metaph. context. vlt. di- 4<

cit , qu6d ficut fubftantiae feparatae funt ftatim
id quod funt , id cft , non per formam ali-
quam aduenicntem matcriaj; fic ens ell ftatim
aliquod pracdicamentorum ; crgo non pcr dif-
fcrcntiam additam:igitur noncft commune.

Itcm , fi ens fir vniuocum iftis , hic crit nu-
gatio , Suhilantia (juanta , bomo alhtu , & vni-
ucrfalitcr addendo accidcns fubiedo ; quia ali-
quid idcm includitur pcr fc in intcllt&u vtriuf-
que : erga faciendo rcfolutioncm , ponendo rar-
rioncs pro nominibus , aliquid idcm bis diccrc-
tur,& itacrit nugatio.

Similitcr in omni dcfinitione crit nugatio pro-
ptcr idem ; quia in vtriufque dcfinientis intcllc-
€c\x includitur idem.

Propter hoc dicendum cft , qu6d ent non ^*''*»» '»«»•
cft vniuocum deccm Prxdicamentis. Scdquo- '^)»«^**'
modo fe habeat ad hxc , dubium cft , vtrum
przdicatur aequiuoc^,vel analogice.

Ponitur autem analogia in vocc triplicjtcr, ><'»•%;# /r^*
vel quia fignificat vnam rarioncm primo , qux ^ '*'
exiftendo diuerfimodc conucnit duobus , vel
pluribus, quac dicuntur analogata : ficut hoc
nomcn caupt , & hoc nx)men principium f, &
multa alia nomina , quac diftinguuntui in j.
Mctaph. fignificant vnam rationcm prim6 , ta»-
mcn illa cft in diucrfis fccundvim ordinem.

Alio modo ponitur analogia in vocibusj^
qnia vnum fignificatur per prius , pct vocem,
& rcliquum pcr pofterius , cuius caufa poni-
tur;quia fignificarc fequitur intclligcrc; quod
igitur pcrprius intelligitur aIio,fi fignificetur
per eandcm voccm , per quam & illud aliud,
per prius fignificabitur.

Tcrtio modo ; quia vox vni imponitur pro*
pric , & propter aliquam fimilitudincm ad il-
lud, cui primo imponitur, transfcrtur vox ad
fignificandum aliud, ficut eft in fccundo mo-^
do arquiuocationis , vbi etiam cft quodammo*
do ordo in fignificando ; quia nunquam vox
transfcrtur ad fignificandum aliquid , nifi fup^
ponatur iplam impofiram eflc ad fignificandum
aliquid propric : & hoc fccundum lignificat fo-
li^ra propter aliquam fimilitudinem eius,ad illud
cui primo imponitur.

Voccs analogicae primo modo videntur cA j^

fc apudLogicum fimplicitcrvniuoc»; quiaGc^
nus , fecundiim Logicum , eft fimpliciter vni-
uocum , lic^t ratio , quam prim6 fignificat , di-
uerfis &pcciebus fccundiim ordincm conueniar.
Jn omni enim geriere efi vmtm primitm , tjued eji
menjura omntum poneriorum, pcr Arift. 1 u.Met;}pht
cont. i. &inde. Fortfe tamcn non eftomnino
fimile dc vocibus fic analogici^ , & dc Gencre
rcfpcdlu Spccierum ; quia licct gcncris fpecies,
inter (c habeant ordincm fccundiim pcrfcdius,
Sc imperfcdlius ioeflendo,tamcn in participando
H } r4

n^

Super Prjedicamenta

rationcm Generis, non habcnt ordincmjquia
«quc prirri6 omncs participantnaturam Gencris.
nam ajquc immediatc prsdicatur Gcnus de pri-
mis fpecicbus condiuidcntibus ipfum , & tunc
nulla cft differentia in primitate, intcr iftas pras-
dicationes , Alhedo efi color , Nigredo eficolor , li-
cet comparando albedinem , & nigredincm in-
tcr fe , albedo fit pcrfcdior. Sed in vocibus quac
ponuntur analogice primo modo , eft ordo inter
participantia , in participando illud : ficut non
cft acque prim6/«*f , CMtJk , & materia , nec fortc
xquc primo contrarietas , & contrAdiSlio , oppojitio.
-f Secundus modus analogiae fupradiAus , vidc-

turimpoflibilis ; quiacontingit ignoratc fimpli-
citcr prius , quando nomen imponitur pofterio-
ri •, quia pofterius fimpliciter poteft eflc nobis
prins , & ira prius intelligi, & prius fignificari.
Si ergo fecundo^vox ifta imponatur priori fim-
plicitci, raanifefturacft , quodnon fignificabitur
pcr poftcriiis , illud cui primo imponitur ; quia
illud fcmel fighificauit prim6,igitur fcmper. Vox
enim poftquam impofita cft , non nnitatur in
fignificando illud,cui imponitur : igitur ordo
rcrura non concludit ordinem in fignificationc
vocum.

Ratio pofita ad hoc, non vidctur valcre j quia
ilgnificarc non fequitur intelligere , ncccllarisl
confequentia, ficut cfFcdus ncceftari^ caufam
■^ rcquirit : quia aliquod poteft intcHigi prius alio,

tcmpore , & natura , n^c taraen tunc ugnificari;
non enim necefle cft , vt intelligcns voccm , im-
ponat ei quod intcUigit ; fedadhuc eft adplaci-
ntt«vi« tum , vt imponac , vcl non : fed ifta propofitio,
fignificMre fetjmtur intelligere , intclligenda eft , vt
illud fine quo non,quianon potcft aliquid figni-
iicari, nifi pri6s intelligatur, fcd ncc fequitur ne-
ceflari^ , nec quo ad confirailcm ordinem in in-
tciligendo,& fignificando.
^ Scd quomodo dcbeat vox poni analogica apud

Logicum , tcrtius modus videtur probatifllimus}
quia alitcr non vidctur dilFcrcntia intdr primum
modum jequiuocationis , & fecundum. Nam fi,
vcl vtrobique voxiignificarcr plura aeque prim6,
vel fi in fecundo modo fignificaret tantiim illud,
cui conucnit proprii ,tunc ille modus non vi-
detur efle «quiuocationis : quia illa vox ef-
fct fimpliciter vniuoca \ quia tantum vnum fig-
nificans.

Sed qualitercunque fit dc modo ponendi ana-
logiam, nullus iftorum modorum vidctur conue-
nirc enti , rcfpeftu decem Praedicameniorum.
Qu6d non primus , probant omncs rationes ad
oppofitum. Similiter non \ idetur ifta haberc or-
dinem in participatido m;quia de quolibet pra:-
dicatur in qwd , & per fe primo modo , & imme-
diat^. Secundus modus noneftpoflibilis apud
Logicum. Tcrtius modus non cft ad propofi-
tui\i ; quia hoc nomcn , w/, non videtur tranf-
ferri a Siibftantia ad Accidens ,propter aliquam
fimilitudinem Accidentis ab Subftantiam , ctim
de vtroquc praedicetur in tpud , per Ariftot. 4.
Metaph. & iia de netitro improprte. Similiter ac-
cidentia prius funt in fenfu,qu<tm fubftantia: igi-
tur & in intelle6lu ; igitur pofllibilc eft eis impo-
ni nomen fignificans ipfa , non per habitadinera
ad Subftantiam , & etiamfi Accidens fignifica-
rctur per hocnomen ens , vtattributum fubftan-
ftiz : igltur fignificaretur fub propria rationc;
qiiia rario attributi eft propria ratio accidentis:
igicut fimpliciter eft ens zquiuocuro Subftamiac,

& Accidenti ; quia vtrumque fignificat fub pro«
pria ratione.

Propter hoc dicendum, qu6d hocnomen, w/,
fimpliciter eft squinocum primo modo xquiuo-
cationis , ad hxc dccera Genera prima , prarcipuc
propter hoc vltimum ; quia ccrtum eft fubftan-
tiam fignificari fub propria ratione , & accidens
alio modo ; quia fi fub rationc propria fignificc-
tur accidcns per hoc nomen tns , hoc eflet fibi
proprium , fub rationc , qua attribuitur fubftan-
tiac , vcl fub aliqua alia ccnfimili , illa eft pro-
pria ratio accidentis : adhuc fequicur vtrumque
fignificare fub propria ratione.

Intelligendum tamen eft , quod vox quar apud
Logicum fimpliciter acquiuoca cft , quia fcilicet
sque primo importat multa;apud autem Mctaph.
vcl Naturalem , qui non confiderant vocem in
fignificando , fed ca qua: fignificantur fecun-
dum id,quod funt,e(t analoga, propter illud
quod ca qua: fignificat ,licct inquantum fignifi-
cantur , non habcant ordinem , ramen inquan-
tum cxiftunt, habcnt ordinem inrer fe. Idcd
ens a Mctaph.in ^.Metaph- text.com. 1. & 7. tcxr.
com. 14. & 15. ponitur analogum ad Subftan-
tiam, & Aceidcns ; quia fciliccthsc quac Cgni-
ficantur , in effendo habcnt ordinem , fed apud
Logicum eft fimplicitcr acquiuocum ; quia m-
quantum fignificantur per vocem , «cquc primd
fignificantur.

Ad primum argumentum principale dico,qu6d
circa ens non eft contradidlio , niu fafta diftin-
dlionc , vel fupponcndo ens accipi in aflirmati-
ua,& negatiua,pro eodem:& boc modo cft
contradidlioinarquiuocis; quia tunc fumuntur
Vtvniuoca,quiatantiim pro vno fignificato.

Ad fecundumdico,qu6d quantum eft de vi fer-
monis , non contrahitur ens per aliquod addi-
tum, nifi aequiuocum pofHt contrahi , tamcn pcf
aliquid additum potefi fieri ; vel cfle contraitio,

2no ad vtentes, vt refcrant intcUedumad idemj
cut nomina- propria conrrahuntur per cogno-
minafuperaddita,quo ad vfura Ioquentium,non
quo ad ugnificationem vocis in fe.

Ad teriium ncgo omnem confequentiam ab
cnte,iad aliquid,& econuerfo , nifi priiis fadl4 >di-
ftindionc , & fumpto ente pro illo fignificato,
& tunc non eft propric confequentia , Sidfta/t'
tia,igiturens,Ccd illatio eiufdcm ex fc.

Ad probationem confcqucnti* dico, quod
Anteccdens ,quod cft fimplex,poteft cfle verum,
finc confcquentemultiplici , nifi confcquens fu-
maturinvno fenfu;quia ipfum,vt multiplex,
neceft verum,nec falfum,fed diftinguendum.

Ad quartum dico , quod haec eft multiplex,
Sublianti^ efi nihil , ficut hacc , Suhiljmtiaefi non
f»7/,&eftvcra inaUquo fenfu;quia Subftantia
«ft nulla Qualitas , vel non Qualitas , quia *//-
<juid,c\x\yis negationem importat nihil , non vi-
detur cfle commiinius quam ens , cum cxpona-
tur alujuidt id eft, aliqua res, & res non eft cora-
muniusente.

Ad quintum patet ; quia pracdicari in miid de
Subftantia , & dc Quantitatc , incft enti fumpto
acquiuoc^ : nec iequitur , pracdicaium ita eflc
idcm , ficut modus pracdicandi , vt fip^ didlum
cft ; quia ad vnitatcm fpcciei modi prsdicandf,
fufficit vnicas proporrionis in his , qdbus ineft
talismodus.

Ad fextum dico , qu6d pojfhile aequiuocc cft
nomen primx intencionis , fiue impofitionis , 5r

J>

3 Qu^flio IV. fi

n^

ftcundz. JPrimo modo , fignificat potentiara,
vcl ordincm ad adiim,& diuidit cns,& cft atqui-
uocum,/icutadus in diucrfisgcncribus.

Sccundo modo.fignificat modum compofitio-
nis,&iftomodo non cft aquiuocum , & non
cft minilis communc cntc , quod diuiditur in de-
ccm Przdicamcnta , & cft vniuocum , ficut cat-
tera inrcntionalia. Hoc modo proccdunt proba-
tioncs dc confcqucntia , & contradi<Sbionc , haec
diftindio plurics potcft habcri j. Metaph.cap.
dc Potcntia.

Ad fcptimum dico , qu6d diiiifio incipit ficab
vno, quali modo vnius cft diuifio j diuifio autem
entis in deccm Gencra , eft diuifio vnius non ge-
ncris, fcd vocis in fignificationcs , &ide6incipit
fic ab vno,fi:ih*cet,vna vocc.
I O. Ad o(9:auum dico , qu6d non omnis mulritu-

do reducitur ad vnum , quod nihil fit illius mul-
citudinis : ficut multitudo prime caufie , & cau-
fatorum , non rcducitur ad ah'quod vnum, extra
illam mnltitudinem i quia fic rcqucrctur aliquid
cfte prius primo : fcd tota illa multitudo reduci-
tur ad vnum , quod cft aliquid illius multitudi-
nis , cui alia attribuuntut , vt ad primam cau-
fam. Ita in propofito , multitudo Subftantiz,
& Accidentis , rcduciturad vnitatem fijbftantia:,
non autem alicuius , quod fit cxtra hanc multi-
tudincm.

Ad aliud de 7.Phyf. dico, qu6d Ariftotcles in-
telligit ibi de compararionc , quac eftfccundiim
aliquam natutam participatam ab vtroque cxtre-
mo , fccundiim magis , & miniis ; quiamagis , &
minis non faciunt squiuocationcm : fed talis
comparatio non eft fccundum cns , fed compa-
ratio , quac eft fccundum ordincm aliquorura ad
inuicem. Eft enim AccidcnsminuscnsSubftan-
tii , fcih'cct in cifendo habct ordincm ad Sub-
ftantiam , & haec comparatio non requirit vni-
uocationcm.

Ad aliud argumentum de fubic<Sko Metaphyfi-
ca: dico , quod ad vnitatem fcicntix fufficit vni-
tas analogiac in fubicdo , vt dctcrminatur 4.
Metaph. fcilicet , quod omnia , quibus conuenit
jfubicdum fcicntiae , habeant per fe , attriba-
tioncm ad vnum primum in eirendo , & cog-
nofcendo.

Ciim oftenditur fubieftum cfle neceflarii vni-
tiocum , dico , qu6d omnes illz au<^oritates , Sc
probationes , procedunt dc fubicdo deraonftra-
tionis.Quando autem fubie^him fcientiae eft ana-
logum , de illo fecundum fc non fiunt demon-
ftrationes , fed de primo , ad quod omniaalia at-
tribuuntur ; quia ad determinandum de multis
analogatis fumcit deterrainare de primo,adquod
omni3aliaattribuuntur,vt dicitur in principio 7.
Metaph. Ncc eft inconucniens de fubiefto Icien-
tix fecundiim fe,nullam paflionem oftendi,quan-
do eft analogum , fi tamen pafliones oftcndantur
dc primo,ad quod alia attribuunrur.

Ad aliud dico,qu6d Arift.innuit in ratione ve-
rtoH efle vniuocum,in principiis fcmpitetnorum»
&ipfis fempitemis : & conccdo etiam, qu6d ve-
rMm,quod confequitur entitatem rei in fc,fit vni-
uocum omnibus fubftantiis:& em efle vniuocum
ilhs ; fcd cx hocnon fequitur , «r/eflc vninocum
decem Generibus ; quia omnes fubftantia: funt in
vno Gencre.

Ad illud autem, quod accipitutin areumento,
qu6d orania funt cauf«,vel caufara,& illis em eft
vniuocum;ergo omaibus.Dico,qu6d^4»/2i,& C4f'

II.

/itMm,vmtierfiU 8cpmiaiUre,Sc multx huiufmodi
difFeientiz,non tantum confequunturM/,fccun-
diim rationemeius communcm,fed in particula-
ri,vt in eodem Gencrc,vel in cadcm Specic ; licut
in gcncrationc vniuoca , caufa , & caulatum func
eiuldem fpcciei. Vnde ad formam argumenti di-
co , quod dicitur de caufa, & caufato , eft vniuo-
cum , vcrum eft , quando funt eiuldcm gcneris,
non autem dc omni caufa , & caufato ; quia non
eft dc Subftantia,& Accidcnte.

Ad aliuddico,qu6d Principia cognofcimiu intptM'-
tttm terminos co£no/cimtu,vt dicitur i.Pofter.& idei
illud principium poteft cffe notiflimum,cuius vc-
ritaseftnotiflima,cognitisterminis:vndeccrtitu-
dini principij non rcpugnat multiplicitastcrmi-
norum : nec cft aiiquid certius habens tcrminos
non multiplices ; quia aliud non eft ita mauife-
ftum,cognitis tcrminis.

Ad aliud concedi poteft maior , quia primum
obiciStum intclleftus poteft vnico adu intelligcn-
di intelligi , quod non contingit de zquiuoco>
quia in a:quiuoco nuUus conceptus eft idcm, fed
fola vox. Ad minorem dico, quod primum obic-
€tam intelle(5fcus,cft fubftantia;quia,vt dicit Arift,
in principio 7. Metaph.text.com.4. SuhflMitia efi
primum emniumentium cognitieiie , quod non intcl-
ligitur de prioritatetemporis,ftd naturae, fcilicet
quod cognitio cius cft pcrfeiSliflima.

Ad auftoritatem Auiccnnac potcft concedi vera j 1,
fic, quod accipit f»/,pro vno fignificato, quod cft
primii,fcilicet fubftantia. Vcl dicitur fortc, quod
duplex eft ratio, a qua hoc nomcn Juhfitirttia, im-
ponitur, fcilicct, cflcndi, & fubftandi ; ens autcm
imponitur ab a6tu cflcndi : fed adus cflendi vide-
tur ratio fimpIicior,quam adfcus fubftandi,& idco
ens prim6 occurrit intellc<5lui , quo ad rationcm,
i qua eft nominis impofitio ; quia fimpliciflima:
fcd quo ad eflcntiam fignificatam,y*(^«i«^i«intd-
ligitur,quandoCT/ primo intclligitur. Hoc patct
in aliis nominibus fynonimis;quia illa,cflentiam
eandem fignificanr,tamcn imponuntur k diucrfa
ratione,ficut/<«/'fef,&/'«n»,& quando intclligitur
eflentia fignificata per vnum,intellicitur cflcntia ^t

fignificata per aliudiquia cadcm eft:lcd non opor- ' i

tet ea cointelligi quantum ad rationes , a quibus
cft irnpofitio nominum.

Adaliud dico, quod diccns m, non dicit fub-
ftantiam, nec accidens : fi illud eft verum, fi tan-
tum intelligitur , quantum ad rationes a quibus
nomina imponuntur,non autem quo ad eflentias
fignificaias.

Ad aliud dico,qu6d illa ratio,^ quaimponitur.
ens , non eft vna , lcd aequiuoca in diuerfis , ficuc
&ens.

Contra, ratio entis non eft cadcm rationi fub-
ftantiz per prius di6b,neque rationi \ qua impo-
nif ur oomen accidentis : fed fimplicior vtraqne;
igitut c^m in vtraquc includatut , vtraque habet
illam cum illo addito ; ergo illud cft commune
vtriquc.

Dici poteft , qu6d ratio eflcndi , cft fimplicioc
ratione fubftandi;& xquiuoce fumpta,eft fimpli-
ciorratione accidendi , & ita zquiuoce fumpta,
conucnit vni, & alteri : &ita poteft efle aequiuo-
cum illis, licer neutri fit omnino idcm , fied fim- r^.
plicius vtroque ; quia non eft vniuoc^ fumptum ohhoit <■•«.
fimplicius V troquc. "* rt^mf!».

Contra refponfionem daum ad argumentum '^«'"^•-
antepcnultimum , fcilicct de obiedo infcllcdus, th^taTii^i,
atguitur fic : Nihil cognofcitur ab aliqua viout r, UQmt.
H 4 nin

131

Super Pr^EcIicamenta

Solutit,

niCi quod participat rationem primi obicdi il-
lius virtutis ; fi igitur Subftantia fit primum ob*
ie«5tum intelk(5lus , cum accidcns non fit fub-
ftantia , non per fc intelligcretur , quod cft ma-
nifefte falfum ; quia Accidcns cft pcr fe fenfi-
bile, igiturintelligibile. Maior patct; quia nihil
per fc videtur, nin colorarum, vel lux : nihilper
lc auditur,nifi fonus ; & fic de csteris.

Poteft dici,qu6d non oportet omhe per fe cog>
nofcibilc ab aliqua virtute,fufcipere prjedicatio-
nem primi obiedi iliius virtutis in redoifcd fuf-
ficit quod habcat per fe habitudinem,inquantum
cognofcitur, adprimum obieiftum iJh'us virtutis.
Senfibilia enim communia, per Ariftotclem i. de
Anima, tejrt.com.6 $.& inde,funtper fe fenfibilia
ab omnibus,vcl pluribus ieafibus,nec tamen pro'
prium obiecftum aJicuiusfcnfus prxdicatur de eis
iil re«3:o,quia »««>«"»«, 8cjigur/t non eft color , vel
fbnus. Sed ideo per fefentiuntiir;quia habentper
fe habitudinem , & attributionem , inquantum
cognofcuntur,ad propria fcnfibilia ; quia faciunt
diuerfitatem in modo fentiendi , & immutandi
{enfus a fenfibili proprio ; fic accidcnria inquan-
tum cognofcuntur ab intelledtu , habeut per fe
attributionem ad fubftantiam,licct non fint fub-
ftantisjideo ftat,qu6d per fe intelligantur.

py£quiu0ca dicuntur , quoram folum nome»
commune eft , fecundum vero -i/iud nomen
ratiofubftmtiA diuerfa,vt animal,homo,
dr quodpingitur inpradicamentii.Ctijp i .

Q^ iE S T I O V.

Vtrum definitio ^qttittocorumjit bona.

Conimbr. Complut. Hurtado , Rnnius.ToIctUs, Soco,&
ottiDcs reccntiotes in Antcprzdicatnenta.

QV6dnonvidetur, primo expaftc defii?iti}

jtrgument» ^"^ 1^^^ ^^ concrctum, & illud non habet dc-
tr» parte ne- finitionenl, quia nec genus,per Ariftotelem in 3 .

i*tlHll.

Topic. cap. I .igitur,&<?.

Itcm plurale nihil aliud eft,qu^m fingularc
geminatum,per Prifcianum : igitur /e^uiuoca non
cft aliud , qu^m teptittocMniy & ^uiuocunt; fed to-
tum copulattim non cft vnum definibile: ergo
■ncc illud in plurali numero. Patet , quia totum
copulatum hon eft vnum ; quia copulatio vulc
poni inter diuerfa , fic poteft argui generaliter,
ftullam definitionem , datam dc aliquo in plura-
li^efte conuenicntcm.

Item j hic non ponuntur genus, &c diffcrentia:
ergo non eft defitiitio. Confequentia patet per
Atift.6.Topic.cap.4. & Boetium lib.Diuifionum.
kem contraparticulas fingulas arguiturJrimo
fic , fi «quiuoca dicuntur, igitur funt voces ; quia
vocis eft dici pcr fe : fed voces funt nomina ; er-
go non funt , quorum funt nomina : ergo prima
particula , & fecunda , fcilicec quorum , &c.^ re-
pugnanc.

Item, fi folum nomcn eft communc ; ergo ni-
hil aliud hoc feqilitur ex intcllcdtu exclufionis;
crgo fupcrfluii^bftca addere , & ratio fuhSlAntU
efiditterfi.

Item,a:quiuoca non definitmtnr ;"ttgo non ha-
fcent rationem fubftantiar,id eft,dcfinittoncmef-
/errtfalcm : igitur nec eft eorum fubflantiat ratio
eadcim » ncc diucrfa > qtiianuHa yic- -ho& fecun-

diim illud nomen , fccundum quod funt aequi-
uoca , cuius tamen oppofitum ponitur in defi-
nitione.

Item contra exemplum , fi animal jcquiuoc^
conueniat homini pi6lo , & homini vcro ; pari
rationc , nomen quodlibct erit aequiuocum ve-
rae naturx , & eius fimilitudini, & ita omnis pro-
pofitio diftinguenda , & nuUa vcra fimpliciter.
Similiter hic videtur cffe fallacia fecundiim quid,
ad fimplicitcr , Hemo pi£ltik ; er£e htmo , & non
aequiuocationis.

Icem , homo , vt de eo dicitur intentio fpecici,
& vtdicitur de fuppofito , folum habetnomen
commune , 8c non eft aequiuocum ; igitur , &c.
Probatio prima propofitionis , ponendo defini-
tioncm pro nomine , aliter eft falfa ; quia animal
rationale non eft fpecies , fed definitio ; Specics
autem & definitio filnt oppofitac intentiones;
ergo, &c. Probatio fecunda? propofitionis, fi cf^
fcc arquiuocum tunc hic , homo eft Jpecies : Socratet
efthomo ; ergoy &c. non effet fallacia figura: didio-
nis,nec Accidentis:quorum vtrumque cft falfum,
Confcquentia patet,quia vbi eft adualis mul-
tiplicitas,ibi racionc illius eiufdem non eft phan-
laftica mulciplicitas : fic enim idem vcre fignifi-
caret raulta, & tantiam apparenter , quod eft di-
cere incompodibilia. Similiter in fallacia Acci*
dentis, terminusvariatuseftvnusfeciidijm figni-
ficationem ; quia loci extra diftionem non pec-
cant contra (;ontradidionem : & aliter noh cflet
accidens locusaptifHmus ad dccipiendum , intet
locos Sophifticos extra didioncm:ergo non funt
in eodem paralogifmo , rationeeiufdem , ^qui-
uocatio , & figura didionis : ncc jequiuocatio, &
fallacia Accidcncis, &c. Sed in przedido paralo-^
gifmo rarione medij eft figura didionis , & fal*
lacia Accidcntisrigitur non eftffquiuocatio.

Ad oppofitum eft Ariftoteles.

Ad quaeftionem dicendum , qu6d ifta notifi*
catio fafis conuenicnter datur de vtquiuocis
arquiuocatis. Vbi intelligendum eft, quod 2C|Ui-
uocacio di(5ba,a(Stiue , dicit habitudinem vnius in
ratione figni admulta in ratione fignificatorum,
& pafUuc econuerfo,& ita jcquiuocum inclu-
dit duplicem relacionem , & aftiue fumptum,
&pafnue : fcilicet habitudinem ad xquiuocans,
tjua relatio eft fuppofitionis ; & habitudi-
nem ad aliud aequiuocatum , quae relatio eft
aequiparantis : non enim dicitur atlefte Jjdus
squiuocatum ad canis., nifi pcr refpe(Slum ad ani-
mal Iatrabile,quae duo funt asquiuocata. Harc du-
plex relatio patet refolucndo nomen tujuiuocum^
id cft , xquc vocans ratione prima: partfS^j dici-
tur ad aliud , quod cft aeque cum eo ; rationc fe-
cundae dicitur ad vecans : propterergo relatio-
nem squiparantiae , datur notificatio in plurali,
ficut caetcra huiufmodi rclatiua dcfiniuntur in 5.
Mctaph. text. non habente com. ftmiliaydijfimiliay
ontraria,8cc.

Propter relationem aliam , ponitut correlati
uum definitijinhabitudincqua dicitur ad ipfumj
quorum vt fignificatornmy2/«»» nomen cemmune eft^
vt fignum , & per fequens , fcilicet ratio fubftan~
tia eft diuer/a, ponkvLi differentia aequiuocatorum.
Et nonftimitur ibi ratio pro definitione ex gene-
-r*,& differentia;quia prima gencra,qua: non ha-
bcnt rationcm talem , funt aequiuoca , in hoc
nomine ent ; fed ratio /ubiiat^iA , id eft , ellcntia-
lis intelle(5lus , eft diucrfus , & quia aequiuocata
in vno oomine, poflunciu dio vniuocari , & ibi

habcre

Cenelufii.

Xqttiueeath
duflictm di-
cit habftudi"

Quseftio VI.

5-

6.

habere tationem eandem : ide^ adiiingitury?<wi-
ilum iUudntmen, ideft>eilentialis intelledus cqui-
uocatorum eft diuerfus , inquantum de eis dici-
tur zquiuocans,licet in alio vniuoc»nte (ic eilen'
tialis intelleftus corum idem.

Si autem dicatur , quod tUcnntiir ponitur pro
ctnmffiMntHr, idelt , Qinz conceptus , & qu6d conf
ceptus /it de cfTentia a:quiuocatorum ; poteft di-
ci , qu6defl: vera definitio , & per illam primam
particulam diatmm;f onitar genus ; per reliquas,
correlaciuum dcfinici,& diiferencia.

Ad primura argumentum dico , quod concre-
tum habet Genus^&Differentia^refpeduquorum
eft quidilicccrefpcdlu fubflancix , tit denomina-
ciuum»& concrctumiquia in omni generc,ell re-
perire qtud, pcr Ariftotclcm,& fic pcr illa fui ge-
neris poteft definiri.

Vel poceft dici,qu6d cftnotificatio; & conce-
ptus qui intcUigicur pcr dicuntur, non cft deef-
fentia a:quiuocati,led fubicdum cius.

Ad fccundum dici poteft,qu6d omnia relatiua
dcquiparantia; , conuenientcr dcfiniuncur iti plu-
rali)VC pacct in j. Mctaph. vbi multa huiufmodi
relaciua de/iniuncurf& omnia in plurali ; quia fic
eorum intclledtus , cft magis finitus , inquancum
denominat vtrumque extremum. Quod aucem
dicit Prifcianus deplurali,intelligendum cft.quo
ad naturam conftrudtionis, non quoad vnitaccm
forms fignificata.

Ad cercium conccdendam cft quod non fit ve-
ra definicio.

Vcl potcft dici,qu6d in dcfinitioneaccidcnti^
concrcti,prim6 debctponi fubicdum.vc hic,w-
nten eji w*,fic cft in propofico.

Ad quarcum dico , quod definicio dacur de
xquiuocacis, & non fequitur , illa dicuntur , igltur
/unt vocei, conccj^tns cnim dicicur per vocen?, vn-
de fi duo,pcr diuerfas voces , exprimanteundem
cbnceptum,dicemus quod idcm dicunc. Vcl cx-
ponatur(/iV«nMr,idcft,concipiuncur.

Ad quincum poteft dici,qu6d cx h.oc,/olum,na-
men commune efi , non fequitur : igitur ratio fubr
ftantix eft diuecfa~;quia,&fi fequicur,non cflera-
tionem fubftantis communcm,non tamen diuet-
fam raciohcm fubftanciz.

Vcl aliccr, licet fcquerccur, poteft dici ,qu6d
y5/«»ircfcrcur ad zquiuqcans : ad quod definicum
rcfcrrur, fecundiim rclacioncm fuppoficionis , &
fequchsyfcilicet ratio/ithfiantidefi diiierfa, refertuc
ad asquiuocata in fc,& ita non petcinet ad idem<
Alitcrdicendum magis ad propofitum , qu6d
asquiuocata habent rationcm diivrfam , fccun-
dum nomcn a:quiuocans,ideft,inquancum zqui-
uocancur inillo : fed zquiuocancia , non habcne
aliam racionem.

Ad fexcum dicitur,qu6d haec incencio ttjuiuocdt
vt fumicurpro «quiuocatis,vniaocacft:& itadc-
(iniri poccfl , licet illa quibus incfthsc intcntio,
nonfiinc vniuoca ,necdcfinibilia>.ficuchzcin-
tcmio generMliJfimum,e(i dcfinibilis,& dcfinicur ^
Porphyrio,liccc fiibftancia,vel aliud cui incfthfc
incencio,non dcfiniacur.

Ad fepcimum poceft dici, qu6d non incclligir,
hocnomcn dnimal.c^Te aequiuocum,ad hominem
verum,& pidum,fcd fi cfrcc,mai»ifcftam efl^tibi,
quod folum nomen effet commune , & nuIU ra>
tio, ficutcommuniccrde cxemplis nonmuUum
curatjfiifi qu6d Hnt vera, vt funt ad propofitum,
hoc eft,qu6d ars fua,fit veta in eis,

Ad vlcimuro poteft dici , qu6d terminus non

m

eft aequiuocos ad diuerfiw acceptiones , quia
non fignificat , ncc confignificac illas , ncquc eft
fimphciccr vniuocus, vt fumitur fub iliis ; quia
nulla cft ratio hominis vna,fecundi^m quam vcrc
praedicacur dceo fpccies, & fccundum quam ipfc
pracdicacur dc Socrace.

Concra hoc,omne przdicatum cft vniuocom,
vela;quiuocum, Tcl dcnominaciuum ; fedhomo,
non prxdicacur de inrentionc , &fuppofIto vni-
uoce, ncc a;quiuocc per fe : igitur denominatiu^,
quod falfum cft; quia przdicaturin quidde fup-
pofito.

Ad hoc dici potcft,qu6d quodcanque pr^ dica-
tum dc aliquo vno,cft rcfpeftu cius vniuocu,vcl
xquiuocum.vcl denominatiuDm; fcd nonquod-
cunque pracdicatum de multis , eft rcfpeAu mul-
torum , aliquo iftorum trium modorum fe ha-
fccns. Sed rcfpcdu vnius , vno modo & rcfpcftu
alterius alio modo , vt coloratum prxdicatur dc
corpore,&albo,nonvnomodo, fcd dcalbo vni-
uoce,& i»f«i<i, &decorporcdcnominatiuc : fic
quodlibct nomen prxdicaturde fuppofito vni-
uocc,dc intcncionc vct6 , nuUodidorum modo-
rum,quiaeftpraedicatio pcraccidcns , vel faltcra
reducitur ad pracdicationem denominaciuam.

Fniuoca 'uero dicuntur , quorum nomen com-
mune efi:^ fecundum illudnomen eacLem
fuhfimtid. ratio,S>Lc. Cap. i.

Qji^ ^ s T I o VI.
Vtrum Definitio yniuocorumfithona.

y\Ae cttato!s ^utfi.^

Vldctur qu6d non , & potcft argui pcr ttia '•

prima argumcnta , fada ad prxccdcntctti -rf»x«"»""«
quasftioncm, & confimilitcc foluuntur , ficuc ibi ^S*,J!^''
func foluca.

ltem,alhum prxdicatur de honnne,& decquo,
fccundum eandem tationem , alitcr cnim cffec
xquiuocum ,& tamennoncft vniuocum prxdi-
catum , refpedu iftorum , quia cft denominati-
uum. Similiter arguicur dc omni prxdicaco de-
nominatiuo , & maxime dc intentionibus ; quia
boc prxdicatum,^«niM,dicitur fecundum eandem
tationcm dc Subfbantia, & Quantitate,& tamen
non cft vniuocum ; quia cft denominatiuum : &
vniuocum, & dcnominatiuum funt oppofiii mo^
di pcxdicandi,ficuc vniuocum,& xquiuocum.

Itcm i omniaxquiaoca habcnt. idem nomen,
fcilicct hoc nomen,d^uinoca,Sc candcm rationem
fubftantiae,idcft,effencialcm, fccundum illud no-
men , fcilicet racionem xquiuocorum : igictu fi
diAa dcfinicioeflec conucnicns,omnia xquiuoca
efrcnt vniuoca,quod falfum eft; quia oppofitum
prxdicatur de oppofito.

Itcm,quorumfubfUntia>ideft,ratiocf7entialis,
cft eadcm, ipfa funt eadem cflentialiter : fed vni-
uoca vniuocata , habent eandem rationem fub-
ftantix vniuocantis ; ergo omnia vniuoca.cflcnc
eadem cfrentiajiter , quod falfum eft;quia &c ho-
mo,&afinus,cfIcnc idcm cfrcncialicer.

Ad oppofitam cA Ariftoteles.

Diccndum,qu6d cA notificatioconuenicns,&
poteft conuenicnt.cr inteUigi de vniuocacis fic,
yniu»cd/i(nt,<jitmtm non vt fignificatorurm, efi m-
men vniuocancis C00im«ffr,quia iliud nomen, non

fignificac

ne^aiiM»,

Cnulmfit.

134

Super PrzEdicamenta

/ignificataliquod vniuocatoram, (eA quorum,vt
contcntorum fub vniuocante, eft nomen vniuo-
cantis communejd" rMiofubfiantU vniuocatorum
eaiemfecHndum illudnomen vniuocan$^& tunc nul-
lum nomen vniuocum vniuocanseftdenomina-
tiuum rcfpedtu eiufdcm ,quiadenominatiuira-
tio,non e/l ratio rubftantialis denominatorum.

Similiter poteft intelligi dc vniuocantibus,
primo fic : Fniuocantia/knt, ^uomm nomen, vt par-
tis x.on\.\%,commune eft vni\ioc!iZiSy& ratiojubfianti*
vniuocantis eadem vniuocatis fecundum iHud no-
vien. Non autempotuit definitio squiuocorum
intelligi deaequiuocantibus;quiaillorumnone(t
nomen, cum nihil fit squiuocans , nifi fola vox.
Similiter non habent aliquara definitionem j er-
go nec diucrfam , nec eandcm,fed neutrum illo-
rum impcdit hanc definitionem imelligi de vni-
uocantibus, quia & idorum eft nomen , & etiam
ratio ; quia non folum nomen vniuocat , & ifta
habent eandcm rationcm fubftanti*. Ariftoteles
tamen magis videtur intelligcre de vniuocatis,
dicit cmm,vt animal,homo,at^ue bos : communienim
nomine vtra^ue anfmatia nuncupantur , quod mani-
feftum cft dicide vniuocati5,&fubdit deratione
cadcm , fe quU ajfignet vtriujque rationem , quid
vtrum^ue/it in eo , ejuodfitnt animalia , eandem affi-
gnabit vtriufque rationem,<\\ioA fimiliter manifeftc
tefcrtur ad vniuocata.
5 . Ad priroum argumentum dicitur , qu6d nul-

Ad »r£ume- lum dcnominatiuum habct rationcm fubftantia?,
"*«• refpe£tiiillius, rcfpedtu cuius eft denominati-

uum , licct in fuo genete pofHt habere r^tionem
fubftantix, &c ideo nuUum dcnominatiuumprx-
dicacur fccundutn eandcm rationem.
Qbielih. Contra hoc, denominatiuum non rccipit ma-

gis,& minus,nifi rcfpedtu fubiedi,refpe<5lu cuius
eft dcnominaciuum ; fed Ariftotcles in ^.Top.
eontexc.9. ad coneludcndum accidens de aliquo
fecundum magis,& minus, docet confiderarc dc-
finitioncm accidentis, qu6d magis fufcipiat pro-
pofiti,ideft,accidecis rationem,vt albim, qaod cft
coloracum, magis difgtegatiuum vifus : ergo de-
nominatiuum refpedu illiuS , refpedlu cuius eft
denominatiuum,habct rationcm fubftantiai.Pro-
batio primae propofitionis. Porphyrius cap. de
Diffcrentia , dicit , EJ/e autem vnicuiijue , vnum,&
idem efi, netjuefitfcipiem intentionem , nequeremiffio-
»?w,hoc eft , effentia cuiuflibet, confiftit in indi-
uifibili, illam cnim propofitionemadducit; ad
probandum,differentJara non fufcipcrc magis, &
minus, refpediu cuius eft per fe differentia ; ergo
denominatiuum , in fuo geneie, inquantum eft
quid in fe,ex fuo gcnere , & fua differentia , non
rccipit magis,& mintjis: igicur tantumincom-
paratione ad fubic£tum,quod dcnominat.
^^ Poccft dici alicer ad prinium argumentum,

quod homo,Sc equM,non funt vniuocata fub albo,
nec qnaecunquc alia, fub aliquopraEdicato deno-
minatiuojquia vniuoca fimt , quorum cft nomerv
commune , & ratio fubftantiz vniuocantis ea-
dem,qua:racioeftetiameis fubftantiaeratio, licec
non propria : ratio autem albi,vcl cuiufque deno-
minaciui,non eftratio fubftantix denominaciuo-
rum. Scd quia ratio fic eft denominatiuo , quod
prardicacur fecundiim idem nomen , & eandem
racionem fubftantiae dcnominantis. Ideodicen-
dum , qnod definitio de vniuocantibus fic debet
intcUigi, & ratfofitbftantiaeadem^qax ratio eft cf-
ientiaiis vhiuocatis ; quod noneft verum de de-
nominatiuo. Nam fecundum Ariftotelem infe-

riiisjcap.de Subftantia, alhumpradicatur de corpm-y
rationem vero albi pradicari de iUo , impojfibile eft^
quod etl intellig«ndum ita,qu6d illa ratio, fitra-
tio corporis.

Ad (ecundum argumentum, poteft dici dupli- ^^
citer. Vnomodo , conccdendo conclufionem,
quod omnia aequiuocafunt vniuoca , quiaxqui-
uoca vt ^»/^,funt vniuoca vt modtu, nec praedica-
tur oppofitum de oppofito,nifi forte vt in refpe-
Ctiuis. Vel alirer dicitur , quod non fequicur,
aequiuoca habent hoc nomcn commune , a^ui-
siocum , & rationem fubftantialcm huius ean-
dcm ; igitur habent idem nomen , & candem ta-
tionem; fed eft fallacia, afecundumquid,ad fim-
plicicer ; quia habere hanc rationcm eandcm, eft
fimpliciter habcre diuerfam rationem , & fecun-
diim quid eandem : ficut conuenire in di%ren-
tia, eft conuenire fecundum quid,&differre fim-
plicitec.

Ad tettium dico , quod quorum cft ratio fub-
ftancias propria,& completa eadcm, ipfa funt ea-
dem, fed vniuocatorum non eft racio eadem pro-
pria,licet ratio vniuocantis fit eadem cis, quia il-
la nulli vniuocato eft piopria.

Vf animali homo,atque bos. Commum enim
nomine vtraque animalia nuncupanr-
tur , & efi fubfiantia ratio eadem , &c,
Cap. cod.

Q_y X s T I o VII.

Vtrum Gemsjit Fniuocum S^eciehus.

Vide citatot jutJl.i.Vniuerfalium,^ q.^.huitu.

QVod non vidctur ; quia per Ariftotclcm 7. '•

Phyficorum,cont.i4. fecundum vniuocum, ■^''gumtnt»
poteft fieri coraparaiio:fedfecandum Genus non Ilff^^ *
fit comparatio , fecundum ipfum ibidem , tcxt.
com.5i.eigo,&c.

Item,fi Genus effet vniuocum, tanta effet vni-
tas Geneiis , quanta Speciei ; confcquens eft fal-
fum , pei Aiiftotclem y. Mecaph. de Vno, cext.
com. I i.qui dicit,qu6d vnumjpecie infert vnumge-
mine , & non e conuer/o : igitur antcccdcns falfum.
ProbatioconfequentiaB,Species non eft vnum in
cxiftendo,fcd tot quotfuppofita:quianon exiftit
nifi in fuppofitis, fcd tantura eft vnum fecund6m
dcfinitionem,& vnum obieftum intellcdus : fcd
vttamquevnitatem habet Genus, dato,qu6d fic
vniuocumiigitui,&e.

Itcm,quod eft vniuocum in multis, non cft fc-
cundumfediucifuminillis:fed Genus cftfecun-
dum fc diueifum iii diueifis Specicbus , & non
fccundum accidcns, pei Aiiftotclem f. Metaph.
cap. I o.Diuerfa autemJpecieficunSmfe funtgenera.
igitui,&c.Maioi patei;quia tunc fecundura idcm
cffct Gcnus vnum,& multum in Spcciebus.

Item Genus prxdicatum de quacunque Sp»-
cicpraedicat illud totum, quod illa Species : igi-
tur ficut nuUa Spccies cft vniuoca diucrfis Spe-
ciebus.ita nec Genus. Et confirmatur pcr Arifto-
telem 7. Metaph. tcxt. coro.^j. Genw nihil eft
praterSpecies,4utfieft,e/i vtmateria;igit\xt nOn pr?-
didat aliud ab illis.

Ad oppofitum cft Aiiftoteles.

Itcm,alitei non poneietur Genus in definitio- t,
nc alicuius Specici , ficut ncc aequiuocum, poni-

tur

Qu^ftio VIIL

CttcUtft.

DtAikm.
StUtti».

tur fn definirione jeqaiaocorum » cum dicic Ad-
ftotcles 6.Top.cap.4.^ 7>Mecaph.coiu.43.f»«fAi<
ni defimtimeptntndHm tjl Genm.

Icem in cquiuocis non eft prius,nec pofterius,
quia fola vox cft communis : fcd Gcnus pcius cft
■Speciebus: igitur,&c.

Ad quacftionem diccndum , qu^d Genus eft

praedicacum vniuocum Speciebus:quiaprxdica-

cur fecundum idem nomcn,& fecundum candem

racionem de ipHs^quz ratio,fiue deHni(io,cft ra-

tio fubftancia; iliis Speciebus , liccc non propria;

quia Genus praedicacur de illis ineptid , per Por-

phyrium. Sed ciimomni vniuoco correfpondeac

in re aliqua vnitas.alicer rubftanti2,& accidenci,

eftcc aliquid vniaocum,dubium eft, quid Hc illud

vnum in re,a quo fumicur vtnuocatio Gencris.Ec

poceft dici, qu6d omnia vnius Generis , aliquam

incer fc conuenientiam habent in fubftancia»

«jiiam non habenc cum aliis aliorum Generum,

quod cognofcitBt ex identitateoperationis , vel

paOlonis in (ingularibus : illud eft in Speciebus

imperfedtum & potentiale, quia diuerfa: Species,

haocnc diuerfas formas perfcftiuas : aliquid igi-

(uc maceriale in qmnibus Speciebus , Hue flc ma>

teria, (lue forma incompleca exiftens in omnibus

huius Genecis , & non alterius-, quod eft princi-

pium alicuius operationis communis, vel pafHo-

nis in eis,eft illud vnum in re,quodcumintelIe-

£bus coniiderat, non vt in hoc coniiderac i^fum,

fecundum fe cflentialiter efte in differentibus

fpecie , & ei attribuit intencioncm generis , &

quanco Genus commanius , canco eins in ce mi-

nor eft vnicas,& ica nomen generist de fuo primo

incelleftuimporcacaliquid, quod eft materiale

in Speciebus:caroen per modum cocius,vc diftum

cft priiis.

Adprimum dico, quod non f^cundtjm omne
vniuocum fic comparacio, (edfecundum fpeciem
acomam cantum,ideft,fpccialifnmam, vt ioidici-
tur. Vcl aliter , qu<Sd vniuocum apud Logicum,
dicituromne illud, quod jper vnam rationem de-
uenit apud intcUedhim , fecundum quan(tlicicuc
de mulcisrapud Nacuralem vcr6 non cft omne ca-
Ie,fed tantum qaod eft vnum fecundum vtcimam
fbrmam compIetiuam,vnde dicitur y.PhyGcorii.
In Genere mnlu Utmt tujiuuocatitnei , quod tamen
Logicus non coneedit.Vnde fi dicacuc fccundum
orane vniuocum fieci comparacionem , intclii-i
gendum eft tanttim devniuoco fecundiim Na-
turalem , quod eft tantum Species fpecialifnma:
non de omni vniuoco,quo ad Logicum,quomo-
dio Genus eft vniuocum.

Ad fecundum dico , quod maioc eft vnitas (n
re,^ qua fumicur vniuocatio Specici, qu^m It qua
Generis ; quia ibi eft vnitas fornue completiuae,
hictantumalicuiusmateriaIis,&incompIeti.Vn-
dead formam dico,qu6d duabus Speciei vnic^-
tibus ibi enumeratis , eft Geaus vnum,fcd tertia
omittitur,in qua SpcciesexcedicGenus.

Ad cercium dico , qu^d ibi eft aequiuocatio;
qaia,y?»ini!/»my?,poceft fumi e£fe^uc,.fiue fblica-
ric, vc fumicuc per fe in cenio modo , fiuc exclu-
dcndo aliamcaufam ■, &omaibQS his modisma-
ioceft vera , & minorfalfa. Alio modo fumicuf,
ficundum fit^toMX. j.Mecaph.vc fcilicec opponicur
fecun£im accidens , quod aggregat in fe diuerfas
efTencias^vt homo albus:8c cunc ens fecundum fe,eft
quodlibechabens vnam eflenciam : ifto modo
cft maior falfa,& minor vcra,& fic incelligic Ari-
ftocelcs ;. Mecaph. quia Geuus eft dioifum per

DifFerencias,quxDifrerenti«,noa accidunt fibi,
qgia DifFerentiz non faciunc vnum fecund^u»
accidcns cum Genere,fed vnum eflencialicer. t
Ad quarcum pacec , dicendo quod prima pro-
poficio, fcilicccC?Mw prddicAt totum, fic intcUi-
genda eft,fcilicec macerialc , per modum cocius,
quod fecundiim fe cft vniuocum : & camen in
Speciebus focmalicer diuerfificatur: &ita,nu-
ior eft vnitas Gcnerisinfe.qu^m Specicrum,in-
qjaaocum diffccunc pcr differenciam , quia nuUa
diffeceucia eft in incellciku gencris,fed cconucrfo
cft de Speciebus.

Denominatiua, vero dicmtur qu£cunque ak
aliquofolo differentia cufu ,fecu»dum no-
men hahent affelUtionem-.vt k Gr/tmmO'
tica Grammaticw, dr afortitudinefortts.
Cap.eod.

Qjr ^STio VIII.

Vtrum Dertominatiuum idem figniftcet
quod 'ahfiraSium,

D.Tliqm. «i x.d.il. qutfl.i.Mrtic.i., <$• 7. Metaph. /»At.
Simpltcius & Ammonias in Antefrddiemmentu. Caret.
taf.d* Gtnere Albertus rro^. I . M/.4 Mafius ihidtm fiB.
l.fM4/).).Di(lacus a Ie s V dijps.q.i. loan. Angl.& BraC
fu}tr h»ne qutfliontm. Matoca in txfcfititne PrtdieMM,
rtxt.i. DoStot i» x.dt^. i t.j. i ,». 1 8.

QVaeritur circa definitionem Dencmiinatiao-
mm,vtrumdifferantfolecafu fciliccr fola ca-
dentia ad fubiedlum ^ principalibus,^ quibus ha-
bent dtnom\nnia'ntm,jtnetiamdiffiirant inftgni-
ficato , & hoc eft qaaefcre , P^trumdenomnatiuum
idemjignificety^utd alfjha£lum,(cilicet focmam can-
cum.vel aliad , vc fubiedum. Ec quod fignificec
fubiedum , videcur ; quia fignificare eft intellc-
dlum confticuerc , per Ariftotelemi. Pcrihcrm.
cap.de Verbo,vbi dicit, Etfignificant<di«pdd,cen^
flituit enim intelleElum tjui dicit, fcd nomcn concre-
tum prolatum.conftituit intelledum fubic^fti^cr-
go illud fignificat. Probatio minoris, conftituic
intelledlum accidentis,& illud impofSbile eft in-
tcUigere finc fubiedlo : tum qaia impofCbile eft,
ipfum effe fine fubiedlo , & hiMm^uod^e fkutfi
habetad effefic adveritatem,ide{t, ad cognitionem
veram,z.Metaph. coniext.4. tum quia Subflamia
efiprirmtm ommum eogmtione, per Ariftotclem 7.
Metaph.context.4. ergo nihil ugnificacur fine il-
la.Pcr hoc cciam probacur , qudd fubiedum pri-
tnh fignificacur ; quia. illad'prim6 incelligitur
prolati voce ; quia accidcns non poccft finc illo
incelligi , & illud eft pcius cognicione accidcnce,
per Aciftocelem y.Mctaph.contcxt.^.

Item cerminus idem fupponit, quod fignificat:
fed terminus accidcncalis conccccus fupponic
fubie£lum:ergo- Maior pacccquiatecminus fup>
ponens,ex hoc,quodfupponic,non habecnouum
fignificacum. Probacio miooris per Ariftocelem
i.Pofterior.text.jj.hzceft per accidens,«/^«i»«^
/t^MOT, quia fignificat , qnod iliud cui accidic al-
f«wf,eft Itgnum. igicur illudcui accidit 4/^»« , vc
fubicftum,ibi fupponitorper^/hvm.

Icem,idem fignincac nomen,& definitio 4. Me-
taph. concexc.18. "^atio , tfuam figruficat nomen,efi
definitia; fed definitio concteti , habcc in fe fub-
iedltun,& acddens ; igitor nomcn hoc fignificar.

Minor

136

Super Pr^dicamenta

Miaorpatet per Atiftotelem 1117, Mctapb.con-
text.4.& inde^dicentem > <\QhAAecidemdefmitMr
perfibftamiam.

Item,diclk> exclufiua excludit quodlibet>quo(i
0^: extra per fe lignificatum termini , fed talis di-
^Jlio exclufiua.addita termino concreto > non ex-
(dudit rubiedlum;igitur,&c. PrQbatio minoris ; fi
dico , TantUm album currit , non ex^ludit corpus
currerc} quia includitur in eo.Probatio,fequitur,
TdHtfira albnm CHrrit , igitur album currit , & vltr^}
igitur oorpKf c«rri>,igitur <l primo ad vltimum>e^0
corpH4 currit : & ita corpns non excluditur.

Item.hoc vidctur per audoritatcm Commen-
tatoris fuper i.Phyficorum contexr.i j. vbi dicit,
quod Nomtn concretum fignlficatformam , ^ fubie-
Sum.Sc I t.Metaph.contcxt.;4.dicit Commcnt»-
to r,qu6d (Ignificac ambo.

Itera , Ariftoteles in 7. Metaph. context.26,
dicit , quod in di(3;is fecundum accidens, non eft
idem ifuod quii efi , cum illo cuiiu efi, propter du-
plcx fign(ficare,vt mnficum,ic album:\^\t\xz huiuf-
modi (ignificant duo.
I,, Ad oppofitum eft Atiftotelcs hic,dicens,qu6d

penominatiua differuntfolo cafit aprincipalibnt. ergo
non (ignificatoifed abftra6lanon ngniiicantfub-
icdum , quia tunc non eftent in aliquo generc;
ergo nec denominatiua.

Item.inferius cap.de Subftantia,dicit>qu6d 4/-
kum.Coha} qualitaiem fignificat.

Item , Commcntator f . Metaph. com.4. dicit
Ariftotelcm velle > qu6d tani;um fignjficet for-
mam. Et ratio huius eft ; quia aliter cftct nuga-
Y tio,addendo accidcns cum fubiedto , quod vide-

tur inconuenicns. Confequentia pacet i quia po-
ncndo rationem concreti loco nominis > idem
fubie(^um bis diceretur.

Ifcm.fi concretura fignificct fubic<Stum;igitur
hxc,album efl ligmtm , cftet fccundijm fc^quia fiib-
iedum quo ad fuum fignificatum , natumeilet
per fe (vipponerc,& pratdicatum eflet de eflc fub-
iedti 5 co«fcqucns tamen cft falfum per Ariftotc-
lem i.Poft.cont.3j.

hertiffialbum fignificet fubie<5):um,& acciclcn? >
Cicat homo albue , igitur eftet fecundum accidcns,
quod videtur clTe contra-Ariftotelcm j. Metaph.
context. 14. quiadiuidit ibi «ffj fecundi^m fc in
decem Genera.

Itcm.fi conctetum fignificaretfubie^lum.tunc
non dcfinitetur per additamentum. Confequen-
jtia patet > quia tunc quicquid poneretiir in eius
definition«,eftet de racione cflfcntiali eius:confe-
quens eft contra Atiftotelem 7. Metaph.cont.| 3.
& circiter.

Itcm , impoflibile eft in rebus diuerforum Ge-
ncrum gencraliflimorum, efte aliquam rationern
fubftantiae communem : igitur nomen fignifi-
cans talia duo,non poteft clTc vniuocuni:fed fub-
icdlum , & accidens , funt diucrforum Generum;
crgo fi concretum vtrumqucfignificarct cfle fim-
pliciter aequiuocum , quod non vidctur conue-
niensiquia tunc nuUa propofitio (Impliciter c(Iec
▼cra, in qaa ponitur concretum : nulla etiam in
cis eiTct contradidlioinalla confequentia ; pallio
,etiam non poftet dcmonftrari de fuo fubiedto,
cum fit conctetura : Scin demonftrationenoneftali-
fuid aquiuocum,Tpet Atiftotelem i. Pofterior. Haec
omnia videntuc inconoenientia , & contra Ari-
ftotclcm.&quartam fpccialiter i.Poft.rcxr.i^.
, ^ Ad quxftionem dicendum , qu^d fi contingac

Cinclupt. fubiedum> & accidens vnico a&u intcUigece > &

coiDpofito ex eis vnum nomen imponere , flcut
toti hiltofias Troianac hoc nomen Ilioif illud no>
men non fignificat vtrunque fub propria ratio-
ne , nec eftconcretum concernens aliud a fuo fi-
gnificato : nuUum autem nomcn poteft vtrun-
quc fignificare fub propria ratione> nifi fit aec^ui-
uocum.Inconueniens autcm eft concedere pmne
nomcn concretum efte xquiuocum, quia perirec
finis fermonisi quia vix poflct aliquis dctermina-
tum conceptum cxprimcrc.Idco dicendum,qu6d
nomen concretum non fignificat proprie iubie-
<^ura,fed tantum formam.

Oicerctur forte > quod non eflct zquiuocum>
quia non fignificat vtrunque fubpropriaratio-
nc.fed formam inquantum informantem,& fub-
ie(^um inquantum informabilc.

Contrk > quod non fignificat aliquid fub pro-
priaratione> non fignificat illud : ficut ille,qui
non intelligic aliquid fub propria ratione eius,
non intcUigit illud : ergo eflct diccre fimplici-
cer>non fignificare fubie(9:um.

Itera propria ratio fubie(£ti cft ratio informa-
bilis : igitut nomei) fignificansillud fubratione
informabilis,fignificat illud fub propria rationc,
& ita duo oppofiia diccrentur in illo ferroone.

Vcrumtamen propicr argumcnta > intelligen-
dum,qu6dlicct accidens non fit fine'fubicdo,eft
tamen in fe quxdam cflentia,diftin(5ta ab cflentia
fubic<9;i,licct non adeo perfeiila, nam per Arifto-
telcm I .Top.cap.7./n omnigenere, eft reperire ijuid,
Similiter nifi e(retcfl"entiadiftin(3:a in fc, non ef-
fet pcr fc in alio gencre k fubiedo, quod manifc-
ftc falfum eft : quamlibet autcm eirentiam con-
tingit fub racione propria intclligere,& etiam fi-
gnificare,& tali modo intelligcndi correipondct
modus fignificandi abftra<5bus. Aliomodocon-
tingit incelligcre iftam e(rentiam,inquantum in-
format fubie(3:um , & huic modo intelligcndi
»corrcfpondct modus fignificandi concretus:ficut
igitur eadem cirentia intclligitur fub vtroque
modo intelligendi ; fic idem fignificatur per no-
jncn copcretum , & abftradum , fcd fub diucrfo
modo fignificandi : fcd propter iftum modum fi-
gnificandi forte dicitur fubic(5tum cointcUigi,
non tanqnam intraneum illi intelle<5lui per fe,
fed tanquam ad quod depcndct intcllc(^s acci-
dentis,fub tali modo intclligendi.

Ad primum argumcntum principale dico,qu6d
ficut aliquid conftituitintclle(flutn alicuius, fic
illud fignificat : nomert autcm concrctum non
principaliterconftituicinteIlc<aum fubicdli , fcd
tantum cx hoc , quod illud > cuius prim6 intcllc-
dtum conftituit , fub tali modo intcUigendi > ad
fubiedlum dependet, & ita fign jficat ipfuni : hoc
cft,ex lali modo fignificandi dat intelligcre,qu6d
non eft fignificare, vt nuncloquimur,dcfignifi-
cacione > quae eft rcprzfcntatio alicuius ex impo •
ficione.

Ad probationcm minoris,cijm dicitur.Impof-
fibile eftaccidens incclligi fincfubiedo.Dicoim-
poflibile eife intelligi accidens eiTc fine fubie(Slo,
itaquodly finefitbie£io dicat modum intelledW.
Aliomodo potcft accipi, vt dicatmoduma(5tus
intclligcndi.fub hoc fcnfu > impoifibilecft intel-
ligete acciden» fine fubie£to> ideft,finc hoc,qu6d
fubie(Si;um intelIigatar,&tuncconcedendo illud,
potcft rciponderi fecundum przdi<5la, nifi fubie-
6t\im intelligatar,non vtper feintra intellc<aum
accidentis, fed vc illud , ad quod dependcc intcl-
€l^um,& fic fignificatur.

Alio

Re^oHftaU-
quorum.

RefutatHr,'

Ntta.

Qtitlihet *f'
fentia dupU-
titerpotejt
inielligi.

4-
ta.

Quxdio VIII.

n?

Alio taoio potefl (]i'ci>(]uod accidcns non po-
ceft intclligi Hne fubiediotideft.complctc cogno-
fci,quia ex eifdem efl: aliquid, & cognofcitur.-ta-
tnen potcft cognofci , & intelligi , quod dicitur
per nomen, non cognito fuyedbo , iicut Species
non cognofcitut quideft nmpIiciter,non cogni-
to Gcnete : tamen cognofcitut quid diciturper
noraen,nne cognitione Generis , vt exemplificat
Themirtius fnpt^ lib. V odet. cnibd Ji dicatur puero,
adduc equumytun adducit houem,fid ti^HMm,8c ita co-
gnofcitjquid dicitur pcr nomen , fcd quid e(l per
Genus,& DifFcrentiam, non cognofcit. Et idem
habeturpcr Ariftotelcm in princ.i. Pfiyfic.cont.
5. quod definitum priut cognofcitur dcBnienti-
bas, fic in propofito, poteft accidens cognofci e4
cognitione,quid dicitur per nomen.non cognito
rabie£lo,& ifta cognitio confufafufficit,vt figni-
ficetur. Hoc modo dicendo , poiTct faluari,qu6d
nomen abftradtum fignificat iubieillura,etiam co
niodo,quo concretum,de quo eft dubium. Vide-
cut tamen ptopter probationes minotis fupra po-
iitas, qu6d nomen abftrai£):iim det intel{igerefub-
ieftum.fed non fimiliter , quia concretum in re-
&o,abftra£):um in obliquo,ficut fubiefbum diuer-
limodc ponitur in definitionc vnius , & alterius,
& tunc non eft modus fignificandi concretus
principium intcUigendi fubieftum, ficutfupra
di(Stura cft } fcd ipfum quod fignificatur, proptcr
dcpcndentiam eius ad fubiedum.
y. Si obiiciatur contra hocjquia abftradtum figni-

ficatformam fub propria ratione:igitur non in-
quantum dcpendct ad fubiedtum ; ergo non dat
intelligere fubiedlum. Dici poteft, quod propria
ratio forma: accidcntalis efteflc fubicdli ; & ita
llant fimul,qu6d fignificetur fab propria ratione,
Sc fub modo,vt eft fubiedi. Hoc videtur proba-
bilius,quam dicere qu6d modus fignificandi con-
cretus fitprincipium intelligendifubiedmm,quia
aliter in definitione accidentis abftradi non
oportet poncre fubicdlura , quod eft contra Ari-
ftotelem y.Metaph.contex.^.vbi dicit,qu6dy«^-
fiantia eflprimum emnium definitione , quia in defi-
nitioneomnium ponitur, 8c non c conuerfo.
AUqMtdjirt- £j. ^^j^ obiicitur, quod fubiedum primo figni-
ttr veetm, ncatut quia illud primo intelligitur per vocem.
duplicittriH' Dici potcft , qu6d aliquid primo intelligi per vo-
ttUiiitur. f cm eft duplicitcr : aut finc quo non , aut prim6
ex intcntione imponentis. Primo modo poteft
fubiedlura prim6intelligi:quafi finequononin-
ccUigitur accidens.Secundoraodo nonintelligi-
tur fubicdum prira6, ficut prim6 intcUigitur per
hancvocem./^oMffjanimal, tanquam finequo non
intcUigitut homo,fed non prim6 , quo ad inten-
lionem imponentis.vel profercntis. Alitcr poteft
dici vt fupri, quod non oportct fubiedum intel-
ligi ad intelle^um accidcntis , quid fcilicet dici-
turper nomen,licct oportcat,quo ad complctam
cognitionem accidentis.
»» Ad fccundum principale,concedo quod terini-

nus illud fupponit.quod fignificat : fed non fem-
per pro eo fupponit quod fignificat , fcd tintum
fupponit fignificatum pro fignificato, quandoeft
fuppofitio fimplex , ficut in fuppofitione pcrfo-
nali , communc fupponit pro fuppofitis, &non
fuppofitum ; quia non fignificat fuppofitum. Ad
niinorem dico, qu6d terminus concretus fuppo-
nit pro fubiedo,fcd non fubiedkum.

Ad probationem dico , qu6d haec eft per acci-
dtnStAlhum efi lignum , non quiaW^wmfupponac
fubiedtum ; quia illud cft natum fupponetc , &
Scoti tper, Tom. L

cuncfiillud fupponerecefTet prxdicatio per fe,
qnia fupponeret quod natum eft fupponerc , fed
eft per accidensjquia fignificacum atbi , quod eft
accidens,non eft natum fupponere per fe,& refpe-
(kw talis pr; dicati,fed fupponit pro eo cui accidir.

Contra hoc videtur,qu6d cunn dicitur , alhum j,
tfi /i^nwm.inhoc fignificatar>qu6d cui accidit al-
bum,eft lignum,quod non effet vetum,nifi illud,
cuiacciditalbum,c(ret illudquod fupponitur, &
non tantum pto quo : non enim poteft vet c dici
hanc,AffOTtf cwmV, fignificare Socratem currerc , li-
cct nomo fupponat pro Socrate.

Ad hoc dicitur,qu6d harc propofitio , alhum efi
Vtgnum, fignificat lignum incffe albo , non tamen
pio fc.fcd pro co cui accidit, & ita debct intelligi
auAcH-itas Atiftotelis.Significat enim qu6d cui
accidit album, cft lignum , non tamen quod fup-
ponit , fcd pro quo ; ficut communiter dicitur,
quando fubicAum non eft natum pro alio fup-
ponere refpcAu prxdicati , quam pro hoc , dici-
mus,qu6d prxdicatum fignificatur hnic.inefre,vt
hicA<»w««<mf,quod c«rrwf,fignificatur inelTc fup-
pofito , licct hoc non habeatur ex prima fignin-
catione fermonis : fic cum alhum rcfpedku talis
prxdicati, lignum, non fit natum fupponcrc , nifi
pro fubicdlo , dicitur prxdicatum lignificari ci
inefte.

Ad tertium dicitur, qu6d eft duplex definitio, I>»/f'">»»<^-
vna fiiT)pIiciter,qux cft habentis ^uodquid eft fim- ' *"
pliciter,vr fubftantix:& iftadefinitio tantijm ha-
bet Geuus,&DifFercntiam, qnx funt intra per Ce
intelIe(Sum Speciei , & de illa cft maior vera , &
probatioeius de^.Metaph. Aliaeft dcfinitiopcr Definitit ftr
additamentum,vbi fclicet aliquid addicur prxtcr adJit*mt»-
cnentialiadefiniti,& taliseftaccidentium. Quia fmqitid.
enira accidentia non cognofcuntur completc, Ci-i
nefubie<Slo,&definitiodatur causacompletxco-
gnitionis habendx , ide6 non dcfiniuntur fine
lubiedo , fed quia talis definitio aggregat in fe
aliquid,nondecnentiadefiniti,idc6pIus fignifi-
cat,qukm nomen definiti:& de tali non eft maioc
vera,nec eius probatio.

Ad quartuin dico,qu6d maior eft falfa,quando
quodcxcluditur , comparaturad reale prxdica-
tum ; tuncenim non excludjturnifi diuerfum ab
eo,refpc(3:H prxdicati; quia fyncatcgoremata dif-
ponunt fubiedum, in comparatione ad prxdica-
rum;rc/pe(^uautem prcdicati realis, noneft fub-
ie(flura diuerfum ab accidente concrcto,ide6 non
excluditur. Vndc dicitur communitcr , qu6d ex-
clufio non fcmper excludit aliud fecundum ejfen-
tiam,Ced fecundijm eflc, quod maximc eft verum,
refpe<Sku realis prxdicati.

Ad au(5toritates Commentatotis intelligen-
dumeftqu6dyj^)Sc«rr,extenfiue fumitur pro da-
re intelligere , quia aliter eftet contrarius fibi 4.
Metaphyficx. *«,,

Ad audloritatem Ariftotelis , intelligitur dc
bominealbo, &huiufmodi, dequibuspropofuit
dubitationem in principiocapituli,illa enim func
entla fecundiim accidens , fecundt^m ipfum in j.
Metaph.

Contra pofitionem ficarguitur , fi«/^«m idem
fignificet,qu6d alhedo, fed fub modo concernen-
tis , vel denominantis : ergo de quo dicitur
alhum, yt de homine« dc eo dicetur interpre-
tatio eius , fcilicct alhido , & concernens , quod
nonvidetnr verum. Hic poteft dici , quud illa
non eft interpretatio albi, quia«/^wn tantum fi-
gnificat forniim fub vno modo fignificandi , fed

I t hoc

n^

boc tDinfa^y*iovt£tncernens, fignificat formam
fub duobus modis oppofiiis}quia albedo fignificac
formam fub vno modo , & vt concernens dicic
alium oppoHtum modum.

Si autcm quasratur, qua: cft interprptatio huius
nominis,<i/i»«»»,non eft poflibilc dari, nifi pcr ali-
quod nomen : poflec forma camcn fignificari fub
vno modo fignificandi , quod non cft poflibile,
forcc addito hoc modo,f f concernens,8cc.

Super Pr^dicamenta

fritictfnlia.

frima cfinio
l^iiiuexfO'
pii.

jfrgumenie-
ritm folutio.

3-

JmfMjMtur
ifl* ixfefi'
ti».

^mdo nlterum de alterofradicatur^ vt de
fuifieffo:qu£cun^ue de eo quod pr^dicatur,
dicuntur:omnia hitc, gjr defubie^o dicun-
tur,8cc. Gap. 5 .

Qjr j^ s T 10 IX.

Vtrum hixcreguUJtt '-uerAi Quando al-
tciuni dc akcro pra:dicatur,&c.

Conimb.CoiTipl.Merinero.Ruaio, Fuente jRodrigues , &
communitcr rccentiotcs , e»f it tigulis Bri,dicamento-
rum,

QVod fit falfa vidctur ; quia animal cft prac-
dicattim de homine,& alhHm de animali;er-
go alhrtm de hominc : fecundum iftam ergo ra-
tionem tencrct harc confcqucntia , ammalefial-
bum ; ergo hamo efi albtti; 6c tamcn videtur eflc fal-
lacia Confequentis : fimiliter anteccdens poteft
eftc verum , finc confequente.

Item per hanc regulam,fcqucretur, Snbfiantia,
efl generaliJfimHmJgitur animal efi generaliffimum.

Itcm , fi quid prxdicatur dc praedicato , prae-
dicatur dc fubicdo : fcd prardicatum prafdica-
turdcprajdicato, quia prxdicatum eftprzdica-
tum ; igitur prsdicatumprxdicaturde uibicdloj
igitur fubiedum cft pracdicatum.
Ad oppofitum cft Ariftotclcs.
Ad qua:ftioncm dicendum,qu6d regula eft ve-
ra , quando illa tria fumuntur in eodem gencrc
eflentialitcr ordinata,quicquid praidicatureftcn-
tiaUtct , ficut hic (mmmt fradicari, de prjcdicato
cftentialitcr, pra:dicatur de fubie<ao:cum hoc et-
iam iniclligenda eft regula , quando prsdicatum
intermedium non variapur in comparationead
pracdicatum de ipfo,& ad fubic(au'm,de quo prx-
dicatur.

Per primam conditioncm foluunturduo pri-
ma argumcnta, quia album, 8c generalifiimum,non
prardicantur de animali,& fubftatia eirentialitcr.
Similitcr fecundum fallit pcnes variationcm prae-
dicati intermedij,quia fic arguendo vt ibi,eft fal-
lacia Accidcntis.

Ad tcrtium dicitur , quod regula dcbct intcl-
gi de pradicari fignato in intentionibus , in fun-
damentis vero de prddicari. exercito. Argui-
tur autem in intentionibus cum efie,fet quod
cxcrcetur prxdicatiojidco non tcnct confcquetia.
Cdntra hoc, fccundum omnes conditiones
iftas,harcconfcquentia,«i»»w4/(/?y«^f?4Wi4;»^iV«r
homo eli fitbftantia , eflct bona , quia hic fumuntur
tria cflTentialiter ordinata in eodem generc,nec
variatur pracdicatum intermedium,& arguitur in
primis intentionibus dcprxdicari cxcrcitojfcd
iftaconfequentia non valct:igituromncs pracdi-
£kx conditioncs non faluant veritatem regulac.
Probatio minoris,quia fequitur,<i/iff»f efffiibfian-
tia;erge animal efi fnb}iantia,8>C non fequitur,»^/r«r

homo eftfabftantta ; quia i\h,homo efi /itbftantia , eft
anteccdcns non coucrtibile i(ii,animalefi/ubfian-
X»4;igitur c conucrfo arguedo, eftfallacia Confe-
quetis,,<i pofitionc confequetis,& a propofitione
habcntc plurcs caufas vcritatis ad vnam illarum.

Item nullaconfcqucntiatcnct, nifi invirtute
Syllogifmijfcd fi hacc reducatur in Syilogifmum,
cum homo,Scfitbiiantia,fa.ciint conclufionem,eriiC
cxtrema, & <«»»w<i/medium. Fa£lo igitur antecc-
dentepriori pro maiore, crit Syllogifmusin pri-
ma figura.habens maiorem particularem,qu^ non
valct in quibufcunque terminis , quia forma ar-
guendi in omnibus eft eadem : igiiur ucc confc-
quentia prius valuit.

Iicmforma arguendi cadcm eftineftentiali-
b- s prxdicatis, & non effcntialibus , quia confc-
qucntiatenct cx fignificatione pjropofitionum,
ficut & Syllogifmus:per hac autem, animal efifiib-
fiantia,non fignificatnrmaior idcntitas extrcmo-
rum,qu^m per hinc,animaleftalbum; igitur ex fi-
gnificationefermonis,non plus fignificatur prae-
dicatum vnum cflc idcm homini.qukm alipd. *

Si dicatur , quod efe cft vnio cxtrcmorum , &
idco ralcm vnionem dicit , qualis dcbetur cxtrc-
mis,& ita maior identitas fignificatur hic,apitnal
efifitbBantia,qn)im hic,animalefi albutnf.

Hoc non vidctur efte verum, quia lunc omnis
propofitio dc incffc fimpliciter , fignificaret fe
cffc talem,& omnis propqfitio de incflc.vt nunc^
fignificaret fc efle dc inefle , vt nunc.Et ita expo-
nendo,eflet nugatio , vt hic, homo, vt nunc , eft al-
but , & hic cflet rcpugnantia intelle<auum,Ao»j<?
fimpliciter efi albm , vel necefiario , quod non vide-
tur probabile. Similiter hic eflet nugatio , homa.
necejfario efi animal , vel fimperefi animal , & hic
cflet repugnantia intelleduum , homo , vt nunc, eft
anirnal, Sc fi hoc , igitur oppofitum vnum dimi-
nucrct alccrum , & ita in hac confcquentia , ho-
mo , vt nunc , eft animal ; igitur home eft anitnalt
eflet fallacia fccundiim quid , ad fimpliciter ; &
hic fimilitcr , animal neceftario eft alhum. igitur ani-
maleftalbum , & ita ad illam dc neceflario , non
fcqueretur illa de inclfe , in omnibus terminis,
Quod confequentia non valeat , anirnal necefia-
rio eft album , igitur animal eft album , patct per
Ariftotelem z.Perihcr.cap.i.quia quando eft op-
pofitio in adiedl:o, non tenet a coniundis ad di-
uifa:fimiliter fi valct, ergo confequens non ponit
.nteliedlumoppofitum Anteccdcnti.

Propter tres rationes principalcs poteft di-
ci , quod non fequitur formaliter , animal eft
fubftantia,igiturhomoeftfitbfiantia; ficut nec fcqui-
tat,fubBantia efl alba:igitur <i««OT<i/;quia ex fignifi-
cationefermoniSjVtrobiquc Anteccdens codem
modo fe habct ad Confequcns.

Sed ad quxftioncm nunc eft dicendum , quod
regula eft vera; quia per fe datur defecundis in-
tcntionibus:ficut Logicus debet Ioqui,& fumcn-
do pradicari pt oprie, quod eft prae alio dici , tunc
tantijm, & non plus fignificatur per regulam,
quod eft prius priorc eft prius pofteriore , vel
quodeft fuperius fuperiorceft fuperius inferio-
ce:cuius vcritas nulli dubia eft,& itaconuenien-
tcr ponitur vt regula ; quia cius veritas omnibus
eft nota.

Siautemdicatur, quod Ariftoteles cxemplifi-
cat de rebusprimae incentionis, quomodo igitur
arguendum eft in illis , fecundi^ hanc rcgulam.'
Dico,qu6d Atiftoteles fic cxemplificat , vt homo,
de quodani horaine pracdicatur : anirnal ver6 dc

homine:

QusEftio X.

139

homine : ergo Sc ie quodam homine,vbi fignifi-
cacuc, 4»im4/e(rcntialuer pratdicari dc homine.
Si autem dcbcat cxerceri ifta praedicatio , cum
hoc verbo e/i , oportct ad argucndum recundum
rcgulam,modificare compontionem peraliquid,
quod notct pracdicarum przdicari de fubicdo,
ficut hic fumitur^r«/<V4n , & tunc fic eft arguen-
dum : honuperfeprime modo efl animal , tjHidam ho-
moperfeprimo modoefihomo, velefiemialiter; igitur
^Hidamhemo per fe efl animal. Si autcm abfolut^
arguatur, Animat efl fithfiamia, igiturhomo, nihil
exprimitur in antecedcntc quod nominct ibi vir-
tutcm huius rcgula: ; quia pcr cffe abfoiuti , non
fignificatur praidicatum praedicari.idclt, cflc fub-
icdo priusjvel fupcrius ipfo.

Si autem dicatur , qu6d Ariftotcles fiimitab-
folutc compofitioncm , dicendo Cic,§luidam emm
homo & hemeefl , & animaltfl ; dico , quod intel-
ligit per fe , quia fic cxprefllt prius in fecundis
intentionibus , dicendo , animal prtdicatur de he-
mine, vnde fcquens cft intelligendum fecundum
prxcedcns.
AdsriHmf' Adduo argumentaconcra refponfionem, pa-
«4. ter.

Ad tertium dico , qu6d rcfpcdlu fubieifbi.prae-
dicacum eft prsdicatum,tantum pracdicationey;-
gnata;Ced pracdicatum.refpedu pracdicati,cft pr^-
dicatum.pracdicationc exercita tantura^regula au-
tem eft intelligcnda vtraque praedicatione vni-
formiter fumpta.

Siarguatur, ha:c tenet, animal pridicatur de
homine , vbi eft prajdicatio fignara , & «juidavi he-
mo perfe efl homo,\hi eft pra:dicatio excrcita ; ergo
^uidam homo perfe eft anirnal.

Dico, quod hacc , Ammal prdiicatur de homine,
eft pcr accidcns : non tamcn animal pracdicatur
fecundum accidens , Sc eft vcra pro pracdicatione
exercita,Sc ita vtrobiqueeft veritas,fumcndo vni-
formiccr prxdicationem exercitam.

Diuerforum genertim , ^ nonfui>alternatim
fofitorum diuerfa funt Jpecies & diffe-
rentia , vt animalis ^ fcientiit , &c.
Cap. 4.

Qj/ iE S T I O X.

Vtrum hacregulajtt wera:, Diucrforum
gencrum,&c.

Aix^otMc,^ •j.Mttaph.text.^^.^ i.Toptc.tmp. i j . Ancrrocs
& Aminonius^lf.Ruuius in cap.^.d* rt^Hlis <]H*ft.i. Co-
nimb. *xpUnat.*iufdem cap. Valeta Ub. i . dift. ^. artic.i.
qHtft. 1. Rodrigues in Anttprtd. Scoti quAft. 10. art.x.
Cutfus Catfflclitaaas</M6.t.i» c»f.deRegHiis, ic commu-
nitet cxpofitoies.

/^ Vod fic videtut : cerput cft in gencrc Sub-

Arzumenta V^ftaniix , pct Porphyrium , & in gcnerc
pr» part* af- Quantitas pct Ariftotclem cap.dc Quantitatc.
Itcm pgura cft in generc Quantitatis , quia
Georaeter , qui per (o tantumconfidcratquanti-
tatcs,pcr fe confiderat figuram,&y^r4 cft ingc-
nere Qualitatis, per Ariftotelem cap.de Quali-
tatc.

Item fcientia per fc eft in gcnere Qualitatis}
quia eft in prima fpccic ; & cft pcr fc rclatiuum,
pcr ipfum , cap.de Relationc , & j. Mctaphyfic.
fimilitcr tcxt.com. lo.

Ssotioper.Tom. L

Uem,duplMm,8c dimidiHmCant Quanticatcs per
fc, 8c Relatiua. Similiter proprium cft Qualitati
fimile,\e\ dijftmile did; 8c (ccundum Quantitatcm
a^uale, Sc inatjutde : ergo hac funt in illis Generi-
bus,d: funt per fe relatiua,pcr AriftotcietB cap.dc
Qualitate,& cap.dc Relationc.

Confimiliter arguitur dc multis aliis reiatiuis.

Item , motus videtur ^e in generc Quantita-
tis,& in gencrc A6lionis,vei Paflionis.Primu pro-
batur pcr Ariftotelem ^.Mctaph.tcxt.c.iS.cap.de
Quanto,T«»;'«* efl ^uantitai per wior«iw;igitur mo-
tus magis , & tempus cft pcr fc fpecics quantita-
tis, quia eft quinta fpecies quanticatis concinuc,
per Ariftorelem, igicurmagismocus eft fpccies
quanticacis. Probatio fecundi ; quia omnc ver^
pr^dicatum in abftradlo de aliquo,cft idem ciTcn-
cialicer illi : hic cft \eiz,paffio eflmetM4,Sc atlio eft
motu4 ; igitur,&c.Probatio minot is.haec per fe eft
yetz,patiem mouetur;etgo pafllo cft motus.

Item pcr Ariftotclem j. Phyfic. text. com.4. &
inde. Motus accipit fpeciem a teiminoadquem;
igitur fimiliter & genus; fed per fe tetminus mo-
tus cft in tribus Gcncribui, pcr Ariftotelem ibi-
dem text.com.9.& inde,fcilicetQuantitatc,Qua-
litatc,& Vbi:igitur motus cft pcr fc in illis tribus
Generibus.

Si dicatur, quod morus aequiuocc eftinillis
tribus generibus. Contr<i,motus dicitur dcalte-
ratione,& augmentationc, & loci mutationc.fc-
cundum idemnoiTien,& eandem.rationem eircn-
tialem,fcilicet««ff>« emis in potentia inquantumin
potemia; quac cft ratio eius per Atiftotelcm 3.
Phyficorum cont.6.igitur vniuocc,

Ad oppofitumeft Ariftotcles.

Item,quaedifFerunt in priore, diflferunt in po-
fteriore; igiturqua: difFcrunt gencre, differunt in
quolibetpoftcriore : & nihii idem cftinGcncri-
bus diuerfis generalifTimis.

Ad quaeftionem dicitur,qu6d idem dicitur mul-
tipliciter,vt dicitur i.Top.c6t.j.gcncfe,fpccic,&
numero:& idemnumero triplicitcr,accidente,pro-
prio,& definitione:& in j.Mctaph.tcxi.no habetc
com.dicitur,qu6d»Vf/?f«n</«/?diciturtotmodis,
quot modis vnumfecundHmfe,Cci\.x\Vimexo,C^ecie, Vnum mul~
generc,& proportione;& idemproportione, & idem '¥""" ^**
numere.qao ad duos modos,fcilicct idem accidemet
Scproprie, poteft eflc in diuerfis Gencribus , quit
ammal,Sc color,C\.\ni idem proportione , quia hu-
iufmodi idencicas,eft in fimiliccr fe habcrc : ficut
enim color fe habec ad albedinem , ica animai fe
habcc ad hominem. Similiccr Sccrates Scalbm,
idcm funt zccideme;Socratet,Scdi/ciplinapercepti-
biie , vel riftbHe , funt idem proprio : & fic cadem
manifeftum eft, qu6dfunt in diucrfis generibus.
Jdemjpecie, \e\genere nullomodo eft indiuerfis
Gcncribus gencraliflHmis; vel qtiibufcunqucnon
fubaltcrnis, vt Spccies, vci Diftcrcntia , nifi fort^
idemgenere/uperiore, indiuetCis Gcncribus infcrio-
ribus. Quod autcm idem^ecie,\e\genereinferiore
iion fit in ditlerus Gcnerilms fupcrioribus non
fubaiternis , vt Species , vci Diffetcntia, vidctur
manifcftum ; quia ad eirentiam Spcciei pcrtinct
Genu$;ergo fi idem jpecie,\e\ genere inferiere , effei
in diuctfis Gcneribus fupcrioribus,illa ambo Ge-
ncra cffcnt de cius eilcntia ; igitut iilad non cflet
idem cffcntiaiitcr,quia duo Gencra non fubaltet-
na diueifam efTentiam przdicant.

Sirniliter DifFcrentia,cum Gcnere, facit vnutn
cfrcntiaiiter,fcd cum diuerfis Generibus non fub-
aiternis^Dihii idetp facit efrencialicer;igitui',&c.

1 X Ad

I40

Super Pr^dicamenta

• . Ad primum argamcmum dicit Albertus, quo.d

Ad »rpt' corptu, vt dicit^aaturam aptamad recipiendum

pitnt». tres dimcnnones.eft in gcncre Subftantix;vt no-

tpinat ipfastres dimenfioncsjeftin gcnere Quan-

tiiatis. Primum patct, quia natura incorpurea di-

citur fubftatia,cui repugnat recipercdimefioncs.

Ad fecundum dico,qu6d hoc nomcn,y^»r<»,efl:

vno modo Hgnificans fuperfieiem terminatam li-

neis, & fic eli in genere Quantitatis. Alio moJo

fignificat ipfam claufioncmlincarum, fiuetermi>

nationem , & fic eft in quarta fpecie Qualitatis;

vnde qualitatcs quartx fpecici, dicunturqualita-

;tes eirca Quantitatem.

Ad aliud dicitur,^6d relationes funt per fe in
gencrcRclationis : relatiua vero pofTunc clTc res
aliorum generum , quiailla funt relariua, in qui-
bus fundaturrclatio, & illa funt res aliorum ge-
nerum. Per hoc dicitur ad omnia illa,qu6d liccc
fint relatiua : tamen non func in generc Relatio-
liis,fed in aliis Gcneribus.

Contra.concrctum, & abftradum , fignificant
idem effentialitcr; igitur funtincodem generc.
ergo fi rclationcs funt pcr fe in genere Relatio-
nis,&relatiuacFunt.Confequentiapatct;quiaea-
dcm eft cdentia eiufdcm generis , cum ens fecun-
dum fe diuidatur in decem gcnera.Itemfi relatiua
non cflent ingenereRelationis,nihil dctermina-
tum in cap.de Ad aliquidin Pradicamentis^con-
ueniretaljcuiin illo gcnere,&: itaad dcterminan-
dum dc illo gcnere, eftent omniaimpcrtinentia,
qua:detcrminanturibi , quod vidctur inconuc-
nicns.Primaconfequeptia patct, nec cnim ptima
definitio Ad aliquid,nec fecunda.quara Ariftote-
lesapprobat , nec aliqua proprictas quam ponic,
conuenirctrelacionibus,fed tantum relatiuis,qu^
per hypothefim non funt in gcnere Rclationis.

4.. Ideopoieft dici , qu6d.per|fe relatiuafunt in

genere ReIationis,ficut concreca aliorum funt in
aliis Generibus , de quo dicecur p6ft : & ica nihil
idem eftencialicer eft per fe relatiuum , & fpccics
alteriusgeneris;yc«m«<« ergo a:quiuocumeftad
fignificandum habitum mentis , & ad fignifican-
dumimagincmfcibilis,quasduoeflentiaIitcr func
diucrfa » primo modo eftfpecies Qualitatis , fc-
cundo modo,eft per fe relaciuum.

Adaliuddicitur , quod duplHm , Sc Mmtdiumf
funt per fe in gencrc Rclationis , jion Quantita-
tis : nec hoc dicit Ariftotcles,licct illud cui ineft
duplum per fc.vt duo,fit per Ce quantitas;quia no
oportet accidens elTe in eodcm genere,vel fpecic,
cum fuo fubicdo.Similitcr dc a^uali, & inaquali,
fimiii,$c dijfmili dicendum,qu6d funt relatiua pcr
fe.fcd in gencre Qu.ancitatis,vcl Qualitatis funt,
non vt fpecies.fcd vt propria,vt patet per Arifto-
tclem in vltimaproprietatc Quantitatis,& Qua-
litatis. Poflibilc autem eft de multis, elTe in vno
gcncrc,vt fpeciesjin alio , vi propria ; quia rifibile
ert in generc Subftantia:, vt proprium j in Quali-
tate.vt fpecics.

#-, Ad Atiftotelis audloritatcm dico , quod dicir,

cap.dc Qualitatc,5« comingit idem ejfe relatiuHm,&
^uale, nihilprohibet hocfic idem annumerari in diuer-
fis GeneribHSy^Hodnon efi idemejfentialiter.
Ad aliud de motu dicetur poftea.
Contra poficionem per Ariftotclcm j.Mctaph.
contcxt.12, f^num numerOfinfert vnum fpecie : acci-
dens, & fubiedtum , funt vnum numcro , pcr re-
(ponfionem , & funt in diuerfis gencribus,igitur
idem fpecie potcft cfic in diuerfis gencribus.
Itcmj arguicur pec Syllogifmum expofitorium

in tcrtia figura.fcilicet, Ifteaiinus eftnon Qua-
litasjifte afinus eft non homo:crgo non homo cft
non quaIitas,fumendo in pricmiilis vtrunque cx-
tremum, vt cft lerminus infinitus : & fic conclu«
dendo. Sedfioppofitumdeoppofito ,& propofitum de
fropofito,^ti Ariftotelem z.Top. cap. i z. ergo ho-
mo cft qualitas,.fcd qualicas in abftrad:o ,dc nul-
lo pracdicatur , nifi quod cft ciufdem gcneris;
igitur homo cft in gencre Qualicacis,& eft fub-
ftantia;igitur,&c. Ha:c ratio poteft fieri commu-
niter ad oftendendum omnem affirmatiuam elle
vcram.

Ad primumiftorum poteft dici , qu6d Arifto-
tclcs contcxt.y. prius diftinguit modos vniiu per
accidcns , & poftca vnum ^pr y? diftinxit in illos
modos,fcilicet numero,SiC lpecie,SiCc. & cum fubdic
contexi.8.& inde, vnum numero infertur vnumjpe-
o>,intcIligit tantiim dcvno numcro , vt prius il-
lud pofuit,fciIicet, vt eft modus vniwperfe. Sub-
ie<flum autem,& accidens , fi fint vnum numero,
hoc eft per accidens , & non pcr fc , & ita dc illis
non intelligit iftam confequentiam tcncrc.

Ad aliud dicitur,qu6d regula , Si opofiturn , &c. ^

tcnct de contrariis in fcipfis,dc contradidlDriis e
contrario, vt dicitur fecundo Top. Vnde non cft
argucndum eodem ordine affirmatiue, & negati-
ue,fine fallacia Confequentis:fed eft argucndum
cx oppofito praedicati^ad oppofitum fubiedi.Ar-
guicur aucem Cic,Non homo efi non qualita^,ergo ho-
mo eft <juaUtaf,cjux confequentia non valct,

Concra, arguo e concrario fic , Non homo eft
non qualitas;crgo qualitas eft homo.& Ci h^ceft
vera.igicur &h£ec,/&o»>fl*^^«/i/<V<«,perconucrfio-
nem. Simiiiter tranfponcndo prasmiftas : iginic
non qualitas cft non homo,& vlterius;igitur ho-
mo cft qualitas.e contrario igitur,&c.

Ide6 dicitHralitcr,qu6d Ao»;5&Ao«»o,non op-
ponuniur,vt funt termini infiniti, & finiti;fed vc
non homo ed. teiminQs negatiuus , & ifto modo
conclufio no fequitur in Syllogifmo expoficorio.

Contra, vt cft terminus infinicus , de quolibec 7»
dicicur ^«»j«?,vel non homo.Sc dc nullo eodcm am-
bo;crgo fibi vc fic,concradicunr.

Icem.ncgatioinfinitans, & negans terminum,
non difFeruntquo adfignificatum , quia vtrobi-
que ncgacur fignificatum termini finiti.

Alicer dicitur, qu6d in paralogifmo expofito-
rio,cft fallacia Accidentis,quiamedium variatur,
quia prim6 fumitur, ifie afinm, quantum ad difFe-
rentiam completiuam,per quam eft in fpccie.qua
diftinguitur ab hominc. In alia ifleaftntu eflnon
qualitai,Cmc\\x\xi fecundum formam fubftanti^, in
quaconucnit cum homine,& diftinguitur ab
omni quod eft altedus generis.

Contriljconfimilirer poteft alibi argui, vbi non
poteft dcfcdlus afllgnari talis.ergo nec eft hicper
fc.Confcquens pacet pcr Ariftotclem 2. Elcn-
chorum ,',C2p,i.Ommumorationum, ^uxfitnt pro~
pter idem, eadem filutio r/?.Antecedens patct;quia
fi arguatur fic,Albedo eft non homo. Albedo eft
non afinusjigitur non afinus eft non honio;igitur
homo eft afinus. Aliter potcft dici conccfla con-
clufionc SyIJogifmiexpofitorij,qu6d no fequitur
vlterius,igitur homo cftqualitas; ncc etia,igituc
qualiias homo.Quodauiemdicitur in z.Top.c.i.
in concradifloriis renet econuerfo^manifeftc di-
citurdcconfcqucntia,nonticprsdicationc.

Item , ifta regula , Si eppefitum de oppofite , &c.
tantum intclligenda eft in contrariis : vci fi in
contradi(Soriis , intelligatur de prasdicarionc e

concrario:

QuJEflio XI.

141

contrario , hoc totum verum eft , fi in Antccc-
dcnte eft przdicatio per fc , vel ad minus vniuer-
faliter , (i (int termini oommunes } hoc dico , pro
conuerfione vniuerfalis ^ffirmatiux per contra-

{>ontionem : nunc autem quzcunque concluHo
it iilata per Syllogifmum expoiitoriura , neque
concluditur ciTe vera per fe , neque vniuerfa-
liter,& ided nnllo modo fequitur oppofitum
przdicari de oppofito , neque in feipfo,n'eque in
contrario,&c.

Eorum , qu/efecundum ftuH/tm cemplexhnem
dicuntur:fingulum aut fuhjiantiamjtgni-
fic/it , aut quantitatcm , aut qualitatem,
autad aliquid,aut vbi,aut quando,aut Ji-
tum effe, aut habere , autfacere,aut fati,
&c. Cap.eod.

Q^ iE S T I O XI.

Vtrumftnt tantum decem generdifpntd.

US. {. Auiccnna 7. Aff/. Do£lor in 4. diftind. i j . Plotinas
lib.i.Enn*»de tf.^d/.tj.Scaligct *xtT(it.6%.Ok»ta (futi-
^.5 f .it.Mayion hU.pnffit S.Fonfcca i.Af^r.f.j.Curfus
Conimb. incap.^. Prtjie.qutfi.i. «r/.). Hurtado</>|^.9.
Mtt. ftS.x. Ruuius f .4. in cMp.4. dtprtdie. Rodrigues q.
vnie.in Pr*die.Seeti»rt,i.C\xt{aiC»ime\h.diJ]>.i i .fUdft.
vU.dub.x. Meiinci. hit^ di^. vnie.q.i. Aueifa qMtft.i6.
Ltg.fta.i.

1. ^^Vodnonvidetur: Ens diuiditurinfubftan-

Argumtnt» V^tiam & accidens , in abfoiurum & refpe-

pre p»rt* w- ^kiuum , in cns per fe , & in ens inalio : fed tan-

X4//IM. jj^^ gjH vnum generaliffimum ens abfolutum.vel

ens per fe,vel fubftantia ; igitur tantura cft vnum

prsdicamentum,quod cft accidcns:igitur,&c.

Negatur confequentia, quia ens per fe,eft vni-
uocum omnibus, de quibus dicitur , & ita poteft
cfTe vnum genus:ens per accidens,vel in alio non
eft vniuocura aliis quibus conuenit.

Conxt)i,Jizmim eppofitorum dicitur multiplicitery
& reli^imm.fet Arillotelem i.Top.cap.ii. Sc ve-
rificatur illud in omni genere oppofirorum-, Ci
Igitur ens in fubiedto fit arquiuocum ad nouem,
non ens in fubicfto erit zquiuocum ad tot, & ita
erunt iS.generaliflima.

Item , dato qu6d accidens fit xquiuocum no-
nem Generibus , fequitur qnod non plus conue-
niant accidcntia inter fcqukm vnum eorum cum
fubftantiajquiavtrobique eft tantum conuenien-
tia in aliqul voce aiquiuoca : igitur non erit con-
uenientior diuifio entis in fubftantiam , & acci-
dens,qu^m in ens quando,& in ens non quando:
quia vtrobique vnum diuidens cftvnumgene-
raliffimum,&reliquum diuidens,squiuocum ad
alia nouem Genera.

SeqUitur etiam,qu6d non fit fufficiens diuifio
entis in fubftantiam , & accidens ; quia ttcciderts
cura fit atquiuocum , fumitur pro aliquo fignifi-
cato , &ita fiet diuifio , tantum induogenera-
liffima.

Item ad principale , Qiifdper/itper/ilfundMnti^m
dieitiir,vmfoli canHenit,^et Prifciamiro,huiufmodi
cft generaliffimuroiigitur tant^m vnum eft gene-
raliffiraum.

Item, j .Topic.tcxt. i j .omnii diMi/ic,& multitud*,
redtuitur ^d vnii,^i4od ejiprita iHa multitttdint; tgitur
fi funtmulta generaliffima , aliquod cft vnum
Scotioprr. Tom. I.

ptius illls; fed generaliffimii hihil eft ptius .'^ergo
nec funt multa.

Item,4/^Mm eft vnum aliquid e(rentialiter,quia
per prxdetetminata nihil aliud fignificat , qnira
albedincm : igitur cft in aliquo genere per lc , &
no in genere Qualitatis, quia Qualita» verc prx-
dicatui de omni quod eft per fe in gencrc Quali-
tatis:Qualitas non ytth prardicatur de 4lbo,'\gnyit
album per fe cft in alio genere gencraliffimo.

Ita conuenit arguere dc concreto cuiufcunque
generis accidentis ; igitur fum 1 8. genera acci-
dentiura.

Item , ^4/r prcdicatur de albo, qucro fub ra-
tione cuius Vniucrfalis , non Proprij ; quia non
conuertitur. non Accidentis ; quia non adeft , &
abeft, &c. non DifFerentix ; quia non diftinguit
album ab aliis, non SpeciciTpccialiffim* , quia
prxdicatur de difFiprentibus fpecie ; igitur fub ra-
tione Generis, & non habet fupraueniens gcnus;
igitur f«4/*cftgeneraIiffimum,&non idem quod
Qualitas ; quia ncc habct eafdem Species , quia
nec pradicatur de eifdem ; igitur efl aliud gene-
raIifIimura.Qu.6d etiam qualefit Genus,patet per
Ariftotelem ^.Topicotum cap.6. docentem con-
fiderare Genus in abftradis, per hoc , quod con-
crctum cft in concreto,vel non cft.

Similiter , ficut albedo ad albura , ita coior ad
coloratum:ergopermutando,ficut colorad albc-
dincm , ita coloratura ad albura ; fed color , vcj
qualitas.eft genus albedinis ; ergo qitale eft genus
albi. Qu6d etiara ^uale fit aliud genus k Qualita-
te , pater , quia intcntiones atiribuuntur rei non
abfoJutCjfed vt confidcratur ab intelle(9«;fcd al-
bum fub «lio modo concipitur ab intelledu,
quim albedo, lic^t fit eadem cffcntia ; igiturpo-
teft eirc aliud, habcns intentionem aliam ab al-
bedine.

Item , intentiones funt per fe intcUigibiles,
quia definibiles, & eis in manifeftum eft efTeali-
quid fuperius , & infcrius ; igitur aliquid fuprc-
raura : illud non habet fuperueniens genus ali-
quod iftorum , quia cns fecundi^m fcdiuiditur in
hzc X. in 5. Metaph. cont.4. cft igitur ens in ani-
ma:igitur eft vnum generaliffimum intcntionum
przter hzc omnia.

Item,contingit intelligere non ens, quia & fi-
gnificarcpcr Ariftotelemi. Pofteriorum cont.7.
& in eis eft ratio fuperioris , & inferioris ; crgo
aliquid fupremura illud non contincttK in ali-
quo iftorum decem ; quia nuUum iftorum de illo
przdicarur : ergo eft diftindum generaliffimum
non entium,& ita plura GenCra,qu^m decem.

Item . figmenta concipiuntur ab intelledu, &
ineis eft fuperius,&: inferius;ergo fupreraum;et-
go aliquod gencraliffimum.

Itera, de omnibus iftis , fcilicet intentionibus
non entibus figraetis, fic poteft argui:IntelIeAus
componeos facit compofitiones de eis , quarum
veritatem,vel falfitrtero iudicat,vt patet:igitur &
intellc£lus fimplez ea concipit : igitur fub aliqua
rarionc concipiendi , non fingularis ; igitur vni-
uerfalis,igitur generis,vcl fpeciei,&c.Igitur eftin
eisgencraliffimum. Confcquentia autem fuppo-
fita in omnibus ^s rationibus,fciIicct qu6d fi cft
fuperius in cis,& fuprcmum ; patec per Ariftotc-
lem^. Metaph. cont.17. &"i8. yerimeji,^tudtji
primo vero propin^tumiSc j.eiufdcm cont. 1 6.Prim
efi^Modefiprincipiopropinfuim.Sc ratioQC;quia ali-
ter non efTet ftatus afccndendo , fed proceffus in
infioitum.

I I Ittm

142.

Super Pr^dicamenta

Icem argulcur fimiliter de priuationibus.
Stlutit »i DiGcretuc ad hoc,qu6d concreta,intcntiones>
frtdiHa. ^Qrt cntia,figmenta , priuationes , & quxuis hu-
iufmodi funt in gcnere , pcr redudionem ad ab-
ilrafta, & primae intcntionis entia , quorura funt
figmenta,& priuationes , quia cum communiora
intelligantur prius,minus communibus , oportet
gencraliflima efle primo intelligibiUa : hsc au-
tem non funt intelligibilia , nifi pcr attributio-
nem ad illa , ad qaa: di(^a funt habere habitudi-
nem , ideo non poiTunc poni generaliffima , fcd
ponuntur in Gcncrc per redudionem. Similitcr
ponitur -de potentia , quod eft in Genere per re-
dudionen) ad adum.cuius dicitiir pocentia.

Contra hoc,in omnibus iftis, cft per fc pra:di-
catio fuperioris de infcrioj;i:ergo fub ratione ali-
cuius Vniucrfah's ; quia praidicari proprie , eft
proprium Vninerfalis , nonalterius quam Gene-
ris. Arguatur de fingulis , ficut fupri argutum cft
dcconcrctis : igitur fi non fit proccderein infini-
tam in eis, erit aliquod gcnus non habens fupra-
uenicns genus,igitur generaliffimum;quia fic dc-
finitur gcneraliffimum k Porphyrio ; illud nuUi
iftorum decem eft idem ; quia non habetcafdem
Species ; quia nec de eifdem prxdicatur per fc
primo modo ; igitut eft aliud gencraliffimum ab
iftis decem. Etiam per rationem nuUiusiftorum
deccm pra;dicatur dcfuis \nquid\ ergopernul-
lufti iftorum deccm habet rationcm gcneris , fed
cura aquc ptimo dicatur qaodlibet de fuis Spe-
cicbus , ficut aliquod iftorum dccem defuis, fc-
quitur , qu6d crunt acque primo Genera , & non
per rcdu6tionem ad aliquod iftorum deccm.

Similiter, quod intcr quzlibet prsnumerata
fit Genus , & Species , oftcnditur per duo argu-
menta praefata de concreto. Etiam per hoc,qu6d
i dequolibet iftorum contingit quairere ^uid , &

refponderc per aliquod vniuocum , quod eftin
plus illo,cuius quacritur <jHid : omne prsdicatum
vniuocum in t^uid, quod eft in plus fubicdoeft
gcnusjper Ariftotelem^.Top.cap.ij.Qiiodetiam
in refponfione dicitur, quod oporret generaliffi-
mum efte primo intelligibile , manifeftc falfum
eft:nifi intelligatur refpedlu illorum,quorumeft
pcneraliffimum. Qu^"'-*'-^^ enim non cft pri-
. j mum intelligibile fimplicitcr , fed in fuo gencrc:

ita ponitut intentio primum intclligibile rcfpe-
iftu intentionum fpceialium ; & non cns,refpe(fiu
non entium particulatiurn, &ptiuatio ,re(pe6tu
priuationum particularium ; quia fi contradi<5tio
non entis , vel oppofitum priuationis , prius
occurrat intelledui, particulari ente, & par-
ticulari habitu , fcquitur qu6d non cns , &
priuaiio praeintelligantut fuis particularibus;
quia ens prim6 ducit in cognitionem non
cntis ; & habitus , primo in cognitionem pri-
uationis , nonprimo huius non entis, & huius
priuationis. Sicetiampoteft argui de potentia
refpedku adlus. De concretis , & intentioni-
bus, non eft dubiura,quinfintper fe intelligi-
bilia.
} . Poflet rcfponderi fpecialirer de non ente.priua-

tione,& potentia,qu6d licct fitpradicaio in ^uid
in eis , & fuperiotis, non tamcn ratio Gcncris,&
Specici;quia nullum prxdicatut de pluribus dif-
ferentibus fpecie, vel numero;quia non entiu.vcl
ptiuationum,vel potentiarum fecundum fuam ra-
tionem nulla eft diftindio , fed tanti!imin habi-
tudine ad eorum oppofica.

Contra , tunc aliquid ptxdicatur proprie de

aliquo : imm6 in tptid , & fub ratione nullius
Vniuerfalis , quod npn videtur , cum pmdicari
de plHribtit , fit conuettihile cumVniucrlali. Item
hatceftvera, c*citai npn efi /urditai , pracciscra-
tione fignificatorum ; ergo priuationes diftin-
guuntur , licct earum diftindio fit ab alio , hoc
nonprohibec eas eirefpecies:fic enim fpecies quj
funt in gcnerc Subftantias,differimt pcr formam,
quz forma: non fiint ipfa: fpecies.

Uem,commune w«/r«,nunquam ex fe diftingui-
tur inillisjigitur priuatio non diftinguiturinc^-
citate & furditate , nifipcr aliquaaddita , qu2
cum priuatione conftituunt ifta in fua ratione;
ergo in illis additis abundant hjec k genere : hjec
igitur addita,funt diftcrentia: , licec non itacom-
pletc in cftendojficut difFerentia; Subftantia: ; er-
go ifta: funt dux fpecies differcntes.

Ad orania obiedta , de iftis quinque, concretisf
intentionibui ficundis , priuationibw , non entibuf, &
petentiu,poiVet refponderijquod licct ha:cpoffinc
intcUigi fub aliqua rationc intelligendi , & pra:-
dicariinterfe,fub ratione alicuius Vniuerfalis,
& ftatum cllc ad aliquod vniuerfaliffimum,quod
inquantum attribuitur ei ifta intentio, eft dincr-
fum ab illis decem : tamen ftat tantum cfte dc-
cem generaliffima rerum ; quia non quodlibet
intelligibile , (edens fecundumle diuiditurin
ha:c,j. Mctaph. contcxt. 14. & ita nullum ifto-
rum eft ens fecundiim fe , diftinftum ab illis de-
cem.

Contrk , tunc videtur qu6d Logicus confide-
rans per fc intentioncs , & numerum generaliffi-
morum , tanciim fub hac ratione,fcilicct quaeis
hxcimemio ,generalfjfimum, poffic applicari , de-
berecdicere plura cfte generaliffima, quam de-
cem,quia plura iitis func incelligibilia, quibus in
quancum intelliguntur , poteft intentio attribui;
licat Metaphyficus confiderans ens inquantum
ens, diceret ea tantum clTc dccem , cuius oppofi-
tumvidetur Ariftotelcs dicere hic inlitcra,di-
cens fingulum fignificarefubftantiam, velquali-
tatem , &c. non tamen fingulum ens fignificare
fubftantiam,&c.

Ad oppoficum eft Ariftotclcs.

Ad quxftionem dicendum , qu6d tantum funt
deccm genetaliffima rerum , quorum diftin(3:io
non fumitur penes aliquid logicum tantum , fed
pcnes ipfas cffentias.Ipfa eniui imemw, generalif-
Jimum,e{i tantum variata numcro in iftis , vnde
quo ad id , quod eft difficultatis , quxftio cft ma-
gis Metaphyfica , quam Logica , ide6 fufficienter
hic fcitur, ^«1« itaeft; quamuis fortc Metaphyfi-
cus debeat,vel jpoffit (cite propter ^uid.

Ad primum argumentum dico vt fupra.

Ad primum contra hoc dico, quod ens pcr
fi , 8c non ens perfi , vel ens in fitbicclo , & non
ens infitbieRo ,(nmcomtz<iiGtoxiA ,^ ideo cum
negatio non neget folam-voccm , fedfignifica-
lum, & non poteft vniuoco a<5tu quodlibet Ci-
gnificatum negare , crit jcquiuocum , ficut affir-
matio : fed non ens in fitbie£io non cft idcm,
quod fubftantia , nam non ens , eft non ens in
fubie<3:o ; neque non ensper fi eft accidens , quia
«0« ens,efi non cns per fe ; fed ens non per fi,
idem eft qaod accidens : & ens non in alio , idcm
quod fubftantia ; & primum non contradicit
enti per fe , nec fccundum cnti in fubic<5lo.

Ad aliud potcft dici , quod accidentia con-
ucniunt in aliquo intentionali:vt cft clTe attribu-
lum fabftanti^,vcl poftcrius fi}bftantia,inquoiio

conucnit

Soluth ai
omni»frtdi-

aa.

OhitSlt.

4-

Ctnclnjit,

Ad argu-
ment».

QujEftio XII.

143

conaenic tecidens cum fubftantia. Vel pocen:
conccdi , fi eflct vnum nomcn «quiuoce (ignifi-
cans fubftantiam , & alia generalifllma , vt A,
aequ^ conueniens diuiiio eflct encis in j4.8c f «m»-
Jo y Hcut in fubftanciam , & accidens ; quia vcro-
bique aequiuoci in zquiuocum,& vniuocum.

Ad cercium concra illud dico , quod aequiuo-
cum, adu imporcat omnia fsa ngnificata,& ideo
adu ponit accidens omnia nouem Genera , cum
diuiditut cns in fubftantiam , & accidens. CiW
dicitur, zquiuocumnon accipitur (imul.nifipro
vno fignificato, verum eft ab eodcmincclligcnce:
fcd non minus ipfum fecundum fcomniafuafi-
gnificata fimul ponit, & eo modo fumitur , non
aucem vt intelligitur ab vno.

Ad fecundum principalc dicitur , qu6d fu-
perlaciuum tanium vni conucnit,in vnogencre,
& ica tanci^m vnum eft generaliilimum in vno
genere; fcd non fimplicitcr tantum vnum. Vcl
aliter , qu6d fuperlatiuum dupliciter dicitur , &
cxponitur. ;Vno modo pofitiuc , pcr excefium
«mnium aliorum : aliomodo priuaiiuc , per non
cxcedi ab aliquo alio. Primo modo nullum cft
^eneraliflimum fimpliciter, fed tantiim in ali-
quogenere,id cft, generalius omnibus aiiis in
fuo genere. Sccundo modo , quodlibec iilorum
eft generalifnmum , quia nulium co gencralius,
&iilapropofitio , (juod per/uperahundantiitm dici-
tut, &c. vcra cft , vtfupcrlatiuum exponitur po-
fitiuc:non vt exponitur ptiuatiue, quiamulta
poftunt efte prima , ita qu6d quodlibct illorum
nihileftprius.

Ad tertium di(^um eft prius. Vel poteft dici,
qu6d muititudo Przdicamentorum reducitur ad
vnum,quod cft prima caufa , qua: prior cft cis,
non prxdicatione,fed entitate,^; caufaiitate : &c
ita potcft aliquid cfTc prius eis.

Ad aiiud de concretis dico.qubd eiTentia figni-
ficaca ^ztalbum, eft in gencre Qualitatis ; fed iiia
fub iioc modo inteliigendi,vel fignificadi,non cft
pet fe quaiitas, vcl in genete Quaiitatis , fed per
redudionem, quia , fcilicet cft idem eftentialiter
Mlltedini, quod eft per fc in ilio genere. Eft autem
in aiiquo generaliilimo per fe , fcilicet ih quali,
fed non in aiio. 6^«/^ cnim k (jualitate tantum
difFcrtin modp fignificandi ,qusdifferentia,li-
cet prohibcat przdicationcm vnius de aitero,
non tamenfufficit ad diftinguendum gencra; vel
ad faciendum aliquid efle in diucrfis generibus.

Ad aiiud concedo, ^«4/;, efregeneraiifllmum,
proptcr probationcs ilias , fcd non aliud qu^m
§lualitas. Cijm dicitur , habet alias Species,dico,
qu6d falfum eft. Ciim dicitur , pra:dicatur per
fe de aliis : dico , qu6d faifum efl , quia fpecies
per fe vnius, & aiterius, diftcrunt tantiim in mo-
do fignificandi,

Contr^ , ejuale eft generaliflimum , & qualitas
eft genetaiifnmum , & h«c non funt idem gene-
califlimum ; igitur aiiud. Confequentia pater,
quia circa ens , idem , & diuerfum , includunc
contradiftionem , per ATiftotelem 10. Metaph.
context. 11. Secunda pars Anteccdentis patet;
quiafi cfrcntidcm gencraliflimum , tuncvnum
przdicarctur de altero ; fic , quaUtas ejl qualis , &
vnum dc fpecicbus alterius.

Dici poteft , qu6d funt idem generaliflimam.
Cum oftenditur quod non ; quia vnum non prz-
dicatur de altero , dici poteft , qu6d aliquid eft
idem alij , & non przdicatur dc illo , propter di-
ueifum modutn fignificandi,quz diucrfitas,iic^c

prohibeac przdicationem vnins de altero , non
tamen fumcit ad diftinguendum generaiiffi-
mum , vcl fpecics diucrfas. Similitcr proptec
iftum modum fignificandi , non przdicatur
vnum dc fpeciebus altcrius.ncc tamendeaiiis
fpcciebus przdicatur hoc,& iilud. Secundum
hoc ncganda eft hxc,albedo tfl Species quaiu,qaii
& hxcalbedo eft4jualit,S>c concedendum eft,qu6d
aibum non eft albedo, fed non eft conccdendum,
qu6d funt fpecies alterius generis , nec aliz fpe-
cies i quia plus requireretur ad concedendum
talem diuerfitatem , qu^m ad impediendum mu-
tuam przdicationem de fe inuicem.

Cijm probatur fuperius ea effe diuerfa Gcne-
ra, quia non przdicantut dc eifdem, poteft nega-
ri, quia ezdem funt Specics vtriufque; fed hoc
noneftillud.

Ad aliam probationem, cum dicitur intentio-
nes attribuuntur effentiz , vt inteliigitur ; dico,
quod fccundum modum inteiiigendi abftrad!ti,
vel concreti,non variatur fecundiam Gcnus , vcl
Specicm, licct hoc, non fit illud, &c.

Subjimtiaautem efi, quafroprieprincipali-
ter, ^ maxime dicitur,qud neque defitb-
ie&o dicitur , nec^ue in fuhielio eH , vt
aliquii homo , vel alic[uis e^uus , &c.
Cap. de Subdantia.

Qj/ >ESTIO XII.

Vtrum, aliquis homo, Jit frlma
Subjiantia.

Doftor qutji, i. de^tci* ^ qutSi. i j. in Prtdifsm, Caiet.
l.p»rteqM*ft. }o. Sanchez //&. j.de ^ede. CurfusCo-
nimbr. in explieat.caf.^. defHhftant. ^ qutft.x. in idem
tap. art. j. Ruuius c«p. de ^ecie qutft. 7. Hutt. di^ut. 5.
'Log.fe^.^. Rodiigucz ^tc in explicat. ttxt. Do^toi 5c
feG|. art, i, Auer. qutft.i6.fe£l.x,

QVod fic videtar , audioritate Ariftotelis, i.
qui fic exemplificat dc prima Subftatia , vt Argtunentm
aliquishomo, aliquis equut, & inferius,vbi intcndit /'•»/«';'« «/-

quodiibet aliud a ptimis, dici primis , vel cfTe in "~

eis, arguit fic , Animal pradicatur de homine , igitur
de aliquo homine. pcr aliquem homittem , intcliigcns
primam fubftantiam.

Item,non eft fecunda fubftantia,& inter illam,
& primam non eft medium : igitur eft prima fub-
ftantia. Probatio primz propofitionis,fi cfletfe-
cunda fubftantia, non cffet nifi Species ; fed hoc
eft falfuin, quia hzc cft vcra, NuBiu heme eft Spe~
cies ; igiturfuacontradidtoria faifa.

Item , fi aUtpiit homo , non eflet prima fubftan-
tia, pofTet przdicari de multis,& ita hzc videre-
tur efTe vcra : Omnis homo , efl aUquis homo , quia
non pofTec effe communis ad alia , qu^m ad fup-
poficahominis; fed illa non eft vera. Probatio,
tum quia przdicatum vniuerfalis affirmatiuz,
confunditur tantijm confus^,& ita per accidens,
ad confufionem alterius , vt fubiedii ; igitur po-
teft confundi per fe ; fed ciim dico, uiUftu homo,
non poteft confundi per fe , fic dicendo , Omnii
aUtjuit homo,i\im quia omne przdicatum vniucr-
falis affirmatiuz , poteft efTe fubiedum patticu-
laris conucrtentis illam vniuerfalem , tale non
eft hoc , quod eft alitpiis homo. Si dicatur , hanc,
Omnit homo , eii aliquis homo , conucrtcndam cfFe
in hanc, AUquit home, eft homo.

I 4 Con

ftrmtniua.

144

Super PrjBdicamenta

fritHM Opi-
nu.

l, Concr^ , ift« «litfemnt , mnit homo tfl homo,8c

emHie homo efi aliqHis homo j etgo earujn conuer-
(x difTcrunc.

Ad opponcam, aliquis homo prxdicatur deplu-
xibus -y ergo non eft prima fubftantia.Ancecedens
pacec, quia ifte hoiuo eft aiiquishomo,&ifte
nomo eft aliquis homo.

Icem fequicur, ifte homo turrit : trgo tAiquis homo
cHrrit , & non econuers6 : ergo aliquis homo eft
priii$» ^ ita communius : ecgo non eftprima
fubftancia.

lcem, hsc eft vera , omnis homo eftali^it homo,
tum quia fua concradidlioria eft impoflibilis, ali-
qnis homo non eft aliquis homo ; cum quia quaelibec
iingularis eft veraj igicuc aUquis ^0»i0,praedicatur
de omni homine*, igicur non eft primafubftan-
tia.

Dicicur ad quxftionem , qu6d aliquis homo eft
prima fubftancca , nec dicicuc de mulcis , nifi
a^quiuoce.

Ad fecundumdicicur,qu6d confequencia non
valcc, nifi diftindo confequence,

Ad cercium dicicur, qu6d illa vniuerfaUs eft
falfa , & fua concradiAocia vcra , fumendo , ali-
quis homo, in pracdicaco , pro prima fubftancia, vc
fcilicec ^0mo affirmacur de homine * quia aliquis
homo non eft aliquis homo : vc Socraces non eft
Plaro , indudio non valec , fed eft figuca didio-
nis , procedendo a pluribus decerminatis , ad
vnum,& icacommucacur,^«4/« quid inhocaliquid.
j. Concrk iftudex hoc fequicuc , qu6d advni-

Ht/Htstur. uerfalem non fequicur parcicularis nifi praefaca
diftindlione, Sc quod ad fingulacem nonfequituc
parciculatis,nifi praefaci diftin£i:ione,eciam quod
parcicularis propoficio , non habet contradidlo-
riam, nifi prsfat^ diftin^ionc, & tuncvniuerfa-
lis non fibi conttadicet , fed particulari aiHrma-
tiuz, in hoc fenfu , fingularis nega^iua fufHcicn-
ter contradicerec ; quia in eis eft affirmacio , 6c
negacio eiufdem de eodem , Sc quod parciculacis
pcopoficio non fic fimplicicer fyllogizabilis , &
abfolucc, vel non nifi ficuc fingularis : Sc quod.
nullus Syllogifmus abfoluce valeacj quianullus
conuerfus abfolucc valec, quia in omni Syliogif-
mo , vel in fuo conuecfiuo , eft aliqua propoficio
particularis , quae abfolute non eft fyllogizabilis»
& quod particularis , & indefinica non conuer-
tuncur ; quia vna vc indefinita habet fingulares,
pro caufis vecitatis, quas habet particularis , pro
fenfibus multiplicatis, & quod zquiuocatio non
fit in didlione ; quia nec hemo multiplex in fe eft,
nec aliquis : quia aliquii , nec in fe eft multiplex,
vt manifeftum eft, nec •<n alij addicur. Probatio,
quia additio alicuius non confert fibi nouun^
fignificatum.
4. Quia ifta videntuc niagis incoAueniencia con-

Couthfit tra Aciftocelem in cocaLogica, & concca com-
"DtStrii. muncm nacuram Syllogifmi , & contradidkionis,
qukm exponcre vnam audloriracem Aciftocelis.
Videcur ergo potius dicendum, (^moA aliquis ho-
mo, non eft prima fubftancia, id eft , non fignifi-
cac tantum vnum fuppofitum hominis , ficut ifle
homo proptec inconuenienciapraedida.

Sedpropter au;ftoriracem AriftoteIis,inteIIi-
gendum,qu6d homo de ft indifFerens eft ad mul-
tas acceptiones , fcilicet pro voce, pro intentio-
ne, pro fuppofitis. Signa ergo , ytomnis , aliquis,
fibiaddita indifferentiam ad intentiones , & ad
vocem tollunt, 8c determinant ipfum ad ac-
ipeptioncm tant^m pco fuppofitis ; fed adhuc in

illa acceptione eft indiffetens ad quodcumque
fuppofitum : igituc Ariftoteles volens primam
fubftantiam exprimere,vt diftinguitur contra fe-
cundam , videlicec , vt ei ineft intentio fecundae
fubftantis , &c tamcn quodammodo in generali:
dixit , vt aliquis homo , id eft , quodlibet quod eft
ifte homo.

Alio modo poteft dici, qu6d per aUquishomo»
ponitur prima fubftantia determinata,indetec-
minatc tamen , & per hunc homincm , determi-
nata, & dcterminatc,& tunc exemplificauit Ari-
ftoteles de prima fubftantia decetminaca,licec in-
decerminace, vc de hac, vel illa.

Sed force aUquis homo , non fignificadpcimam
fubftantiam determinatam , neque decerminate,
nec indeterri^nate,Iicet pro illa fupponat,quan-
do eft fubiedbum patticularis propofitionis.
Qu6d non fignificet , patet per vcritatem huius,
Omnis homo efiaUquis homo , prima enim fubftan-
tia dcterminata , fiue dececminatc , fiue indecec-
minace fumpca , non praEdicacur vcre de omni
homine : ica &^0m0,quando eft fubie£l:um inde-
finice, fupponic pcimam fubftanciam decermina-
tam indecerminace : uon camen illam fignificac»
ideo pofterior modus dicendi videcuc conue«
niencior.

Adpcimum argumencum pacecj quia Acifto-
celes nominac primam fubftanciam quodamrao-
do in communi, per commune fumpcum proac-
cepcione profuppofitis.

Ad aliud dico,qu6d aUquis homo eft ens per ac-
cidens , compofitum ex rc prima: intentionis , &
fecundjB : & nec cft prima fubftanria , nec fecun-
da,fcd medium accidentale inter illa : & caleme-
dium inuenitur inter Speciem fpecialiffimam,
& Indiuiduum: \x.homoalhus, licccnonmedium
efTcnciale.

Concrlk , aUquis homo , praedicatur de pluribus
difTercntibus numero in ^Mti , fecundum prsdi-
^a ; igitur eft Species.

Item , ens per accidcns eft compofitum ex re-
bus diuerfbrum Genetum, huiufmodi non eft
aUquishomo , quia modus intelligendihominem
non eft res alicuius generis.

Ad primum poteft dici, qu6d aUquis homo , de
nullo praedicatur in quid , quia ens per accidens
non habct quid.

Contra hoc, tUnc pari rationc praedicatio hxc
non eft in quid , AUquis homo efi animal. Item i.
lib. Elench. cap. 4. dicit Ariftoteles : Eademefl
definitiopropofitionif, & vnitu foUusfrofofitionis , &
rei , & vnius fiUus wiiftatamen vnafolarcs eft
compofitumex reprimae intentionis, &fccun-
d« ; igitur tale compofitum poteft habere defi-
nitionem in quid.

Item , aUquis dicit tantummodo modum in-
telligendi hominem pro fuppofitis, & cantum in
illa accepcione Aow« dicic quid fuppoficorum; igi-
tux taUquit non prohibet homincm prsdicari in
^M/<ideiIIis, immo magis confert ad hoc.

Pro refponfione iftorum oportec incelligere,
quod omne fyncacegorcmacicum in pr«dicato,
eft pars pracdicaci, cuius pcobacio eft pec impof-
fibile: aliccr cx veris fequerecur falfum,fic, Nul-
lut homo efi omnishomo : ifie homo efi homo: fi
fignum in niaiori -non efrcc pars prardicaci, pof-
fcc inferriinconclufionc, Ergeiflehomo nonefi
home, quia ad habcndam idcncicacem maioris cx-
cremitatis , non oporccrcc ipfum fumi in maiori,
& conclufione, cum eodem figno , fi illud non

effcc

Primwnu-
dw tMfetun-
di Arifittt-'
Itm.

x.Utdus.

}. Mtiui,

Ad ttrgumM'

6.

Syneategtrt-
mMtieum in
fradicAto efk
pttrs prtuU-
f»ti.

Qu^ftio XIII.

145

efTct pars pratdicati , ficut manifcftum cft in (e-
cundo modo fecundac figurat ; quia maior cxtrc-
mitas non fumitur cum eodcm figno in conclu-
fionc , & maiore , & ita cx vcris lcquerctur fal-
fum. Item , oftendituroftenfiue magis proptcr
quid , quia fyncatcgorematicum nunquam ha-
bct rcfpcdum ad pricedcns , aliter ncgatio fub-
(cquens compofitioneiT» , poflct propofitionem
faccrc ncgatiuam , ficut & negatio pracccdens;
igitur fyncategorematicum additum przdicato,
non determinat ipfum in comparationc ad fub-
iedlum , & ita non inquantum extremum ; quia
inquantum eft cxtrcmum , rcfpicit aliud cxtrc-
mum; fed omne fyncategorcmaticum determi-
iiat cxtremum, inquantum eft extremum : igitur
nuilum additum tcrmino in pratdicato eft fynca-
tegorcmaticum , fed pars cxtrcmi , quia inquan-
tum cft cxtremum, refpicit aliudcxtrcmum.Ta-
mcn abfolutum intelledlum , tcrminum cui ad-
ditur detern^inar, & ita cft fyncatcgorematicum
rcfpcftu partis praedicati , fed non rcfpedlu prx-
<licati,quia ipfum eft alia pars praedicati: fed fyn-
categorematicum additum fubiefto non eft pars
fubie£li, quia dcterminat illud,cui additur rn
comparatione ad praedicatum.

His vifis , patet ad rationem, quia fic dicen-
do, AlitjHu homoejl animalyed ali<juu tantiim fyn-
categorematicnmj&AoOTctantum fubicftum : &
ideo poteft propofitio cfle per fe, fcd non eftita,
vbi alitjHts horno praedicatur.

Ad aliud dico, quod vntu , & folw poifunt eftc
catcgorematica , vel fyncategorcmatica. Pri-
mo modo intelligit Ariftotcles in i. Elencho-
rum ; quia eadem eftdefinitio rei , & vnitufilius rei,
id cft, rei in fe indiuirx,& ab aliis diuifar,quia il-
lud eft res per fuam eftentiam,non autem intelli-
git, vt vntUt Scfoltu, funt fyncatcgorematica.

Ad tcrtium , conccdo, quod alitjuu , dicit mo-
dum intelligendi hominem pro fuppofitis,tamen
fub tali modo intcUigendi, non poteft homo prae-
dicari, nifi ille modus fit pars praedicati, propter
rationem fupradid^im , & illud totnm non prae-
dicatur in ^MiW.Quod fi poiret/>om0 praedicari fub
tali modo, tantiim manentcmodo, poftet prasdi-
cari in ^uid: &quia nihildiciturSpecics.nifiin-
quantum aptum natum cft praedicari , Acmofub
ifto modo, non potcft filTc Spccics,

Ad aliud fuperius , quod fuic contra rcfpon-
fionem.

Ad fecundum , cum dicitur , ens pcr accidens
cft comppfitum ex rebus diucrforum gcncrum,
iliud potcft negari ; quia quicquid non cft effen-
tiaiitct idcm cum aliquo , fiue fit rcs alterius gc-
neris, fiue non , compofitum cum ilio aiiquo fa-
citcnspcraccidens.

Ad tcrtium principale ,concedohanceflcve-
ram, Omnishemo efi aliejuu hemo, ciimoftendituc
prim6 quod non ; quia prsdicatum non eftcon-
fundibile per fe , nego , nam in contradiftoria
praedidtae vniucrfalis , crit idcm praedicatum>
quod & in ifta,& confuf4m,confuse,& diftribu-
tiuc , ncc alitcr oportet confundibilc per acci-
dens, efle per fc confundibilc. Vcl alitcr poteft
concedi , quod inquantum prxdicatur «/f^wAr ho-
f»0,inteiligitur fpecificare rcm huius verbi«i?,ita
quod prxdicatumcfthoc toia, ettsali^Muhom*:Sc
illud potcftconfundi pcrfignum vniuerfaicaffir-
matiuum immcdiate additum. Per hoc dico ad
aliam probationem;quia iliavniuerfaiisconuer-
citur in hinc,ali^Hod ens, alicjuis hoim,eft homo.

SubilMtia e/f , (juaproprieprincipaliier , &c.

Nota, qn6d diuifio Subftantix in primam , & N#/«.
fccundam , non cft diuifio gencraiimmi in Spc-
cics,fed fubicdi in accidentia; quia fubftantia fe-
cundijm qu6d inteliigitur ( fccundura quam con-
fiderationem pcrtinet ad Logicum) diuiditur ixx.
intenciones fibi accidenccs.

%^lidt vero omnia aut de fubieBis dicuntur
frincipalihus fubjlantiia ; aut infuhteBis
eisfunt. Hoc autem manifejlum eft ex his,
qud per Jingula proponentur : vt animal
de homine frddicatur ; ergo (jr de aliquo
homine pr/tdicatur. Namfi de nullo ali-
quorum hominum , nec emnino de homine
frddicaretur. Rurfus color in corfore eB:
ergoin aliquo corfore. Nam fi non in ali-
quo fingulorum,nec omnino in corfore,hLC.
Cap. eodcm.

Q_V ^STIO XIII.

An ha confequentU Arifiottlti teneantfor-

maltter, Animal prjcdicatur dc

hpmine j ergo dc aliquo

hominc , O^c.

Albcrt. Mag. traH.i.caf ^. Cutfus Cooimbr. txpUn.taf.^.
defubfantia. Tattar.i» hoc cap.dub. i.amV.t.Rodriguez
in txflieathnt ttxt.

QVod non vidctur;^uia necalibi tenent,5/>^ '•

cies pradicatttr de homine : ergo de ali^uo hend- ■^''i'*"'*»*»
mine , vbi eft eadem forma arguendi. prtfvte jw-

Item , videtur cire failacia Confcquentis \ fu-
pcriori non diftributo, ad inferius, &ita pofitio
confequentis, qux confequentia non vaict.

Item, terminus de fe eft indiffcrens ad omncm
fuppofitionem : igitur fi arguatur ab ipfo fumpto
abfoiute, ad ipfum fub vna fuppofitione tantiim,
arguitur ab indifFercntia, ad determinatum,& ita
fit faiiacia Confequentis, ficcft inpropofito.

Item , eadem ratione , qua iila confcquentfa
tenec, videtur idi teneve ^ yinimal pradicatttr de
omnihemine; iptur aliqned animal. fed non valet
ifta : igitur nec illa. Probatio maioris, vtrobique
fic fimilis dcfccnfus , nifi qu6d hic in fubie^o,
ibi in przdicato , quz diucrfitas non impcdit,
cijm omnis vniuerfalis poiHc conucrci, fumptis
cerminis vniformiter. Probatio minoris ; quia
Antecedcns eft vcrum ,& Confequens falfum.

Itcra, pari rationc fequeretnr , animaleflomnu
hem» : ergo alitfued animal, quod non eft vcrum,
quia Antcccdcns verum , & Confequcns faifum;
quia fua contradii^oria vcra. Quod Aniecedens-
nc vcrum , patct ; quia artimal eff home , intjuamum
home; igitttr emnis homo. Antecedens iftius patet,
quia Jlrtimalper natttram heminitm eft hema : igitttr
inquantum heme. Coniequcntia patct pcr Arifto-
tclem texc.j j.i.Priorum,cap.de Rcduplicacione.

Icem, deftruAis primis, animai prxdicatur de
homine, & non de aiiqao hominc, quia nullus
eft; igicur coiilcqaencia non valec. £x hoc eciam
fequicur , aliara conctufionem Ariftocclis efle
falfam, fciiicec <^r/?r»^iir pritni/,8cc. quia eis non
exiftencibus , pofliinc fccundx fubftantiz przdi-
cari de Ce inuiccm pec fe : igitor Sc manerc ; quia

fccun

146

Super Prxdicamenta

fccundam fubftantiatn efTe , cftcfleptsdicatum
eflentialc in genere Subftantix.

Ad oppofuum cft Ariftoteles,& probat vtran-
quc confcqucntiam infcrcndo cx oppofito Con-
fcquentis oppofitum Antecedentis.
j, . Dicendum , quod haec confequentia eft bona,

I. Ctnclujio. ofiimal pndicatur de homine; ergo de ali^HOt fumen-
dopradicari vt hic fumit Ariftotclcs , fcilicet fu-
pcrioris de inferiori in gencre; dccurrit enimfu-
pcr hanc ttgvXzm , ^ando altemm de aiteropra-
dicatHr,8cc.(iax valethanc, §iuod eft prius prio-
re in genere , efl prins pofieriore. Inteiligendum
ctiam, quod hse confcquentia tenet defcenden-
do adiftura houu'nem, vbi eft prima fubftantia
determinata , & determinate ; quia fequitur ,fi
animaleHpriM hornine yigiturifto. fcd Ariftoteies
infercndo, infert de priraafubftantia detcrmina-
ta , indeterminatc tamen , ficut ponitut per hoc,
quod aliquis homo , quia fic fumitur oppofitum
Confequentis.

Sedde aUa confequentia, Co/orf/?»» corpere;
igitur in alitjuo, eft magis dubium, quia non tenct
per regulam fupradiftam. Dicitur, quod tenet
de accidentibus communibus pcr locum a maio-
ri ; quia illaprius infunt primis fubftantiis,qu<im
fecundis ,Iiceteconuerfo contingat deproprio.
Contra hoc, tunc non probat vniucrfaliter om-
nia a!ia a prirais dici de primis , aut elTein eis,
quia non funt accidenria propria.
5 . Poteft dici , quod fecunda confcquentia tcnet

f , Cinclufio, de omni accidcntc reali ; quia nullum tale ineft
communi,nifi mediante fuppofitoaliquo ; igitur
fi Gommuni ineft, ineft fuppofito , indcterminate
t.imen,& fecundum hocintelIigcndum,quod fe-
punda confcquentia non tenet ,defcendendo ad
primara fubftantiam determinatam , & determi-
natc;fcd eft fallacia Confcquentis ,nccfic de-
fccndit Ariftoteles , quia ncc fic fumitur oppofi-
tum Confequemis , fed defcendit ad detetmina-
tam, indetcrminatc tamen.

Adhuc hsEC probatio non videtur fufEcicns,
quia proprium ineft comrauni , & non inquan-
tum ineft fuppofitis , quia inquantum proprium,
ineft primo communi , & fecundiim hoc com-
mune, cft extraneum fuppofitis ; quia fumendo
commune pro medio , vt de co dicitur proprium
primo, & in minore,vt eft in fuppofito, cft falla-
cia Accidcntis,fic, Homoprimo eftrifihili^ ,ii}e efl
homo ; ergo ifte eii primo rifibilis. igitur non omne
accidens reale ineft coramuni inquantum eft in
fuppofitis.

Ideo dicitur,quod vtraque confcquentia tenet
tantummod6 , fumendo commune , vt habet fup-
pofitionem perfonalem , & tunc fecunda confc-
<iucntia tcnet pcr hanc regulam , Nihilineft alicui
fiipponenti di/iHn£iiue promnltii, nifi alictii illorum
indeterminate fimpto infit. Sed tamen prima con-
fequentia videtur tenere abfolute,fine tali fpeci-
ficatione fuppofitionis , quia fignificatum fupc-
rioris , prius eft inferiori j igitur qoicquid cft
prius illo fignificato , cft prius fpppofito, & fc-
cundum hoc tcnet prima confcquenpa. Poteft
dici,qu6d in fuppofitione fimplici fumjtut figni-
^catum pro fignificato,^ non quicquideftprius
/ignificatp fuperioris iilomodo, eftpriusinfe-
riorc,quia fuperioris fignificatum iIloroodo,non
«ft prius inferiorc fed cft ei cxtraneii.vt patet c6-
iungcndo pr^miflas vbi inniaiori ftat terminus
fimpliciter, & in minori dicitur de fuppofitis.
Ex iftis confequentiis probatis cx oppofitis

infert Ariftotclcs , Alia igitur emnia aut defitb-
ieSHtprincipalihtufitbftamiii dicuntur,autfimt in eu.
Quae conclufio ita intelligcnda cft, ficut fcquituc
cx antecedcnte probato , & hoc eft fic, Omnia
alia qus dicuntur dc fecundis fubftantiis,vcl func
in cis,vt habent acceptioncin perfonaIcm,dicun-
tur de primis, vel funt cis.

Ex hac fecunda conclufione infert Ariftote-
lcs tcrtiam ,DeftruEiii igitur primis , impojjibile eft
aliquod aliorurn remanere. Qu« fic cxponitur,
quo ad illud efle , quod alia habent in primis,
quamuis poflint rcmanerc,quoadaliudcfle,vt
quidditatiuum, vel eire intcUigibile.

Contra hanc cxpofitionera, Sccunda fubftan-
tia, inquantum hic fit fermo deea, opponitur
primae , quia diuidunt fubftantiam pcr oppofi-
tum , & per accidens ineft vtrique illorura : nul-
lum autem oppofitura habct cfle in fuo oppofi-
to; igitur nuUum eiTehabct fecunda fubftantia
in priraa ; fecundiim igitur iftam expofitioncm
abfolutc dicetur deftrudis primis ,nullumalio-
rura deftrui. Hoc confirmatur per hoc , quod
Ariftotelcs loqucns de fecunda fubftantia , & ac-
cidentibus , dicit omnia alia aprimis , fed haec in-
quantura habent efle in priraa , non funt alia}
igitur non loquitur dc illis inquautum habenc
cflc in prima fubftantia.

Ideo poteft dici alitcr, quod hxc tertia con-
clufio logicc fumpta, fcilicct de ipfis intentioni-
bus , eft manifetta , fic : Secunda fubftantia dici-
tur rclatiue ad primam, ficut didlum ad illud de
quodicitur:igiturfi primanon eft,fecundanon
eft ; quia Relatiuafuntfimulnatura , per Ariftotc-
lcm infcrius cap. de Relationc. Item accidens
relatiue dicitur ad fubie<2um , loquendo dcin-
tentionibus, & intentio fubicfti, vel fundaiur in
prima fubftantia, vel fecunda ; fi in prima- crgo
dcftrufla prima,non eft fubieiSumillius acciden-
ris ; fi non eft fubiedum , igitur nec accidens,per
hanc Xf^vXzxxiiRelatiuafiHntfimulnatura: Si inten-
tio fubiedi fundetur in fccunda fubftantia , ar-
guatur fic , Deftruda prima fubftantia , fecunda
non eft, per locura a Rclatiuis , & fi fccunda non
eft , fubicd;um talis accidcntis non eft : & fi hoc,
igitur talcaccidens no eft,perIocura aRclatiuis.

Dicitur , quod intcntio fubicdi refpcdlu acci- r
dentis, potcft fundari in alio accidente,quod ncc
cft fecunda fubftantia , nec prima. Co'ntra,illud
accidcns habec fubieftum, aut accidens,aut fub-
ftantiam ; fi fubftantiara, arguatur vt priiis ; fi ac-
cidens, illud habet fubiedura , vel proccdetur
in infinitum in accidentibus,quorum quodlibcc
fic fubiedum alrerius , quod habec Ariftotcles
pro inconuenicnti 4.Metaph.context.ii.& inde;
aut ftabit ab fubftantiara fecundam, vel primara,
& de omnibus arguatur a primo ad vltimum.

Notandum autem , quod h«c propofitio, De-
ftru^isprimis,S)CC.nox\ ponic primas pofle deftrui,
quia Ablatiuus £bfolutus,per Prifcianum i.Con-
ftrudionum , exponitur pery? , ejuia , vcl durn.
Poteft igitur ifteeflefenfus,fi dcftruantur prinias
fubftantiae , deftruuntur aliae, vel quia , vel dum,
& quailibcc cxponcns cft vera , quia pofitio ali-
cuius in comparatione ad aliud , non requiric
ipfum poni abfolutc : fcd eft fallacia a fccundura
quid , ad fimpliciter. Praedida etiam conclufio,
fcilicct Deflruflit primit , &c. poteft intelligi de
ipfis , quae fubfunc intentionibus, quiafecunda
Uibftantia,non habctaliud efle,quamaliqua pri-
ma fubftantia. Similiter efle accidentis eft a fub-

iedo.

Qu^EftioXIII.

147

r«,

ie^o. $i ^ prima fubftantiatilla non exiftente.ac-
cidensnon eft,n^recunda,fllanon\e(l, fiftitm
non fit ; igitur R pritna fubtlantia non Qt , nulla
fubftaniia eft, neque vllum accidens.
^, Hzc etiatn tertia concluHo forte generalii^s

vera eft, quim prima , vel fecunda, licct non in-
quantum ex eis infertur.
Ai»g>*ntll' Ad ptimum argumentum dico , qu6d Species
non przdicatur de homine, vt hic fumitur^ie<i(-
c*n\ quia non eft fuperius eo genete.Contri,hzc
eft vera, Homo eji Species, igitur fpecies verc pr«-
dicatur de homine.

Item, n Species eft in homine,arguetur, qu6d
fecunda confequentia non valetj quia non fequi-
tur : igitureilin aliquohcmine^

Ad primum dico, qu6d verbum eftt poteft no-
tare qualemcunque vnionem extremotum, &
nonoportet,qu6d fcmper notet pradicatum effc
fuperius fubiedto: fed ad exercendum illud,quod
fignatur, hic oportet adderc ad compofitioncm
huius verbi efi , alfquam determinationem,vt ef-
fintialiter, vel aliquid huiufmodi. Secunda ratio,
contra refponnonem , probat illud quod eft it)
faomine,non fecundura acceptionem perfona-
lem , fed fimplicem , non efre in aliquo hominc,
qaod bene eft concedendum. Poteft etiam dici
adrationemprincipalcm,qu6d Species fi dicatur
de homine, non tamen vt homo habet acceptio-
nem perfonalem: &:neutra confequentia valet«
nifi fic fumendo commune.

Ad fecundum argumentum principale, vt eft
contravtranque confequentiam , poteftdici ge-
neraliter , quod non eft fallacia Confequentis;
quia non arguitur ad primam fubftantiam deter-
minatam , & determinatc , fed indeterminate, 8c
illo modo eft zquc comraune cum termino com-
muni , fumpto perfonaliter. Sed inquantum eft
contta primam confcqucntiam , poteft dici fpe-
cialiter, quod cum hniufmodi^nwi, vcl/uperiw,
&c. dicant refpcdus ad pofterius, & inferius, li-
cet arguere k fuperiore terminante talem refpc-
£^um, ad inferius : quia quicqaid eft prius homi'
ne , eft prius ifto , cuius caufa eft ; quia fupetius,
inquantum terminan^ talem refpedum , habet
virtutem vniucrfaliter fumpti. Qupd enim prius
eft fupcriorc, dicitur de co vniucrfaliter , & i fu-
periori diftribHto, licctdefccndere adinfcrius.
w Ad tertlum dico , qu6d tcrminus , in vna pro-

pofitionc non habct nifi vnam fuppofitionem;
quia vna piopofitio,eft fignum vnius intellcftus
compofiti; & diuerfx fuppofitioncs tcrmini,funt
diucrfxrationes intelljgendi terminum,refpc6tu
tertij,& omnes diuerfx fuppofitiones , in fuo ge-
ncfc funt oppofitx : cum igitur impoffibilc fit
idem , in eodem intellediu compofito , refpe&u
tertij, intelligi fubdiuerfis,vel oppofitis rationi-
bus intclligcndi,impoffibile eft idem,in vna pro-
pofitione habere diuerfas fuppofiiiones : indiffe-
rens eft igitur terminus ad diuerfas fnppofitio-
nes,licct non in vna propofitione. Loquimar au-
tem deconfequentia, vt Antcccdens eft prqpofi-
tio vna , & fic non cft maior indiffcrentia in An-
tecedente,quim in Confequcntc.

Ad quaitum argumcntum , vt cft contra pri-
mara confcquentiam,poteft dici,qu6d non eft fi-
milis ratio defoendendi ; quia defcendendo fub
fubic6lo, arguitur per hanc rcgulam, §lu»dprddi-
e*tur de frptriori ,pr*dic4tur de infiriori yqax ne-
ceftaria cft , vt hic (amitut prttdieMri. Defccnden-
do auicm fab przdicato , arguitur pct hanc re-

eulara, De ^uoprddicaturfuperiM, (^ inferim, quae
facit fallaciam Confequentis.

Notandum,qu6d licct hxc poftct concedi vc- N»/4,
ta , Omnit homo efl Mliquod animal ; non tamen in-
quantura aUquodanimalcH priraa fubftantia. Pri-
ma cnira fubftantia determinata , fiue detcrmi-
nat^ , fiue indeterminatc fumpta, non dicitur de
omni homine.

Sed tunc videtur illa ratio plus valere contra 8.
fccundam confequentiam , quia arguendo fic , In
omni corpore eft color -, igitur in oroni corporc
cft aliquis color,vt 4/i^«jifo/flrconccfnit pf imam
fubftantiara , eft Antccedens verum , & Confe-
qucns eft falfum: & tamenilla confequentia vi-
detur tcncre, per eandcm regulam, pcr quam &
confcqucntia Ariftotclis.

Dico , qu6d non ,per candem rcgulam ; quia
fecunda confequemia Aiiftotelis tenetper hanc
tegulitT],QHodineftaticuiftanti difiunEHuepro mut-
tit, ineft aticui illorum indeterminate ; fcd tcrminus
ftans confusc tantum,non ftat pro multis difiun-
Aiuc. Ex hoc fcquitur , confequentiam tanttira
tenere ik communi habcntc fuppofitioncm pcr-
fonalcm,&: non quamcunque.fed detcrminatam;
&illam dico,quando tcrminus ftat proaliquo
determinato , indeterminate tamcn , ficutfubie-
dum indefinitaj,vcl particularis.

Contra hoc, fi non fcquiiut,^nimal pradicatur
de emni homine ; ergo aliqued animat : ergo animal
^Mod pradicatur de omni homine non eii alitjued ani-
Pial. Et fi hoc non dicitur de ptima fubftantia,
nee eft in illa , vt manifeftum eft : igitui alicjuod
nec dicitur de prima fubftantia , nec eft in ea,
quod cft contra Ariftotelem. Sequitur igitur in-
conuenicns contra Ariftotelcm,nifi dcfccnfus tc-
neat fub tcrmino ftante confuse tantum. Eodcm
modo poteft argui dc ifta , In emni corpore efl co-
lor : ergo aliquit color,

Ad hoc dico , qu6d in prima confequentia cft
fallacia Confcquentis ; quia adhoc fequi illud,
infertut hoceiTe iilud,&non c conuerfo , multa
cnim de fe inuicem vcrc dicuntur , per hoc vcr-
bum, fi?,quorum nullum infert aliud. Arguendo
igitur codem ordine negatitt^ , eft Fallacia Con-
fcquentisjk dcftruftionc Anteccdentis.

Vlterius, cum dicitur,y? nen efl aliquod animal, 9-

non dicitur de prima fitbfiantia , ifta confcqucntia
nonvalet; quia aliquid inquantum cft fecunda
fubftantia , dicitur dc prima , vt hic fumitur dici
de, & fccundiim hoc cft cxtraneuni alicui animali,
vnde in ifta confcquentia innuitur failacia Acci-
dcntis.

Vlterius , cum Aicixtxi , fi animal ,vt JUcitur de
omnihomint , non dicitur dtali<juaprimafitbflantia,
nec efi in ea ; igitur altquid nec dicitur de primaftth-
ftantia , necefi inea : ibi cft fallacia figurz didtioi-
nis , commutando ^uaie in ^uid , dcbet cnim fic
infcrri , igitur aliquid fiib alicjuo modo accipiendi,
neede primit dicitur, rucefi inprimis , & hoc eft
conccdendum, tanquam ncccnarium,quiaomnis
horao nec dicitur de, nec eft in.

Cum dicitur in quarto argumento principali,
qu6d noneft diuerfitas hic,& ibi,nifi quia hic fic
dcfccnfus cx partefubiedi,ibi cx partc ptxdiciti.
Dico , qu6d illum defcenfum concomitatur di-
uerfiias fuppofitionuro,qu; piobibet confequen-
tiam , quianon tenet, nifi leiraino vno modo
fupponcnte.

Cum dicitur,qu6d vniuerfalis conuertitui,fi-
ne figara didtionis, yerum eft>qu6d variatio fup-

pofitio

14«

Super PfjEdicamenta

po(itiQnum circa Vftum terminum,non eft refpe-
Au reliqui termini fupponentis eodem modo,&
ti, nifi efTet.non eflet figura diftionis.

Ad aliud dico , quod non fimiliter fequeretur
vtrubique , quia propofitio ifta , aniniiit efl omnit
home , a nullo ponitur vera , vt animal habet fup-
pofitionem determinatam,& aliter non tenet il-
la confequentia. Vcl aliter,quiao)nnM bomo , non
g pr?dicatur,vt hic fiimiturp(e</(V<irt,licet propofi-
tio ponatur vera : non enim efl vera primo modp
per fe.

j9. Ad vltimum dico,qu6d ioquendodeintentio-

nibus deftru6lis primis, nuUac funt fecundx fub-
ftantis , quia vno relatiuo deftrufto , deftruitur
& reliquum: nec eftetiam aliquod prxdicatum
in genere fubftantis , nec ifto modo funt primae
fubftantix magis corruptibiles quim fecundz.
Similiter eft de rebus , qu£ fubfunt, inquantum
eis attribuuntur tales intentiones. Scd fi loqua-
raur de effe rerum , forte poteft concedi homi-
nem efte animal , licet non hunc , vel illum ; fed
hoc non fecundum quod homo habet fuppofitio-
neti) perfonalem determinatam : illamenim non
habet,nifi cumfint eius aliqua fuppofita. Sed
quia cuiuflibet communis, nueexiftentis,fiuc
non exifteptis, eft fuppofitum accipere per addi-
tionem Pronominis demonftratiui , fic; ficuc
ipfum eft commune : propterea melius dicen-
dura,qu6d fiue aliquis homo fit,fiue non fit,fcm-
per fequiiur, animal pradicatur dc homine : igitur
dealiefuOi&cqubd propter idem , Confequens eft
verum, propterquod & Antccedcns,fcilicet pro-
pter itifeparabilem vnionem extremorum , liccc
neutrum exiftat.

Contra conclufionem certiam arguitur ficDc-
Arudo pofteriori , non oportet prius deftrui : fed
fccunda fubftantia eft prior primaj quia fequitur
ad primam , & e conuerfo , & tale eft prius , pcr
Ariftotelem cap.de Priori in Poftpridicamentis,
& j. Mecaph. cext. 1(5. ergo deftrudla prima fub-
ftantia, non oportet fecundam deftrui. Dici po-
teft quod loquendo de intentiQnibus , funt fimul
natura ; quia correlatiua , loquendo de rebus , li-
pet homo fortc fit prius ifto homine , non tamcn
aliquo horaine ; quia fecunda fubftantia , non

j^ habet aliud eftc , quiiim eile alicuius primae fub-

ftantiz.

Commune eft autem omni fuhftmtU infub-
ielto non eJfe.Principnlis namque fubftan-
tianon defubieBo dieitur : nequeinfub-
iedlo eft, ^c. Non eft autemfrofriumfub-
ftanti^t hoc. Nanque dijferentia eorum eft
qua. in fubieBo nonfunt: bifes enim , (jr
greftbile de fuhieBo quidem homine dici-
tur,infuhieflo autemnuUoeft. Cap.cod.

Qjr^STio XIV.

ytrum dsfferentia de genere fubfiantU
fit ftdjfiantia.

petrus Hifp. traa.j.Log. &. Vetforius Par. ilidem. Ponfeca
tik.z. lnftit.€ap. %. Curfas Conimbr. in exfltm.cnf.^. dt
Smbftantia , Redriguez im *)ifUc»ti*n* tixtut Jioil. in
htu qHtftieiu.

I.

.Afgumenta
fTO parte iU'
Satiita.

QV6d non videtur , per literam hic ; quia
non ineft foli fubftantiae , fed diffcrcntiaE,

prima proprietas ; fed fi differentia efTet fubftan-
.tia, poflet ei inefle, & tamen foli fubftantia?.
Item, nec eft prima fubftantia, qnia dicitur de
fubicAo ; necfecunda. quia nec Species,nec Ge-
nus in genere Subftantias, haec fola funt fecundae
fubftantiae,per AriftoteIem,cap.de Subftantia.

Itcra, habet contrarium , quiahabetaliquid k
fe maxime diftans in eodem gencre,& tali^di-
ftantia per Ariftotelem i o. Metaph. eont. i j. cft
contrarictas , fubftantiae autem nihil cft contra-
rium,per Ariftotelem inferius.

Item, per Ariftotclem j.Mctaph.tcxt.coin.i^.
Primus modus qualitatis, eft diffcrcntia fubftan-
tiae,qualitas autem non eft Subftantia.Si dicatur,
quod AriftoteIesintelIigit,quod habet modum
praedicandi in ijuale, hoc non vidctut verum,quia
Metaphyficus a Logico differt in hoc, quod Me-
taphyficus confidecat tns inquantum^w.Logicus
inquantum confideratur <i racione ; quod ergo
habet folum modum prxdicandi in quale, quam-
uisa Logico poffct aliquomodo dici qualitas,
non tameni Metaphyfico , nifi fit efrcntialite(
qualitas.

Adoppofitura,non fubftantia non eft prior fub- ^^
ftantia, quia fubftantia cft primum ens:DifFcren- Argument»
tia eft nacuraliter prior Spccie, quac cft fubftatia. proparte af'
Itcm.non fubftantiainterempta,non interimitur ftrmatiu».
fubftantia,fed differentia interempta,interimituc
fpccies, quac eft fubftantia ; ergo.

Item , DifFcrentia eft pars dcfinitionis fpeciei,
igitur indicat aliquid elTcntix eius.nihil autcm
pertinet ad cflentiam fubftantis,nifi fubftantia.

Item.fi cffet accidens.faccret vnum cns per ac-
cidens cum genere : & cilm addita gcneri faciat
fpeciem ; igitur omnis fpecies in gencre fubftan-
tisjcfrct ens pcr accidens,& ita nulla eft f]jccies.

Ad quacfHonem potcft dici ; quod diffcrcntia Conclujt».
in genere Subftantia: cft fubftantia, quia cft idem
per fe ei , quod eft per fe fubftancia , non tamen
cft Species,vel li^diuiduum in gencre Subftanti^,
nec per fe fubftantia ; vetior eft tamcn talis prac-
dicatio, Rationale efi fubfiantia,c^n\m \Aa,Quantum
efi/idfiantia, quamuis vtraqucnecefraria,& vtca-
que pcr accidens. Priraa enim eft peraccidens,
non ide6, quia aliquid eft fubftantia , cui accidic
rationale ;fed cui pcr fe ineft rationale , fcd fe-
cunda eft per accidcns , quia aliquid eft fubftan-
tia, cui accidit quantum.

Ad primum argumentum dico , quod intelli- $ .
git,non quod hoc fit proprium fubftantiac,id cft, ■^'^ afgumt'
ci quod direfte eft in genere SubftarKiae, vt Spc- '*'
cies, vel Gcnus, fcd etiam DifFcrcntis ,qu2 non
cft fic fubftantia. Secundum,idem oftcndft.

Ad tertium dico,qu6d contrarietas vno modo
dicitur comuiuniter pro maxima diftantia , &
hocmodo priuatiue oppofita , dicuntur contra-
ria,vtin i.Phyficorum contex.24.dicuntur prin-
cipia,fcilicet forma , & priuatio , contraria : hoc
modo contrarietas eft in omni genere , inter dif-
ferentias generis, de qua dicitur i c.Metaph.con-
tex. 13.& 24. quod omnis difFcrenciafecundum
fpecicm,concrariecas cft. Alio modo fumicur , vc
cft maxima diftantia furmarum mutu6 circa idem
fe expelletium, & fic fumitur hic,& 8.Phyf.& vbi
cft ifla contrarieras, ibi eft motus propri^ didux.

Ad quartum dico, quod Ariftoteles , vt pluri-
bus in 5. Meraph. conc. 6 j. y. Phyfic. concexc.7.
5). & 4S. diuidic voces in fignincationcs , & ia
modos diucrfos accipiendi , quod ad minus fa-
cit dc Qualitate > non enira eam diuidit, vt eft

genera

Qusftio X V.

149

generalifllmum , in i^ecics, poncns diffcrenriam
circ primam fpeciem cius. Scd diuiclit hanc vo-
cem efuaUtM, in (ignificata, Sc vnum ngniiicarum
cius cft differentU /iihflamU \ quia (icut forma
c-quiuocatur ad fubftantialem , qux tribuit clTc
fimplicitcr, ita adus ad adum primjum, & a£tum
fecundum : & ita ^uMitM ad qualitatcm cnentia-
lcm , & accidcntalem xquiuocatur, &difFercn-
tia fubftantic c(l qualitas eireniiaiis,nuiiu modo
Qualitas, vt cft gcncraliffimum.

Non vos vero conturbent fubjimtinrum fnr-
tes , ({Ud. itnfunt in toto quajl in fubielto
Jint : ne forte cogamur eas non effe fub-
Jiantidi confiteri, &€. Cap.eod.

Qjr iE s T I o XV.

Jn partes Jkhjiantu Jtnt fubJiantU.

Vide Auchorcs ciutos ftdjfione/ejnenti.

I. /^ V6d non vidctur j quia Subftantia , vt cft

ArgMmtnt» V^gcneraliffimum , cft per fe ens : nulla pars

pro i>»rt, M- fubftanti«,cft per fc cns,dum cft pars fubftantixj

Sittm». -^ ^^^^ ^^^^ j^^^ aljquid , & vna fubftantia cf-

(ct ex multis hoc aliquid , quod non videtur

verum.

Itcm.fi quxcunque pars fubftantix.fit fubftan-
tia.ilt A illa fubftantia,& areuitur lic.fi A fii fub-
ftantia , defccndendo diuifiuc \ generaliffimo,
oportet concederc , quod vel fit illa fubftantia,
cuius cft pars , vel fpecies diftinfta contra illam:
vcl quodcontincatur inaliqua fpeciediftinAaab
illa ; quia omne ^nod efi in genere, efi in alitjmtjpecie
eius, per Arift.i.Topic. cap.ro. noncftilIa,cuius
cft pars, quia illa dc ca non prsdicatur ; non ali-
qua alia fpccies, nec in alia fpecie,quiatunc dif-
ferret a fuo toto fpecifice, & ita per difFerentiam
eirentiMcm, & etiara ab omni alia parte ; fcd hoc
non cft' poffibile , tum quia omnis pars haberec
focmam l'pecificam;quiaomnis difFcrentiafumi-
tur k tali forma,& ita nulla pars clfet pars totius,
ncc conftitucret cius eirentiam, nec vnum clfen-
tialitcr cumaliapartci tumquia tuncomnispars
pcr propriam formam ciret ens m atbu, & ex duo-
%m in aElA nonfit verevnum, per Arift,^. Metaph.
cont.49. & ita nuUum totum elfet vere vnum.

Item , quatlibet pars fubftantiac eft fubftintia,
& nullapars hominis eft homo : fequitur , igitur
nullus homo eft fubftantia.ConcIufio eft fal(a:&
non mindt,igttur maiot. Forma argucndi patec
per Arift.^. Phyfic. c0nt.9j.quia tali formiar-
gucndi vtiturcontra ponentes tempi,is cire circu-
lationem , fic , QuElibet pars tcmporis cft tem-

f»us, & non quslibec pars circulationis eft circu-
atio ; crgo tempus non eft circulatio : vndc fi
forma argucndi ibi valct,& hic. Item de materia
jdicitur y.Mctaphyf. cont. 8. quod non cft quid,
nec qualc, &c. igitur non fubftantia.
* • It«m, forma non cft fubftantia;quia cft in fub-

ArgMmf»t» ic<aoj& quia adeft & abcft pritcr fubicdti corru-
^firmu^uM. P"*'"'^"^»^^ '" tranfmutatione fubftantiali patet.
Ad oppofitum poteft argui per tres racioncs f*-
6tas ad oppofitum praccedentis qu«ftionis.

Itcm , diuifum przdicatur dc diuidcntibus
ipfum ; fed i. de Anima cont.i. Suliftantia diui-
aitur infmnAm , & materiam,& cempefitMm. igitur
quodlibct iftorum eft fubftantia.
Sceti oper. Tem. I.

Ircm 7.Mctaphyf.cont.7.dicit Arift.qu&d for-
ma cft magis cns, quam mareria,& idco cft ma^is
cns, quam compofitum : in qua conlcquentiain-
nuitur matcriam elfe magis cns , quam compofi-
tum I tunc arguo fic , Subftantia trt mazimc cnsj
fi igitur illud, quod minimc cft ens,vt compofi-
tum, cft fubftantia, vt patet ,mult6 m.igis matc-
ria , & forma , quae iunt magis cntia compofito,
erunt fubftantic.

Itcm, hic in litcra vidctur Arift.innucre,qu6d
partcs fubftantiz fint fubftantiae , alitcr non
oporteret prohibere illud quafi inconucnicns,
nc fequerctur ex dii^a proprictatc.

Ad quzftioncm potcft dici.quod dupliccs funt 5 •
partes,fcilicet cfsctialcs,vt materia,& forma,qust ^*^^fi*'
fcilicet eftentiam fubftantiae conftituunt:aIi^ par-
tes quantitatiuz,qua: non funt fubftat)ae,inquan-
tum fubftantia eft, fcd inquantum cft quanta, &
cxtcnfa: fed camdchis,quamdeillispoteft dici,
quod non funt fubftantiae per fe,id eft,qu6d gcnc-
raliffimum Subftantiae non przdicatur de cis per
fc,nec verc in abftrado, propter prima rationem
& fecundam prius poficas ad illam partcm qu<c-
ftionis. Verumtamen fubftantia eft xquiuocum^
vt dicitur ens pcr fe, & ifto modo cft gcneraliffi-
mum , & vt dicitur dc principiis enris per fe , &
ifto modo partcs fubftantis pofluntdici fubftan-
tia. Similiter in gcncre Subftantix , vt cft gene-
raliffimum , funt non vt fpecics , fcd pcr rcdu-
^bioncm in per fc principia fpccierum : & dc
illis quae funt in gencre per redudioncm non
opottet Genus in abftrado vcrc prxdicari.

Ad argumentapracccdcntis qua:ftionis,vt h?c, 4«
valcnt. Ad primum, non fubftancia non eft prior -^^ arpimt-
fnbftantia, dico , qu6d fi intelligatur nonfiihfian- ** Z"-*'''*»;
rMjid eft, illud,de quo non pracdicatur per fe ge- 1„'5/^J ^e.
neraliffimum in gcnerc fubftantia:, falfa cfl pro- firmatin» .
pofitio , fcd vcra fic , nenfiSfiantia , id eft, nullo yMatenni iSt
modo fubftantia, nequcvt fubftantia cftgcne- "^f''^">'
raliffimum , nequc dicitur dc principiis fub- '"' Jfft^
ftantiae.

Ad probationem , ctim dicirur , fubftantiaeft
primum cns , dico , quod hoc cft verum compa-
rando gencraliffimum fubftantiz ad aliagenera,
id cft, cntium pcr fe in gcnerc, cft fubftancia pri-
mum cns,non tamcn cft vcrum de fubftatia prin-
cipiata fimplicitcr ; quia principia talis fubftan-
tia: funt priora illa, vt dicitur ^.Mctaph. cont.7.
quod forma, & materia funt magis entia conipo-
fiio ; fortc tamen potcft concedi abfohne , qu64
fithfiantia cft primum perfetf^kione , iicct non via
gcncrationis.

Ad fecundilm,non fubftantiiinterempti,non
interimitur fubftantia:dico, quod fi maiorintcl-
ligitur, nenfitbfiantia,- id cft, co intefempto,qu6d
non fit fubftantia per fc in gencrc fubftanti.T»,
non intcrimitur fubftantia:falfa cft; quia ptinci-
piis fubftantiae , quz non fuiK fic fubftantiz in-
teremptis , fubftantia intcrimitur : vera tamen
poteft cffc fic , quod nuUo rpodo eft fuWlantia,
nec gencraliffimum , nec vi dicitur dc principiis
fubftantiae.

Ad tcrtium per idem , nihil pcrtinctad cfTen-
tiam fubftantic , nifi fubftancia , fi intelligitur,
nifi quod pcr fc cft in pcncre fubftantix , falfa
cft : alio modo vcra,& illo modo pars fubftantiae
cftfubftantia. AtluMfaf

Ad aliud dc i.de Anima,dico,qu6d.illa dim(io ,, Jffirm»-
fubftatiz,non cft diuifio Gcncris in fpccies, quia titta Ittii-t
tunc raatciia habcrct diffcrcntiam dilUnguctem fufiiwt,

K: ipfam

Jtdduovhi-
fm$ arjumif-
f» fre p»rte

6.

fi)t0.

I.

Aytumtnt»
fro p4trtl »«-

150

ipfam a forma, &eflct cns aftu dc fcy diftin(Sbum
a forma> quod non eft Tcrum , fed eft illa diuiHo
aequiuoci in xquiuocata , fccund^m Logicum,
vcl analogi in analogata , fccundum Naturalem:
& fic praedicationem fubftantix de diuidcntibu^
conccdo ; fed hoc non eft, \tfitbflamta cft gcne-
raliffimum.

Ad aliud dico , qu6d forma , & materia funt
magis entia compoCto, entitate principij , & ita
funt fubftantis.non tamen vt fubftantiae fpecies.

Ad audloritatem Arift. dico , quod Arift. non
dicit , nec innuit ex litera hic , partcs fubftantix
cffe fubftantias , fcddicit , quod propterprimam
jproprietatem fubftanti£E,non oportet eas concc-
dere non cfTe fubftantias , qiiia nec partes fub-
ftantiz funt in fubiedo , id eft , in aliquo adu
complcto exiftentcs , vt formae, licct fint in to-
to, quja alius eft mpdus cflendi in toto , & alius
in fubiedo.

Tuncnd duo argumenta ad aliam partem quaj-
ftionis,qua: probant formani non elTcfubftan-
tiam per hoc, quod cft in fubicdo:dicendum eft,
qu6d materia appropriate eft tantum illud, quod
cftinpotentia ad fufcipiendam formam,non ha-
bens ex fe a6tum aliquem completum , cui for-
pia tribuit efle fimpliciter , vt eft in fubftantiis,
fubiedum dicitur , quod licet fit in poteniia ad
fbrniam , tamen eft in adtu completo , & idco
forma aduenicns tribuit ci tantum eflc fecun-t
dum^wV; forma igitur fubftantiac , licetfit in
materia , non tamen eft in fubicdo. Per idpn»
patct ad aliud,quiai non adeftprKterfubiefti,&c,
qiu'a nullum cft eius fubiedlum.

Dequinta proprietate fubftantiae (cicndum,
qupd gcneraliflimum fubftantiae npn dicitur de
aliquo magis , & de aliquo minus , nequc aliqua
fubftantia , fecundum luam eflentiam fufcipit
magis , & minus : taraen quo ad a(5lum fubftan-
di , qui eft vna proprijctas cius , fcilicet fubftan-
tias, dicitur vna magis fubftantia alia , vt Species
jnagis fubftantia genere , quia pluribus fubftat:
ficut dicitur Genus cfle vniuerfalius Specic ; quia
de pluribus prasdicarur , licct vniuerfale acquali-
ter pracdicetur de Generc,& dc Specie, vt dc fpc-
ciebus eius. Multa eft circa hanc proprietatcm
difficultas : quas Phyfico relinquatur.

De fexta proprictate fubftantiar, quas eft, cum
/it vna , & cadem numero,eft fufceptiua contra-
riorum , fecundum fui mutationem,haec eft pro-
pria fubftantiae , & conuertitur cum fubftantia,
qura nulla fubftantia ex rationc fubftantia: , pro-
hibetur fufcipere contraria , licct aliqua ex fua
propria forma determinetur ad vnum contra-
rium. Similirer intellieendum cft , fubftantia
fufcipit contraria, non iibi , fed alia quae funt in-
ler (e contraria , alioquin hzc proprictas rcpu-
gnafct quartae proprietati.

^anMafii autem aliud eiuidem efi conti-
nuum , aliud difcretUm , ^c. Cap.de
Quantitacc.

QjJiESTIO XVI.

%4n ^Antitoi fit geniu.

Vide cUandos qutfihne ftjumti.

QVod non videtur ; quia nuUum Genus prac-
dicatur denotninatiue de Specie , fed hsc

Super Prsedicamenta

cft vera , littea eft <juanta , SiC^cit aliis , qua: po«
nuntur de gcnere Quantitatis ; igitur nullum
iftorum cft eius fpccies , igitur imllam fpeciem
habet , igitur non cft genus. Probatio maioris,
nullum praedicatum vniuocum cft denominati-
num , fed omne Genus , refpedu Speciei , eft
przdicatum vniuocum , per Ariftot. prius ; er-
go, &c Probatio huius maioris, quia ratio pra:-
dicati vniuoci , eft ratio fubie£bi : quod manifc-
ftc cft yerum de Generc refpcdu Specici : fed
nullius denominatiui ratio eft latio uibie(3:i , vt
dicitur in cap. de Subftantia , quia alhHtrt pra:-
dicatur de corpore ; rationem vero albi impofli-
bile eft praedicari.

Item , Quantitas non habet fpecies , quiade %,
continua , &difcreta non praedicatur atqualitcr,
& gcnus squaliter p^dicatur de fpcciebus.Pro-
bario afliimpti , quia quantitas continua eft nz-^
turalitcr prior fua diuiflonc : quia inquantum
continuum eft diuifibile, eft naturaliter prius
fua diuifione : igitur & continuum eft prius nur
mcro , quia numerus eft pofterior diqifione conr
tinui , cum caufatur ex illa , pcr Arift.3. Phyfic,
conrj<58. Ad oppofitum eft Ariftotelcs.

Qj^ .ASTio XVII.

Vtmm ^ant'tt44 Jit genuj 'z^nunu

Arift. ^. Met»ph. ttxt. 18. Albettus Magn. traS.i.cap.i,
D.Thom. epufeul. ^i. ^ i.dift.i$. q.i. »rt.\. »d i.(^ i.
p. f.io. art.x. Doft. 4.d.l0.q.i.art.i.(^ ^. Metaph.q.f.
Anton.Andrcas ^Mf^.io.Nyphus<//|^.9.Gandau.9H«/7.9.
Venetus 11. Metaph. Durand. i. difi. 34. q. i. Ferrar.
4. cmtra Gentts cap.tj. Caiec. kic tixt.i. Capr. 1. d.}f
g.i. Soncin. ^.Metaph. q. xi. lauell. f . 10. Ockam iri
Log. cap. dt §lu4ititate. Flandiia ^. Metaph. qutfi. 14.
art. 5. Conimb. in cap.deQuant. q. i.& Complui. iS.
q. 1. Rodtig. art. i. in hane q. VoS. Ruuius hU q. ;.
Auerfa f«*/[.i8.y*^.5.Mcriner. hicq.i,

QVod npn vidctur ; quia pcr Arift.i. Poftc- I.
riorum,& 10. Metaphyf cont.Si.&inde. .^numtnt»
Jn omnigenere vno eftvnHmprimHm , & minimHm, f^^P*^** »*'
qHod eft inetrumy& menfitraaliorum ; fcd in Quan-
titatc non cft vnum primum & minimum , (ei.
duo , fcilicet vnitas, & pundtus ; igitur Quanti-
tas cft duo genera. Item , cuiufcunque gencris,
omncs fpccics funt oppofitae , quia rcl piimas
diffcrentias includunt , vcl diftcrentias oppofi-
las diuidentes aliud genus intermedium , fi fub
aliquo eodem generc inrcrmedio conrineantur,
& includens vnum oppofitum , non praedicatur
de alio includcnte alterum, co modo , quo difFe-
rentiat diuifiuse generis debent eire oppofitz : igi-
tur nulla fpccics vnius generis , de quacunqua
fpecie illius gencris praedicatur : fed aliqua fpe-
cies Quantitatis,praedicatur de alia denominati-
ue, vt littea eft ttumerata ; igitur, &c.

J:tem,paflio,&fubic<3:ura non funt in eodem ge-
nere,vt fpecics:tum quia paffio pr^dicatur deno-
minatiuc dc fubicilo ; igitur & genus paffionis:
feu genus fubic6li non przdicatur denominati-
uc de fubie(5to;crgo non eft idcm genus fubiedi,
^pafEonis. Prima confcqucntia patct abinfc-
riori ad fuperius : tum quia tunc paffio de fubic-
^o non praedicarctur , vtpatet cx praecedenti
argumento , quod oftcndit , nullam fpeciem cu-
iufcunque gencris pofle praedicari de alia , fcd
longitudo cft paffio lincae , qux cft in gcnere
Quwntitatis , & longitudo eft in genere quanti-

tatis:

Qu^moXVII.

151

1.

Ctnelujit Md
fu*ftiofum.

Duhiuttl.
Stntfti» Al'
tirti.

Ke^in/lt Dt-
Seru.

tacfs i ergo genus quantitatis non eft vnum.

Ad oppofitumeft Ariftotcles.

Ad quxftionem dicendum , quod Quantitas
eftgenus;quiaprxdicaturde pluribus differenci-
bus fpecie , in ^ftid , vt de Quantitater<»wi««<*, dc
difcreta ; quia quzfico eputi dc vtroque corum,
conuenienter rcfpondetur , ^4wr/V«« , & cft ge-
neralifllmum ; quia non habet gcnus fuperue-
niens , nihilenim de eo prxdicatur in fMtW, nifi
cns,quod non eft genus;quianccvniuocura,& eft
vnum genus ; quia fecundum vnam rationem di-
citur dc omnibus fuis fpccicbus.

Sedquac-fit illa vna ratio,duplex eftmodus
ponendi,vno modo ponitur ratio menfun.Tum,
quia probat hic Ariftotcles orationem eftc fpe-
ciem Quantitatis , pcr hoc , qued eft menfura.
Tum,quia fccundilm diucrfitatem huius rationis,
variantur fpccies Qu.antitatis,qura mcnfura con-
tinua qujedatti eft intrinfeca menfurato,qu<edam
extrinfeca. Intrin(cca;menfuratfecundum vnam
dimenfioncm tantum, & fic eft//w/« ; vel duas, &
flc eft •jHperjicies ; vel tres , & fic cft corptu. Ex-
crinfeca duplcx, propria, & fic loctu ,• vei commu-
nis , & fic temptu ; & dicicur loctu mcnfura pro-
pria, quia vnus tant^m eft vnius racnfurati, ?««-
^iM.communis ; quia eft idem multorum menfii-
ratorum , non autem cuiuflibct tcmporalis fuum
tempus cft propria menfura.Manifcftum cft ctiam
mmerttmySc orationem efle menfuras.

Contra iftud , ratio Gcneris arqualitcr inaeni"
tur in omnibus Specicbus, non fic ratio menfurae
in cominHo , & difirtto ; quia vni maximc proprie
proprium eft cflc menfuram , & ciim illud pcr fc
ficprincipium numeri,ab illo primo dcriuatur
ratio menfurx ad numerum , & de numero ad
continuum,vt manifefte habetur 10. Metaph<
cap.i. cont. 2.& j.&inde.Sidicatur, quodi»/^
Cretum eft prius continuo in fi: , non comparando
ad fuum genus , hoc concedic propofitum ; quia
ncutrum participac racioncm gcneris per altcriii
fed continHum non habct rationem menfurandi*
nifi a di/crete , vt docetur vbi fupra: ergo ratio
menfurxnoneftratioQuantitatis,vtcftgenus.

Ide6 dicituraliter,qu6d licet per femenfura
conucniat quantitati, non tamch eft illa ratio cf^
fentialis quantitatis,fecundi!lm quam ei attribui-'
tur ratio generis : fcd ratio diuifibilitatis, & hoc
deilla diuifione ,quac eft in partes eiufdem ra-
tionis , quod oftcnditur tripliciter. Prim6 in j.
Metaph.concext.i8. vbi dcfinitur quantum, fecun-
diim quod potcft habcrc definitionem,faltcra cx-
primcntcm,quid dicitur pcr nomcn, ibi fic noti-
ficacur, G^uMitum efl,tjuod efi diuifilfiU inea, tjua in-
funtyeptorumfingulum natumefi efii hec ali^id, id cft,
inparces eiufdem racionis ; igitur Quantitas cft
pcr fc diuifibilis in huiufmodi partes:nam vbi eft
prxdicatio per feprimo modo , tenet i concretis
ad abftradta.Secund6 oftenditur ; quia quantitas
centinua , & difcreta non definiuntur hic pcr men-
furam , fed pcr hoc , ^uorumpartescopuUntur, &c.
jgitur dccorum eflentia eft ertepartibile. Tcrti6,
quia per rationemdiuifibilicacis fumuncut fpe-
cies Quancicacis in j.Mccaph.conccxc. iS. quia
aiuifibile in non continua eil numertu , vel oratio:
in continua fccundiim diuifionem vnam,//w4;fe-
cundiim duas ,fuperficies ; fecundiim tres , corptu;
& fecundum alias difFcrentiasdiuifibilitatis pof-
funt fumi tempm,ic locus.

Contra hunc feamdum modum , Quantitas
eontinua eftinpotcnciidiuifa;<iyfrrMa(5hi. qux
Seotioper. Tom.t.

func a£lu,& pocentii aliquid, non funt acqualicer
ilIud:crgo diuifilnlitM non xqualiccr conuenic con*
tinuo,8c difireto.A({\\mptum patct;quin partcs nu-
meri adlu funt diuifac ab inuicem , concinui non^
Icem cuius cft pocencia pcr fceius eft .idius^fi igi-
tur quanticas continua fit per fe diuifibilis , ^oteft
eilc pcr fc diuifa:igitur continua poteft ertc per fit
non concinua, quod nonvidecur danduni. Item,
Ariftotclcs probat orationem quancicacem efte,
quia cftmenfura; igicur illaeft ratio eflencialis
quancicacis.

Ad primum pbceft dici, quod quanticas difire-
ta eft vna,& indiuifa,id cft,dummanec in fua fpe-
cic,vndecunquc fic eius vnicas,quamuis materia-
lia,quae fubfuntilli formac, funt diuifa,y.g.9«/»4-
riut in fua fpecic manens , eft formalitcr indiui-
fus ,quiadiuifio eius pecimit formam quinarij,
quia diuifione fadta in ternarium , & binarium,
non amplius manct quinariusjlicct matcrialia, vt
vnitatcs,fint ficdiuiu : vndenegandum eft quod
fumitur de difcrcco.

Ad fecundum dici poceft,qu6d aflus huiufmo-
di potentix,continuumefidiHifihile,non cft iftc.co»-
timtnm efidiuifitm ; fed iftc , continuum dituditur , id
eft , cft in fieri diuifionis , & illud poteft per fc
incflc continuo.

Adtertium,qu6d non negacut illud,quod pef
fc cft menfura,efle quantitatem, fcd quod illa ra-
tio non efteffcntialitcr Quantitatis, vt eft gcnus,
quia nen zqualitcr ineft fpecicbus eius.

Ad primum argumentum primac quacftionis
poceftdici, qu6d de linea abfoluc^ nondicitur ^.

quancicas denominatiue, ncc de aliqua fui fpecie Adatiumtm
abfolutc fumpta, fed in abftrado , & in tptid: fed ?*'/?♦/««*''
denominatiue dicitur de linca in materia, & aliis
fpeciebus,&ficfumitur fpecies eius, vt concrcra.
Etnoncftmirum concrccum Generis praedicari
de concrcto Speciei , vnde quancumcunque vfus
loquendi fit diccrc, Unea efitjuanta , fiue diuifihilifi
& ita dcaliis fpeciebus , hoc fimpliciter eft fal-
fum de eis,vt lunc fpecies,quia tunceflcnt fubie-
€ta. quancicacis,vel diuifibilicacis : calis enim mo-
dus przdicandi conuenic omnibus accidcntibus
rcfpcdku fubicdlorum. Aliter dicitur,qu6d ma-
ior cft vcta in omni alio gcnere k quantitate , &
non de illa fpecialiter ; quia quantitas non tan"
tiim aliis,cft principium mcnmrsjvel diuifionisj
fcd etiam fibi, & ideo fe denorainat, & fuas fpe-
cics,quodnon eft verumdc aliis.

Ad fecundum dico,qu6d in omni gencre porcft
aliqua fpecies efle prior alia in eflendo , compa-
rando illas inter fe,fed nulla cft prior alia in par-'
ticipando rationem gcncris:ficut continua quan^
titas , naturaliter cft prior difcreti, vt oftendit
ratio , licct non in fufcipiendo pracdicationcm
quantitatis , quianeutri fpeciei incft diuifibilitas
per alteram.

Ad priraum argtiraentum (ecunda; quzftionis 6.

dicitur,qu6dpundius,& vnitasnonfuntduofim* Jd i.frine^
pliciter prima, quia pundus ad vnitatem rcduci- ?«<i^-f »•«/*»*
tur,vt ad prius fe.eft enim pundlus vnitas habens '*'
pofitionem , f c dicitur i . Poft.tcxCi^i. & ica can-
tikm vnicas cft priraum.

Concrk , ficuc principium ad principiura , fic
principiacura ad principiatum j igitur fi vni-
tas fic maceriale , vel formalc in pundto , quD-
rum alccrum oporcec , fi pundtus fit vnicas po-
ficioncm habcns ; & difcrccum erit fimiliter,
vel formale , vel matcriale' in continuo , noit
natecialet raanifcftum cft,'quia continuura non
K 1 cottv

lyr

Super Prjedicamenta

componitur ex difcrctis ; igirur formale quod
negat Ariftotelcs 7. Mctaph. cont. 3 8.& circiter,
repichendcns Platonem, qui ita poruir. Ideo di-
cendum , quod ficut magnitudo non eft muhitu-
do.neque materialiter,ncque formalitcrjfic pun-
Aus non eft vnitas , neque materiah'ter , neque
formahtcr : quia pundlus eft indiuifibih'tas ma-
gnitudinis , vnitas muhitudinis. Nec eft ha^c de-
hnitio Ariftotehs , Pnn^itu eft vnitas, &c. fcd fi
ahcubi dicatur de pundto, hoc eft fccundurn Pla-
lonem , qui pofuitnumcros eirc formaha incon-
tinuo, & ita vnitatem in pundo. Scd nec fecun-
dum Ariftotclem, nec fecundum Platonem habe-
tur I .Poftcr.illa dcfinitio,fcd {ic:Vmtai eftfnhftan-
tiajine poJitione.-punEius autem /iilfftantiapo/ita,quod
mauifeftc falfum eft,fecundum Ariftotclcm cont.
41. Sed verum fccundiim Platonem ponentem
quantitares eilc diffcrentias rcrum.

y, AHtcr adargumcntum poteft dici,qu6d ma-

ior, fcihcet in omni genere, non eft vcra dc omni
Gencrc gencrahfllmo, quia vix in ahquo Gcnerc
gencrahflimo polfct aliquod vnum primumalll-
gnan menfura omnium ahorum, vcl in nuUoifcd
intelhgitur iila propofitio de gcnere naturah', Sc
diciturillud genus naturale, c«i refpondct vni-
tas fufceptiui , hoc cft , quod tantum dicitur de
formis habentibus idem fufceptiuum primo , &
de huiufmodi exemplificat Ariftotelcs , vbi illam
propofitionem dicit , non tale gcHHs eft ^uantitat,
Aliter potcft dici ,qu6d licct fint duo prima , &
minima in gcncre Quantitatis : tamen tantiim
cft ibi vnum primum & minimum,quod eft men-
fura aliorum ipunilM enim non eft menfura con-
tinui , quia tunc aliquotics fumptus reddcret
continuum, & elTet continuum compofitum ex
indiuifibilibus ; fcd vnum eirentialiter eft mcn-
ftira numeri : vnum autcm applicatum alicui
parti continui , cft mcnfura continui , vt dicitur
lo.Mctaph. vbi fupra, & inde;vndc tantum «'»«»»
eft menhua in hoc gencrc.

Ad fecundum argumcntumconcedo,qu6d nul-
la fpecies gcncris prsdicatur dealiain abftra^flo,
fecundum quod includit differcntias oppofitas,
tamen poflibilc eft hoc in concreto , fccundiim
quod fpecics qu^ fubiicitur,fumitur vt cft in ma-
tcria,& non vt eftfpecics oppofita.
8. Ad tcrti um dico , quod longltudo , latitudo , ma-

gnitudo , multitudoy &c. funt acquiuoca, vt notant
quantitatem, &excc(Iiim in quantitatc. Primo
modo funt fpecies quantitatis , fecundo modo
pafliones. Primo modo funt idem , quod lineaj
fuperficies , Scc. ncc habcnt oppofita hreuty velftri-
Slum, quia linea quantumcunque breuis, cft lon-
gitudo illo modo. Secundo modo non funt in
generc Quantitatis fecundum fc , fed primo mo-
do , id eft , vt fpecics , fed non fecundo modo , id
cft, vt paffioncs, quod manifcftum cft dc multitu-

■^ dine ; cui vt eft fpecies , opponitur vnitas, Scpau-
citas , vt cft paffio : & eideha vniuoco non funt
duo oppofita,per Ariftotelem i.Topic.cap.i }.

Adhucpotcftargui,qu6d Quantitas non flt
vnum gcnus ; quia vnius generis eft tantum vna
diuifio ptima per duas differcntias ; quia tantijm
dua: primac fpecies : fed quantitas diuiditur a:quc
primo duplici diuifionc, fcilicet pcr continuum, &
diftretum , & per conftare ex partibus habentibus
pofitionem,& non habcntibus,&c. Probatio ma-
iorisperAriftotelem.i.Topic.cap. l3.5»/)ro;?o/I>»
fiint diuerfa. dijftrenttA , vt colorU in voce , & in cor-
pore,ipfHm efttqHtuocum , & pcr Boct. lib. Diuiflo-

num , omnis diuifio gcneris fit per duas difFe-
rcntias. Probatio minoris, ncutra diuifio eft fub-
diuifio altcrius ; quia tunc ambo mcmbra alterius
diuifionisjcontincrentur fub ahquo mcmbro rc-
liqux diuifionis,quod non eft vcrum,vt patet in-
duccndo.

Ad iftud poteft dici , quod Bon eft duplex di-
uifio prima gcncris per differcntias formalcs con-
ftituentes fpecies : poteft tamen vna efre pcr dif-
fcrentias formalcs , alia pcr matcriales ; quac di-
uifiones non funt fub inuicem ; ficut corpui in ge-
iicre Subftantiac , praster diuifionem eius forma-
lem in animatum, Sc in inanimatum , poteft diui-
di in corruptihile : & in incorrHptihile , & vtroque
modo differentiie fc habent, vt excedentia, & cx-
ccfta ; & ita in propofito , prima diuifio cft for-
malis, & fecundamaterialis , penes partes quan-
titatis. Adprobationcmmaioris,Boetius,& Ari-
flotcles intelligunt de diuifione formali per dif-
ferentias conftitutiuas fpccierunfi.

£/? aufem difcreta qHantitas , vt numertUt
(jr eratio. Cap. eodem.

(^V^STIO XVIII.

t4n oratio iit qumtitas.

Vidc Authorcs citiaiosqutfi.fejuenti.

Vldetur quod non , quia non oratio in fcri- j^

pto , illa enim eft fubftantia ; non in mcn- Argumnt»
te , quia illa cft in non quanto, & neutra mcnfu- pr" parte nt-
rarur per fc ; & Ariftotcles exponit fe de ncutra i*tlua.
haruni intelligere , non oratio in voce ; quia ilU
eft pcr fe fcnfibilis , quia vox ; igitur eft in tertia
fpccie qualitatis.

Ad oppofitum eft Ariftoteles.

(^V ^ S T I o XIX.

Vtrum Oiatio ifit quantitas difireta.

Alhnt.Mign-^.Metafh.D.Them.opufe.^i.Cr^.d.i.q.vnie.
Mrt.j. Aurcolus afuJ Capreol. dtft.x^. j.i.concl.^. Paulus
Scripcor \ .dift.i^.q.-vniei.O^Him ibid.q.i. Grcg.Arim.y.
x.«rf.i.Matniius dift.ij.art.i. Lonanienf.ia expof.capitk
de Sluantitate. laucllus in Epitcme, in lib. ^.Met. cap. 8.
Soncinas ^.Met.q.t^. Sotns q.t.in e.de fluantitate. Tolet.
in idem cap. Ruuius ihid.q.^. Conimbric. ibid.q.i. art. t.
Comflat.ibid.qutft. vlt.de §luantitat*. hatiiq.it.feH.i,
Rodrig./>if «rr.3.

QVod non vidctur ; quia breue , & longum j,

funt differentia: qUantitatis continuar, ora- jtrfumenta
tio menfuratur fecundum has , pcr Ariftotclcm Pfoparteat.
fn litera : menfuratur enim fyllaba breuis , & S'*""'-
Jonga ; igitur, &c. Dicitur, quod fyllaba cft
brcuis, & longa, non oratio. Contra, tunc con-
tinuum eft per fe pars difcrcti. Item , fuma-
tur maior fic , omne per fe menfurans , fecun-
dijm has diffcrcntias , hreue , & longtim , eft con-
tinuum ; oratio eft huiufmodi , licet non fit lon-
ga igitur.

Itcm, fi eftet quantitas difcrcta, non vidcretur
diffcrrc fpecie a numero;quia in nulla differentia
fpecifica. Dicitur,qu6d quantitas difcrcta, vt in
matcriapermancnte,eft numerus ; quia numerus
caufatur ex diuifione continui: vt aute in fucccfli-
ua,cf]; oiatio,quia orationis nulla pars permanet.

Con

QusftioXX. &XXI.

m

t.

Ctnclujte aJ

qutftiirum

fricidenum.

qutfiionem
fr^/ittttm.

AiHrgHmen.
U.

ContrJi , Koc concedit propofitum , quia dif-
fcrentia fecundiim fpecicm , cft diffcrcntia for-
malis : h«c fi fic tancura diffcrant , in nullo for-
mali difFcruntjigirui- non fpecie. Itcm.faifum
dicifur ,■ quia fucccfllo , ^Jc pcrmanentia funt dif-
fercntix poitcriores motu , &c quicte ; igitur &
cnte naturali , inquantum naturale ; (cd quanti-
tas quantum ad totum genus eft naturalitcr prius
ente naturali,inquantum naturalc j igitur fucccf-
fio , & pcrmancntia funt multo pofteriora toto
gcnercQuantitatis ; igiturnon liint diffcrentiat
ipecierum in hoc gencrc. Itcm,numerus appli'
catur matcriae fucccfliuae ficut pcrmanenti : igitur
non omnis numerus cft Qu.intitas in matcria
permanente, Antccedens patet cxemplo , vt di-
cimus duo tempora,dMo dies: & ratione ; quia con-
tinuum ah'quod eft fucccfliuum ; igitur cx eius
diuifione caufatur numcrus.Item , tunc non dif-
fcrrct oratio a tempore : quod cft numerus mo-
tus , & ita quantitas difcreta in matcria fuc-
cefliua.

Ad oppofitum cft Ariftotclcs.

Dicendum primo ad primuin qusfitum, quod
vratio eftquantitas proptcr audtoritatem Arifto-
telis ; quia fyllabamcnfuratur provt breuis, vcl
longa : igirur huius eft mcnfura aha per fe , illud
eft oratio , qus fit cum voce prolata : illam au-
tcm dico habcrc difcretionem appropriatam ora-
tioni per cius diffcrcntiam fpecificam , qus diffc-
rentia nec fcripta eft , rkcc prolata , nec in men-
te,nec adtus proferentis ;quia ille menfuratur
tcmporc , nec partes difcrctx , fcd difcretio non
cft communis nunicro & orationi ,fcd orationi
appropriata.

Ad fecundum qusfitum dicendum , quod eft
quantitas difcrcta, quiapartes eius ad nullum
communcra terminum copulantur. Quaslibet
enim fyllabaeft ab aliadiuifa, necaftus profe-
rentis,necfignificatum eas continuat,quiatcr-
minus pcr fe continuans partes quantitatis non
eft eircntialiter extra illas ; fed \\xc duo funt ef^
fcncialitcr cxtia partes orationis. Simihterhxc
oratio potcft cllc vbi fignificatum non eft,vtcon-
iungcndo voces non fignihcatiuas , & ibi nuUum
tft fignificatum.

Ad primum argumentum potcft dici , qu6d
longum , & hreue arquiuocc conueniunt conti-
nuo , Ik difcrcto, huic fcilicet continuo pro-
pric , illi tranfumptiuc ; omne igitur mcnfu-
rans pcr fe fecundum hoc propric fumptum,
eft continuum : huiufmodi non eft oratio, a;qui-
uoca cnira cft longitudo fyllabae , & mcnfura-
ti alinea.

Ad fccundum dico , qnod orMto eftentialitcr
difFert a numero , & k quacunque fpccic quanti-
tatis , non tantum diffcrencia materiali , fcd for-
mali , & fpecifica : illa tamcn non cft nota , im-
mo vix alicuius Speciei fpeciaUflimar eft nobis
diffcrentia nota ; quia fi cfTct , non poifct cfle vc-
rum , quod cficitur i. Poft. context. 17. qu6d
Gjtulihet pars defimtionis dehet ejfe in plui , omnes
ttatem intejuo. Hoc autem non contingeret , fi vl-
tima differentia cftet nota : illa enim cum fuma-
tur a propria forma fpcciei , nullo modo eft in
plus fpccic; igitur illud didbumcft vcrum,qu{a
difFerencix vltimx fcrc oranium dcfiniendorum
ignotae funt.

Scttioptr, Tnm.i.

Cofttims vero vt line/kiftferficies , & c»r-
fm. AmpliHS a$$tem prdter h^tc temfits dr
locHs. Cap. codcm.

Q V .« s Ti o XX.

^An iArlpotelcs fufficiertter tnumeret
J^ecies ^antitatti,

Ki\^.^.iAtt.tem,t%.tt.\tiKiTftttt%ibidem.S\m^\\ciasiHt»fi
de§l!t»t>tit»te. D.Thom. ^.Met. f.ij. Alb.Magn. tra^.
de-^»ntit»te,c.it.Soc\n.\Mtt.qH4bfi.^Q. Albcrt.de Sa^
xonia 4 fhyf.queifi.i. Venctus hic.Suueitem.i.Metafh^
dij>.^ i.Tolctai hic,qu*fi. i. Mafiut hicfeS.f. Caietanut
«■» htc cmp. Ruuius c»p.de §lu»ntit»tt,q. j .^ ^.Conimbf.
hU qutft.i.»rt.i. Morin. ihid.q.x. (^ ). Aucrfaf .18. £•-
gic»,fea.^.(irfeq^. Curfui Carmel. difp.i^. Log.ijudft.^.
Rodtig. hic »rt.i.x.}.(^ 4. Sanchcz lit.j. j.i-j. Fonfec»

QVctd non vidctur,per Ariftotdcm j .Mctaph .
c ""

,^cont. 1 S.Tcmpus eft quantum per accidcns: Argmmtntm
fcd de nulla fpccic praedicatur gcnus pcr acci- ^' f^* *"*
dens ; igitur tcmpus non cft fpccics. ' ***'

Itcm, pcr ipfumibidcm , tempus cft quantuirt
per motum ; igitur motus magis quantus , vnde
Ariftotcles 1 .Vo(k.tt.x.cxx..^.PropterciModvnum^od-
ejue tale , & ilkd magis ; igitur funt plurcs fpccics,
quain hic cnumcrcntur.

Icera , tempus eft numcrus, per Ariftotelctn 4.
Phyf cont. 1 o i .igitur non cft alia fpccies. .#.

Itcm,Iocus non enumcratur j.Mctaph.cont.18;
inter fpccics Qiuantitatis ; igitur vcl eft infuffi-
cicns ibi , vcl locus non cft quantitas. Similitcr
Commcntator ibi afllgnatcaufam , quarc Arifto-
tcles omittit ibi locum , diccns , quod locus nort
eft quantitas fecundtim opinioncm Ariftotclisj
fed tantijm famosc<

Item, locus non vidctur alia fpecies ^ fuperfi-
cic ; quia illud primo ponitur in definitione loci
in abftrado, & quando accidens in abftrado dc-
finitur , quod primo pdnitur in definitionc eius,
cft de eius eflentia.

Ad oppofitum eft Ariftotelcs,&e.

CLv ^ S T I o XXI.
An loctu pt quantitdi»

Vidc Authores fUAfi.frutdinti.

QV6d non videtUr;quia omne quod ponitut I.

in dcfinitione accidcntis, eft fublc^u cius, Argumtra»
vel dc »ius efrentia;z//r/»»<w corporis centirumisj^o- ^* .'*'"''* ***•
nitur in dcfinitione ]oci,& no eft de cius efTcntia;
quia tunc effet eadcm fpecies cu fupcrficic:igitur
vltimMm,cit fubieftu loci : fcd impoflibjlc cft paf-
fioncm,& fubiedum cflefpccicsciufdemgenctis:
igitur locus non eft fpecics Quantitatis , & tatio
cofirmatufpcrCommen.j.Mct.cont.iS.quidicic,
locii effe paffionem in vltimo, vt immobilitatera.
Itcra,ad quantum,inquantu quantum,nihil mo-
uctur naturalitecredadlocura propriu quodhbct
mouecur naturalitcr^per Arift.4.Phyf.cont.}o.i^-
tur.Probatio maioris,nihil mouctur adaliud,nifi
proptct conuenientiam in natut a , fed quantum,
inquantum quantum, ciim nuilo conuenit in na-
tura : fcd ex natuta,quae cft principium motus,*
quietisjquia natutaliter priiis illis ineft fubfUtiar.
K 3 item.

ftttM».

154

SuperPradicamenta )

Item quantum , inquantum quantum,non fal-
uat aliquid naturaiiter ; quia nec conuenit cum
aliquo innatura : fed locus inquantum locus,fal-
uat locarum,per Ariftotelem 4.Phyf.

Item , locus per fe dicitur ad locatum ; igitur
eft in genere Relationis.

Adoppoiitum eft Ariftoteies.

Item locus eft per fc menfura: igitur quanti-
Argumenta tas. Antecedens patet , confequentia etiam per
^oparttaf. Atiftotelcm , qui fic arguit deoratione. Item,
proprium proprie non inuenitur extra illud
cuius cft. Scd propric proprium eft Quanti-
tati , vt fecundum cam aliquid xquale , vel in-
iequale dicatur ; hoc autcm conuenit loco ; igi-
tur eft quantitas. Item, locuscft per fediuifibilis;
igitureftquantitas.

firmatiua.

ArgumiiHfn
Pro negatiua.

Rurfui loctts cmtimorum eft. Cap. eodern.

Q V ^ s Ti o XXII.

An lociu fit quantltoi continua.

Vidc AuthorcscitatoS5«x/?.io.

QVod non videtur , figatur virga aliqua con-
tinua in terra , cuius vna pars ht in terra,
alia pais in aerc , tunc arguo , Locu$ cft vlti-
mum corporis continentis , fcd vltimum aeris>
& vltiraum terrae , qux locant hoc locatum , non
funt continua,fed tantum contigua : igitur locus
huius virga: non eftcontinuus. Ad oppofitum
eft Ariftoteles.

Locum enim c^uendam farticuU corporisob-
tinent , qux ad quendam communem ter-
minum copulantur. Ergo loci particula

• qux ohtincnt fingulas corporis partes ^ad
eundem terminum copulantur , ad quem
corporis particuU. Cap. eodem.

Q_v^sTio XXIII.

tAnfArticuU corporis &* loci co^ulentur
ad etmdem terminum.

"Conimb.»» explanat. texttti huim capitis. MayroB. h\cpaf-
fu xz. R6drig. I» explicat. texttts BoHoris inhac qut-
ftione.

QVod non videtur ; quia particula: corporis
copulantur ad fuperficicm : particulac loci
non , quia locus eft fupcrficics , & particulac fu-
perficici non copulantur ad fuperficiem.

Item , locus eft diuifusk locato ,pcr Ariftote-

lem 4. Phyf tex.^i.igiturnoncftidem tcrminus

continuans partes vtriufque. Confcquentia pa-

tet ; quia terminus ab co cuius cft non cft diui-

fus : igitur non cft idem duorum diuiforum.

Ad oppofitum eft Ariftotelcs.

j , Ad fecundum quaefitum diccndum , quod lo-

Rejj>on/io ad cus noneft fpccics Quantitttis , proptcr primam

qutift.ii. rationem ibi , & propter didum Commcntatoris

fupradiftum in quarftionc praecedenti.

j . Similiter pro prima ratione ad tertiam qujc-

Ketponfto ad ftionem dico, quod locus non cft ncccftario con-

5««/?.ti. tinuus : fed nihii difFcrt ad ynitatcm cius ,-fu-

I.

Argumenta
pro farte ne-
gatiua.

pcrficics efle contiguatas , fi idem locetiir \ di-
uerfis corporibus contiguis:vel fuperficiem vnius
continuam , quando locatum locatur in vno
locantc.

Similitcr ad quartam , quod nuUo modo pof-
funt partes loci copulari adeundcm terminum
numero , ad quem partes corporis ; quia locus
diuifus eft klocato. Locuscnimcft vnde,& ad
quem locatum mouetur,& non mouetur cum lo-
cato , nec ad eundem terminum fpccie ; quia ille
rerminus corporis cft fuperficies,quac non eft tet-
minus loci : nifi loais eUet corpus,imm6 ad nul-
lum terminum eundcm oportct cas copulari,cum
non oporteat effe continuas.

Ex hoc fequitur folutio primz quxftionis,quia
non fufficienter enumerat fpecies Quantitatis,
faltem quo ad Kanc fpeciem locm.

Adaudoritates Ariftotelis in oppofitum ad
omnes qua^ftiones , dicendum , qucd non loqui-
tur hic de loco fecundiim propriam opinionem;
lcd fecundum opinionem ponentium locum cfte
fpatium jcquale locato ; & fecundum illam , cf-
fent ha:c omnia vcra de loco. Sed illa opinio im-
probatur ab Ariftotclc 4. Phyf. Itft frequenter
tjuando loquitur de aiiquo , vbi iMin cft proprius
locus dcterminandi veritatem,dc illo vtitar com-
muni fcntentia aliorum,vfque alibi,vbi locus eft
de iilo vcritatem determinare,dummod6 ars pof-
fit dari,fccundum fententias aliorum,ficut & fe-
cundiim veritatcm propriam , ita eft penc de om-
nibus exemplis in Logica ; quia fi lic fit, vel non,
non curat : fed qu6d ars fit vera in iftis , d hxc
fint talia : ficut hic liifficientcr manifeftatur,
Quantitatem eflc gcnus ; quia habet fiib fe mul-
tas Species intermedias , & fpccialiflimas : fiue
locM fit aliqua iftarum,fiue non.

.Adprimum argumentum prims quarftionis,
potcft dici ,qu6d aliquid eftc qu.intum pcr acci-
dens , fiue pcr aliud eft duplicirer , eftediue , vel
formaliter. Formaliter non cft tcmpus quantitas
peraliud, idcft, nihil aliud cft, per quod rccipiat
prsdicationcm quantitatis : led prjedicitur de co
per fe priniomodo. Efte(5tiue,quodammod6 po-
teft tempus dici quantum pcr aliudjquia cfFcftiue
fuam cftentiam,& fuam quantiratem, qua: eft fua
cflcntia , habet ab alio , vt a niotu : non tamen
efficit aliquid,qu6d tcmpus fit quantit.is.

Ad fecundum dico, qu6dpropofitio Ariftote-
lis tantum eft vcra , vbi aliquod vniuocum dici-
turdecaufa , & cftedu ; quod natum cft rccipcrc
magis , & minus : & quando caufa cft per ie , &
totalis ; prima conditio dceft hic : & fecunda
fimiliter. Primum probatur , quia tempus cll:
quantitas , motus non eft quantitas ; quia ratio
cius totapoteft intelligi conuenitcindiuifibili,
ncc vniuecanturin quanto ; quia illud dicitur de
motu pcr fefccundo modo : nullo modo de tem-
porCjVt tempus eft fpecies Quantitatis-

Ad tertium dico,qu6d numertu aliquando tran-
fumitur , vt gcncraliter fumatur pro menfiira:
fortcpropter hoc qu6d ratio menfurac in quan-
titatibus ,prim6conuenit numcro,& ita ponitur
in dcfinitione temporis , non autcm vt eft Quan-
titas difcreta : cft asquiuocatio penes fecundum
modum. Alia concedenda funt dc loco , pra-ter
vltimum, ad quoddicendum , qu6d hacc eftprs-
dicatio tantiim materialis ^loctu efi vltlnmm; &
formaliter,propofitio eft falf-i,fed formahter
locus eft immutabilitas in vltimo , fecundum
Commen.Forte tamjpn in definitione loci primo

ponitar

4.

Re^enfto *d

quiftionem

prsfentem.

Rejpenfto ad

J«</?.10.

6.

Adargumen.
ta 9.10.
Aliquid ejfe
qunntum du-
fliciter acci-
dit.

Qu^ftioXXIV.

iss

ponitur vltimum ; qiua jUud eft notiiis immobi-
licace loci.
8. Ad argumcnca in oppofitum fccundae qu«ftio-

AJsrgumn- nis,dicendum.

r«j.ii. ^j primum dici| poteft , quod loeut non cft

menfura per fe , fed per naturam fui mate-
rialis ,quod eft /nperficiej , 8c lccundiim eandem
dimcnfionem menfurat , fccundiim quam & fu-
pcrficjcs. Etfiarguatur contra hoc , quia aliam
rationcm mcnfura: habet a fuperficie , cft cnim
menfura cxtrinfcca , fuperficies intrinfcca. Dici
potcft , qu6d intrinfkum , Sc extrin/ecum , per fe
non variant rationem mcnfurac , ideo neclocus
pcr fc habet aiiam rationcm menfurae , a fuperfi-
cie , idco enim eft extrinfeca ; quia cft vltimum
corporis continentis materialiter ,&non viti-
mum contenti,qnod tamcn menfuratur ^ loco.

Ad fccundum dico , qu6d fecundiiro locum
formaliter,non dicitur aliquid per fe xqtiale alij,
fcd forte matcrialitcr, fccundiim fuperficiem
continentisjimmomagis locus dicitur arqualis
locato, fecundiim Ariftotelem 4. Phyf tcxt.4i.&
non illud fccundcim quod aliadicuntur xqualia.
Ad tertium dico, quod locus per accidens eft
diuifibilis , pcr naturam materiahs fui , ficut ca:-
ters formje per fe fundatx in quantitate , func
pcr accidens diuifibiles per naturam quantita-
tis , & locus fortc plus ca?teris, eo quod cft pro-
pria paflio fuperficiei,&c.

AmpUus quantitati nihil ejl contrariumt&c.
Cap. codcm.

Q^ .E S T I o XXIV.

%4n quantitati Jit aliquid contrarium.

Antonius Andceas cum Doft. htc. Tartaret. de §}uantit/it*
Jub.i Foiifcca l.i.lnjiit.cap.i i,Con\aht.infXf>o(it.teX-
tus capiiif de SU4:intitiite.Vex{'ou\i% Parificn in Ccmment.
tr»li.%. Lfgict Petri Hi^ KoAnocci hic »rt, vnico, (^ in
txfofit,text.Docl3ris. Moiincrus q,i.di^,i.de Sluimtitute,
Auctfa qutft. iZ,Log.fe£i,$.

QVod fic videtur , primo per rationes gene-

firmatius.

jirgument» v^ralcs. Aliqua quantitas magis diftat abah'a,
pro parte »f- aljqua miniisjigitut ahqua maximc diftat ab aha.
bed coniranetas eft maxima diftantia in codem
genercper Ariftotelem 10. Metaph.text.i j.& 14.
igiturahqua quantitas ahj contrariatur. Prima
confcquentia oftendctur , prius au<Storitatibus,
deindc ratione fupra. Item, in hoc genere, & in
omni alio , cft difFerentia fecundiim fpceicm , &
illa eft contrarietas pcr Ariftotelcm 10. Mctaph.
vbi fuprk;igitur,&c.

Item, hoc arguitur pcr rationes propriasjquia
pcr Ariftotelcm j.Phyftcxt.9. & i^- Omnis mo-
tus efti contrario incontrarium , vcUmcdio in
medium:fcd in generc Quantitatis eft motus
propric diftus, pcripfum ibidcm ; igitur ibi funt
contraria, vel mcdia inter contraria : & fi mcdia;
igitur & contraria.

\icm, fiifciperemagP!,f^ mims, dtrecipere contrM-
ri4, funt proprietates conuertibiles, rcfpeftu cu-
iufcunqucgencris;fed Quantitas fufcipit magis,
& miniis ;igitur etiam contraria.Maior patct in-
dudiuc.Probatio m\x\ot\i,mAgmm,S<.p*rttum func
pcr fepafliones quantitatis,&cius folius,fed»M-
gii,Scminttt non fiunt,nifi vbi cft magnum,&: par-
uum,& non alibi ; igitur iji folo gencrc Quanti-

taris. Similitcr omne totutn eft maius fua partc;
fed qaancitasaliquacft pcr fc parsalceriut quan<
titatis:igicurin quancicace eft pcr fc magis,''& mi*
nus. Similiccrinluncpcr Ce dtjH/ile,8c insijttMle:Ced
inaequalc eftmagis,vel minus;igicur,&c.

Item , magnum , SiC paruMm vniuerfaliter funt
quancicaccs contrarix. Similitery?.r/5(»» , & eUor'
y«»»,igitur,&c. Ad oppofitum cft Ariftotclcs.

Adquzftioncmcftdicendum^quod contrarie^ x.

tM itimitur aequiuoce , fcilicct propric , & tran- Ccntlufin
fumptiuc. Tranlumptiuediciturabfolutc maxi-
ma diftantia in gcncrc , & cxtenditur ad op-
poficioncm priuatiuam , ficut in i. Phyficorum
context. 14. dicitur , principia cife contraria pro
forma,& priuacione. Oppofitio cnim hoc mo*
do eft contrarictas in omni Genere ; quia omni»
diuifio Generis,eft per difterentias oppofitas hoc
modocomTAT\AS,ied comrarietM propric fumpta,
cft maxima diftantia formanim , quac natac funt
fieri , & mutu6 fe cxpellerc circa idcm fufcepti*
uum ; hoc modo negatur k Subftantia , & Quan-
titatc,&eft hoc intelligendum in definitis , id
eft, in fpeciebus Quantitatis,vt dicit Ariftoteles»
non forte in paffionibus. Similitcr intelligen-
dum eft d_c Quantitate fccundiim fc , non fc-
cundum elfe naturalc ,quia forte illo modo
habec contraria , vt dicetur rcfpondcndo ad ar-
gumenta.

Ad primum dicicur , quod in Quantitacc nul- 5 .

laeftmaximadiftancia,fed ficuc diuifioconcinui Ad Mrpm^
procedic in infinicum , ica eciam infinicas in con- '*•
tinuis,& numeris caufatis ex diuifione eorum.

Contra hoc eft, quod dicit Porphyrius cap.d»
Specie,qu6d Species fpecialiflimx funt finitx
fecundijm naturam , licct nonquo ad nos. Hotf
ctiam videtur pcr rationem ; quia quaelibct fpe-
cies cft parse(Tentialisvniucrfi,& in illis parri-
bus,nonvidcturpo(ribilisinfinitaS;qUia harcrc-
piignatordini,qni cft bonum vniuerfiPotcft igi-
turdici, qiiodquamuiseJrentinfinitac fpecics, in
pontcntii Quantitatis , lic^t nulla infinitarum
alij contrarietur ; quia nec maxime diftat : tr.men
fpecics intcrmcdia hiscommunis,poteft maxi-
m^ diftare ab alia fpecie intermedia communi il-
lis : vt continmm maximc diftaret fccundiim for-
mam continuitatis a difcreto,\'\cct continuacf-
fent infinita,&difcreta fimiliter. Poteft igitut
dici , quod duae primx rationcsverum concJu-
dunt , dc contrarietate primo modo «lifta tran-
fumptiur;quia tantum dc ifta eft vtraque au^ori-
tas Ariftotelis intelligenda.

Ad fecundum dico , qu6d ad quantitatcm fc'
cnndiim fe non eft motus, fcd vi fubcft natura-
li : & illo m^do habct contrarictatem, vt impcr-
fe6ta quantiras, pcrfeftam, ad quas, &dc quibus
funt augmentatio , & diminHtio , ifts difFcrentiat
non funt Quantitatis fccundiim fe , fed quanti-
tatis naturalis. Tmpcrfefta enim dicitur, (ju« noa
cft debita fpecici lccundijm fuam formam natu-
ralem , perfcda pcr oppofirum. Nam, vt dicirur
in i.de Anima, cont. 41. Omniumnaturaconfian-
tium efi determinM* ratiomagnitudinis , & augmen-
ti, non cnim aliqua Quantitasimperfcda .ibfo-
lutc eft in gencrc Quantitaiis : Icd impcrfc^»
tali enti naturali , & fecundilm hoc mouctur all-
quid ab impcrfcfta quantitatc, ad pcrfe£bam, vd
cconuerfo.

Contr^,morus eft ad rem alicuii« gttieriJ,non 4»
autem at^^cnS per accidcns,pcr Arift. 5. Phyf. texr.
ctm.j.tot funr fpccics mota$,quot & entis,addic
K 4 Cwm

156

Super VrxdicsLm enta

Commentator acqitiflti per morum ; fed quan-
titas fub clfe naturali,non efl: fpecies generis,fed
ens pcr accidens ; quia compolltum ex duobus,
quorum vnumalteriaccidit ligituradQuantita-
tem ficnon eft motus : fed ad illud , quod per fc
cft in genere Qiiantitatis eft motus ; igicur ilii cft
aliquid contrarium.

Poteftdici hic,qu6d ad quantitatem eft motus,
ita quod acquifitum pcr motum, vt terminus, eft
pcr fe in gcnere Quantitatis , fed non acquiritur
vr quantitas, fcd fub tali modb eirendi:& fub tali
modo cftcndi habct contrarium, Tunc oportet
dicerc, quod non oporterilli formie, qua eft pcr
(e terminus motus , eire aliquid propric contra-
riura , fed tantum ei , vt acquiritur per motum.
Tunc adfotmam dico , quod quantitas fubeile
naturahjfi intelligatur vnum compofitum cx his,
eft ens peraccidens , fed ipfa quantitas non, licct
fumatur fub tali modo eflendi , quando motus
non intelligitur cilcparscntiscompofiti cx duo-
bus,& ita ad quantitatcm cft motus.

7* Ad tertium & quartum argumentum , dico,

quod aliud eft fufciperc maitHy & mims , & aliud
eft fufcipcrc magiiy&c minus ; quia maius , & mi-
nus, dicuntur fecundtim quantitatem;fcd magis,
& minus dicunt intcnfionem , & rcmiflionem in
forma , cui adduntur. Concedendum eft tunc,
quod quantitas fufcipit maius , &c miniis, fed non
magis.

8. Ad quintum , de magno, & paruo refpondet

Ariftoteles, qu6d non funt quantitates , quia di-
cuntur in fola habirudine adaliud,alitcrnun-
quam diccretur mons paruus , & milium ma-
gnum.Similiterrcfpondet, quod fi fint quantita-
tcs, non funt contraria,tum quia ei quod dicitur
in fola habitudine adaliud, nihil eft contri-
rium, huiufmodi ftmt magnum,& paruum ; tum
quia tunc contraria diccrcntur de eodem , quia
aliquod idem eft magnum ad hoc , & paruum ad
illud:igitur eft magnum,& paruum.

>' Contra primam rcfponfioncm,ab Ariftorcle in

/.Meraph.context.iS. ponitur magnitudo per fe
fpecies quantitatis, & concrctum non cft in alio
genere ab abftrado. Item , ibidem in quinto di*
cuntur magnum,& paruii cftc quancitatcs pcr fe.
Contra fccundam rciponfionem probantem
m.-ignum,& paruii non efle contraria,prima pro-
batio non videtur valcre.; quia Relationi aliquid
eft contrarium , vt dicit Ariftotcles inferii!ks, cap.
de Relatione, vt virttu vitio ; &c/cientiA i^nontntia.
Secunda probatio non videtur valercquia omnia
oppofica inferunt contradi(5loria:igitur adilla,
ad qu2 non fequunrur contradjdoria.nonfcquii-
tur alia oppofita. Sedad praEmiilas , in quibus eft
refpe6bus ad diuerfa,non fcquunrur contradido-'
ria, fed cft ignorantia Elcnchi : vt eft duplum ad
hoc,& non duplum ad illud ; crgo duplum,& non
duplum ; igirur nccaliquaoppofitafequuntur ad
tales prxmiflas.

10. Ad primum iftorum potcft dici, quod magnitu-

do fumitur acquiuoce:vt eft fpecics quantitatis, &
vt cft paflio. Secundo modo dicitur magnHm^Ae-
nominarivca magnitudinc, &fic Ariftotelcs nc-
gat magnitudinem efle quantitatcm.

Ad aliud dico,qued funt quantitates perfe
fccundo modo , id eft, pafliones quantitatis , non
primo per fe,vt fpccies.

Ad aliud dico , quod nihil dicitur contrarium
eiuSjCuiuseftrclariuum ; c^aia. contraria,Sc reUtine
•ppoJitA^in mulcis diftinguuntur : magnum,autem

dicitur relatiuc ad paruum ; igiturnon eft cius
contrarium;ita intclligit AriftGtcies.Tamen con-
trarium vni poteft eiTc relatiuum altcri : vt /?<<»-
tia eft relatiuum ad fcibilc ; & ci non eft contra«
rium,fed ignoranti«,ita in ahis.

Ad aliuddicojquidrclatiuapoflimt prasdicari
de codcm,& de fe inuicem , fed non relatiuc op-
pofira , & ita poflunt rclatiuaabfolutc inferri ex
fefumptisrefpedu diucrforam;igirur magnumt
&/><«rK«w»poirunrinferri abfolutc exfc fumptis
rcfpcdu diuerforum,& cx hypothefi funt contra-
ria ; igitur contraria de eodcm. Concedo etiam,
quod non poflunt inferri oppofita rclatiuc cx fc
fumptis refpcdu diucrforum ; fed magnum , &
paruum pofl'e:& ex hypothefi illa funt contrariaj
crgo contraria de eodem.

Ad fextum dico id€/ur/um,Sc de deer/ttmy qu6d
vel fumitur fimplicitcryKr/»w,pro circunferentia
coch, & deor/f(m,pio centro rerrz : vel fumitur
generalitcr.vt quodlibct dicitur furfum, rcfpcdu
inferioris. Piimo modo non funt contraria,quia
non nata fieri circa idcm : nec maximc diftam in
natura , licct forte maxime diftent fccundiam lo-
cum. Secundo modo funt ad aliquid : & eft vtra-
que refponfio de eis,quaj de magno,& paruo.

Poteft taraen dici,qu6d fiuc fint contraria,fiuc
hon, nihil ad propofitum;quia fi funt fpecies,vel
differcntia: loci , non funt in gcncrc Quantitatis>
quia ncc locM,\t przdidum cft.

jiid altquid vero tnlin dicitntur : quxcunque
hoc iffum , quodfunt , aliorum dicuntur,
njel quomodoltbet aliter ad aliud. Cap.dc
Ad aliquid.

Qjf iE S T I o XXV.

iAngentu KeUtionis ftt gcnM vnum,

D.Aug lih.C»t»g, t.Xi. PoTph.csp.de Sptfie. Albertus Mag.

hiccap.i, Boetius,& SimpIiciusJ&ic DoAor/n i.di/l.jOi
qutfl.i. Ant. Andteas cum Doftorc hic. Smt.dijput. 47.
MetMphfeii.iy. Haitz^odijp.iyMetiiph.feff.ii. Sanch.
hic,q.i9. Fonfeca ^.Metttfh.eaf.i 5 .q.6. Mafius hicfeS. i .
qutft.^. Conimbr. ine»p.6.deR.el»t.q.i,.»rt.x.KoA\\g\iCt
hic »rt.t.in h»nc qutJl.DoH.Kauias in cap.de AdnllquiJ,
j.i. MerinetUs in c.y.Categ.q.i.AaetU j.if. Lcg.ftS.6,

QVod non vidctur,enti, & non enti, non cft ' l.
gcnus vnum commune vniuocum ; fed ali- Argument*
quas funt relationes entes , & aliqua: noti entes; P''" f""'" "*'
crgo, &c. Probatiofecundspartis minoris,in-
ter cns, & non ens,cft contradi6lio,qus eft rela-
tio mcdia, qua: vidctur non ens : tum, quia intcr
contradidoria nihil cft medium , & talis relatio
eft medium inter contradidoria ; igitur non eft
aliquid ; tum quia illa oppofitio poteft cire in non
cnte,vt in fubicfto : fed accidens quod eft in non
cntc, vt in fubicdto, non poteft cllc ens. Dicitur
ad hanc fccundam probationcm , qu6d ha:c op-
pofitio tantilm eft in cnte , vt in fubicdo , fccun-
dum quod videtur haberi ex Commcntatorc 6,
Metaph.cap.vlt,

Contra, rclatiuum xquiparantis squaliter ^
denominat vtrumque cxrremum,in comparatio-
neadaliud, quod manifeftum eft in propofito;
quia «quc cft verum dicere , nonens opponitur en~
ti, ficut ens opponitur non enti; ergo talis rela-
rio xqualitcr powft eftc yi vtroquc cxtrcmo , vc
infubicdo.

A<t

QusftioXXV.

^57

-i Ai prlnclpale , enti fatlonis , & cnti naturar,

nihilcft vniuocum, fcd quaedam relationcs funt
entia naturs, vtpatermtoi , & filiatio , qux eiTent
intclledu non exiftente ; quardam vero funt en-
tia rationis. Probatur, tum quia relatio non ha-
bet verius circ,quam fubicdum, fupcr quod fun-
datur,& multac relationes fundantur fupcr res
rationis , vtrelatio Generis ad Spcciem,&c. hu-
iufmodi igiturrclationcs funt tantijm entia ra-
lionis. Tum , quia omnis relatio requirit duo
cxtrema;igitur cuius rclationis cxtrcma non funt
duo , nifi fccundum rationem , cft tantum ens
rationis , talis relatio eft idcntitas , fecundum
quod dicitur j.Mct.text.non habcnte com. in lit-
tera, cap. dc Eodem, vbi dicitur quod intelledtus
in illa relatione vtitur vno vt duobus.
y Item, ad principale, AdalKjnidfHnt, fecundilim

Ariftotelem hic in littera,quorum cfTe eft ad aliud
fe haberc , iftud ineft omnibus , qua funt ad ali-
quid per fc primo modo : igitur pcr naturam ali-
cuius vniuGci eis , illud non cft nifi generalifli-
mum Relationis : igitur generaliffimum Relatio-
nis , hoc ipfum quod eft , ad aliud fe habet : non
ad aliquid prius, nec poftcrius,quia rclatiua funt
fimul naturi ; non ad ajqualc , quia fic cftent duo
generaliflima. Quod etiam generaliffimum fc
habet ad aliud.patct cx ipfo nomine;dicitur cnim
ab Ariftotele, hic & ;. Met. cont. 20. & alibi faj-
pe , mI aliejuid , & non potcft concipi ad aii^uid
non eife ad aliud , nifi contradidorium dicatur
dc contradi<5lorio,
1. r Itcm ad principale, cuiuflibet vniusgeneris,
funt tantum dus fpecies primae , fed generaliffi-
mi Relationis , non funt tantum dua primx fpe-
cics ; igirur gcneraliffimum Relationis non eft
vnum. Probatio minoris ; quia fi fic fint A , & B
rclatiua : aut igitur refertur A fibi , & B fibi , &
tuncambo funtrelatiuasquiparantia: : igitur &
omniainferiora,& itarelatiuum fuppofitionis,
& fupcrpofitionis erunt inalioGencre gcnera-
liffimo : aut A refcrrur ad B , & econuerso , & fi
hoc;igitur fpecics corum rcferuntur ad inuicem,
quia per Ariftotelem in 4. Topicorum,cap. i .& 9.
cap. 10. & inde. Si genw ad genm , & jpecies ad
fpeciem , & fimiliter in fecundo , fiad propofitum
/e^uitur prepofitum , ad reUtiue oppofitum anteceden-
tit ,feejuitur relatiue oppofitum confequentis : & non
cft intelligendum , nifi de confcqucntia fuperio-
ris ad inferius : fi autetn A , & B refcrantur fibi
mutuo ; igitur omnia rclatiua funt relatiuafup-
pofitionis , & fupcrpofitionis ; igitur rclatiua
«quiparantia: erunt in alio Gcnere generaliffi-
mo. Auttcrtio, quod A rcferturad aIiud,&non
ad B , vt ad C , & B rcfertur ad aliud , & non
ad A, vt ad D, & tunc fequitur quod C, & D non
funt priores,nec pofteriores, quam A, & B ; quia
vtrumque eft ajqui primum cura fuo correlati-
uo; quia funt fimul natura ; igitur erunt quatuor
primac fpecics vnius gencris. Aut quarto A re-
fcrtur fibi,& B alij.vcl B fibi, & A alij,& vtroque
modo erunt trcs prime fpecies huius generis;quia
illud aliud ad quod refertur A,veIB,eftxqucpri-
mum cum fuo corrclatiuo ; nullo igitur iftorum
quatuor dato,erit hoc genus vnum.
Ad oppofitum eft Atiftoteles.
5. - Dicendum, quod gencraliffimum in generc
CtntlHft. Relationis eft vnum ; quia fecundiim vnam ratio-
ncm dicitur de omnibus fuis inferioribus , quac
ratio cft habitudo vnius ad aliud , & quia omnes
relationes habent eundem modum denominandi

fubftantiam, vidclicet in comparatione ad aliud;
vt accidentia,quia codem modadenominant fub-
ftantiam,funt vnius gcncris.

Ad primum argumentum. Ad minorem dico, ^ 4 .
quud nulla relatio eft non ens,cum probatur op- Ad»rium$-
pofitum de contradiftione. Ad primam proba- '*•
tionem cum dicitur , quod inter contradidoria
non cft medium , intelligendum cft de his , quae
fubfunt intentioni contradiftionis , vt decom-
plcxis : ficut de quolibct fubiefto vcrum cft prar-
dicatum affirmari, vcl negari,& non cft mcdiumt
dc incomplcxis etiam fic altcrum illorum dicitut
dc quolibct, & non cft medium ; fcd alia propofi*
tio,fciIicet qu6d lalis rclatio eft media inter con-
tradi6toria,inteIIigendacft ratione intentionum:
& tunc cilm concluditur conclufio , fit failacia
Accidentis ; quia mcdium fumitur extranec in
prsmiffis , hoc fcilicet , quod eft medium ejje in-
ter contradiSloria, Iftud patet in cxcmplo :ens,8c
non ens, non rcfcruntur pcr fe ad inuicem,& inter
iftaabfolute nihil eft mcdium , fed ifta inquan-
tum contradi£koria,referuntur,& fic intcrillacft
contradi(5tiomedia,ficut inter fimilia cft fimili-
tudo media,& intcr quzcunquc rclatiua cft rcla-
tio mcdia.

Ad aliam probationem concedo , quod illa rc- 1
latio potcft eflcin nonente , vt in fubicfto, ficuC
& in cntc:non cns tainen , in quantum eft iubie-
ftum illius relationis , eft ens rationis , & ita ta- .
talis rclatio potcft efte ens rationis.

Ad fccundam principale , nego fnaiorem , & '
concedo , quod relatio dicitur ens rationis,vcl
quia vtrumqucextrcmum,vel alterumeft folum*
modo ens rationis ; vel quia extrcma eius non
funt duol, nifi fecundum rationis confideratio-
nem ,vt eft in idcntitatc. Poteft tamen maioC
vtriufque rationis fic probari : Non omni enti
eft aliquid vniuocum , nec ctiam omni cnti
naturae cftaliquid vniuocum ; igitur multoma-
gis , nec aliquid erit vniuocum enti , & nori
enti , fiue enti naturac , & enti rationis ; quia
fi illis qua: magis videntur conuenire, nihil eft
vniuocum , ncc illis quac minus.

Etadhancprobationem ,fecundiim quod eft 1
pro fecunda rationc , dicendum , qu6d confc-
quentia non valct, nec eft ibi locus ^ maiorij
quia non omnia cntia naturae plus conucniunt in
aliquo vniuoco , quim ens naturae ,& ens ratio-
nis , nifi forte in pluribus diaisdeeisarquiuoce,

Sed quia de oppofitionc , qua: eft inter ens> i- J"»
& non ens , eft abiolutc vcrum dicere > quod cft K««.
cns , & non ens > quia aliter eftct medium intcr
ens,& non ens , & quiaeftin non cntc- fimplici-
tcr , vt in fubiedo , idei non videtur ponenda in
genere Relationis > cum eni fccundijm fe>diui-
datur in decem Gencra generaliffima;quia etiam
licet aliquid fit vninocum cnti naturat , & enti ra-
tionis, hoc eft enti,quod eft in rationc, vt fcien-
Xix , & virtuti eft aliquid vniuocum : tamcn entf,
quod eft cx foIa*confidcratione rationis , & cnti
naturac, nihil vidctur vniuocum;quia tunc habc-
rent oppofitioncm,quia omnia vniuocc contenta
fub aliquo codcm.vt fpecics,differunrdifferentii$
contrariis, & ita non pollimt talia entia rationis
applicari cuilibet cnti naturjr, quod cft falfam,
idco videtur dicendum ad duas primas ratio*
ncs aliter. €.

Ad primam concedo , qu6d contradiftio intcr '5 AliAfclutu
ens, 8c mn ens, cft non ens fimpliciter „fed non cf^ * f^ttntM»
ipecies in gcncre Relationis. fnmti/mUt.

Ad

158

Super Pr^Edicamenta

vA Ad fecundam fimiliter concedo maiorem , di-
cendo ad minorem , quod nulla relatio rationis,
cft (pecies in gencrc Rclationis,nec identitas,nec
relationes fundatae fuper intentiones fecundas:
nequc alia confimiles.
OHeSims. v"* Contta. liidi i jidaUtjuld/unt ,(}uorHm hocip/um
tjfeeft adaliud fe habere , hjec cft vera notificatio
relatiuorujfecundum Ariftotelem hic in litera ifta
ineft contradidorio , quia hoc ipfum quod eft,eft
contradidorium contradidorio : & eidem ; quia
idcm hoc ipfum quodcft , eft eidem idem , & fic
derelatiuis intentionalibus , & confimilibus , vt
gcnus hoc ipfum quod cft, cft fpeciei genus,quod
de omnibus oftenditur per hoc,quia in definitio-
nibus eoruni ponendafunt fua correlatiua,vt ma-
nifeftcdicit Porphyrius dc Genere &c Specic,cap.
de Specic. Quod non oporteret,nifi dcpenderent
ad inuicem cirentialiter ; omnia igitur pradida
funt vere relatiua:igitur & form2,{ccundum quas
dicuntur talia,funt verc reIationes:quod negatum
cft. Item , iila in nullo alio genere videntur efle,
nifi in genere Rclationis, & inconueniens vide-
turconccdere illa elTc innullo gcnere.
I ^ Item, Ci contradidio inter ens,& non ens,non

fitin gcnereRelationis,quzro de alia contra di-
dione,qua: cft inter alia extrema,vtrum illafit in
gencte Relationis : fi fic , contradidbio non ineft
omnibus vniuocc,quod eftinconucnies,cum con-
tradidionis vniucrfalirer fumptse.aflignetur eadc
definitio , in i. Pofteriorum,text.5.fciIicct,C<>«-
tradiElio eft oppojitio , cuitu non eft mediumjecundttm
fiiCi autcm contradidio inter alia extrcma,non fit
in gcncreRelationiSjita&nulIacontradicfcio :Sc
coatrarietas eft in gencre Relationis, vt manife-
ftum eftjquia eft per fe habitudo verc duorura en-
tiumjigituroppofitio non erit vniuocum contra-
didioni,&c6trarictati:quod videturcontraBoc-
.tium in illo cap. inferiiis, Gluoties oHtemfilet oppo-
»>'; qui diuidit oppofitioncm in has quatuor fpe-
cies oppofitionis, ficut genus in fpccies : imo fe-
quitiu- maius inconueniens , quod oppofitio in-
conucnicnter ponatur in definitione contradi-
diionis in primoPoftcrioru, quiaoppoficiofum-
pta fccundum illa fignificatione.fecundum quam
conuenit concradidioni,aut eftidecontradidio-
ni,aut fuperius e<i:fi idem,fruftraadditur illud in
AcfimtioneyCHiMnoneftmediumftcundMmfi\ fi fu-
perius, fequituraliud inconuenicnsjquiaoppofi-
tio fecundilm illum modum accipiendi per fe dc-
, j terminata,ad contradidion em , non habet fub fe

i alia inferiora k contradi£bione , nifi alias fpecies
oppofitionis , fcd aliae funt entes , & contradi-
<ffcio non ens : & tunc aliquid erit vniuocum cn-
ti,& non enti:quod negatum cft.
7' - Ad primum iftorum,poteftdici,quodverano-
Sthttitats. tificatio ReIatiuotu,quam ponit Ariftoteles,nuI-
li illorum conuenit;quia nuUius eorum eftc cft ad
aliud fc habete, aliud cnitn eft difFerentia entis,&
dicitur tantum in comparatione ad ^«/,non cnim
dicitur aliquidaliud a no ente;nunc pr£di(5fca,vel
corum correlatiua funt non entia,fimplicitcr lo-
qucHdo,& ideo nullius illorum efle eft ad aliud fe
habere.nifi forte fecundiim rationem,ficutifta,&
faa. corrclatiua funt entia.Et fi arguatur,contradi-
{kotij erte eft ad aliud fecunddm rationem,fcrIicct
«d contradidoriii fc haberciigitur ad aliud fe ha-
bercjcft fallacia recundu^«/i,& fimpliciter.Quod
dicitur,qu6d in definitionibus iftorum ponuntur
fua corfelatiua;dico,qu6d nullum iftorum habet
veram definicioucm exprimeiitcm quid cft res,li-

cct habcat rationcm cxprimcntem quid dicJtur
per nomen,vel illud,qu6d intellcdfcus concipitdc
iftis , quxratio licct iit definitio eorum fimplid-
ter,non tamen eft definiiio fimplicitcr.

Ad fecundum dico, quodnon eft inconiift- ><'
nicns , concedere illa noh eflc in aliquo Gcncre
generaliflimo, vt Specics : fi tamen debeant poni
in genere per rcdudfcionem , maximc ponenda
funt in genere Relationis ; quia plus Specicbu*
cius aflimilantur^ficut forte omnia intentionalia
funt in genere per redudionem, & hoc in illo,
cuius fpecicbus maxime affimilantur in modo
prsdicandi.

Ad tertium concedo , quod oppofitio non fit ' ^ *
vniuoca conttadidioni , & contrarietati. Ciim '

aflumitur k Boetio, quod diuifio oppofitionis in
ifta quatuor , eft diuifio generis in fpccies , hoc
poteft intelligi^fnfw, id eft , gcneralis, quia di-
uifum fccundum aliquem modum pr«dicatur de
diuidente, & ideo per hoc diftinguitur hjcc diui-
fio a diuifione totius in partcs. Vcl fic, quod il-
lud fic intelligatur , pro aliquibus diuidentibus,
non pro omnibus.quia contrarietas, & oppoficio
relaciua funt fpecies oppofitionis.fumptz fecun-
diim vnamfignificationem , fecundiim quam eft
genus intermedium in genere Relacionis , licct
contradidlio non fit fpecies eius , vt fic fumicur.
Pcr hoc ad illud delibro Pofteriorum,dico,qu6d
definitio contradidionis eft bene afliignata , &
cju6doppofitiofecundiim illam fignificatioiiem,
iecundum quam conucnit contradidioni , non
eft omnino idem illi,fed fuperius : & habet aliud
inferms , \idelicet priuatiuam oppofttionem ; auia,
tam illa, quam contradidio, vel elt non entis.vt
fubiedfcijvcl vt termini,quorumvtrumque opor-
teret elfe ens, ad hoc, qu6d relatio elTet ens. Ex
his fequitur , qu6d oppoficio in vno fenfu fum-
pca , dicitur de contrarietatc , & rclatiua oppo-
fitione vniuocc, & in alio fenfu dicitur vniuocc
dc confradi(Sfcione,& priuatiua oppofitionc.

Ad tertium dicitur, quod gcneraliffimum Rc-
lationis non cft ad ali^uid , nec aliquid quod eft
in illo genere per fe ; fed ipfum generaliffimum
cft habicudo vnius ad aliud , & ita omnia, quae
funt in generc Relationis.

Ad illam probationem in contrarium , dici-
tur , qu6d illa definicio non dacur de relacione,
fed de rclatiuis. Similiter, hoc nomen adalicjuid,
cft concreciuc didfcum a relatione , & non rela-
tio , nifi fic intelligatur, ad ali^uid, id eft , habi-
tudo ad aliquid. Per hoc fimiliter ad quartam
rationem principalem, qu6d prima: fpecies rela-
tionis non referuntur ad inuicem fibi , nec alij;
fed funt principia referendi, ficut & omnia alia,
quae fuae in genere Relationis.

Contra iftas duas refponfiones , ex his fequi- ' -
tur, qu6d neutra definitio, quam ponit Ariftote- oiiedio/u
les, cflet eorum, quas funt in genere Relationis,
nec etiam aliqua proprietas , quam ipfe affignat,
& ita omnis determinatio Ariftotelis eflet im-
pertinens ad genus relationis.Confequencia pri-
ma patet , inducendo in fingulis proprietatibus}
quas ponit Ariftoteles , quarum nuUa conuenit
relationibus ; fed relatiuis.

Item , oppoficum non eft principium fui op- ' ^
pofiti ; igitur forma abfoluta non eft principium
fecundum quod aliquid dicitur comparatum ad
aliud:fed relatio eft huiufmodi formajigicurnon
eft abfoluta in fe, igitur eft ad aliud. Icem, con-
cefTo co , quod dicitur , npn vicatur difficuitas

argu

Qu^ftioXXV.

159

10.

argutnentorum principalium ; quia figcncraliffi-
mum in abftrado fit Rclatio , aliquid fecundum
eam dicitur relatiue ad aliud.Probatio huius,tum
quiafecundum Qualitatem , fecund^m quod c(l
generalifllmumdicitur^iM/; , fccundiim Ariflot.
cap. de Qualitate , quia Hc notificat qualitatemj
igitur fccundum Relationcm , vt cft gcneralifli-
mum , dicunmr aliqua rcUtiua; tum quia fccun-
dum rclationes inferiores in gcnere Relationis,
dicuntur aliqua relatiua : omne autcm inhzrens
pcrfeprim6 cuiiibet Spccici vniuocc, inhzrct
pcrnaturam generis,& itageneri primo ; igitur
&cundum generalifllmum dicitur aliquid relati-
uc. Ex hoc arguo : aut relatiuum didum fecun-
dura formam generalifnmi,dicitur ad aliquid,fe-
cundum aliam formara , aut eandcm : fl eandem,
igitur relatiuum acquiparantiat : igitur& relatio
ifla cfl relatio a:quiparanti3s : igitur & omnes in-
fcriores rclationcs. Si dicatur ad aliud fecundum
aliam formam:igitur & illi alij correfpondet alia
forma, fecundum quam dicitur reiatiuc ad iflud,
illa eft xquc prim^ cum Rclationc, quae cft gcne-
raliflimum , quia relatiuura illud , cft asquc pri-
mum cum illo i igitur dux relationes generalif-
fimx aequc primae.

Similiter manet difKcultas quartat rationis;
quia fi primae fpecies fint relationes , quaero an
fint relationes xquiparantiae , & ita omucs rela-
tioncs inferiores erunt tales relationes. Aut A
eft principium referendi aiiquid didlum fccun-
dum ipfum,ad aliquid denominatum A, B, & ita
erunt A, & B, relationes fuppofitionis, & fuper-
pofitionis : aut A cft principium refcrcndi de-
nominatum ab eo , ad aliquid denominatum ab
f lia forma , vt A , C , & B eft principium refe-
rendi adaliquid, fecundum eandem formam ,.&
tunc crunt tres prima: fpecies ; aut A eft princi-
pium referendi adaliquid didum ab alia forma,
& B fimiliter , & tunc crunt quatuor prim^: fpe-
cies , & rniuerfalitcr cum omni rclationi corre-
fpondeat correlatiuum , & econuerso, nulla di-
uerfitas critin numcro relationum, & relati-
norum.
$»lHtienti. Ad primum iftorum dici poteft , & conccdi

confequens primum , quod illadefinitio non eft
generaliflimi Reiationis,nec alicuius fpecierum,
led eius qucd denominatiuc dicitur ab ca. Simi-
liter dc proprictatibus, nec tamcn fcquitur vlte-
rius , quod determinatio Arift. nullo modo fic
conueniens generaliflimo Rclatipnis, quia rcla-
tio intcr omnia entia, eft debiiiflimum ens , cum
fit fola habitudo duorum , & ita rninime eft co-
gnofcibilis in fe , nofcibiiior autcm cft fccun-
dum quod informat ea , quorum eft habitudo:
& ad determinandum dc rclatione , conuenicns
fuit dctcrminare dc relatiuis ; pra^fertira cum cx
eorum cognitione, fiuc definitione , fiue quo ad
proprietatcs eorum , poflit habcri cognitio rela-
tionis : quia fi reiatiui efle eft ad aliud fe habere,
|)roportionaiiter relatio eft forma , fecundum
quam hoc fic fe habct ad aliud.Confimiliter quo
ad proprietatcs fi rclatiua dicantur ad conuer-
tentiam , relatio cft forma , fecundum quam aii-
qua dicuntur ad conucrtenciam , & fic de ca;teris
proprictatibus.

Ad aliam rationem dico, qu6d comparatio,&
abfolutio, non funt oppofita,nifi circa idem , &
ideo abfolucio circa formam, & comparatio cir-
ca fubiedium informatum forma , non funt op-
pofita. Aiiter poteft dici t qu6d relatio non eft

forma comparata , nec abfolura , quia enim eft
forms^, fecundum quamaliquid diciturcompa>
ratum alteri ; ide6 nec eft nata dici abfoluca , nec
comparata ; ficucnec abfolutio fibioppofita cft
abfoiuta, nec comparata. Si dicatur abiblutum,
& comparatum efie contrairia immcdiata circa
cns ; vcrum eft circa ens quod eft natum ea reci-
pere , ficut/4»«»f, & tgmm funt contraria imme-
diata circa corpus animalis : fed non circafanita»
ccm, vei a:gritudincm , nec enim fanicas , nequc
«grirudo eft acgra, vel fana,

Ad aiias racioncs dicitur , quod ncquc fecun- ' '♦
dum gcneraliflimum reiationis aliquid rcfcrtur:
nequc fecundum eius primas fpecies , fed folum-
mod6 fecundum eius fpecies inferiores. Ad fe-
cundam priuspofitam contra hoc , conceditur,
quod fccundillm omnes relationes inferiorcs,ali-
quid refcrtur. Igiturfecundum gcnus,&c.con»
ceditur fecundilm ipfum genus , vt eft in infcrio-
ribus , non in fc. Contra iilud fccundum Arift.
in 4. Topic, cap. 4. fi Specics fit ad aiiquid , &
Genus erit ad aliquid :igitur fi fpccics fitprinci-
pium refcrendi ad aliquid , & gcnus erit princi-
pium rcferendi ad aliquid. Item incumpoflibilia
includuntur, quod gencraiiflimum fit rciatio, fi-
iic habitudo ad aliud , & quod informando fub-
ie<Stum,non faciat fubiectum fe habcns ad aliud.
Item probatio fecunda non foiuitur, quia fccun-
dum Species omnes fpcciaiiflimas aiiquid refcr-
cnr : igirur fecundum aiiquod vniuocum illa funt
gcnera infima intermedia ; fed fecundum omnia
illa aiiquid refertnr : igitur pcr aliquod vniuo-
cum eis , quod genus vniuocum eft fuperius eis,
& ita fcmpcr afccndendo ad generaiiflimum,tan-
dem oportet conccdcre, quod fccundiim gcnera-
liflimum aiiquid Fefertur,ncc folummodo fecun-
dum quod habct eiTe in infcrioribus,quia fic nec
eft aiiudafuis inferioribus , & pcr cpnfcquens
non vniuocum iiiis.

Ad fccundam iftarum rationum dicerctur, '*•
quod gencraiifHmum non informat fubftantiam,
nifi in fuis inferioribus , quianon informat fui>*
ftantiam,nifi inquantum eft ens , noncftautcm
ens,nifi in fuis inferioribus. Contra hoc,faltcm
poteft concipi ab intellcdu , relationcm infor-
mare fubftantiam , non concipiendo aiiquam in-
feriorem reiationem informare fubftatiam ; quia
poteft prius concipi ab intellcftu , non conci-
piendo poftcrius , & ita conccduntur oppofica,
fciiicec ipfum informare fubftanriam , & camen
non elTe rciaciuum reiarum pcr ipfum , quod eft
impoflibile.

Ad ccrtiam igicur rafionem principalem di- j ,
ccndum , quod generaliflimumin gcnere Rela- _^ j »„'j^
cionis,eft principium rcferendi ad aliud,fed non tif»y.
ad aiiud relaciuum, («rundum aiiam formam ge-
nere. Confimiiitcr , relaciuum didtum a gcner»-
liflimo denominaciu^ dicicur relaciuc , fcd non
adaliquid reiatum fecundum aliain formamge"
ncre.

Contra hoc, fi relacio (ic principium referen-
di ad aiiquid reiacum fecundumeandcm for-
mam , igicuc eft reiacio aequiparantia: , & rela-
tiuum aenominatum ab ea relatiuum aequipa-
rantix , & ita omnes relaciones , & rclatiua infc-
riora , crunc acquiparancix , quod cft inconuc-
nicns.

Ad iftud dicendum, qu6d lelaciuum aequipa-
ranciae eft zquiuocum , quia propric fumptum,
cft aliquid rclatum ad aliud» leCuudum eandem

formam

i6o

Super Pr^dicamenta

fonnam fpccie , aquaimponitur vnum nomen,
quod de vtroque extrcmo relationis talisdicitur,
cuiufmodi funt Jimile , & tcjuale , & huiufmodi.
Tranfumptiuc dicitur rclatiuum ajquiparantiae
omnc illud , quod eodem nominc dcnominat
vtrunqueextrcmum , licct illud nomen non im-
ponatur ab vna forma fpccie , & hoc fecundo
modo , concedo Relationem,qux eft generahlfi-
inum.efllc rclationem squiparar ti£E,& rclatiuum
squipfirantiae ; dicitur enim relatiuum relatiui
relatiuum , fed relatio primo rnodo fumpta efl:
ipccics huiufmodi generis,

Contra, quocunquc modo generaliffimum fit
relatio xquiparantia:, fcquitur relationes omnes
jnferiores elte illo modo tales , quod videtur in-
conueniens , cum paternitas , fihatio , & huiuf-
modi relationes fuperpofitionis,'-, & fuppofitio-
pis , nullomodo fint relationes acquiparantix;
qufa non denominant vtrunquc cxtremum ali-
quo codcm nomine. Ad hoc dici poteft , quod
omnis rclatiu inferior eft acquiparantiac , id eft,
principium refcrendi ad aliquid didum fecun-
(slum eandem formam generc, vbi ctiam vtrum-
que extremum eodem nomine gencris nomina-
tur, HcctnonquaeHbet fitptincipium rcfercndi
ad ah'quid fecundumeandem formam fpecicmcc
vbi vtrunque nominatur nomine fpeciei.Dicitur
ejiim pater fecundum formam fui generis rela-
tiuum relatiui , etfi non dicatur fccundum pro-
priam formam patris , quia fecundum propriam
formam patris dicitur pater.
'4' Ad tfuartam rationem principalem concedo,

quod tam A, quam B eft principium referendi ad
aliquid di(5tum fecundum eandem formam:puta,
fit A, hoc quod cft relatio ^equiparantiac ; B, hoc
quod eft relatio tuperpofitionis, & fuppofitio»
nis ; 8>c relatiuum dcnominatum a B,quod eft rc-
latiuum fupcrpofitionis,5c fuppofitionis, dicitur
ad relatiuum fuppofitionis & fupcrpofitionis:fed
* jion fcquitur ex hoc, ipfum cftc rclatiuum xcjui-
parantia?, nifi fumendo fecundo modo , ficut di-
dhim eft prius.

Et fi fortc quxratur diuifio huius generis,
quod cft B,quomodo eius primac fpecies fc habcr.
Potcft concedi, quod rcferantur mutuo inter fe,
vt i\ vnum fit relatiuum fecundum potcntiam
a(5liuam, & rcliquitm fecundum potentiam paffi-
u.im : & vlterius poteft concedi,qu6d fpecies eo-
rum referantur inter fe, vt pater,& calefadiuum,
quac funt fpccies primi gencris ad filium,& cale--
faftibil6,qu2 funt fpccies fecundi,& proportio-
nabiliter eft diccndum de relationibus corrc-
fpondentibus.
' f « Ex his patcnt tot , qualiter rclationes relatio-

^ptlogrn „js fe habeant ad genus Relationis:& iuxta hoc,
^' • quomodo entia rationis funt in genere , & quo-
modo ijlud fit intelligendum , inter conrradi-
ftaria non cile medium,& quomodo oppofitio fe
habet ad illa quatuor , in quas diuiditur inferius
•jn hoc libro ; & quomodo fecundum Relatio-
nem , vt eft generaliffimum , aliquid refertur j &
ad quae refcratur , quod ab eodcm denominatiuc
dicitur; &quomodo acquiuoce dicimtur aliqua
relatiua squiparantiae; & qualitcrdeterminatio
Arift. fit conucnicns , quae eft de rclatiuis , cum
iblac rclationes fint in hoc genere, vt fpccies ; &
quomodo huius Gencris funt t.intum duae primae
S^ccies, &e, quae patent infpicicnti.

1$"/ ergo fufficienter eorum qud funt dd ali'

quid, definitio afignata efi,aut nimis dif-
ficile,mt impojitbile efi joluere : quoniam
jtulla, fubftantin eorum qu/t funt ad aU-

quid dicitur. Si fiutem non fufficienter,
fed funt ad aliquid , quibtu hoc ipfum eft

effe ad altquid , quodammodo fe habere
fortaffe aliquid centra ifia diceretur,(Jrc,

Capeoci.

Qjr^STio XXVI.

*An fecmda, notlficatio relattHorum >

quam ponit Arinoteles,fit conue-

nienter data,

Albertus Magn./iif cap.i. Ruuius f.4.»» c»p.dt Ad »liqulJ.
Conimb. inexpUn, huitucap.(^deindeq.i.art.^ 'Rodri-
gucs in hanc quAft. DeHoris art. 9. Curfus Carincl. q. i.
de relat. Aucifa qutfl. 19 Log. feli. 3. Mcrincrus in cap,
de Adaliquid, dijp,i.q.^.&. communitcr Logici hie.

QVod non videtur ; quia illanulli in gcncrc ' r,
relatioius conuenit : igitur non conuenit Argumentm
generaliffimorelationis. Probatio antecedcntis; froparte nt-
qnia fi eilet relationis eire ad aliud fe habere,hoc S<**"**'
cllet pcraliamrelationem illius; igitur alterius
efte ertet ad aliud fe habere pari ratione , & fic in
infinituni, qiwrum femper pofterior eilctrelatio
pripris , quod cft inconueniens.

Item, illa definitio aut eft formae relationis in ^
fe , quod pcr aigumentum prascedcns cft impro-
batum ; aut fubicdi in fe,quod cft falfum etiatii,
quia cius clle non cll ad aliud fe haberc , quia
ipfum fecundum fe eft rcs alterius gencris,& ab-
lolutium 5 aut fubicd:i informati tali forma , &
tunc eft cntis per accidcns , quod cft inconuc-
nicns,quia cius non eft definitio, fecundiim Ari-
ftotelcm 6. Metaph. text.4.& indc;nullius igitur
cft notificatio illa, quod cft inconueniens.

Item , generaliffimum eft praedicabile de qua- ^
libet fui fpecie;fed hoc non poteft eile,nifi fecun-
dum quod fignificatur in fingulari : illa autem
notificatio datur de aliquo , fecundum quod fi-
gnificatur in plurali ; igitur non de ipfo gcnera-
liffimo.

Item haec notificatio non videtur conuenire ►/
omnibus quac funt in generc Relationis , multa
enim dicuntur ad aliud , quorum eilc ellentialc
non eft ad aliud fe habere eflentialitcr. Ad oppo-
fitum eft Ariftotelcs.

Dicitur ad quafftioncm , quod duplicia funt l.
relatiua, qux^dam fccundum <^ , & alia fecun- Anfirrel».
dum dict. Prima notificatio Ariftotelis datur de "'«"'» '^"/'''*
relatiuis fecundum dici , fcilicet , AdaliqHid di- v "v r*"' '
cuntur ciuxcunejue hoc tpjum , e^uodjunt , aitorum at- j^„ jijj^
cuntur, vel quoModoltbet aliter ad aliud. Secunda
notificatio , quam magis approbat , fcilicet , Ad
aliquidjiim , quorum hoc ipjum ejfeejlad aUudfe ha-
bere,A.Ataz dc relatiuis iecundom ejje,

Contra hanc diftindioncm , aut diuifio datur
per oppofita, aut non ; fi non , non valet ; fi fic,
igitur relatiua fecundum dici, non funt rclatiua
fccundum 1!;^. igiturnon funrrelatiua, igitur re-
latiua male diuiduntur in illa. Similiter fi fint
oppofita , fcquitur quod rclatiua fecundum ejfi
non funt rclatiua fccundum<^<V<',quod eft falfum.
Si dicatur , quod membra dcbeut intelligi cum

prxci

QuJEftio XXVII.

i6i

3-

I. Conclupo.

EntU mHm
rtlMtlu» ft-
tMndum dici,
ttli» ficun-
dumijft.

HtUtiM»
^uid»m di-
funtitr »d
Mliud ficun'
ttitm pTOprtX
ftrmM, ^ut.-
d»m ftcundU
foTm»m fui
gtnirit.

X. Conclufio.

4-

Ai I* princ.

Ad,

Adi.

Ad^.

prxcifionCf (eqaitur,qu6(i rclatiua recundum di-
ci t Alnt tantutn rccundum <^iVi , &itaillanon
Tciius efTcnt rclatiua, quim nigtum diflumal-
bum c(l album. Item , alterum mcmbrum diui-
(lonis conucrtitur cum diuifotidem enim c(l ho-
mo abfolute, & homo rccundumcire.

Itcm,illanotificatio,qusponiturrelatiuorura
fecundum dici , nuUa c(l ; tum quia illa competit
fubftantiis , quae nullo modo funt ad aliquid, fe-
cundum Arii^otelcm , qui hochabet proincon-
uenicnti; tum quia fccundum i\\zir\t dtfciplin* di-
citurrelatiuc zd di/ciplinatktn » quiaeius: &pari
ratione albedo ad album , dc pari ratione omnia
accidentia ad fubiedum , quia eorum dicuntur;
exilla igitur notificationenullumeorumpotcft
concludi cfTc in gencrc Rclationis.

Dicendum igitur , quod rclatiuanullomodo
diuiduntur in relatiua fecundum effe , & relatiua
fecundum dici ; quia fumcndo mcmbra przcise,
rclatiuum fccundum dici non cfl magis relati-
uum , quam homo mortuus efl homo. Fortc ta-
mcn entia (ic diuiduntur, qu6d quzdam funt re-
latiua fecundum ejfi , vt iila quae denominatiuc
dicuntur a relationibus , qusdam funt relatiua
fecundum dici ; vt qux funt in aliis Generibus,&
/ecundum aliquam habitudinem dicuntur ad
alia; illa tamcn , fimpliciter loquendo,non funt
relatiua. Sed verc relatiuorum qua:dam dicuntuc
rccundum fuam propriam formam ad aliud , vc
quae funt primo, & propric relatiua ; alia funt ve-
rc relatiua , & non dicuutur fccundum propriam
formam ad alia: vt funt relatiua fccundiinigc-
nus.llla cnim funt per fe rclatiua,red non primo:
& dicuntur ad alia fecundumformam fui genc-
ris : vt Cifciemiafn per fe rclatiuum , impoQibire
cft illud quod cfl cius fpecies , fecundum illam
fignificationem , non etlc relatiuum, quia tunc
genus, & fpecies non effent in eodemgenerc:fed
non cfl primo rclatiuum , quia non fccundum
illud ,quod fuf)eraddit fuo generi : & ideodici-
tur ad corrclatiuum generis , fecundijm ipfum
genus.

Dicendum-igitur , quod fecunda notificatio
Arif^otelis efl coliucniens derclatiuis;quiain-
dicat rationem eorum, inquantum funt rclatiua:
vtpatebit refpondendo ad rationes.

Ad primum igitur dicendum cft.conccdendo,
quod illa notificatio non daturde rclatione,fed
de relatiuis di£bis denominatiue ab eajquare aute
illa definiat, & non relationes,& eocum proprie-
tates ponat, didium eft in przcedenti quaeftionc.
Ad aliam dico,qu6d illa notificatio non eft rcla-
tionis abfolutCjVt fignificatur in abftra£bo:neque
fubicdi abfolutc.ncque totiusaggrcgati.fcdfoc-
mq,vt informat fubiedu,eo modo quo fignilica-
tur pernomen concretum diduiTiageneralifli-
mo relationis : ita quod ly , t/;,non dicatpartem
cius, quod^gnificatur.fcdmodum.

Ad tcrtiam,didlum cftprius, quare relatiua
zquiparantis dcfiniantur in plurali conuenien-
tius.quam in fingulari ; cum huiufmodi fic illud,
quod hic defihicur , ficut patet ex pixcedenti
quxftiotne,

Ad quartam dicendum,qu&d illaratio conae-
nitomnibusefrentiaIiter,quz funt in gcnercRe-
lationis.vt denominatiuc didaa rclationibus : Ci
autem fint qux dicantur ad aliud, & non habenc
hanc cationem, non funt rclatiua, nifi fccun-
dtim quid.

Dcprima proprietate,& fecunda, quzfunc
Scoti eper. Tom. I.

reciptre cotttrariaticfufciperemMgu , & mitiiit , No-
tandum , qn6d illa: non infunt per fc rclationi-
bus, ncque fortc rclatiuis, fcd tantammodo ra-
tionc eorum , in quibus per fe fundatur rclatio,
vnde quae fundatur in formis fufcipientibus ma-
gis, & minus.vcl conrrarictatcm , rccipiunt hacc;
ficut fimilitudo fecundum albedinem recipit
magis, & minus, & contrarium , quia & albedo,
in quafundatur: fimilitudoautem quz eft fecun-
d6m aliqua,quz funt in quarta SpccicQualita-
tis,non fufcipit contrarium.ncc magis,& miniis;
quia nec illa fufcipiunt , in quibus illa fimilitu-
dofundatur:& hoc,loqucndodeprima proprie-
tate, decontrarictate propric didla. Tum quia {i
illz duz pct fc inefTent rclationibus, poffct cfTc
niotus in gencrc Relationis , quia poflet efTcac-
quifitio partis poft partcm , alicuius formzin
gencrc rclationis, & talis acquifitio eft motus,fc-
cundijmCommetariosfuper tertioPhyficorum,
texc. com. i o. fed Confequens eft inconueniens,
fcilicct motunn efTc pec fcin gencre Rclationis,
quiacftcotraAriftotelcmin j. Phyficorii:tii quia
fi in forma relationis elfet fufciperc magi$,& mi-
nus , relatiuum didum fecundum magis , pcr fe
refcrretur ad duo , fcilicet ad aliquid didum fe-
cundum minus , fecundum eandcm forniam , &
przter hoc , ad illud ad quod tale rclatiuum ab-
foIutcdicitur.Vcrbi gratia,fimilius diccrctur pcr
fe,ad mitinifimle, & prztcr hoc,ad illud.ad quod
fuum pofitiuum rcfertur , fciliccty*w«/r ; fcd con-
fequens videtur inconuenicns, quia coritra Ati-
ftotelcm j. Mctaph.tcx.com. iz.qui habct pro in-
conucnienti,qu6d ide bis cefccatur,id cft,ad duo.
Propter hoc videtur dicenduni,qu6d illz pro-
prietates pcr accidcns infunt rclatiuis,nec obftat
au6loritas Ariftotelis in contrarium , quia.nihil
videtur fccundiim propriam opinioncm detcr-
minare de relatiuis antc illam partcm,vbi incipit
improbare primam notificationem relatiuorum,
fed ad minus nullum relatiuum dicitur proprie
contrarium ci , cuius eftrelatiuum, iicct accidat
aliquid idem vni efle relatiuum,&aIijcontra-
rium, \tfiieittia comtzvmtit ignorattti* , Sc ad il-
lam non rcfcrcur, fcd idfcibile.

Videnlur nutem ad ali^uidjimul ejfe nafU'
ra,S>lc. Cap. eotlcm.

QjfJESTlO XXVII.
Vtrum Kelatluajintjimulnatura.

Boetius, Simplicius,Porphyrias , Ammonius>n Commen-
tMTto huiut e»p.A.Dtoa.findteii cum DoA. frf.Vcrfotius
tTMcl.i.tn Log.Petri Hijp.di RtUt.propr.Conimbi.in Com-
mtnt»r. tixttn huius ca p.dt Ad 4tli^MiJ. V^odtigtiez hie
art.i.in h»nc ^««yf.Mciincrus d^ut.i.de Relat. judji.^.
Aucifa ft*fi. I $feS.%.

QV6d non videtuti quia lecundum Porphyr.
cap.dcSpccie, Gcnus refertur ad Spccicm,
& e conucrfo;fed hzc non funt fimul natura;quia
illud eft prius natura,^ quo non conuertitur lub-
fiftendi confequentia: huiufmodi cft gcnus;l)uia
^ fpccie ad genus tenct confequentia , & non h
conuerfo : igitur,&c.

Confimiliterpoteft argui fer^ in omnibus in-
tcntionibus relatiuis ad inuicem,vt dc prima fub-
ftantia,& fccundadc vniuerfali,&particulari.

Item fecundum Porphyrium cap.de Differcn-
tia , Socratti fentK difficrt a/iputr» > Ccd differcntia

L cft

Sott.

Sufclpir*
eentr»rium,
&m»gu,^
minus ,»cri-
dit relMiuu.

ArgumtmtH
propartt iM-
g»iitta.

.«l^

5-

Jtr£umenta
fnfarte af-

ffmMtu».

4'

Ctnclufi*
J)eSeru.
]Relaliu»qut
fimul nntu-

162

*ft quaedam rclatio. igitut Socrates fcncx, & So-
crates pucr, refcruntut ad inuicem : fed harc non
(uni fimulnatura. Itapotcft argui de omnibus
quz non funt eadem , fcd ordinaia ad inuiccm,
quoad iftas tehtioncs, differemU, & diuerfitM.

ltcm,fcibile,S>cfi:itntU refcruntur ad inuicem,&
non funt fimul natura, quia deftrudo fcibili , dc-
ftruitnr fcicntia, & non c conuerfo. Similitcr de
fenfit,Scfinfibili, vt arguit Ariftotelcs hic in litcra;
quia dcftruilo fenfibili, deftruitur corpus anima-
lis, licet non cmrftti , vt genus in genere Subftan-
t\z, vel vt in gcnerc Quantitatis; quia dcftrudo
corporc animalis, dcftruitur fcnfus ; quia fcnfus
eft Jn corporCjVt in fubicdio , ctfi fit in anima , vc
in principio , vcl caufa : igitur a primo ad vlti-
mum,deftrufto fenfibili , deftruitur fenfus , fed
non c conucrfo, quia fenfus deftruitur, deftrudbo
animali, fcd deftrudo animah', non oportet fen-
(ibile deftrui : poflimt enim illa manere adhuc,
cx quibus eft animal , quia funt naturaliter prio-
ra animali. Iftomodocontingic argueredeom-
nibus rclatiuis fecundum tertium modum , qui
ponitur in j. Mctaph.contcxt. zo, fcilicet quae
xcferutur,vt menfura,S)C menfiirabile,8c c conuerfo.

Item, pater dicitut rclatiuc ad fih'um, 8c patec
poteft. manere deftrudio filio ; igitur non func
{imal natura. ProBatio minoris,tum quiadeftru-
&o ifto fiho, poteft alius filius manere , ad quem
poteftpaterdicijtum quia deftrudo fiIio,poffibi-
le eft nullam mutation.cm fieri cirea idem fubie-
dum paternitatis. Sed impoffibilc vidctur , for-
mam talem prius exiftentem in fubicdo poftca
noii eftein fubie^o , nifi fubiedlum mutetur: cr-
go impoffibile cft paternitatcm prius cxiftentem
jn ifto,poftca non efte in ifto,propter iftam folara
defttudtionem fihj;igituc dcftrufto filio,mancbit
iftc pater, ficut prius. Tum quia pater dicitur eo,
quod genuit : impoffibilc autem eft eum, qui gc-
nuit, non genuifte;quia omnis propofitio vera
'de prasterito eft necefta;ia : igitur impoffibile
)eft eum, qui aliquando eft pater , poftea non cfte
patrem. neceflario igitur patcr manct etiam dc-
ftrutftofilio.

Item prius, inquantum prius, refcrturad po-
fterius, inquantum pofterius, &caufa inquan-
lum caufa rcfertur ad caufatumjfed prius in-
quantum ptius , non eft fimul natura cum poftc-
riori , neque caufa , cum caufato : igitur nequc
omnia relatiua funt fimul natura.

Itera, rclatiua fecundum genus,funt per fc re-
latiua;quia, in eorum per fe intelledu funt eorurn
gcnera,fccundHra quae referuntur, & non habent
alia corrclatiua,qua corrclatiua gcncris ; fed cor-
relatiuu gencris cft fimul natara cii gencre , quod
eft prius naturalirer fpecic:igitur,& illud corrcla-
tiuum cft prius natnraliter fpccic, igitur, &c.

Ad oppofitum eft Ariftotcles,

Item , omnia rclatiua dicunturadconuertcn-
tiam.per ipfum in tertia proprietate,id cft,fccun-
dura mutu^m dependcntiam; igitur neutrum cft
prius altero;quia qua ratione hoc cflet prius illo,
cidcm rationc,& cconuerfo,illud priusifto,cum
mutu6 dcpendcat, & ica idcm,refpc£lu eiufdcra,
cflct prius,& poftcrius , quod eft inconucnicns.

Ad quxftioncm diccndura, qu6d illa relatiua,
qnai mutu6 pcr fc rcfcruntur,ita qu6d vnius efle
fit ad aliud fc haberc , & c conuerfo , funt firaul
natura, proptcr rationcm Ariftotclis, quia pofito
vno ponitur rcliquura, & e conuerfo ; & dcftru-
&o vno deftrajtur reliquum , & c conuerfo. Si

Super Pr^dicamenta

taracn fint rclatiua pcr accidens , vcl non pcr fe Relatlus ptr
relatiua rautu6,non oportet qu6d finc firaul na- atciiles jut,
tura. Pcr accidcns relatiua funt , quas non fccun-
dura fuas forraas dicuntur adinuicera , & non
mutuo dependent , quorura vnum fecundum
fuam propriam formam dependent ad aliud , &
reliquum c conucrfo , fccundum fuani formam
non dependcnt ad ipfum, cuiufmodi funt qus re-
feruntur, vtmenfura & mcnfurabile,adinuicem.
Scicntia cnim per fe dicitur ad fcibilc,fed fcibile
non ad fcientiam, nifi quia fcientia ad ipfura, fe-
cundum Ariftotelemj. Mctaph. cap, deAdali-
quid.text.com.io.

Ad rationes , ad primam dicendum , quod in- ■^'^ i-ftinct
tentiones Generis,& Specici,rcferuntur ad inui-
cem , & funt fimul natura : fcd quod fubeft in-
tentioni generis , non inquantum ci attribuitur
illa inccntio , fed inquantum cxiftit, prius eft eo,
cui attribuitur intentio fpeciei : & inter illa,qux
fubfunt , cft confcqucntia non mutua , fed inter
intentiones cft confequentia mutua;de illis pnim
(equituiyfigenfu efi,Species eJi,Sc e conuerfo.Sub-
ieda autem harum intcntionum funt relatiua per
accidens : huiufraodi rclatiua non oportet fimul
effe natura.

Ad fecundam. Socratcs puer , & Socrates fc- ^d 1,,
nex, funt rclatiua pcr accidens ; quia in telatiuis
xquiparanriar, vtrunque per fc extremum eft ali-
quid nominatum eodem nominc : vnde haic per
fe extrcma (uni, differens , & differens , & illa func
fimul natura. Cum enim Socrates cft pucr , eft
diffcrens k Socrate fcne ; & Socrate eft fcncx, eft
diftierens \. Socrate pucro ; quia vtrunque eft fi-
raul diftierens ab alio , licct no vtrunque fit fimul.

Ad tertiam,illa ratio verum concludit dcrela- Ai j,
tiuis, quae non dependent ad fe rautuo.

Ad quartam dico ,qu6d lic^t fola fubftantia Ai\,
patris poffit mancre dcftrufto filio : tamcn patec
non poteft manere. Cum probatur oppofitum,
Ad primam probationcm dico , quod pater non
refcrtur ad hunc filium , nifi per accidens : ad fi-
lium autem perfe;& idc6 deftru^lo hdc filio,
dummod6 maneat alius fiIius,poteft & pater ma-
nere; quia non oportct relatiuum efle fimul na-
tura cum fno correlatiuo per accidens.

Ad aliam probatioricm dico , quod poffibilc
eft formam rcalem inefle fubiedlo, vel non inefle
fine mutatione fubie£ki in fe,quia quod ineft fub-
iedo tantum in coraparationcad aliud,poteft il-
li non inefle, tantum altero tranfmutato.

Ad tertiara probationem , fi conccdatur ali-
quando patrem non poflc non efle patrera , con-
cedendum eft aliquando filium non pofle non
efle filiura ; quia ficut de co , qui genuit, femper
eft verum dicerc, quodgcnuit : itadeeoquod
gcnitus eft, fcmper verum eft dicere , qu6d geni-
rus eft, licet non fempcr exiftat: & per confe-
quens fcmper manet filius,ficut & pater.

Scd fi dicatur,patreexiftente,& nullo exiften-
rc qui eftfilius, verum eft dicerc, quod patcr cft,
& filius non eft ; quia «j^ quando prasdicat fecun-
dillm adiacens , praedicat efle exiftere , fecundijm
Boetium.Igitur non funt fimulnatura. Dici po-
teft , quod relatiua func fimul naturafecundura
illud clle , quod eft eis proprium inquantum func
relatiua ; fed illud non cft eflc exiftcre , quia hoc
accidit eis inquantum refcruntur , & ideo vnum
relatiuum potcft fic cfle, non cxiftente alio : vn-
de ha:c confequentia non tenet,Paier eft,hoc cft,
exiftit : igiturfilitu eft, fciliccc exiftit : licet reneat

fumcndo

Qu^ftio XXVIII.

i6j

fumeado ejfe, vt eft proprium patris, inquantum
refcrtur,& confimilccfTe filij , & ita intclligcnda
eft confcqucntia Ariftotelis, qui probat relatiua
fimul elTcnaturi.
r. Ad quintam dico, qu6d ifta; intention«,^ri;#/,

Ai j. & pofienM,8c c*uptyS>c effieStm, rcfcruntur ad inui-

cem,& funt fimul natura^fed no res qu^ Tubfiftiit.
Contra hoc,quod eft fimul cum pofteriore,in-
quantnm poftcrius , eft poftcrius ; (i igitur prius,
inquantum prius, refertur ad pofterius , inquan^
tum pofterius , 8c ita eftct fimul cum poftcriori,
prius , inquantum prius , circt pofterius j fed hoc
eft inconuenicns , loquendo de intentionibus,
quia praedicatur oppofiium de oppofito. Ad hoc
potcftdici ,qu6d maior propofitio eft vcra fu-
mendo/tmul codem modo,quorumuntur/>n'M,&
fofierim; fic non eft in propofito , q\3iipriitt,8ipo-
fieriutt fumunturproipfisintentionibus, &cfimul
fumitur pro fimultate naturx. Vcl alitcr,qu5d
pri$u, Sc fofierius fumuntur fccundum rcm ,fimul
autem, fecundum rationcm.Sed tunc vidctur fc-

?|ui,qu6d relatio prioris & pofterioris fit tantuhi
ecundum rationcm , fi extrema fint tantum fe-
cundum rationem.
Aif> Ad fcxtam diccndum , qu6d illa ratio conclu-

dit vcrum dc corrclatiuis gcncrum , ad qux di-
cuntur aliquaalia relatiuc fecundum gcnus , in-*
cer illa cnim non eft dependcntia mutuaper lc.

Ex hk ergo manifejium eft , quodfi quis /ili-
quid eorum, quxfuntad aliquid, diffimt}
fciet,(^ illud ad quoddicitur diffnitefci-
turus eft : quoniam eorum ejfe, cj^ua funt
sd aliquidi&cc. Cap. codcm.

Qv^sTio XXVIII.

Vtrum in definitione 'Xfnins relatitti ne-
ceffariumjit ponere fmm
correlatiuum.

Aciftoteles ^.T«^.r<(^.i..Auerroes intxpof.huitu loei, Alber-
tus cap.9. Porphyr. cmp.dt Spteit.DoCtot t.d.^o.qut/l.i.
Anton. Andreas, Tarcar. di Rei/it. diffieult. 1 . Conimbr.
ia exptfit. ttxtiu hie, & pcftem qutfl. j. Curfus Carmcl.
jMf/I. vltim» dt Re/«t.Rodriguez hie »rt. 5 .Meihierus de
S.tUt.e*p.-j .Xnciii dt ReUti$ne qutft.vitima,

1. /"^ V6d non videtur; quia omnc poncndnm

ArgHwent* v^in definitione,eft prius, & notius,& genus,

prtpmrtt ni- vel diffcrentia, refpcftu dcfiniti : fed refpc^flu re-

gttM. latiui definiti , nullo.iftorum modorura fe habec

fuum correlatinum ; crgo,&c. Minor patct, quo^

ad duo prima membra , pcr argumentum ad op-

pofitum,ad prxccdcntera qua:ftioi)cm.

Item,omnis definitio iodicat eflcntiam defi-
nici : fed vnum rclatiuum non cft de cffentia al-
terius ; quia rclatiui eftc cft ad aliud fe habere;
aliud autem dicit diuerfitatem eflcntialcm : igi-
tur, &c.

Item, in definitionc vnius oppofiti, non dcbet
poni alterum : relatiua funt oppofita ; ergo, &c.
Probatio maioris : tum quia ad omniaoppofita
fcquuntur contradiftoria,&: in dcfinition? vniu5
contradi^orij, non debet poni aIterum:ergo nec
in aliis oppofitis.Conlcqucntia patct,quia ad cu-
iiis dcfinitionem non pertinec confcquens , nec
antecedens; tum quia quaslibct pars definirionis
potcftpraidicari dceo, de quo &:definitum pra:-
dicatur, pcr Ariftotcletn in confidcrationc tertia
Scoti oper. Tom. f.

fccundi libri Topicor.cont.t^Sf j.etgo fi in defi-
nitione vnius oppofiti ,ponereturalterum ,duo
oppofita prxdicarcntuc de eodem ,quodeftin-
conueniens. Minor patet in illo cap. ^ltMies nu-
temfolet opponi, in Poftprxdicam. vbi Ariftotclcs
fcnumerat vnam fpecierVi oppofitionis, rclatiuam
oppofitionem : &exemplificat , vt duplum,dimi-
dium, dans infelIigi,qu6dhoc fequiturin omni-
bus relaciuis. Si dicatur,maiorem cfle veram tan-
tum in aliis oppofitis ^ relatiuis : contrit,contra-
ria,& contradidoriafunt relatiue oppofita ; qoia
contrariu dicitur contrario contrarium : igitur fi
vnumcontrarium no dcfiniatur pcraltcrum.non
omne relatiuii definietur per fuum correlatiuum.

Item , omnu differentiafecundumjpeciem efi con-
trarietoi , fccundum Ariftotelcm in 10. Mctaph.
text. com. I}. & 14. fedrelatiueoppofitadifFc-
cuncfpecie;igicurfuncconcraria:fi vnaficvera de
concrariis,& de relaciue oppofitis erit vera.

Item, idem fignificac nomcn,& dcfinitio , pex
Ariftotelemin^.Mecaph. ccxt.iS. fednomcnrc-
latiui,non f^gnificac fuum correlaiiuum; quiji
tunc cftcc nugatio exprimendo vnum cumalio.
igitur nec in definitionedebet poni reliquum.

Itcm,aliqua cft bona dcfinitio relaiiui,vbi non
ponitur fuum correlatiuum,vt hxc,Species efi,<jua
prtdicatur de plurihiu differentihtu numero,8cc. vbi
non ponit genus , ad quod dicitur fpccics relati-
uc: igitur non femper oportetrelatiuum dcfini-
ri per fuum correlatiuum.

Irem, omnes rationes fafbac ad^praecedentem
quacftioncm, quz probant vnum rclaiiuum pollc
efle fine altero, probant vnum non ciredcfinien-
dum per alterum : nihil cnim definiturper illud,
fine quoporeft cfre.

Ad oppofiium Porphyrius in c. dc Specie, dr-
cit,qu6d gcnus dicitur ad fpccicm,& e conuerfo:
ideo necefii eff in vtrorttmijue ratienihtu vtrififue vti.

Item Ariftotelcs hic dicit , quod impofTibile
efl vnum relatiuum definitc cognofci , nifi co-
gnofcatur alterum ; fcd quodlibet incomplexum
definitc cognofcitur , cum cognofcatur per fuam
definitioncm; igiturimpoffibilecft vnum rclati-
uum cognofci per fuam definirionem,nifi cogni-
to altcro:igitur vnum neccilari6 eft poncnduni
in definitione altcrius.

Hoc potcft concedi, kjuia efte efTentiale relati-
ui, eft ad aliud (e habcrc : definitio autcm indicac
effe cflentialc definiti;igicur definitio relatiui dc-
betindicarc fuum efte fe habere ad aliud , quod
non potcft,nifi in ca ponatur cofrelatiuum ipfius
definiti ; igitur , &c. Iftud autcm verum eft, non
cantum de relatiuis niutu6 dependentibus,fcd de
quibtifcunque,quaE cflentialiter depcndcnt ad
alia,qu6d illa alia ponenda funt in eorum defini-
tionc, fcd non muru6 fc definiunc , nifi qu« mu-
tu6 adinuiccm per fedcpendcnc,quod non eft ve-
rum de relatiuis peraccidens, nequc.de relatiuis
tertio modo relatis, vc menfura, & menfurabilc,
nequedc relatiuis fccundijmgcnus.

Ad primam. rationcm , maior eft vera Je dcfi»
nitione,quaB dacur tantiimod6 per efrentialia,cu-
iufmodi eft definitio fubftantix^vel ad minus ab-
foluti , non refpeftiui. Quia cnim refpcdiua cf*
fentialiter mutu6 dependent,ide6 mutu6 fe de-
finiunc , licec neutrum fit pcius altero.

Ad fecundam, nuuor eft vera tantum de defi-
nitione , quz datur fincaddicamentp , cuiufmo-
di non eft dcfinicio rclatiui, ncqufc alicuius ac-
cidencis ; tamcn in dcfinitipDibus aliquorum

L z acci

1.

Ar^umiitt»
prt fartl nf-
firm»tiua.

3-

Ctnclufti.

4.

Ai I. frint.

Aix,

i64

Super PrsEdicamenta

T»ndcfini-
fionit to mo-
do tjuo tft in
dtpnitiom,
prAdicatur
de definito.

e.

accidentium, tantim addftur fiibiedium , prater
cflemiam dcfiniti; in definitionibus rclatiuoruin
cft fubiedura, &f otrelatiuum ; & hoc quia rela-
ciuum ad plura dependet, quamaliud accidcns,
quod dicitur abfolute.

^d tertiam , poteft ncgari maior , de rclatiuis,
& conirariis tranfumptiue didis , & priuatiuc
pppofitis;quia in his ' rnnibus poflibile eft vnum
oppofttum definjri peraltcrum.

Ad primam probatwncm maioris , forma ar-
gumenti non valet. Patet in aliis,ad fubftantiam
requitur , non qualitas , & ad definitionem ho-
minis non pertinet non qualitas ; ergo non fub-
ftantia : noh valet, nequc illa regula fumpta.fci-
licet , Ad cuiw definitionem non pertinet con/e^juens,
necantecedm, veraeft, nifi de confcqucntia fu-
perioris , & inferioris in eodem gencre , qiialis
confequentia npn eft intcr contradidorie oppo-
iita , & telatiua : quia ncgutio ex partc contradi-
doriorum, non cft fuperius in gcncread alterum
relatiuUjficut non pttter, non eft Mjperius ad fih'um.

Ad aliam probationem poteft dici , quod om-
nis pars dcfinitionis,eo modo quo ponitur in de-
finitione , poteft pracdicari de definjto , & ita
vnum Tclatiue pppoiitum non ponitur in defini-
tionc fui correlatiui in redo , fecundijm quod ci
opponitur, fed in obliquo, vt huiw , vel huic : Sc
fic de co prxdicatur , licct enim pater non fit fi-
lius , eft tamcn filij. Potcft etiam negari minor,
quia non omnia relatiua funt rclatiue oppoCra,
fcd tantummodo.fi ambo oppofitomodofuman-
tur rcfpedu ciufdem.

Ad quartam,maior eft vera de definitione fub-
ftantise,qu^ datur tantum percfrcntialia.Contra,
faltem fi rclatiuum dcfiniatur per correlatiuum,
oportct correlatiuu faltem cftc dc intclledlu rcla-
tiui;quia nihil dcfinirur per aliquod.finc quo po-
tcftcomplete intelligi; fcd confcqucs eft falfum,
quia pati rationc, daretur fuum correlatiuum in-
telligi , quando cxprimcretur cum eo,& tunc ef-
fct nugatio,quia idem bis diccretur.Dicitur,qu64
rciatiuum quando exprimitur cum fuo correlati-
Ho, non amplius intclligitur pcr ipfum , licct de-
lur intclligi , quando non cxprimitur,qaod vidc-
tur Ariftotcles innuere,vbi dicit, quod inrclati-r
iiis non eft dandum idemyl^«»/fc4«,id eft,dari in-
telligi ,per ipfa relatiua relat^ feparata,& per ipfa
y nita cum fuis correIatiuis,& per hoc docet vita-
renugatioaem in aliis.

Contr^,quxro dc nomineimpofito vnirela-
riuo,fi dat intclligi aliud correlatiuum , aut hoc
jcft ex jmpofitionc , aut k natura ; fiuc fic,fiue fic,
fcquitur qu6d non fit variatio circa ipfum fum-
ptum abfolute, & iunftum alij corrclatiuo, quo-
ad alterum iftorum , nec etiam erit variatio ad
ipfum effedkum , quin atqualitcr femper detur
correlatiuum intelligi.

Itcm , correlatiuum non datur intelligi per
hanc voccm fui correlatiui , nifi per hoc , qu64
relatiuom fignificatur per cam ; fed circa hanc
caufam,non eft variatio,quin hoc rclatiuam vni-
formiter fignificctur , fiuc exprimatur aliud cum
eo , fiuc non : crgo nec erit variatio , quoad hoc,
quod aliud relatiuum detur intelligi.

Ad primum iftorum dicitur , quod vox impo-
fita ad fignificandum vnum relatiuum , nulio
modo eft fignum altcrius , neque a natura,ncquc
ad placitum; fed quia relatiuum, quod per ipfam
ifignificatur.non poteft intclligi finc fuo corre-
latiuo, ideoopottct intellcdo ifto cotrelatiuo.

per hanc voecm, corrclatiuum eiufdem f ntenigi,
quod fit , quando aliud corrclatiuum , pcr aliam
vocem cxprimitur , & etiam quando non cxpri-
mitur , fcd non quia hasc vox aliquo modo fic
fignum illius:vnde concedo ex parte vocis figni-
fi^antis , nullam accidcre variationem expreftb
corrclatiuo , vclnonjncque ex parte cius, qnod
fignificaturpcrvc-ccm, quoniam fempcradeius
intellcftum oportct correlatiuum intclligi ; fed
fola yatiatio cft ex hoc , quod correlatiuum ex-
prcftumjvelnon cxprcfTum per propriam vocem,
datur intelligi per hoc relatiuum, & illa diuerfi-
tas eft valdc accidentalis relatiuis.

Ad fecundum patet, quia per hanc voccm im- 7.

pofitam relatiuo,nuIlo modo datur intelligi cor-
rclatiuum , fcd per ipfum , cui hxc vox imponi-
tur,intclligitur aliud correlatiuum , quandoque
cxprcirum per ipfam vocem, quandoquc non cx-
preflum.

Contra hoc,quicquid eft fignii figni,cft fignum
iignati : fed ha:c vox impofita huic relatiuo , cft
fignum huius relatiui, & hoc relatiuu eft fignum
correlatiui , igitur hacc vox impofita huic rclati-
uo,eft fignii fui corrclatiui liccc nii immcdiatum,

Ad hoc dicitur,qu6d maior eft vera,quicquid
cft fignum figni , cft fignum fignati , ita quoc^
fignum intermedium non varietur in cempara-
tione ad ptimum fignum , & vltimum fignatum,
quod non accidit in propofito , quiacxtraneum
cft rclatiuOjinquantum dat intelligcre fuum cor-
relatiuii fignificari per hac vocem,& e conuerfo,

Adquintum dicitux, quod eiufdem poirunt
cflemulta pcrfe rclatiua,& fccundiim hoc poteft
elfc alia definitio conucniens, vbi ponitur vnum
eorrelatiuum, quamuis non ponaturreliquum.

Q^ iE S T I o XXIX.
Vtrum idemfojSitferJe referriaddiuerja.

D. i:\iom. i.f»r.qutfi.l^.*rt,^.^ )di/f.i.qutft.i.tirt.^.^
gwW/.j.Dodor 'j.Mitaph.iiutft.y.i^i.d.Z.^utft.vnic.^
§lifodl. 1 1 . Lichctus /uper locum DoB. i» 3 , cit.Sc ihidem
Tartar. ^fufer hoc cnp.dub. 3 Baflblis 5 . Metafh. qutR.
1 X. Vafq. tom.^.in j .f/tr.qudft.$i .art. t , Aluar. ibid. dif.
45.Suarcz di^.<i.Metafb.fea.Z.^dij^.^y.fe(t.\j. Fonfc-
ca 5 .Metafh.caf. 1 .quift. i .feB. 3 . Mol ina I .farte qutft. i .
0rt, 3. Caict. cum D. Thom.^^riJ.Fcrrar. lib. 1. contr»
Cimw.Soncinnas ^.Met»fh.quiLft.ix.fart.i.'Yo\tx..qutft.
X.huitu Prtdicamenti , Ruuius hic qutft.t. Capreol. i .</.
7.f««/?.2.Hcrueus i.d.%.^uift.i.Va.\\iA.ibid.qutft.^ San-
chcz Ub.%.qu4ift.i^.CMiias CitmcWz.diJf.ij^Log.q.-j.^,^,
lAct'm.di!p.%.dt Ad»lifuid.q.i.Kodiig\icz hic srt.i.

QV6dnon videtur, quiaAriftotcles /. Me- I.
taph.cap.de Relatione , cont. lo.habct pro Argumenta
incotiuenicnti , qu6d idem bis dicatur , id eft, re- /'■«/''"''« »«-
feraturad duo cortclatiua.^ g»ttua.

Item, fialiquodrclatiuumfit A,pofletrefcrri
ad duo per fe , fcilicet ab B , & C. fcquitur qu6d
idem poflic fimul efle, & non cfle. Confequens
eft falfum : igitur aritccedens. Probatio confe-
quentiaj , quia illa duo correlatiua eius , vt B, &
C. non rcfcruntur fibi inuiccm;igitur vnum po-
tcft cfle iinc altero , vt B poterit efle , C nou exi-
ftente: fed B exiftente , eft A. C non exiftente
non cft A. crgo idem, vt A.poterit fimul cfle , &
xpn eflc.

Item , rclatiui cffc cft ad aliud fe habere : ki.
ad duo non eft eadem habitudo : ergo efle vnum
vnius relatiui non eft fe habere ad duo : ergo
nullum vnum rclatiuum «flentialitcr per fc rc-
ferturadduo.

Itcro>

QujEftio XXIX.

i6j

1.

ArgHmtnt»
pr»f»rte »f-
firm*tiHa,

5-

Ctncluf».

Jdem primo

non refertur

md duo , beni

mpunfttft.

3-

/Ji I. princ.

Ait.

Ady

AdA-

4.

Ai i.propMr-
u »0rm»ti-

Ud.

Itcm , fi fic , ciufdcm rcUtiui poffcnt cfTe dux
defiiiicioncs : & ita idem reiatiuum (imul poHct
cflc cognitum , & incognitum , quod vidcturin-
conuenicut , cum vnius incomplexi Itt tantijm
vna cognitio.

Ad oppoHtum , Omnisfpecies relatiui dicitur
ad illud, ad quod fuum gcnus,pcr Ariftotclcm 4.
Topicorum cap. i .& i.& prxtct hoc,potc(l habe-
re iuum correlatiuum, aliud k corrclatiuo fui ge-
neris; igitur rcfcrtur ad duo perfc : ad corrclati-
uum cnim gencris , rcfertut per fe,quia ad quod-
cunque cflentialitcr depcndet gcnus,& fpecies.

Iccm, Species rcfercur ad Genus , & ad Indiui-
dua: igituradduo,aliternonafligDiretPorphy-
rius cap.de Specic,trcs,vclduaseiusdefinicio-
nes j igitur, &c.

Itcm, fimilius pcr fe rcfert ad minus fimi-
lc , przter hoc refertur ad illud , ad quod fimile
abfblute refcrtur. igitur ad diio. Ita contingit ar-
guerc de omni rclatiuo , didlo fecundum magis,
& minus,qu6dTnagis refertur ad minuSj& c coii-
uerfb , & prarter hoc ad illud,ad quod relaciuum
fimpliciter refertur.

Ad idud dici poteft, quod idem primo non re-
fcrtur ad duo , id eft , fecundum propriam fuam
rationcm.quia tunc non cflet vnuni eflentialicer,
ficut probat vna ratio in contrarium ; pcr fc ta-
mcn poteft aliquod rcferri ad duo non omnino
diocrfa, fedquorum vnum includit alterum ali-
quo modo, ficut probant rationes ad oppofitum;
quia aliquid fccundiim prcpriam formam poteft
diciadvnum, & fecundum formam fui generis
ad aliud , ad quod non dicitur primo ; quia non
fccundum cius propriam rationcm , fccundum
quam diftinguicur ab aliis fpccicbus , liccc per fe,
quia fecundum genusquodcftde eius pcc fein-
tcUcau.

Adargumentap.itet ferc. Ad primum Arifto-
tcles habct pro inconuenienti,qu6AaIiquid pri-
mo refcratur ad duo , ficut ad intclligcntem , &
intelligibile , fccundum quod ibi loquitur , vel
fortc ad duo omnino diucrfa,cuiurmodi func ali-
qua duo.

Ad aliud dico,qu6d B,& C exiftentibus duo-
busad quxrcfertur A perfc,veInon eftpoflibi-
le vnum itlorum efte , altero non cxiftentc, ficut
li vnum includac alterum ; vcl non fequitur eius
cftc, ad cire vtriufque ; fcd tantum ad eftc fui pri-
mi correlatini , cum cfte eius non ftat non efle
alterius , quod cft eius pet fc cottelatiaum , fed
non primo.

Ad tertium dico, quod ad duq omnino diucr-
fa,noneft eadem habitudo a^que prim6 ,Iicet
pollet cftc ad duo includcntia fe ad vnum pcirao,
ad reliquum per fe,etfi non prim6.

Ad quarcum pacet , quia non habet duas defi-
nitiones fecundum propriam rationcm,fcd vnam
talcm , & aliam fccundum rationcm fui geiieris:
& fortc non funt fimpliciter dicenda dus^defi-
nitiones ; quia illa, quz eft eius fccundiim ratio-
ncm fui gcncris.cft pars dcfinitionis,qu? cft eius,
fecundum propriam rationC fuam. luxca hocpa-
tet ad quintamrationcm prxcedecis quzftionis.

Ad primam rationem in oppofitum conceden-
dum eft Speciem relatiui,referri ad corrclatiuum
fiii Generis, fed non prim6, neque ctiam cft cor-
rclatiuum Generis diucrfum fimplicitcr ^primo
corrclatiuo Speciei : fcc? fortc in eo includitur,
quia fccundum Ariftotclem 1. Topicor. cap. 20.
& indc. In relatiuis cft confcquentia in fe ipfo,
Sceti oper. Tem. l.

ica qu6d fi ad rclatiuum ex vna parte fequatur
rclatiuumad corrclatiuumprimi, fcquiturcor-
rclatiuum fecundi : cx qao vidctar fequi , qu6d
correlatiuum primum Gcneris , fic fuperius ad
correlatiuum Spccici.ficut & Gcnus ad Spccicm,
quodmanifcfte dicitur in^.Topicorum cap.4.&
indc,7. Confiderationc,de Kclatiucoppoiitis.

Ad aliud dicendum , qu6d Speciesprim6re-
fertur ad Genus , fcd pcr tationcm fui Gcneris,
quod cft Vniucrfalc, rcfertut ad Indiuidua, ficuc
omne vniuerfale dicicur ad illa, de quibus prxdi-
catur; &itanon prim6ad vtramquer&illorum
corrclatiuorum alcerura , vt gcnus, includit cor-
relaciuuai primum alccrius , vt vniucrfale , & ita
non potcft ctle non cxiftcntc rcliquo correlatiuo
per fe. Vniuerfalitct autem primum corrclati-
uum ad non primum , fcd pcr fc, vel depcndet,
vel ipfum includit, vel aIiquidincIudit,quod ad
ipfum dcpendct. Vndc nunquam primuin potcft
eife rcliquo non exiftcntc , licct quandoquc fit'^/
conuerfo.Primo autcmcorrelatiuo non cxiften-
tc , reliquo quod per fc , fed non prim6 cft eius
correIatiuum,exiftente, non oportet primum cf-
fc , quia pofitio per fc corrclatiui , & non primi,
non includit pofitionem reliqni.

Ad aliud dico , qu6d fimilius rcfcrtur primi
ad minus fimile,& omne magis,ad minus,fecun-
dum illam formam, fed pcr ic, & non ptimo, re-
fcrtur ad corrclatiuum lui poficiui , & correlati-
uoruni cius alcerum, vt minuifimilt includit reli-
quum, vifimiUy^ct Ariftocclcm 1. Topicorum c.
29. in fine,§iit,odficundHm magUt vtlminn» inefi,^
fimpliciter ineil.

Contraquxdam fuppofitain hac quxftionc.
Vidct-ur enim quod nihil fic pcr fc prim6 rclaci-
uum ad aliud , fecundum illud , quod fuperaddit
generi , quia nulla differentia in gcncrcRclatio-
nis, cft per fc relatio , ficut ncc in aliis generibus
prxdicatur Genus de aliqua difFercntia per fe;igi-
tur nulla differentia in gcncrc Relationis , dici-
tur ad per fe relaciuum : quia relaciuum per fc
nondicitiir, nifi a relacionc perfe; igicurnec
fpccialia relaciua, per difFcrcnciasproprias,qu.-is
fuperaddunc gencri,& icanon primo, fedomnia
fecundumgenus.

Ad hoc poteft dici , concedendo , qu6d nulla
difFcrentia.per fe fit relatio ; tamcn Specics con-
ftituta pcr difFcrentiam , eft per fc relatio , & ita
denominatiue didura a fpccic , porcft refcrri ad
aliquid proprie rclatiuum prim6 , licet nullum
denominatiuc didlum ^ difFcrcntia fit talc.

Notandum pro qtia:ftionc przcedenti , qu6d
ficuc in definitione vnius pcr fe rclatiui , debcc
poni altcrum, itain definitione rcIationis,a qua
dicitur illud rclatiuum, debet poni alia rclatio
fibi corrcfpondcns, vcl relatiuum didum ab alia
rcIatione,vt in definitionc patcrnitaris debct po-
ni filiatio, vel filius, quia rclatio cft cflentialitcr
habitudo ad aliud : & impofllbile eft concipcre
habicudincm fine tcrmino, ad qucm eft:& omnc
illud oportct poni in definitionc , fine quo dcfi-
nitum non poteft concipi,quia definitio exprimic
complctum intclledlum definiti: ctgoin dcfini-
tionc relationis oportct terminum ad qucm cft,
poni:inagis camcn videcur rclationcm» vtfiliMtie-
w^w»,poncndam cflc in dcfinitione relationis,vc
paternitMu,C[i}im ie\iti\ium,vi filii*t:qaiifitiM cft
fimul naturacum patre, &^<irrreftnacuralitcc
poftcrius paternitate, fcd nullumpoftctius vidc-
tur poncndum in dcfinicionc ptioris,

L 3 Sed

Adx.

Adj.

6.

Nctabile pra

qutftione

prtctdtHii,

HahilMde »d
»UudninP»'
teft coneifi
fnt ttrmint.

i66

Super Pr^dicamenta

8.

%• Scd ad iftud poflct dici,qu6d pater non eft po-
ftertus paternitare, pofterioritate oppofita illi
fimulrati,qiix eft in relatiuis. Sicut enim illa rc-
latiua fimul funt, & non funt , ita patcr,& patcr-
nitas fimul funt ; licct^4ffrwV<j^ fit prius patre,
quia fimplicius,& formale : & quod cft pofterius
aliquo oppofito modo ifti prioritati , nihil pro-
hiber poni in dcfinitionc prioris ; hoc modo, fe-
cundum hoc eftet dicendum,qu6d correlatiuum,
fjcatfilim , connenicntius ponitur in definitione
xchtionis, yt patermtatia, quam relatio, vtfiliatio-y
quia correlatiuum {mmediate fignificat termi-
num habitudinis.

Contra iftud ,e(T€ntia rclationis eft abfoluta
in fuo gencre : tum quia quodlibet videtur c(Ic
abfolutum in fuo genere , quia quodlibet in fuo
gcnerc habet modum ^»/^, & modus ejuid c^
niodus abfoluii : tu-.n quia omnc ens , aut eft ab-
folutum ,aut comparatum, illjcenim vidcntur
efte diff^ercntiac immediatc diuidcntcs^w, fecun-
dum qued delccndit in Pra:dicamenta deccm,fcd
rclatjo non eft comparata,quia nonrefertur. Igi-
tur cft abfoliita, igicur ad nihil aliud in fuo ge-
nere dcpender.

Confimilitcr arguituir de relariuis,quia cflen-
tia relatiui eft ^ relatione formalitcr , & ita fi rc-
latio fit abfoluta, & cirentia relatiui efTct abfolu-
ta : crgo non dcpendet ad aiiquid in fuo genere;
igitur non debet definiri per aliud.

Itcm, fi rclatio dependct ad aliud,vt ad relati-
UHin.illud aliud crir tcrminus dcpendcntix iftius,
fcd terminm cft poftcrius eo cuius eft ; fed hoc cft
falfum, quia relatiua funt fimnl n.Ttura , Sc etiam
rclationcs a quibus rclatiuc dicuntur.

Ad primum iftorum poteft dici ,qu6d relati-
uum cftabiolutum in fuogenere.hoc eft,incom-
parationead (uum gcnus, quia fuum genus dici-
tur dcco abfolutc , fed nonoportet quod fitita
abfolutum in fuo gencrc , quodadnihil aliud in
genere depcndcat. Cum oftcnditur, cam rela-
tionem edc abfolutam, ad priraam probationcm
dicenduni,qu6d quodlibct habet modam ^nid in
fuo gcnere, hoceft.genus cius pracdicatur de eo
in ^nid , & ita abfolute , fcd ex hoc non fequitur
ipfum e(Ic omnino abfolutum.

Ad aliam probationcm dico,qucd abfolutum,
& compaiatum, vt diuidunt ens, fimt idem quod
ens in fubiedo,& cns non in fubie(ao,& fic con-
ccdcndo rclationcm clfc comparatum , quia e(t
cns in fubicdto, non tamen comparatum vt rela-
tiiium dicirur comparatum ad terminum , fed eft
comparatumad tcrminumicum hoc tamcn ftat,
qu6d in dcfinitionc cius oportcat terminum po-
ni,quia comparatio ad terminum, non poteft
concipi fine termino.
o Dc rclatiuo autem manifeflum eft , quod cius

elTcntianoneftabfoIuta.nifi refpcftufuigeneris,
quia eius gcnus pra:dicatnr de c6 abfolutc , & iii
^uid; fimplicitcr autem e^fentia eiuscft adaliud
§luoiincn fc habere. Ncc fcquitur cius eflemiam efte ab-
princifio for- folutam.ctiam fi relatio cfTet abfoIuta;quia quod
ineft prineipio formali ,non oportct inellc com-
pofito, cuius illudeft terminus , ficut fi forma
fit fimplex , non fequitur , eiTentiam compofiti,
qujE eft pcr formam , c^Tc fimplicem. Vel aliter
conccfTo , quod relatio fit abfoluta , vt probatur
fuperius duplicitcr, &qu6dnon dcpcndcat ad
aliud in gcnerc rclationis , non fequitur ipfum
non cfTc dcfiniendum pcr aliud in fuo genere,
quia cft comparacio , & dcpcndentia ad aliud.

m»li , non
epertet ineffe
etmfcfito.

quorum neutrum definitur.fine termino.

Ad aliud dico , quod non omnis icrminus de-
pendentiae , eft pofterius eocuiuseft ,pr£cipui
quando eft mutua dependentia , ficu{ cft relati-
uis per fc.

Notandum,qu6d folutio illius quacftionis,ve- j q.
ra eft de rclatiuis 2quiparanti^,quando definiun- N»r«.
tur in fingulari.quia corum cife cft ad aliud fe ha-
berc ; dcfinitio cnim dcbet indicare elTc dcfiniti:
fcd quando definiuntur in plurali , non oportct
in eorum definitionibus , corum correlatiuapo-
ni , tunc cnim tam fubicAuni relationis, quam
eJus correlatiuum cxprimitur per idcm nomen
fumptum iirplurali. Siarguatur contrahop,igi- yiUauid pt-
tur aiiquid dehnitur per idcm fibi fpecie,non vi- teftdefiniri
dctur inconueniens hoc concederc,vt pcr addi- p'ri<i'm fibi
tamentum,quando eft relatio fecundijm eandem JF'"'*
formam fpecie,ficut ncceftinconuenicnsdeaiiis
relatiuis concederc aliquid dcfiniri per aliud
ipccic , quod tamcn non eft priusdefinito.

Vel diceret aliquis, c\\io^fimile diffcrt k/imilif
cni rcfcrtur fpccic, quia opponitur fibi, & omnis
oppofitio fibi, cft fccundiim formam , licctyiiwi-
litudo in hoc ,& in illo fit eadtm fpecie. Sed hoc
nc»n videtur,quod forma exiftentc cadcm fpecic,
fint aliqua diuerfa fecundum illam formam.

■ ^^ 7

^ualitdtem autem dico , fecundum quam
quales, Scc. Cap. de Quahtate.

Qjy^ ^ s T I o XXX.

Vtrum Species ^alitattj conuenienter
ajjignentur.

Arift htr, {*r 5 . Metaph. eap. 14. Boet. & Simplicius »'» hte
cetp. Alcxandct Alcnf. ^par audjf.^. D.Thom.i.t.^Mi/?.
49.*rt.i..Ciici.tbiJ.DoAoi \dift 6 .qut.ft .lo.Kic^axA.i^.
dift. 5. ttrt. 1. quift.i.SMVi. tom.i.Metafh.d:jji.^i..Ton(e-
Ci ^ . Meraph. /:ap 14. qutft. x.feS. ^ lAeua. de §^uaiit.
dijp.vti.qut.ft. 1. Rodrigucz hic in fumttin text.^deinde
sri.j. in hane qutft .DpS.

QVodnon vidctur. NuIIum raultiplex, ha-
bet fpccies, fed Qualitas eft multiplex , pcr
Ariliotclem in litcra , Qualitoi esi eorurn t^uei r/tul-
tipliciter dicuntur. Maior patet , quiagenus praj-
dicatur vniuoce pet Atitlotelem indefinitionc
yn uocorum.

Item,cuiuflibet vnius gcncris , funt tantum
dua: fpccics prima; : Qualitas cft vnum genus;
igitur non habci quatuor primas fpccics : nec vi-
dentur ift.r fpccies fubalterns ,quia nulla fubal-
tcrna continetur. Maior probatur fic , omnis di-
uifio gcneris cft pcr dilferentias contrarias , pcr
Ariftotclem in lO. Metaph.tcxc.com. 13. & 24. &
Boctiimi in lib. Diuifionura; {edTantum vnurn
vni eft contrarium , vt probat Ariftotcles in co-
dem 10. cont 14. & 17. & indc: igitur tantum
funt duae priinar difFcrentiaE diucrfx cuiuflibct
gcncris ; igitur tantijm duas fpccies conftitutx
pcr illas.

Item , impoflibilc eft duas fpecies eiufdcm ge- 2,.
nqris prxdicaii dc codem , fcd habittts , & di^ofi-
tio, qujc afllgnantur pro prima fpecie ; &c paf^to,8c
paffibilu tjuaiitas, qux affignantur pro tcrtia, pra:-
dicantut dc cadcm qualitatc, vt de calorc, & fri-
gore , & confimilibus , quje Ariftotcles enumcrat
inprima fpecie , & ttrtia; igitut prima fpccies,
& tcrtia non funt duas. Probatio maioris , Omnii

differenti*

I.

Argumenia
pro farte ne-
gatiua.

QusEftio XXXII.&XXXIII. 167

frt partt
n*i«tiH».

differtntUfituniiim fpeeiemeft contrMrietM, pcr Ari-
ftotelem in lo.Mecaphyfic. context.i {. & 14. &
concraria nullo modo prxdicantuc de eodem.
Minor eciam probatur rationeiquia eadem qua^
litas fecundum elTentiam , potdl inferre paflio-
nem fenfui , Sc ita ede paflu>ilis qualitas , 6c elYc
faciliter , & difficultec mobiiis k fubiedo , & ita
elle habitus,vel difpoiitio.

Ad oppofitum eft Ariftotclcs,vt manifcftc pa-
tet in liteca.

Eji Autem qua/itas eorum qud multipliciter
dicuntur:^ vnti qmdemjpecies qualitatis
eft habitui (jr dijpojitio. Cap.cod.

Q^^STio XXXI.

tAn^rimaJpedes ^HditAtis ftt hAhitiu
(S* dij^ojitio.

Boccius,Auerr.Ammon. inhoc cap.Tt.Thom. i.x.futft.^f,
(•r/.i.Caiet.& Conrad. cum D.Thom. fupra. Iauellns,&
Sot.i«^»f f*^.Vafq.i.i..'//j^.78. f4i^.).Salas Kf.^wt/f.ji.
^/|J.^./iff.i.5anches/i6.j.jM<yl.44.Titelmannus, Vilial-
pandus,Louan.>')/r4/«»r.fii^.Suarczr*m.i. Met. di^.^t.
ftB.6. Tolct. Sot. Cancar inhoc c»p. Ruuius qut,fi.x,dt
§iit»lit»ti.Coa\mh.hic t}ut(l.i. «rt.i. Hurtado Jijpnt. 14.
Af»^/ii5.t.Merin.</* qM»Ut.^Htft.^. Rodtigucs hic »rt,x.
Auerfa hicfeH.^.

QVod non vidctut ; quia aut haec funt duo,
aut non ; & fi fic , igitur non funt tantijm
quatuoc fpecies. Etiam non omnis habitus cflcc
difpofitio , quod ert contta Ariftotelem hic,& iu
j.Metaphyfic.text.com.ij.fi non ,igitur incon-
uenienter ponitur copulatio intcr illa , quia co-
pulatio vult efleintet diuerfa. Etiaminconue-
nienter poneretur eorum diftcrcntia , perfactliter
mobile, f^ difficulter Tnobile, C[mm ponit Ariftotcles
hicin /(Vrr<f,quia illa cum iint oppofita , nonfunc
eadem.

Item , habitftt eft vnum gcnus generaliillmum;
igitur non fpffcies Qualiratis.

Item.qux ponuntur in hac fpecie , vt fcientia,
virtus,& huiufmodi, funt relatiua, per Ariftote-
Icm fup.in cap.de Relationc,& in 4.Top. in mul-
tis conliderationibus deRclatiuc oppofitis; & d
illa funt y^d aliquid,igitur gcnus eorum.quod eft
habitM , eft Ad aliquid. ConiKquentia paret per
Ariftotelem ^.Top.context.p.Sc inde.prima con-
/idcratione de Relatiuc oppofitis , igitur non cft
(peciesQualitatis.

Icein.j.Metaph. tcxt.com. 2j. dicit Atiftotclcs
quod difpofitio cft ocdinatio pactium in habente
partes,fed ordo partium,non cft fpccies Qualita-
tis,igitur nec diipofitio eft fpccies eius.

Ad oppofitum cft Ariftotelcs.

i^liud vero gems ^ualitatis ejl,fecundum
quod pugillfitores , vel curfores dicuntur:
velfalubres,vel infalubres.Et fimpliciter
qu4tcunque fecundum naturmlem potentHy
velimpotentiam dicuntur. Cap.eod.

Qjr ^ S T I O XXXII.

Anfecunda^ecies qualitatts Jtt naturalij
p9tentia/vel im^9tentia.

Sot. fM/f. I. huiMi e»f. Verfor. cum P. H.inhumelteMm'
fonfcca ;-Afrf.«.i4.^4/f.i.yiAj.Coniinbr. hiejit*ll.t'

Ruuius qu*ft. j . Suar. 4i[pmt.^.Met»fh. ftS. i . Rodriguet
in h»nc qHi,ftitnem DoHtr. artic.f. Hutcado v^i/M^rj).
Auecfa^<V,y«^.).Cutfu$CarmeL<<« ^»lit.jM*Ji.^ Me-
tinec di^.de qit»l.ft8,t.

QV6d non videtur; quia potentia pcr fc refcr- t.
tuc ad aCtum^quqtibec Ipccies Qualitatis cft jlrgumtnta
aliqua focma abfoluta , & patecad roinusdc hac Mf*""n-
fpecie , quia durities , & mollitieSt qux hic cnumc- ^*""*'
rantuc,fuiic forms abfolutx.

Itcm,pet Aciftotclcm^.Top.cap.y.ptima con-
fidecatione dc Pciuatiuc oppofitis : pciuatio au-
tem , aut non cft in genecc , auc non cft in codem
gcncce pcoximo cum pocencia,fcd impoccntia eft
pciuacio potentiac ; ccgo non eft in codem gcnccc
cum potcntia.

Item,potcntia cft tranfccndcns, quia eft prima
diffcrentia cntis : igitur non eft fpccies Quali-
tatis.

Ixem poteMia,8c impotentia , non funt fubaltcr-
nx,manifcftum eft, quia neucrum de neutro prx-
dica[ur,igicur func dux primx fpccics,& ita non
ambo in fccunda fpccic.

Ad oppofitum cft Ariftotelcs.

Tertia vero Jpecies ^alitatis eji pafibilis
qualitas:& pafiones,^c. Cap.cod.

CLy^sTio XXXIII.

An tertiajpeaes ^alitaii^Jit pajjlo, ^
pajjibiltj qualitas.

D.Thom j.^.j.(f}.«rf.i.Sot. f.i. huiiu prtJieamenti . Tar*
tat.i» prt.4ic.S^ii!it.§.Tertio fcim.ium Fopfcc. j. Mtt.e.i^
q.i..fe/i.^.Kuniasde§lualit.q.i.dub.t. ^i. Suar.rfi/^.^i.
Metaph.fer j. feiiicnes ccntlnuM. Conirab. hic q.t. feff.
art.i H\}:tido dilp.t4.Metaph.fe8.i. Mcrinetus de ®«»-
lit.feS. j . Auctfa hic feS.4. Rodrigues i» h»nc j. art. j .
Complut.^ir j.;.

QV6d non vidcturjquia/^rfjf/Io eft vnum gene- r.
raliffimum. .Argument»

Item.aut hxc funt dao, pafto, Scpafftbil» cjuali- /"" P'"' "*:
toi, aut non ; fi fic , igitur non funt vnica fpccics ^*"*'*-
Qualitatis, vt tcrtia ; fi non, fcquuntuc inconue-
nictia:primum quodAciftotclcsmalc hicin litcca
allignat eocum difFeceniiam,diccns.illaseire paf-
fioiies , qux cito tranfcunt : & permanentc$,ellc
paffibilesqualitates. Secundo fequitur,qu6d ma-
lc copulantur adinuicem.Oftendituretiam,qw<!>d
fint idem,quia omnis paffio eft qualitas, qu:a (c-
cundum eam qualcs dicimur,per qualitatisnoti-
iicationem,& infert paffionem fcnfui:igitur om-
nis paffio cft paffibilis qualitas,& c conucrfo.Pro-
batio.quia j.Metaphyfic.conr.ifi. dicit Ariftote-
les q\i6d pajjlo dicitttr tjualitM ,ficundiim^uam ali-
^uis dicitkr aiterari ; fcd omnis paffibilis qualitas
cft talis , quia fecundum eam cft ahcratio per fe;
igitur omnis paffibilis qualitas cft paffio,& c con-
ucrfo.

Item, probatur qu6d nuUa fit qualitas paffibi-
lis.comodoquo Atiftotelcsintclligit.dicitcnim,
qualitatem noncflcpaffibilcm , quia fubie<5lura
aliquod ab ea patiatur , fed quia facit paffionem
in fenfu. Probo, qu6d vtrumque eft falfum : pri-
mum;quia fecundiim qualitates rcttix fpccici,cft
pct fe aIteratio,fecundum Ariftocclcm y.Phyfico-
rum cont.io,& circiter.igitur ad hoc , quod fub-
icdbum recipiat talcm qualitatcm, oportct ipfutn
altcrari ; & ita pati ab agente habcnte candcm
qualitatcm fpecie : igitur talis qualitas infcrt
N 4 palllo

&.

i68

Super Prsdicamenta

>

paffionem ftibiefto recipienti ipfum. Qupd fe-
cundum fit falfum,probacio:tum quia omnis paf-
fio eft motus,& omnis motus eft in tempore:tum
quia omnis paflio eft cum abiecftionc contrarijj
quia&omnis motus per Ariftotelem ^.Phyfic.
context.9.& inde;fed in mutatione fcnfus a fenfi-
bili non eft abiedlio contrarij , quia fenfus eft
fumme difpofitus ad recipiendum fpecjes fenfi-
biles. Vtrumque alfumptum patet per locum k
maioriiquia mcdium immutatur in inftanti,& Ci-
ne abic6tione contrarij:quod tamen minus vide-
tur difpofitum ad fpeciem fenfibilis,quam fenfus,
Ad oppofitum eft Ariftotelcs.

^u/irtum vero genus ^mlitdtis eft forma:
& cifc» Alic^uiA conftdns figura , &LG.
Cap.cod.

Qjr^sTio XXXIV.

Vtmm forma-)& circOraliquid conjiansfi-
gurajit quarta J^ecies ^alitattj.

Boetius.SitnplJc. Ammon. cmp. prtftnti. Alb. Mag./r«ff.i*
frtdicament.^lHal.cap.i.li.Thom. T.Phyf. /«7.7. Ruuiiis
eap.de §lualit.^ut/l.^.S3nchesqu4fi.6l. Suarcz cit.qutft.
frtr.ed. Fonfcca %.Met. cap.i^. qutfl.i. feB 3. Ona ib«c
quift.i,art.%. Conimbr. vbifuprM quift.prtcedtnti.Com-
plutenf. di^ut.de §uiil qutft.g. Aaerdde prtdic. qual.
gutft. 10. feS.t. Rodtigues hlc art.6. Mcriner.</* ^«/.
dif^.vnic.q.^ fel{.\.

QVod non videtur ;quia/orwi4, fccundum

Argument* V^quod patct pcr definitioncm cius,qua: affi-
■fri parte ne- gnatur in principio fcx principiorum, communis
f^tiH». gj^ omni acciderjti : igitur non cft fpecics Quali-

tatis.

Item,forma non eft fecundum fc ens,fed prin-
cipium eius ; en$ autem fecundum fe diuiditur in
i,o,Gencra,pcr Ariftotclcni in j.Mctaph.cont.i^.
crgu forma,in nuUo genere eft vt fpecics.

Item ,y^Kr<i cft quantitas , quia cft fupcrficies:
igiturnoneilfpecics Qualitatis.

Itera.aut ha:c funt idcm,autnon; fi non,maIe
ponuntur vnafpecies Qualitatis cumfiiit dua£:&
U fic,malc copulantur adinuicerq.
Ad oppofitum eft Ariftotcles.

I.

Qjr ^ s T 1 o XXXV.

An ijia quatuorjpecies conuenienter
ordinentur.

yide Auftores q.fiqutntis.hcii iii citandis.

QVod non vidctnr ; quia intcr omnia acci-
dentia.quantitas primo inha:ret fubftantiat.
frapartene- igitur \\\z qualitates , qua: immcdiatius confc-
ftuinn. quuntur quantitatcm , funt ptiorcs naturaliter,

cuiufmodi funt qualitates quartae Specici : igitur
illa: debcnt efleprirax naturalitcr.

Item fecundum Ariftotclem 3. Topic. prius
cft iUud,quod cft ^ natura, co qupd non eft ^ na-
tura , idcm tcxt.i. fed qualitatcs fccundae Speciei
funt i natura, qualitatcs aliarum fpecicrum non;
jgiturfecunda Specics dcbet eflc prima.

Itcm qualitatcs clcmcntorum dicuntur primx
qualirates , quia eas confequuntur omnes aliae
qualitates , &" ifta: funt tcrtiaE Spccici j igituf

tcrtia Species dcberet eJTe prima.

Item, habitus , &difpofitio praefupoHunt om-
nes alias qualitates , vt patct induftiue , pritis
cnimnaturalitcrcfthomo figuratus, habcnsqua-
litates fenfibiles , & potcntiam naturalcm , vel
impotentiam , quam fcicns , vcl virtuofus:igitur
primafpecics deberet cfTe vltima.

Item , potcntia naturalis cft principium ope-
randi immcdiatcconfequens formam fubftantia-
lcm : habitus autem mcdiate ; fcd quod propin-
quius cft pfiori,eft prius , fecundum Ariftotelem
5.Top.cap.x.& inde;igitur potentiapriothabir
tu. Hoc cfiam patet; quia potcutia naturalis eft
immediatum fubicftum habitus , vcl difpofitio-
nis.vt potentia intclle<^iua , fcientiar,fubie6bum
prius naturalitcr cft accidcntc, cuius eftfubie-
dum.

Ad oppofitum cft Ariftotelcs.

Qjf^sTio XXXVI.

xAt} Jpecies ^alitatt^ Juffcienter
enumerentur,

Boetius.Simplicius, Alexand. A»f D.Thom. j.i.qutft.^y.
«T.x.Caiet.jW.Mayron in Log.paffu 41 Fonfeca ^.Met,
eap.i^.qutft.l.ffB.4:. Suar.x tom. Met. dijput^i.fell.<j.
Ruiiius hic i.ip.%.qutjt.i. Huttado in Met. de 6}ual.difp.
l^.feB. r. Conimb.^K in CommeHt.textue q. i . arr.x. Me-
imems hicq.i Aucrfa y.io.Z.«f./c^.i. Rodriqaez Afr.8.
in Prtdic.fiu4lit.afud Scitum.

QVod non videtur ; quia potcntia animae vi- I,

detur efte qualitas; quia fecundum cam ani- Ar^ument»
ma dicitur cjualis , fed illa in nulla fpecie alia po- P" if" ''* "*'
teft cflc , quam in fccnnda , & non cft in ipfa. S'*'""*'
Tum quiafccundum qualitates infecundaSpc-
cic,dicitur aliquid pofle faciliter agere, vel diffi-
ciliterpati, fed potentia anima: non eft ad age-
re facilitcr , vel difficiliter pati , fed ad agere
abfolute. Tnm quia impoffibile eft aliquam
fpecicm alicnius gcnctis , efte fubicdum al-
terius fpcciei illius gencris ; fed potcntia eft
fubieftum habitus , qui cft in prinia Spccie : igi-
tur, &c. Maiorprobatuf, tum quiadicit Arifto-
tcles 4. Topic. text. lo. & indc , quarta Con-
fiderationcpoft confiderationem deOppofitis,
qu6d in codcm fubieito nata funt ficri gcnus, &
fpecies : fed genus non eft natum cife in aliqua
eius fpccic, vt in fubicdo, per ipfum in 1 i.Con-
fideratione fequenti,fed natum cft tantum dici de
fpecie ; igitur nec aliqua fpecics gcncris, nata cft
ficri in alia ciufdem gcneris,vt in fubicdo. Tum
quia dicit Ariftoteles i j.Confiderationc 4. Top.
tcxt. 1 i. & inde , qu6d fi aliquod fupcrius prasdi-
catur de fubietSlo in ^uid , & infcrius praedicatur
dc illo fubie(Slo,pra:dicabitur dc co vt gcnus;igi-
tur cum gcneraliffimnm praedicetur de qualibet
fuafpccic in^w»*^, fialiqua fpccies eius dicatur
de hacfpecic.dicetur dc ea.vt gcnus; igitur nulla
alia eft in hac,vt in fubicdo.

Item ira,& dcmcntia,& huiufmodi.funt qua-
litatcs,quiafecundiameas aliquis dicitur^»«/Af,
&innullaalia fpecic funtnifi in tettia, fcd ibi
nonfunt, quia lecundiam qualitates tertiae Spe-
cici potcft fieri alteratio;fcd fecundiim iftas non,
quia iftac funt in anima,per Ariftotelcro in litcra,
(ed anima non altcratur, quia non cft quanta , &
omnismotus fecundiim qualitatcm pracfupponit
quantitatcm. ;,; » ,*.

Item,

Qu^flio XXXVI.

169

Item.pulchritudo , & decot videntur qualita-
tes , per rationem Qualitatis , 6c in nulla iilarum
Specierumiigitur funt plures. Probatio minoris,
quia magis vidcrentur eife in quarta Specie , 8c
ibi non Uint , quia fufcipiunt magis , & minijs,
quod negat Ariftoteles de qualitatibus quattz
Specici.

Ad oppofitum eft Ariftoteles.

Ad primam quacftionem potcft dici,qu6d Ati-
ftoteles non afllgnat Species Qualitatis; propter
tertiam rationem ad primam quaeftionem , quz
confirmatur nc,qnia iftae Species quacuor, non
funt fubalternz, nam de nuUis duabus earum po-
ceft verc dici,qu6d quicquid eft in vna,eft in alia>
vcl c conaerfo ; ergo fi iftx eftent fpecies, ellent
non fubalterns,& tales diuerfas prxdicari de eo-
dcm eft impoflibilc-,fed has pofllbilc eft prsdica-
ri deeodem,quia pofl[ibileeft eandem qualitatem
elTentialitcr elTe radicatara in fubiefto, & ita ha-
bitum , & eflc principium naturalc faciliter opc-
randi , vel non facilitcr^ & elle pcr Ce obie(5tum
fenfus. Ei proptcr primam rationem , ad tertiam
qu«ftionem;fcd aflignar modos eius , quod patet
pcr literam eius, antequam ha:c cnuracret , dicit
cnim,Qualitai ejleorurn ,cjUit multipliciter dicuntur;
ideft,multis modis , & in finc his enumcratis di-
cit , & fortajfe tjuidam alij apparent ^ualitatu modit
fed ^ui maxime dicuntur,hifunt.

Eft autem difFercntia intcr fpeciem , & medumt
quia j^«»« fuper illud , cuius eft , addit differcn-
tiam cflcntialem ; modtu difFcrentiam accidcnta-
lein,& ita licct ifti modi dicant diucrfam habitu-
dinem qualicatis adfubic£tum, penes hoc , quod
cft cffe permancns, vel nonjcfTe a natura,vel non;
cflc fenfibile, vel non; qoz tamen omnia non va-
riant qualitatem eftcntialitcr , quia omnes ift<e
habitudines , vel plures , pofTunt eftc in eadcra
qualitate fecundum eirentiara.

Ad primum argumentum in contrarium, »1«/-
tipliciter , non intelligitur , ideft , zquiuocc , fed.
multii modis , &c cftmanifcfta diffcrentia inter fi-
gnificata , quae faciunt multiplicicatem primo
modo , & inter modos qui func difFerentia: acci-
dentalcs , & faciunt multiplicitacem fecundo
modo.

Ad fecundum & tertium patet.

Ad audtoritatem Ariftotclis in contrarium,
rumendum eft,quoties Aic\z^ecies,^to modo fpe-
ciali,& quoties Aicix gentu, pro modo generali:&
hoc fortc dicit,quia ifti modi, nec funt generalif-
fimi.nec fpccialiflimi.fed generales, & fpeciales,
in comparatione ad diuerfa : nec ifta expofitio
multum extorquet literam , quia intermcdia in-
telligenda funt fecundum quae ponuntur inpro-
cemio,& cpilogo multipUciter,8c al^medi.

Ad fecundam quacftionem diccndum , quod
habitm , vno niodo fignificat aliquid tranfcen-
dens,fccundum quod ab co dicitur haberedeno-
minatiuc,quod diftinguitur inferius in finelibri.
Secundomodo fignificat habitudinem mediam
inter habentem , & ccm habitam , qua: eft veluc
adio media inter agens,& paticns, & fic eft deci-
mum generaIiflimum.Alio modo fignificat idem,
quod forma pofitiua , &ficfumitur inferiiisin
oppofitione priuatiua ,nuIIo iftorum modorum
fit hic fermo dc habitu. Sed quarco modofecun-
dum quod habitui fignificat qualitatem radica-
tara in fubiedo,& difficultermobilem. Dijpofitit
autem aut fumitur abfolutc ; & tunc cftfupcrius
ad habitura hic,fecundum quod dicitur , vbi po-

niturconueniemiainterdirpofitionem , & babi-
tumiii ;. Metaph. cap.de Habita, text.com. i/.
Alio modo fumitur cum praecifione , &tunc di-
ftinguitur comrahabitum. Primomodo , pofTet
primus modus poni difpofitio , fecundo modo
fumendo, oportet fimul poncrc habitum , & dif-
pofitionem. Alio modo dicitur,qu6d iUfpofitio fi-
gnificat qualitatem , qux de fua natura eft facili-
ter mobilis \ fubieAo,& habitm illam,quz fecun-
dum fuam naturam eft difficulter roobilis : fed
iftud eft contra AriftoteIem,quiatanc noUus ha-
bitus efTct difpofitio.

Aliter dicitur,qu6d difpofitio fehabetadha-
bitum,ficut imperfedum ad perfeftnm.

Contr^ , auc ifta imperfe^io eft in effentia
qualitatis, auc in foTraandofubiedium,neucro
modo efhnon in efrcntia , quia efTcntia menfura-
tur ir.ftanti : igitur aequc perfedta eft.fiuc diu ma-
neat infubiedo, fiue non : necin formandofub-
iedlum;quia fic eftentiabreuiter m4nens,eft ^que
perfe(5ba in fubieAo,ficut diu manens,ficut nunc
oftenfum eft;igitur ^quc perfcftc denominat fub-
ieftum.

Ideo diccndum eft vt priiiis , quod Bijpofitio fe-
cundijrh vnum fignificatum,fortc eft ita gencrale
ficut qualitas,fccundura aliud fignificatum, ficut
primus modus Qualitatis : fed praBcisc fumptum
ipfum cum habitu , conftituit primum modum
Qualitatis.Exemplum eft in Porphyrio. Porphjr-
rius enim diuidit diffcrentiamin hcetcalteratum,
& aliud : & tamen dicit omnem difFctentiam fa-
cerc alteratum: igitur in dinifione oportet intel-
ligere alteratum pratcise, & in fecundapropofi-
tione alteratum abfolute.

Ad ptimum argumentum patet , qualiter func
duo,& qualiter non.

Ad fecundum patet xquiuocatio habitus.

Ad tcrtium dico,qu6d nullum quod eft in hoc
modo , fecundijm illam fignificationem, fecun-
dum quam cft cfrentialiter qualitas , eft pcr fe in
generc ReIationis,fiue vt relatio.fiuc vt denomi-
natiuc di£i:um k relatione; fed fi fic,hoc eft fecun-
diam aliara fignificationem.

Ad quartum , dijpofitioed a:quiuocum , fecun-
diim quod fignificat idcra qaodpofitro , quod eft
generaliflimum,& fccundum qu6d fignincat fpe-
ciem Qualitatis.

Ad aliara quxftionem dico, qu6d potentia , vel
impetetttia non fignificantaliqua, qux eftentiali-
ter funt in gencre Qualitatis, (edpotentia tanttim
fignificat modum qualitatisabfolut^ , fecundum
qu6d eftprincipium operationis; & impotentia C\-
gnificat modumqualitatis,fccundura quod illa
cft ptincipium dimculter agendi,VeI pacicndi fa-
cilitcr.Qualitatcs autem quxfubfiintjfunt form^
abfolutae , & non nominantur nominibus nomi-
nantibus eas abfolutc , fed in comparatione iSL
operationes , quarum funt principia , fecundura
quod dicit Ariftotclcs infcrius , QuttkHa autem,
qu6d valetudinibus non funt nbmina impofita,
quia fortc non concipimas illas, nifi per compa-
rationes adoperationes.

Ad argumcnta, prima ratioeft concedenda,
fiubd petentia,8c impotentia non fignificant fpccies
Qualitatis,fed modos efrentiae , per comparatio-
nem ad operationem.

Ad fecundum patct , qu6d impetentia non eft
fpecics Qualitacis,iIIaetiam qualitas, quz fubeft
impotentix, vt hlc funaitur ^ eft fonna jiofitiua,
ficut moUities. - - - ~ -

Ad

€.

t» fririeifm-
lia.

7-

Cmchipa.
Adqutfi.H.

%.

Ad argit.
tnent» ^utfi.
3».

9-

ponciufit

lO.

^d i.frine.

Paffto tjui-
uoce e/l tfft-
fiMpaJponit.

Ms.

..■»^_*l*|. 3^%

Ad tertium concedendara , quod ifti duo funt
xqae primi modi , quorum neutram fubuiltcro
continetur , & ita dc quolibet alio modo , & ita
loquendo pracise , poflunt concedi o6to primi
modi qualitatis.fed fccundum aliquam vnam ra-
tioncm generalcm conueniunt inter feilladuo,
qu« enumerantur in aliquo vno modo , fccun-
diim quem non conueniunt cumaliis , qpae cnu-
merantur in alio modo , vt natur*lu potemia , vel
impotentia in hoc quod eft efle innatum , & cfle
principiuro operandi. vnde illud poflct poni fe-
cundus modus genecaiis , & ita in omnibus aliis
modis.

Ad aliam rationem patet , quod potentia a:qui-
?Uocc fumitur , fccundum quod eft differentia en •
iis,& fecundum quod fignificac piincipium faci-
literagendi.

Ad quartam qua:ftioncm dicendum, (\\ioApaf-
fiOtZ^ acquiuocum.fecundumquod diftinguitur in
5.Metaph,in multa fignificata.fed hic fumitur fe-
cundum quod fignificat qualitatem , fecundum
quam eft alteratio j & tunc vel fumitut abfolute,
vel cum praecifione. Abfolute fumpium,eft con-
uertibile campaJfibiliqHalitate,ve[ fuperias adip-
fum.Praecisc fumptum, diftinguiturcontrapaffi-
bilem qualitatem , ^toat pajfihilis qualitai dicitur
ilia,a qua atiquis denpminatur , de nominatione
fignificaiue permanentiam formjc in fubie(£lo.
Abfolute igitur, tettius modus tik.paJfio,<\\ix di-
jcit comparationem qualicads ad fubie(5fcum , na-
tum altecari fecundumeam , vel comparacionem
qualicatis ad fenfum,qui infert paffionem, vt pa-
tebit refpondendo ad argumenta,

Ad primum igitur argumentnm dicendum,
^xxoApaJfto aequiuoce eft cffedbus aftionis,fecun-
dum quod dicit auiSbor fex Principiorum , & fc-
cundum quod cft qualitas, fecundumquameft
alteratio.

Ad fecundura dico , quod pajfio diftinguitur
praccisc conltz. paffibilem ^alitatem , & fic intcUi-
genda eft illa diftin(5tio,& difFerentia,quam ponit
Ariftoteles,& tameu poflunt poni vnus modus,
quia habent ccrtam rationem gcneralem , ficuc
praedidlum eft de fecundo modo : &abfolute lo-
quendo de vtroque funt conuertibilia ; quiaora-
nis paffio eft qualitas , &c ica fecundumramdici-
mus e/Hales. Scd tunc ad di(5lum Atiftotclis, quan-
do dicit y/ecMnditm pa/ftonem non dicimur^uales , hoc
intelligendum eft, vcl quianon abillo dcnomi-
naciuo,quod fumitur zpajfibili /jHalitate, quod de^
jipminac fubip6lum per moduni ftantis,vt krw^fl-
re cauiato pcr verccundiam non dicitur aliquis
rHbicundiu; quia iilud dcnominatiuum notat per^^
iTianentiam huius formae cum fubiecSto, pro tcm-
pore tamen pro quoineft ille ?-«t/?r,poteft dici r«-
Vfus , vel rubens^, qua: notant abfolute taiera for-
mara.vt eftinfubicdo.Vel didtum Ariftotelisfic
cft intclllgendum,qu6d non dicimur^««i/« a paf-
fionibus^^quia.ab illis non fumunturcommuniter
dcnominatiua iifed.fi fumerentur, pofTet habens
pajftonem denomin^ri ab illa, ficut h.a.\iem pnjjtbi-
lem qualitatem dcnominatur ah illa.

Adaliod dicoificut dicit Ariftoteles quod qua-
^tatcs tcttia; SpecJei> non dicuntut^^j^i^/ /»,quia
iuferunt paffionesfuis fubie£tis , nulla enim foc-
ma naca cil agcre in fuum fubiedtum ; fed dicun-
tur p<«/7j^i/*i , quia aliquo modoinferuntpaflio-
nem fcnfui.

Cum arguitar contra priraura mcmbrum, dico,
quod pajfibilu qualitoi inducitur per altcratio-

Super Pr^dicamenta

ncm,& ica fubic^aura patituc ab aliquo altetan-
tc , fcd non a forma, quara rccipit , fcd ab aliquo
habentc candem formam fpecic.

Cumarguitur concrafecundum membrum.di-
CO qu6d pajfibilis qualitas cfficit quandam paffior-
nem infenfu,non veram,ficut dicit Ariftoteles,&
qualis fit illa paffio , declaratut in 2,. de.Anima
tcxt.jy.&inde.

Notandum etiam iuxta hoc,qu6d inferrepaf-
fioncm fcnfui , non cft dc cirentia qualitacis , (i>-
cundum quod habccur in i.dc Anima.cap. deVi-
fibili,tcxK.com.66. in principio,vbidicicur , qu6d
efic vifibile non cft de cirencia coloris , fed paffio
eiusjigicur paffio.vel paffibilis qualitas , quae dc-
nominat qualitatera,inquantura infert paffioncm
fcnfui, non nominac eflentiam, vel fpeciem qua-
licacis,fedmodos;& hoc valet pro folutione pri-
mx quaeftionis.

Adquintam qusftionem dicendum, qu6d/«>y-
ma, vno modo cft tranfcendens , fecundum quod
fumitur in principio fcx Principioruni : alio mo-
do cft cxtcrior difpofitio tei animatse, vei deccns
lincatio.Similitcr,yii^«r<i, vno raodo fignificat fu-
pcrficiem inciufara , vel tcrminatam lineis : alio
modo ipfara terminationem, vel claufionem fu-
perficiei,hxcduo,fccundumduo prima fignifica-
ta, non pertincnt pet fe ad genus Qualitatis , fed
fccundura alia duo , & fecundum illa fimt fubai-
icrna , ita quod omnis forma', eft figura , & non c
conucrfo.vci pr^cise ioquedo,funt duo difparata.

Qupd forraa habeat fecundam fignificationem,
patet , per Porph. cap. de Specie, qui dicit, quod
Species vno rnodo diciturforma vniufcuiufque , vbi/er-
7»4fignificatidcm quod decor, fiue cxceriorcm
difpofitionem rci animata:, fecundum quod patec
per excmplum cius, fcilicet , Species Priamiprima
digna ejl imperio , 8c fecundum qtiod dicitur in
4.Ethic. quod parui poflunt eflc formofi,& com-
menfurati,ideft,decenter iineati.

Ad prima duo argumenta , patet pcr squiuo-
cacionera iilorum duorum,fcilicet/»'»i)rf,&/^«rii,
qux di(fia eft prius. Ad tertium dicendum , qu6d
fiforma cft decens iineatio , Scfigura claufio , vel
terminatio fuperficiei, tunc abfolute fumpta func
fubalcerna , fed cura prascifione fumpca , func di-
uerfa. Si aucem fgura fic exterior difpofitio rei
inanimat^jfunt omnino diuerfajconucnientcr ta-
menpoflunt poni vnus modus Qualitatis , quia
fuppetaddunt effentiae qualitatis hanc rationcm,
vnam generalcm, quod eft cxtetius difponere,vel
conftarc circa aiiquid , & non intra : quae ratio fi
accidat eflenti? quaiitatis,non mirum cft h^c duo
nonconftituerelpeciem Qualitatis, fcd modum.

Ad omncs iftas quinque, fuftinendo quod Ati-
ftoteles enumerat Spccies Qualicacis, & non mo-
dos tantum.poteft dici,qu6d iftac difFerentiac ,fa-
ciliter mobile, vcl dificuher, effe principiumoperandi,
vel non inferre paJJionemJenJui,exteritii difponere Jitb-
ieUum, funt diflercntix accidentalesgeneri Qua-
litatis ,quibus tamen Aiiftoteics vtitur pro dif-
fcrentiis eirenciaiibus;quia differcnrix eflencialcs
func ignocx:& ita illx formx,qux fubfiint pfim6
iftis difFerentiis,funt quatuorfpccies Qualitatis.
Et ifte modus diccndi non multum difFerr 3i prio-
ri,nifi in hoc, qu6d fccundum priorem modum,
non oportet concederc iftos quatuor raodos con-
fcquiper fe diftin^aas fpccics Qualitatis , quin
plures poffint ineffe cidem qualitati fccun<iiira
fpeciem.Scd fecundo modo dicendo , oportet ad
roinus concedcte has difFcrentias, quarouis acci-

dentalcs.

N«M.

ir.

Cenelufio
adqutft.ii.
Ferma,(^fi-
gura muiti-
plex.

12..

Ai argU'

ftJtnt»,
5W//.34.

jllia Jolutia
ad ^.qu£-
fiiones frict-
deittes.

T)ifferenti*
ejjentiales
qualitatis
ignoti.

QusEftio XXXVI.

171

icMilci, cflTepropria^ (^uatuordiftindlis fpecie-
bus Qualitacis,ica quod iicut illarum fpccieruni,
vnanon dicicur de alia , neque ambz de aliquo
eodcm , ita & iftarum diffcrentiarum nulla dica-
tur de alia,neque duz de aliquo eodem;quia pro-
prinm dicituc vniucrfaliter de eo , cuius eft , &
canciiro.

Diccndum hoc fecundo modo , ficut prius, ad
quacuor quaeftioncs praeccdentes , concedcndo
has differentias eire accidcntales , quz hic afll-
gnantur:tamcn forma: quas iftx differcncix con-
(cquuncur.canquam propriccaces carum, funt cf-
rcntialitcr qualitates.

Scd ad diftingucndura has diffcrentias abin-
niccm , potcft dici , qu6d tnm formayqazmJigHra
cft extcrior difpofjtio tc\yX.zmpajfio,i\Mzmpaffihi-
lU quaiitoi cft per fe immutatiua fcnfus ; tam po-
ttfitia fiaturaltf, quim impotemia, vniuerfalitcr cft
naturale principium agendi,vcl patiendi : & iftas
tres diffcrentiz dicuntur ita diftin(fla;,qu6d nuUi
qualitati eidem infunt.

Prima autem fpecies non videtur fumi pcr ali-
quam differentiam pofitiuam , diftindlam ab his
tribus,fcd per priuationem cuiuflibct iftorum,ita
quod illa qualitas , quae fibi incft , nulli iftarum
differcnciarum fubeft, quxcftquafl cancum qua-
litas ; quianulla differcntia nota, quam fuperad-
dit.qualitati eft,neque cfTentialis, ncc proprie ac-
cidentalis didla , in primafpecie Qualitatis. Idx
cnira diffetemix ifacititer mohiles a /iihieSo , vel
diJ}iculter,non funt ita diftindae ab aliis^quin pof-
fint dici de eadem qualitate , de qua aliqua illa-
rum differentiarum dicitur. Scd adhuc qualitati
exiftenti in prima fpecie , iflx difFcrentix acei-
dunt,& per has diftinguuntuc hahittu, & dijpofitio
przcise fumpta ab inuicem.

Iftud patet in exemplo,/c<V»/M,& virtut, 8cf4-
nitM radicata,vcl non radicata infubieElo, & huiuf-
roodi,ncquc funtextcriores difpofitioncs rci, nc-
que per fe fenfibilia, neque innata principia opc-
tandi,vel patiendi;ncque eft alia differcntia pofl-
tiua nota , quam ifta fuperaddunt qualitati ; crgo
vidcntur tantum efle qualitates, vt pcr illam prae-
cinonero diftinguantuc ab aliis Speciebus quas
fuperaddunt diftcrcntiam notam , & tamen intec
illas,qux funt primx Speciei radicatas,& non ra-
dicatas.eft differcntia fct faciliter mohile , Sc diffi-
culter.

Contra diftindlionem Spcciecum arguitut fic.
Aliqua qualitas in tertia Specie,cft.innatum prin-
cipium opcrandi , vel patiendi , vt caliditas in
igne,frigidita$ in aqua; igitur eadem qualitas eft
in tertia Specie, & in fecunda.

Item,a naturali potcntia pugnandi,vel currcn-
di.dicitur aliquis pugil,vel curfor, & etia ab arte
currendi dicitur talis : fed h. diuerfis qualitatibus
non dicicur denominatiuc idem qualc;igitur qua-
litates fccundx Specici,& primx non diffcrunt.

Item figura, qua: ponitur in quarta Specic,eft
pcr fc fenfibilis , fecundum Ariflotelcm in i. de
Anima.igitur infert paflionem fcnfui,& fic paffi-
bilis qualitas;igituc quacta Spccics,& tertia non
differunt.

Ad hxc poteft dici , qu6d differunt Species,
quz intelliguntur pcr accidentalcs hic afllgnatas
differcntias,fed nec illx funt diftierentix propriz
fpecicrum,nifl fumantur cum praecifionc. Sicpu-
ta , tota Qualitas flc diuidatur , alia eft difpofl-
tio interior , alia exterior : extcrior , non prim6
fcnflbilis, & ficeftyi^wr* , & fic eH§lHartaJpecies:

aut prim6 fenfibilis,& fic eft T*rtia Speciet ; fi in-
tcrior difpofitio,aut eft innatum principium opc-
randi,& fic Secunda Species ; aut interior difpofi-
tio,non innatum principium operandi, & fic Pri-
ma Ipecies.

Intelligendum cft fcmper per iftas diffcren-
tiasaccidcntales , diffcrentias effcntiales Spccic-
rum.Sic patet qualiter vna fpccics includit ditfc-
rentiam priuatiuam , refpedtu alterius fpccici : &
fic fcmpcr vna fuperior fpecics debct lumi cum
prxcifione rcfpc^au infcrioris.

Ad primam igitur rationcra diccndum , qu6d j ^,
ealor ignit cft in Tcrtia Specie qualitatis,quia paf- jii thitAit-
iio fenfibilis cft; & non in Secunda , quia non eft »«.
tantum innatum principium opcrandi , nifi cum
prxcifipnc diffcrentiarum Tcrtix Spcciei , &
Quarta:,fic aucem eft proprie Secundx Speciei.

Ad fccundam dico , qu6d^«^i7, vel curfir , &
vniuerfalicer omnia epialia dida 'i qualicatibus
Primx Speciei, & fccundae , squiuocc dicuncur;
quia de eodcm poteft affirmari , vt dicitur a qua-
litatibus Pcinix Specici ; & negari , vt dicitur \
qualitatibus Secunds Speciei , & e conucrfo : &
idc6 xquiuocc fumpcum , poteft de eodem cffir-
mari,& negari : quodpatet cxemplariterinaliis*
quia aliquis fanatiu fccundijm naturalem poten-
»»«OT,potcft eflc<e^?r,fecundum habitum.

Ad tcrtiam diccndum , qu6d figura eft de nu-
merofcnfibilium communium, & illafunt pcrfe
fenfibilia , non tamen infcrunt paflionem fenfi-
bus , fed tantummod6 diuerfificant modum im-
mutandi fenfus^ fenfibili proprio.quodfenfibile
folum infertpafIIonemfenfui,&c.in tcrtiafpecie
funt folafehfibilia propria.

Hoc fecundo modo dicendo, poteft aliquo mo- 1 7.
do faluari ordo Specierum , quia Prima fpccies ordi Jpedt-
eft communifllma. Quaecunque cnim qualitas, rum ^u*U-
non habens aliquam diffcrcntiam alicuius alia- '"'"•
rum fpccicrum , poteft poni in hac Prima fpecie.
Poft hancSecunda prior eft aliis ; quia confequi-
tur naturam rei, tanquam fuam caufam:& Tcrtia
poft hanc, quamuis dc eius ratione non fit incfTc
a natura ; communis tamen difponit fubicdum
in profundo , & in fupetficie. Quarta cfl vltima,
per priuationem omnium iftarum , nec cnim eft
communior ingcnere Qualitatis cxteris fpccie-
hus,ideft,plures fpecies Qualitatis continens, li-
cct fortc pluribus fubiedis infit;nec cft innatum,
quiafigura potcft variari circafubiedum,nulla
fafta variatione innatura; nec eft difpofitioin
profundo,fed tantiim extcrior , ideo rationabili-
ter ponitur poftrcma. Sccundum hanc viam di-
cendum , quod conucnienter diftinguuntur Spe- »,

ciesqualitatis, nonprimae fortc.quiafunttan- *■»

tiim dux, fed proximx primis , & hoc intelligcn-
do per iftas differentias illas qualitatcs , quarum
iftx funt proprix,licccaccidcntalcs.

Secundum hoc patet ad fecundam rationcra
primxquxftionis.

Ad primum vidctut dicendum , ficut didura j g_
cftprius. Ad *Tgm-

Ad tertium dicendum cftqu6dnullaqualitas mtntayufi.
cadem, eft in vna fpecic , & in alia:nec ctiam ali- J0«
qux differentix duarum fpecierum dicuntur de
cadcra qualitatc.Curo arguitur,qu6d eadem qua-
litas poteft inferre pafllonem fcnfui, & c(Ccfacili-
ter mobile,8c difficulter.Dico quhdfaciliter mohile,Sc
difficulter , non funt differentix proprix Primx
fpecici.nec cfrcniialcs , ncc accidentales , nifi de-
tcrmincniuc ad qualitatcs , qu» non habent ali-

quara

19.

Ai argw
m*nt»

lO.

Conclufto ad

quiflUnem

frtftntem.

■^i argtimS-

171

quam diffcrentiatn alterias fpccici , cuiufmotii
prius didx funt qualitatcs Primac Spcciei efTe:
pollunt autem ills HifFerentia:/«o/iV?r molrile , vel
di^<:»/;«r,ine{Iealicui qualitati habenti aliam dif-
ferentiam alterius Speciei ; fed ex hoc non fequi-
tnr,illam qualitatem efle in Prima Specic.nifi il-
\x diffAcntia: cfrcnt ad miaius proprixPrima
Speciei.

Ad argumentafcxt2qH2flionis,quaE funtcon-
ira ordinem Specietum.

Ad primam diccndum, qUod Spccics qualita-
tis non ordinantur fecundum hoc , quod efl im-
mediatius confequi Quantitatem, vel Subflan-
tiam;fcd fecundum alias rationes prsdicftas.fcili-
cet fecundum maiorem communitatem in gene-
re Qualitatis, & fecundum naturaliccr ineffe , &
difponere in fuperficie , & profundo , & eorum
oppofita : & fccundum omnes has conditioncs
debet Quarta fpecies eflepoflrcma.

Ad fecundum dico , quod illa fpecies , quae efl
communior in gcncre Qg,alitatis,idefl,minus ad-
dens fuper rationem qualitati$abfolute,licct non
fit h. natura,debet poni prior fpecics altcra , qu*
non cfl ita communis.

Ad tcrtium dico , quod qualitatesTertiae fpe-
cici , non funt tantum qualitates elementorum,
fed omncs qualicates.quae funt per fe immutatiu?
feufus , quarum quzdam funt clementorum , 6c
non infunt ^ natura.Vndc ex prioritate qoantita-
tumclementarium,velex inh.-crcntianaturalica-
rum inelementis , nonpotefl concludi ^eneralis
prioritas omnium qualitarum Tcnix fpeciei ad
alias , quod oportet medium fufficiens effe , ad
concludendum idem efTe rationem communcm
omnium qualitatum Tcrtia: fpeciei.

Ad quartum dico,qu6d qualitates Primae fpc-
pici , licct non primo infint fubflantia: , fed alijc
prjccedant cas,tamen ha:c fpecies communior efl
cateris , minus fuperaddens Qvj_alitati , & fortc
plures fpecics inferiores continens.

Ad quintum patet per hocquod licct illa qua-
litas i qua: dicitur naturalis potentia , immcdiati^s
confequatur formam fubflantialem,quam illa qu?
dicitur habittu,non tamcn cfl ita communis, ficut
jlla,& ideo non debct poni prior fpccies,

Ad aliam quaeflioncm potefl dici , quod non
enuraerantur htc omnes fpecies Qualitatis, fjcut
^ Atifloteles dicit in litcra: fed fpccies roagis fa-
mofe.quia nec iflae funt primx Species,nec fortc
duae diuidunt idem Genus prim6,& aliz duje
aliud Genus. Suflinendo tamen quod fufficientcr
enumerant^Jt.potefl rcfponderi ad rationes.

Ad primam potefl AicU<\VLoA potemia animti efk.
Secunda fpecics Qualitatis , loquendo de quali-
tate,cui attribuitur illa ratio, fecundum quod cfl
principium operandi.

Ad primam probationem in contrariurn, dico,
qu6d non tax\ivim patfjftia^^^wx cfl in fecunda fpe-
cie , efl tantum ad faciliter agendum , fed & illa,
qua: efl ad agendum abfolutc , dummodo fit in-
nata.

; Adaliam rationcm dici potefl, quodiV^, &c.
dementia,S<. huiufmodi , funtinPrima fpecie, &
fort^ omncs qualitates animat. Cijm videtur
quod ifla enumerantur in tertia fpecie , dico,
qa6dpaJfio , & pajfibilu tjualitM fumpta pracisc,
difFcrunt pencs has differentias accidentales,
faciliter mobile , & difficulter , pcncs quas etiam
differunt habittu , & difpofitio: & ideo qus funt
lo P4'im4 fpecje , pofTunt numcrari in Tcrtia,

Super Pr^dicamenta

quia participam illam diffcrentiam ,qua:'ho« efl
propriaTertix ; ficUt c conucrfo in Primafpccie
enumerantur caler i & fitgm , qu« tamen vere
funt in Tcrtia fpecic , vt pcr hanc mutuam cnu-
merationcm Spccierum infinuet Ariflotcles has
diScteniizs faciliter mobile, & iijjicHlter , non tan-
ttim non efTe eflcntiales , fed ncc efTe proprias al-
teri aliarum Specierum, fed accidentalitcr diflin-
gucre pajftonemapajfibili qualitate , & dijpofitiorum
ab habitu.

Ad certium dico,qu6d</tf«r, 8c pulchritudo, lo-
quendo de pulchrirudine corporali,qux cflcon-
ueniensmcmbrorum difpofitio, funtinQuarta
fpccie Qualitatis.

Ctim arguitur contra hoc , quia qualitates
Quarta: fpccici non fufcipiunt magis,& minus,&
haec fufcipiunt. Dico,qu6d non ab omnibus qua-
litatibus Quarta fpcciei,ncgat Ariflotcles fufci-
pere rnagis , & minus , fed a quibufdam : fufficic
enim hoc ad propofitum fuum , quod cfl , hanc
proprictatcm^/f»/»«rtf magit, & minits , non incfle
omni Qualitati:illis autem in Quarta fptcie,noti
inefl,qua: funt qualitates Mathematicorum.quia
illa: funt priores motu, & 7nagu & minus non ha-
bent fieri,nifi vbi cfl motus,

Rarum 'verh ^ffiffum , (jr afferum , ^ lene
putabuntttr qualitatem Jignificare : fed
aliena h^c futantur effe k diuijione , qu£
circa qttalitatem efy&cc Cap.eod.

NOtandum,qu6d rarum, & denfum , ajperum,8c 2. !•
lene,vno modo fignificant cxtcnfioncm par-
tium quantiraciuaiuuj , 6c fic idem corpus com-
prefrum,& non comprcfTum, potcftelle rarumj&
denfum, vrpatet de lana, & fpongia. Alio modo
fignificant cxtenfionem partium materia: , prouc
rarum dicicur.quod^multum habet de forma,& pa-
rum de materiaj& denfum e conuerfo.Primo mo-
do hsc fort^fignificant pofitionem,quiadicunc
otdinem partium in toto,& in Ioco:fecundo mo-
do, fortc fignificant qualitates. Et Cic pater folu-
tio controuerfi^.qu? cfl: dc iflis inter Ariftorelem
hlc,& in ^.Phyficorum^cap.de Vacuo, & Au£to-
rcm fex Principiorum , quomodo , fcilicet func
qualitates,& quomodo pofitioncs.

^ttaliafunttCjudfecundiim hic demminati-
ue dicuntur ■, vel cjuomodolihet aliter ab
hif,&cc. Cap.eod.

Clrca notificatipncm Qualium videtur,qu6d 2 1 .
in notificatione Qualitatis fit circulus: pri- obleSHe «»-
mo enim dicitur.q uod Oualitas ejl fecundum auam "''* '''/'""»-

! /T J. • o /• 1 \ y^ /' J. """ Sltall-

guales ejje dtamur,oc iccundo , iJualia dicuntur qu* , ,',
denominatiue dicunturk qualitatibus & fic mucuo
vtrunque per alterum notificatur. Scd fortc pri-
ma notificatio cfl pcr nobis notius , fecunda per
notius fimplicitcr, ncutra tamcn notificatio cfl
definitio.

Notandura etiam , qu6d Ariiloteles dicic
qualia dici dcnominatiue a qualitatibus , nifi vbi
vcl non funt nomina impofita qualitatibus, vt efl
de qualitatibus Secunda: fpeciei;vel vbi nomini-
bus exiflentibus impofitis, non fumuncur dircftc
ab eis dcnominaciua, vtkvirtute , dicitur aliquis
fludiofiti , vbi tamen iftud quale , ab alia qualitate
dire<5be fumitur.

Exquo patct, quod denominatiua in nuUo
pcrtinentead fignificatum debcnt difFcrrea fuis

pcinci

Qusftio XXXVI.

piincipalibus, Ccd tantummodo in modo fignifi-
candi, & in finc vocis.

Jrtfji vero contrarietas fecundum e^uod
qu/ile eji,(jrc. Cap. eod.

13' TVxta primam proprictatem , qa« edrecipere
XcontrHria, notandum , quod qualitatibus me-
diis intercontraria eft vnuin CTtremum contra-
rium , contrarietate tranfumptiuc dicSta, quat eft
difFercntia fccundum fpecicm , & confimiliter
contrarietate propric dida , fed diminuta. Tum
quia aliternonpoflet clle motusarb extrcmo in
medium, vel c conucrfo, cuius oppofitum habc-
tur ab Ariftotelc in 5. Phyfic. tcxt. com. 6. & 9.
Tum quia medium aliquid participat vtriufque
cxtrcmi , & ita vtrique extrcmo contrariatur in-
completc , pro eo quod h.ibct in fe dc rcliquo:
fcd nihil eft cis contrarium contraricratc eom-
pleta , & proprie dida ; quia codem modo cpn-
trariatur vtrumque extrcmum medio : & non
polTiuit contrariari duo eidem , contrarietate
complcta , & pcrfcdta , fecundum qu6d dicituf
10. Metaphyficx, text. com. 14.

Sufcifit Autem (^ua,lttM magii,& minus^^c.

*4' TVxta fecundam proprietatem,quar e^jitjcipere
IJfentisjM»- l magis & minks, noundum , quod circntia qua-
w**!* ■ litatis, qua: fignifieatur in abftra(5to,non fufcipit
ir miuut. magis, & mmus , lccundum quod dicitur in lite-
ra, quod »«/?*>/4 non dicitur magisiuftitia , nec
Grammaticttf magis Grammatica : & hoc, quia ef-
fentia qualitatis , ficut & cuiuflibet forma: , eft
indiuifibilis,pcr Auftorcm fexPrincipiorum, in
principio : & indiuifibilenon fufcipitmagis ,&
minus:fed dcnominatiuc difta a quibufdam qu.-i-
litatibus fuis fufcipiunt magis , & minus : vndc
aliquis dicitur iujlior , vcl ^rammaticiorzheioivt
djcitur in lirera , & ita ipfa forma , informando
fubicdlum fufcipit magis , & minus , licct non in
clTcntia; quia vnum {abiedtwn plus participat
formam, quain aliud.

Contra hoc , a magis, &minus, poteft aliquid
mutari , per Ariftotelem j. Phyfic. fcd nulla mu-
tatio eft ab eodem Jpecie, in idem fpecie : igitur ma-
gis , & minus non funt in qualitate ciuldcm fpc-
ciei , & non funt nifi in forma eiufdem fpecici;
quia non cft comparatio nifi fccundiam aliquam
formam candem fpccic , fecundum Ariftotelcm
in y.Phyficorum cont.z^. & inde ; igitur abfolu-
tc in Qiialitatc non funt magis , & minus.

Item , hoc modo videtur clfc conccdcndum,
quod Quantitas fufcipit magis,& miniis,quia fc-
cundum cfle eius in fubiccbo naturali, poteft eftc
pcrfcdbum, & impcrfe£bum , licct non fccundum
fu.ameftentiam:&codem modoponitur de Qua-
litatc : ergo ambo confiaulitcruifcipiuntmagis,
& minus:& ha;c proprietas ncganda eft a Quan-
titate , fecundum Ariftotelcm cap. dc Quantita-
tc,priu« igitur a Qualitate.
* y • I tem , yl" Jimpliciter fecjuitHr Jimpliciter, & magu

fiefuitur magu,pei Ariftotelcm i.Top. c.ip.fcd ad
album fequitur, qu6d fit albedinc album : igitur
ad magis album fcquitur, quod fit magis albcdi-
ne album:igitur fi forma in fubiedlo fufcipit ma-
gis, & minus,& in fc fufcipit magis,& minus.

Itcm , omnc magis , fecundum aliquam for-
mam , cft pcr fe relatiuum ad minus , fccundiam
candcm formam : igitur forma fecundiim quam
Scotioper. Tem.I.

m

iftx rcfcruntur, eft pcr fe relatio : jgitur fecun-
dum nullam qualitatcm dicuntur pcr fc magis,&
minus.Confcqucntis patcnt,quia relatiuum non
dicitur pcr fc, nifi k relatione, & quia nulla qua-
litas eft per fc relatio.

Item, albi$u,ic minusalbum, funt relatiua fup-
pofitionis, & fupcrpofirionis ; quia non acquipa-
rantiae, vt m.-mifcftum cft : fed rclatiua fuperpo-
fitionis , & fuppofitionis differnnt fpccic , quia
funt oppofita ; crgo nullaqualitaseadem fpccic
fufcipir magis , & minijs , nec diucrfa fpccic , vt
probat prima ratio ; igitur,&c.

Item probo, quod fi Qualitas fufcipiat magis,
& minus aliquo modo, quod fufcipiat fecundum
circntiam : fi enim fufcipiat magis, & minus, fc-
cundum cdceius in fubiefto,vel fccundum quod-
cunque aliud, fit illud A : aut igitur A eft de cius
eirentia, vel non ; fi fic , & A eft aliquid eftcntia
eius ; igitur fccundiim cflentiam fuam fufcipit
magis , & minijs ; Ci non, & A fufcipiet magis,&
minus,quiaaIitcrnonpoiret Qualitas fecundiim
ipfum fufcipcrcmagis,& minus ; aut crgo A fuf-
cipit magis , & minijs fecundiam eircnciam, &
habctur propofitum ; quia pari ratione piimum
fufcipit magis , & minus fecundum cficntiam,
quia quantum ad hzc, idem iudicium vidccur cf-
fe de omni forma accidentali : fi A fufcipiat ma-
gis, & miniis fecundum aliquid aliud a iua elTcn-
tia , fit illud B , & fic proccdcndo , vcl infinicjc
crunt forma: accidcnrales , quarum vnafufcipit
magis, & minijs fccundiiin aliam , vel ftabitur ad
aliquam formam accidcntalci"n,qua: fufcipit ma-
gis , & minijs fecundum clTentiam : igitur pari
racione videtur ftandum in primo , quia idcin
iudicium eft in omnibus.

Si conccdatur proptcr has , quod Qualitas
/pecici fccundum eircntiam fufcipit raagis , &
minus , quia fubicftum aliquod recundum pcr-
fcdtiorcm gradum participat eandcm e/Ientiam
fpccic , & aliud fubicdum fecundum minus per-
fedumgradum.

Contra , aut ifte gradus , & ille funt intra ef-
fentiam , aut non ; u fic, & ifte gradus cft diucr-
fusab illo, igiturharccircntiadiuerfa abill.i,pcr
aliquid, quodeft intra eflentiam ; igitur niagis
difFcrt 3. minus fpccie. Hasa vltima confcquentia
pacet , tumquiaomnis diucrfitas eflentialis di-
uerfificat fpcciem , tum quiacflcntia primo tft
Spcciei , non Indiuidui : aiioquin Indiuiduuin
portet habcre definitionem fpccialiorem defini-
tione Speciei ; igitur diflcrentia in eflcntia non
eft fola difterentia numero, fed fpccie.

Sex rationum pofirarum contra proprietatem,
fi fecunda, & tertia , & fexta conccdantur ; quia
improbant non proprietatem abfolutc , fed fal-
fum raodum intelligendi cam , tuncintelligen-
dum cfl,qu6d ficut fimilitudo cft rclatio propric,
fundata luper ellcntiam qualitatis ; ita magis, &
minus : fundamentura autcm magis , cftcllcntia
fpeciei fub perfcdo gradu, qui gradus cftaliquid
abfolutum de gcncrc Qualitatis , licct ipfum
confcquatur rclpcdus magis,z.d alium impcrfe-
£tum , in cadem fpccic , quem confcquitur rela-
tio Tturms.

Qoando igitur adducuntur Ariftotclcs , &
Boctius in contrarium, qu6d iu/Htia nondicitur
magis , & miniis alia iuftitia , fed aliquis dicitur
iuftior altero , intclligendum eft, quod cflentia
fpeciei in fe confidcrata, abftrahetfdo i fuppofi-
tis,non habct in fc magis,& miniks ; quia ipfa fic

M confi

x6.

i7.

Oliefito.

1%.

qnalitai fuf"
tipit magu,
(^ minH4.

174

confiderata cft indifferens ad omncm gradum;
fcd ipfa in vno fuppofito , eft pcrfedior feipsa
in alio fuppofito , &: vt cft in fiippofito , fic de-
nominatiubie6tum , quiaper fe fuppofitumeius
non eft fubie<5tum , fed qualitas in hoc fubiedo:
non igjtur *«/?«V»4, abftra(ftc intelligcndo, fed »«-
finjn, id eft , hitc iufiitta , vt denominat iftud fub-
ic<5l:um , cft maior alia.
j o Ad primum argumcntum de motu refpondeo,

Ad »bieaio' <{^o6. inier duo fuppofita eiufdem fpeciei, poteft
W4t. eife morus per fe , non inquantum eiufdcm fpe-

ciei , fcd inquantum aliquo modo oppofira: &
ha:c oppofitio in propofito non cft per relatio-
nes tantum ; quia motus non eft pcr fe ad rela-
tionem, fecundum Ariftotelcm ;, Phyficor.tcxt.
com. I o. fed eft per aliquos gradus abfokitos in
hoc , & in illo,qui funt de genere Qualitatis,qui
opponuntur , inquantum vnus habct rationcm
medij refpeftu alterius. Nec tamcn ifta rclatio
mcdij cft caufa motus, ficut nec rclatio minusScd
jllud quod fubcft, ficmfu/cum eft exrremum mo-
tus, non fufium inquantum medium,fed inquan-
tum cxtrcmum \ quo opponitur termino ad
quem : &c non opponitur nifi aliqua rationc. Re-
fpondeo,prima propofitio eft vera,prout inepuin-
tum correi^pondct fecundo modo pcrfc,non pri-
mo Ad quartum &quintu de rclationibus,patet.

Quartum ctiam argumentum poteft ficri de
tertia proprictate Qualitaris eodem modo , ficut
hic : vndc conccdcndum eft tantum , quod magis
refertur ad miniis, loquendo dc iftis formis,non
dc illis qus fubfunt:crgo formae fecundum quas
dicuntur magis,& minus,funt relationes, verum
cft fccundu quas per fe primo mddo,n6 fecundo.

Similiter ad quintum , iftae relationes maiori-
tat intemienii , & minoritAs remijfwnis , qua funt
propria Qualiraris, opponunrur fpecie; fcdnon
fundamenra, ficut fimile, & dijfmile fundantur in.
cadem qualitatc fpecic. Confirmatur totun) hoc,
quia tota perfcdio abfoluta, in magis albo, fci-
licct quicunquc gradus albcdinis in ipfo , poteft
rcmanerc deftruiSto rcfpedu magis ; pofito quod
non fir aliud minus , ad quod pofTcr dici , ficut
tota albcdo eft in fubicdto , qus prius fuit , licct
nuUum dicatur fimilc fccimdum eam , ficu^ prius
diccbatur : vnde ifta proprietas dcbct intclligi
incflc qualitati fecundum aptitudincm.

Sed de quinto argumento , nunquid albitu cft
in generc Rclationis ? Vidctur quod non , quia
tunc albitu non fignificarer idem quod album.
ltem,magis videtur cfte modus fignificandi in al-
biore. Irem , quid terminaret motum per fe in ea-
dem fpccie,a minori in ma^is.

Contra,aliquid cft albius,cum prius nonfuit,
pcr folam mutationem in alio : ergo dicit rela-
tioncmtantiim.Irem,»M^tf</^w»dicirformalircr
relatiotiem,tamcn fundatam in h«c ; ergo alhim.

Rcfpondeo, fignificatetrentiam fubtali gradu
qualitatis : vndc cft quafi fpccies albi , quod cft
indifFcrens ad omnem gradum relationis,ncc eft
de fignificato,ncc fortc de modo fignificandi no-
minis ; fi tamen gradus ponitur de fignificato,
tunc rclatio poteft confcqui cfli de modo fignifi-
candi.qua;re refponfioncm ad argumenta.

Smilin autem, & difimilia fecunditm filas
dicuntur c[ualitates,&c. Cap.eod.

|I. TA^ tcrtia proprictatc Qualitatis , qus eft,
J--/ f\\ibA ficundhm eam dicitHraliqnid fimile , vel

Super Pr^dicamenta

puHtvn.

"M

dijfimile, notandum, qnod fimile, & dijfmile, licct
fint propriageneri Qualiraris,funt tamcn vt fpc-
cics in gcnerc Rclarionis, hoc cft ,.vr dcnomina-
tiuc dittaa fpeciebus relationis , quiz fimiiitudo
eft pcr fc relatio, &cfimile per fe rclatiuum,fic in-
tclligcndum cft dc propriis aliorum Gencrum,
quasnonfunt in illogenere, vt Species.

Confimiliter funt mtelligenda fccundum apti-
tudinem , licetenim aliquid fecund^m aliquam
qualitatem quam habet, non dicarur fimi!c,fi ni-
hil aliud quam eandem qualirarem habcar , non
eo minus conuenir hic proprieras illi qualirari,
quia fccundiim illam qualitatem aliquid natum
cft dici fimilealtcri.

Recipit autem facere i & fati contrariC'

tatem,& magis & minus. Cap.dc

faccre, & paci, &c.

NOtandum, qu6d recipere contraria, & magis, J 1.
C^w««*,noninfunt Adioni,&PaflIoni,nifi -^*» . <5»
ratione terminorum ad quos , cum tam Adtio, ^'Jp' IP^"fi-
quam Pailio ipcciem accipiat a termmo ad quem, ^-^^ ^ .^^
fccundum quod habctut in 5. Phyfic. cont. 4. &
inde. Ab eo etiam accipiet contrarictatcm, &fi-
militei magis, & minus.

Notandum , quod dc iftis duobus , & de aliis
quatuor fubfcquenribus,brcuirer perrranfir Ari-
ftorelcs , vel quia Spccies corum in quas ellent
diuidcnda , fecundum quod funt Genera , non
funt notJK , ncc pafliones eorum , quar infunt cis
fecundum quod confidcrantur a rarione. De his
aurem paffionibus, quae infunreis fecundum clfe
narurale eorum , plenius dercrminarurin libris
Naturalibus, & Mcraphyfic. de Adbione, & Paf-
fione in 3. Phyfic. & in libro de Generationc : dc
Quando , & Vbi in 4. Phyficorum. In hoc cnim
quod dcrerminatur ibi de loco, & tcmpore ; in-
notefcunt proprietatcs loci , & temporis , dc Po-
firionc, & Habiru aliquantulumj.Mctaphyfic.
cont. 8. & indc , & ita determinatio hic ha-
bita de iftis , fufficiens eft quantum ad Logi-
cum, &c.

^upties autem opponi folet , dicendum
eji,&c. Cap. de oppofitis.

Qjr^STIO XXXVII.

tAn ofpojttlofit accidens realci vel
intentionale.

Boet.Simplic.Philopon. hoe loea. D.Thom. efufc. $7.^ J.^.
q.i.art. i.^ tr»Si. de Jnterpret»t. Soncin. %,Met.^.i%.
foan. Parif. in Vo^frtdicam. q.i. Louanienfcs htc. Ant.
Andr. hic q.i. Conimbr. in cap. de oppof. q. vnic. art.i.
laneil. 10. Mtt.q. 11. Caiet.& Sotvis in hoc cap. Mafius
fbiti. Rodrig. in hitne q. DoHer. »rt.x.

QVod reale videtur ; quia Metaphyficx eft 1.
tantum confiderarc ens realc , & accidcn- Argumenta.
tia rcalia entis : accidentia enim entis , vt con-
fiderantur aratione , pcrtinent .-id confidcratio-
ncm Logici : fed Metaphyficus confiderat oppo-
fitioncm,vt patct f .Mctaphyfic.cap. non haben-
tc contextum,igitur oppofitio eft paffio rcalis.

Item , oppontio eft ipccics difFercntije, & dif-
ferentiadiuerfitatis ; & diucrfitas eft paffio rea-
lis ; crgo oppofitio , qua genus , non eft verius
ens fuis fpeciebus.

Item,

QusftioXXXVIII.

^7$

Item , oppofitio effct non exiftentc intellcAii;
igitur non eft accidens intcntionale. Antcce-
dcns patet indiidliue, eiret cnim mutua aftio in-
ter calidum , & frigidum , & motus inter il-
la , non cxiftcntc intcUcdtu ; igitur & contra-
lietas.

Similiter clTct aliquis pater , & aliquis' filius,
non cxiftente intcUedu , quia gcnuillc , & gcni-
tum eirc, non dcpcndcnt ao intcUcdu : igitur &
rclatiuc oppofita.

Similiter cflct carentia habitus in apto nato
habere habitum : igitur & priuatiue oppofita.

Similitcr & contradidio ; quia Llla lequirur ad

quamcunque oppofitionem : igitur illa potcft

eilc fine intcllcdtu quacunque alia fic manente.

t. Ad oppofitum,accidcns non habct vcrius cllc,

ArgMmtnt» qukm fiium fiibicftum, fcd oppofitioncs fundan-

adtfftjitum. tur in intentionibus , vt in fubiedo : igitur non

funt rcalia, fed tantumintcntionalia. Minorpa-

tet inducftiuc. Rcferuntur enim Species , & Ge-

nus ad inuiccm.contradicunt^ww, & w»^wi«,

&ficde aliis oppofitis.

Item , in folis accidcntibus intentionalibiis
poflibile eft aliquid pracdicari de feipfo dcnomi-
natiuc , fed hoc pofllbile cft in oppofitionibus:
igitur , &c. Probario maioris : Prxdicatio dcno-
niinatiua dc aliquo, cft prxdicatio accidentis de
fubicdtio ; fcd nullum accidens,nifi intentionale,
poteft cflc in aliquo fui,vt in fubicdbo. Probatio
mitjorisjomnis diuifio eft intet oppofita; fed op.
pofitie diuiditur in comrarietatemy oppofitUmem pri-
UAtiMm, Sc huiufmodi : igitur hatc opponuntur;
crgo & oppofitioncs opponuntur.

Irem , nihil reale inuenitur in omnibus gcnc-
ralifnmis;fcd oppofitio, & eius fpecics,inueniun-
tur in omni gencre : igitur , &c. Minor patet;
quia contradictio fccundum eandem rationem
inuenitur intcr hominem, & non homittem^imet ai-
lntm, Scnon album; quiafccundum hancratio-
ncm.cuius non cft mcdium fccundum fc.

Confimilitcr videtur dc contrarietate, quac in
diuerfis Generibus reperitur fecundum hanc ra-
tionem , maxima diftantia formarum qu«e narx
funt fieri mutu6 circa idcm.

Dicitur autem alterum alteri opponi qua-
drupliciter , aut z/t ad alicfuid , aut vt
contraria, aut vt priuatio & habitt4i,aut
vt affirrnatio^ & negatio, Cap.cod.

CLy^sTio XXXVIII,

Vtrum diuijio oppo^tionij tn hxc quatuor,
fdlicet 5 rclatiuam oppofirioncm,
contiariam,concraclidoriam,pri-
uatiuam,y$V conueniens.

Ammonius in htccaf. D. Thoro. 5 • Mit. ItH.ix. ^rtptfe.
i7.i»f>.i.i.(ir i.Do&.fttpir ^.M*t.ttxt.\^. Arauz.5.
Met. <j.%. »rt. }. Anc.AnHr. hit q 1. Conimbr. in c»p. dt
eppefit. srtic. t.Curfus Carmcl. vbifuprk. Auerfaj.xt.
Log. ftS.i.KoAz^^. inhant q. DoB. »rt.i.

I. ^ Tldctur quod non; quia omnis diuifio eft per

Argument» V oppofita,pcrBoctium lib.Diuifionum, hxc

froftrttru- non;igitur,&c. Probatiominoris; quiahajcdi-

f ««4. ^j^Q gj^ j^jgj. oppofitiones , & nulla oppofitio

opponitur. Probatio , quia fi fic , igitur opponi-

turpcr aliam oppofitionem , & pari ratione illa

Scoti optr. Tom, I.

poftet eftc diuifa contrd aliam oppofitionem ; &
fic crit proccdcre in infinitum in oppofitionibus;
igitur diuifio cft infufficien$,cum non tiat in illas
omncs oppofitiones.

Itcm.ybi vnum videtur fcqui ad aliud, diuifio
cft infufficicns : fed contradit^oria fcquuntur ad
omniaalia oppofita:igitur,&c. Minor patct ;quia
omnia alia oppofita includunt contradidoric
oppofita.

Itcm.rclatiuc oppofita dicuntur de eodem:ipi-
tur non funt oppofita. Antccedens patct ; quia
ficut arguitur, cap.de Quantitate, hoc eft magnnm
adhoc, & hoc eflparuum ad hoc ; igitur hoc cft ma-
gnum , & paruum : igirur fi ille modus arguendi
valeat , polfunt duo relatiue oppofita inferri ab-
folutc , cx fcipfis pofitis in comparatione ad di-
ucrfa, intelligitcnim Ariftotelcs pctmagnnm, &
parHum rclatiueoppofita , vt ibi patct.

Item , priuatiuc oppofita dicuntur dc eodcni:
igitur non funt opponta. Probatio antcccdentis,
quiaper Ariftotele in z.Top. in priuatiuc oppo-
fitis tenet confeciucntia in icipfo : igicur fi ad vi-
fum fcquitur fenfus,ad caecitatem fequitur infcn-
fibilitas; fcd fequiturvifus, igitur fenfus : igitiir
omnis vidcns eft fentien$,quia in abftraftis tenct
confcquentia per fe ad concrcta;quia fequitur, (\
furditas cft infenfibilitas, igitur furdus clt infen-
fibilis;igitur fi idem fit videns,& furdus,idem erit
fcnfibilis,& infcnfibilis, & priuatiue oppofita de
codcm. Hac ideni patet in alio cxcmplo;quia fc-
quitur,ifte eft fimilis huic:igitur eft fimilis,& dif-
fimilis illi : igitur eft diflimilis. Patet confequcn-
tia , quia rclatiuum pofitum refpccbu cuiufcun-
que , infert fcipfiim umpliciter , quia nullus tcr-
minus diftrahit a ratione relatiui fimpliciter.

Item,contraria dicuntur de eodcm:igitur non
funt oppofita.Antccedens patet:tum quia in me-
dio di(5to per participatione eft natura vrriufque
extremi, aliter non differct a medio difto per ab-
negationcm:etiamaliter no cfTetmotus ab vtro-
quccxtrcmoin mcdium , ficut mcdium didtum
pcr parcicipationem denominatur ab vtroquc ex-
tremo.Tum,quia fcutum cuiusmcdictas eft alba,
& medietas nigra,cft coloratum:igitur album,vcl
nigrum,yel me^lium.Confcquetia patet,pcr Ari-
ftotclc z.Top. Quicquid eft in generc, vcl dcno-
minatur k gcnere,necclle eft clle in aliqui fpecie,
vel denominariabaliqna,noncft medium,vtma-
nifeftum eft, fi album, pari ratione nigrum ; igi-
turcontraria dicunturdc eodem,

Ad primam probationem diccretur, quod na- X .
tura extrcmorum impcrfedtc cft in medio,& ideo
mcdiuma neutro cxtremodenominatur.Contra,
vtrumque extremum cft aliqua forma ; crgo fim-
plex ; per Au(5torem fcx Principiorum,in princi-
pio , Simplcx vbi eft ,fecHndumfi totum eft. ergo C\
vtrunquc extremum fecundum in aliquid fui cft
in medio, fccimdum fe totum erit in medio.

Dicitur ad fccundam probationcm,qu6d fcu-
tum non eft coloratum , fed colorata. Contrk,
igiturcft hoccolor3tum,& illud;quiaper Prifcia-
num , plurale non eft , nifi fin^ulare geminatum , fcd
confcqucns cft falfum ; quia tunc cfTct multipli-
catio fubiedi , & accidcntis.

Item , contradidorie oppofita dicuntur dc eo-
dem : igitur non funt oppofita. Probatio antc-
ccdcntis ; quia contradidoric oppofita fequun-
tur ad quxcunquc alia , fcd omnia alia dicim-
tur de eodcm , ficut oftcnfum cft : igitur contra-
didoria.

M 1 ItCtDi

176

Super Pr^dicamenta

4-

Adi.fropar
te nrjatiua

Mi.

Item, Ci oppoiitio conuenicntcr (iiuitlatur,igi-
tur eft oppoutio fubiedtum diuifionis , & prastcr
hoc,diuilio clt fubiedum oppofitionis,quia diui-
fio opponitur alicui,vt indiuifioni, vcl coUcAio-
nijigitur idem refpecflu ciufdem efl: fubie(5kum, &
accidens,quod eft inconueniens;ergo,&c.

Adoppofitum eft Ariftotelcs, & Boctius in

,Commentariis fuper Ariftotclem in libris To-

picorum. Quoties enim docent confiderarc de

oppoficisjdocenr infpiceretantum ad hacc.

. ^ Ad primam quxftionem poteft dici, quod op-

Ceticlujio a4 fojitio xquiuoca eft,quia in vno fenfu fumpta, di-

qutfthnim citur jequiuocc de contrarietate , & oppofitionc

prMdeniem. relatiua : in alio fenfu dicitur vniuocc de contra-

didbione, & priuatiua oppofitione. Primo modo

eft ens realc , &c Spccies in genere Relationis : fi

autem inucniatur in .iliis generibus , hoc non eft

vt fpeciesjfed vt paflio. Secundomodo eft intcn-

lio , quia & altcrum extremum eius eft tantum

ensjfecundumconfiderationemrationis.

Ad primum argumentum dicendum,qu6d Me-
taphyfi^usdiftinguit multamultiplicia in quin-
to , non quia fecundum omncs fcnfus funt cntia,
vcl paflio reahs entisjfed fecundum ahos,& alios
fenfus fortc ponit, vtexcludat a propofito : ita
& de oppofitioncjcuius vnafpecies eft ens realc,
&c fpecics relationis;(S<: ahus fcnfus adiungitur,vc
a propofito forte cxcluditur.

Ad aliud dico , quod oppofitio in vno fenfu,

provt,fcilicct dicitur dc contrarictate, & oppofi-

tione rclatiui , eft fpccics difFerentiar : non au-

tcm provt dicitur de contradicSbionc , & priua-

tiuaoppofitione, quia^K/,& mn ens contradi-

cunt , &:tamen non difFerunt , nec funt diuetfa,

quiadiuerfitas cft diffcrentia entis , & difFcrcn-

lia fimihter.

Ai j. Ad tcrtium concedendum, quod contrarietas,

Friu*tio,'(^ &rclatiua oppofitio eficnt, intcllcdtu non exi-

j»<y««> tit- fl:ente,npn autem priuatiua oppofitio , nec con-

tradiftio ; quia alterum extrcmum in illis oppo-

fitionibus,puta ncgatio,& priuatio fecundum

quod eft cxtrcmumrelationis, eft tantum cns fc-

cundum rationemjquod dc ncgatione patet, quia

licct illa dicatur de aliquo cnte : vt non homo di-

citur de ajtno, tamen (ccundum rationcm , qua

contradicit hcmini,non eft ens, nifi rationis.Pcr

hoc p.itet,qu6d licct contraria mancat, non cxi-

ftcntc intellcdbu , non oportct condidoriamanc-

rcfccundiim quod funt contradidoria, quianc-

gatio albi , provt contradicit albo , non efl in

nigro,quia vtcontradicit,eft dicibilis dccntc,

& dc non ente. Si dicatur , quod ad nigrum fal-

tem fequatlir negatio albi , vt contradicit albo,

& ita contradicboria funt , fi contraria funt. Di-

co , quod non exiftcntc intcUedu non cft con-

fcqucntia. Similitcr priuatio , licet fit negatio

habitus in fubieiSto , taraen tantummod6 oppo-

nitur habitiii ratione negationis , & illa non eft

ens,nifi tantiim fccundiim rationem.

y. Adargumcntainoppofitum. Ad primum di-

jtdi.fr» pMr- co y qvLod centrartetoi , S^ relattHa oppojitio fumpta

te a^rmati- in ilIofcnfu,in quo funt fpecies oppofitionis,

"*• ' non funt in fubicdis intentionalibus , licct for-

tc contrarietas fecundijm alium fcnfum,prout di-

citur eire in propofitionibus fecundum Quali-

tatcm , & quantitatem carum fit intcntionale,

& in fubiedto inientionali , vt in propofitio-

pe : alia autem duo , vt contradi£iio , & priitati-

ua oppojitio , polTunt cflc in fubicdlis inccntiona-

libus.

Adx.

'tii/n fntia
t»tienit.

Adi.

6.

Cencltijie ad

quifl .prtfett-
tem.

Ad fecundum dico,qu6dmaior potcft negari;
quia ctiam in accidcntibus rcalibus comparatis,
videtur aliquid prsdicari de feipfo dcnominati-
uc, cuiufmodi lunt oppofitioncs.

Contra, impoflibile eft in rebus aliquid cfle
in cadcm fpecie, vt in fubiedo;& prsdicatio de-
nominatiua eft proprie de fubicdlo. Vel poteft
dici , qu6d ctim dicitur , oppofitiones opponun-
tur, illud quod dcnominat oppofitioncs , non eft
oppofitio realis , icd intcntionaiis , & ita non
idem dcnominat fe.

Contra , contrarietai , & relatiua oppojitio diui-
dunt oppofitioncm , vt gcnus ; crgo funt fpecies
pppofitaj ; igitur oppofitio earum eftaliquarea-
hs, quia& vcrumquccxtremumcns.

Ad tertium dico, quod contradidio , icpriuati-
m oppojitio, poirunt vniuoce inueniri in omni gc-
nerc , & fimilitcr contrarietM , & reUtiua oppoptio
forte vt pafl[ioncs, non vt fpccies.

Ad fccnndam qusftioncm diccndum,qu6ddi-
uifio oppofitionis in illa quatupr eft conucniens,
quia oppofitio realis , cft eorum qua- funt in co-
dcm genere ; aut igitur vnum illorum dependet p^;^^ ^.p^
ad aliud,& fic eft oppojitio reUtiua ; aut non,& fic fiiionis.
ed oppejitio contraria, Oppofitio habens alterum
extremum non ens, quod dicitur dc oppofitione
priHatiua,& contradidioria,aut habet cxtremum
non cns , quod nullum fubicdtum fibi dcccrmi-
nat , & fic eft contradiStio ; aut quod dcterminat
fibi aliquod fubiei5I:um,& fic e^priuatiuaoppojitio,
& fic patetfufficientia.

Ad primum argumcnium potcft dici , quod 7«
non omnis diuifio eft intcroppofita, propriclo- ■^'^ i.printi'
quendo : qnia non diuifio generis in fpecics , vt ^
ingcncrc Subft,-intiar:& ita contraria,& relatiua
diuiduntoppofitionem , vt fpccics ; &aIiaduo,
licet in alio fcnfu oppofitionum , vt fpccics , &
fpccics diuidcntcs non oportct nifi cjre contra-
rias tranftUTiptiuc, qua: contrarietas non eft op-
pofitio, vt hic loquimur,fcd fortcintcntiocom-
munis omnibus difparatis : diuidentia autcm
multiplcx , nuUo modo propric oportet opponi,
& ita ncccontrarietatcm contradiclioni.Vcl ali-
ler , hoc non valct ad oppofitum , qiiia nulla op-
pofitio harum potcft determinare hxc omnia di-
uidentia, nec ahqua feipfam,in comparationc ad
aliam, in vno fcnfu diuidit in contrarietatem, &
rclatiuam oppofitionem in hae diuifionc , liccc
omnia dicuntur difparata,& ita contraria iranf-
fumptiuc.

Intelligcndum tamen, qu6d diuifio oppofitio-
nis in ha?c abfolutc, cft diuifio vocis in fignifica-
tioncs : fed oppofitio fumptain vno fenui, diui-
diiur in contrarictatem, & relatiuam oppofitio-
nem , vt gcnus in fpccies. In alio ienfu fumpta,
fimilitcr cft gcnerale, proptcrea diuidcntia ipfam
in vtroquc fenfu funt oppofita : vt contrarictas,
& relatiua oppoficio funt fortc contraria , lo-
quendo de contrarietatc tranfumptiuc funipta,
quae cft diff^ercntia fccundum fpeciem : fed non
oportet diuidcntia in vno fenfu,opponi diuidcn-
tibus oppofitioncm in alio fcnlu.

Ad aliud dico , qu6d diuifio oppofitionis , cft
in iftas intcntiones, vt vnum mcmbrum illorum
non fequitur ad aliud , quia non fequitur , h*c
Jitnt contraria, igiturfunt contradiEiorta ; fcd confc-
qucntia eft inter illa qujc fubfunt,vt fequitur,*/-
humy & nigrHm, igitur all>Hm,& non alljum,8c in illa
non cft diuifio , nifi per accidens.
Comrahocloquendo dc intcntionibus,omnia

func

8.

SetM.

Adu

Qu^ftio XXXVIII.

177

Aint relatiue oppoHta, quia coBtradidlorium di-
citur contradidorio contradicloriutn,& contra-
rium contrario contrarium , &cQcde aliis. Rc-
fpondco , contradidorium eft relatiuum pcr ac-
cidensjHcut homo eft albus : contradidtio autem
non cft relatiua oppofitio ; diuiiio autcm Cic op-
poiitrenis in abftrado , vcl in concrcto Aimpto
cflentialitcr , non fumitur pro omni illo quod
potcft denominarc , quia tunc qtmU non diuide-
rctur in denominatiua fpecicrum fuai;;im , cum
illa poflint dc codcm pracdicari , & dc fc mutu6,
licct pcr accidcns.
jldy Ad aliud dico,qu6d relatiua non funt relatiuc
opponta,nifi in comparationc ad idcm,5c fic non
poflunt inferri ex fcipfls pofitis in comparatio-
ne ad diucrfos tcrminos , licct rclatiua abfolutc

f»oflint inferri. Qualiscr autcm ratio Ariftote-
is valct dc mag^no, Sc dc p4rito , di Aum cft fupra.
Contra hoc , Ariftotcles in principio huius ca-
pitiili, vbi dat diffcrcntiam intcr contrarU , & re-
Utiue oppojtta , dicit , quod in relatiuc oppofitis
vnum fecundum fedicitur ad aliud , & non in
contrariis : & idem dicit , aflignando diflPeren-
tiara intcr rclatiuam oppofitioncm , & contra-
riam, & duo rclatiua furaptain comparationc ad
idem , vtpater huitu , ScfiUut huitu, non dicuntur
adinuicem , fed ipfa abfolutc fumpta : igitur in-
tclligit relatiue oppofita eire relatiuaabrolute.
I o, Ad hoc poteft dici, quod in relatiue oppofitis,

funt duo, eppo/itioy & relatio ; fupcradditarationc
oppofitis , oportet fic oppofita accipi in compa-
ratione ad idem ; quia hoc cft gcneralc omnibus
oppofitis.fumi in comparationc ad idem,rationc
difrerentiz fupcradditz oppofitioni , qua: eft re-
latio , oportct illa, fccundum quz cft oppofitio,
referri adinuicem.

DiAum igitur Ariftotelis cft intelKgendum
dc ipfis formis, intcr quas cftoppofitio,quiaiIIa:
refcruntur ad inuiccm,quia in hoc diffcrunt for-
mie, hic oppofitae, <i formis oppofitis in aliis gc-
ncribus oppofitionis : in omnibus tamen opor-
tet oppofita rcferri ad idem : & ideo Ariftotelcs,
quando debuit diftinguere hanc oppofitioncm
ab aliis , non pofuit illam conditionem , in qua
hasc conuenit cum aliis , in rarione oppofitionis
in gencrali , fed illam in qua hxc diftinguitur ab
aliis.
1 1. Ad aliud poteft dici , quod in priuatiuc oppo-

jtd 4. fitis , non tenct confequcntia in fcipfo , nifi in
comparationc ad fubiedum proximum. Vcrbi
gratia , fi fcquaiur j homo efi videns : ergo homo efi
fentiens , non fequitur codem ordinc in priuatiuc
oppofitis , homo efi CACtu, igiturhomo efi infenfibilisi
quia fi fic , cum vltcrius fcquitnr , igitur homo efi
nonfinfifilis, ab affirmatiua dc prxdicato priuato,
ad aflirmatiuam de prxdicato infinito , per Ari-
ftotelem & Boctium in z.Petihct.&pcr Arifto-
tclcm in i.Priorum,cap.i.& inde,cap.vlt.& vlte-
rius fcquitur, efi nonfenfihilis, igiturnonefifenfebi-
lii\ pcr ipfosvbiprius,fcquereturiprimo,&vl-
timum ,eficdcttt, igitur non efifenfebilis , vbi mani-
fcftc cft fallaciaConfequcntis. Poteft tamcn di-
ftum Ariftotclis in i.Topic.intelligi de fubiedo
proximo habitus infcrioris,& fuatpriuationis,vc
forte,fi fcquatur. ocultu efi videns , igitur oculus efi
fentiens, fimilitcr Ccc^mtiK^ocultu efi ctuus,\e\ homo
cacfufecundMm oculum, igituroculm,vel homofeeun-
dum oculum efi infenfebilis. Ratio diffcrcnti* eft,
quia priuatio eft ncgatio habitus in apto nato:
ad negationem autem habitus infcrioris abfo-
Scoti tper. Tom. I.

iute,vel in fubiedko rcmoto, non fcquitur ncga-
tio habitus fuperioris abfolutc , vcl in fubie<^o
remoto ; fed cft fallacia Confcquentis,a propofi-
rione habente plures caufas veritatis , ad vnara.
Tamenad ncgationem habitus infcrioris in fub-
ic(flo proximo illius habitus , fcquitur ncgatio
habitus fuperioris in eodem fubiedto.quia in illo
fubicAo non cft habitus fuperior natus habcri,
nifi quia habitus infcrior. Nec mirum eft refpc-
&u alicuius fubicdi priuatiuum habitus inferio-
ris,infcrrc priuatiuum habitusfupcrioris,refpc-
<5bu altcrius non; quia confequentia non eft intcr
incomplexa , fed inter propofitioncs. Tum quia
omnis illatio pcrtinct ad tertiam opcrationera
intelledbus ; ficut igitur fecunda opcratio intel-
lciStus, quxcft compofitio ,& diuifio , fupponit
primam, qua: eft indiuifibilium intclligcntia ,&
non eft corapofitio, nifi in talibus;ita tertia opc-
ratio praefupponit fecundum,ita quod in ilia non
erit aliqua illatio nifi in compofitis, vel diui-
fis. Tum quia omnis confequentia cft reduci-
bilis in fyllogifmum : nihil autcm eft antccc-
dcns, vel confcquens in fyIIogifmo,nifi propo-
/itio;igitur nihil eft extrcmum confcqucntia: nifi
tale.

Ad excmplum dc priuatiuc oppofitis , fi con- 1 1.
ceditarhxc con{eciaennz,efidifimilisiIlis,igitur Ad 5.
efi dijfmilis , quodvidetur proptcr relationis ra-
tioncm in difnmili,dicendum cft tunc, quod dip.
fimile ihioXxxte fumptum non opponituryiw;/» ab-
folutc priuatiuc , fcd oportet vtrumque fumi
fccundiim idcm ad idem , vt fimilis , & diflimilis
cidcm,vt in albcdinc ; & fic non pblfunt ifla duo
dici de codcm. Vel alitcr neganda eft ifta confc-
qucntia, eft di(fimilis illi, igitur efi dijfimilis,(^mi ad
confequens fcquitur, igitur non eft fimiIis,quod
non fequitur ad antccedens. Tunc ad propofi-
tionem illam , relatiuum rcfpedu cuiufcunque
termini infert fcipfum abfolutc , concedatur
quantum eft ex ratioiic reIationis,fcd poteft pro-
hibcri rationcnegationis,quando in eodcm con-
iungitur negatio cum rclationc : fic eft in rcla-
tiuis priuatiuis, cuiufmodi eft diflimilis.

Ad aliud dici potcft.ficut Ariftotcles in 4.Me- l j ,
taphyfic. c. dc Mediis , vbi probat principaliter, Adi.
qu6d mcdium componitur ex contrariis ; quia
mcdium cft magis vnius cxtremi , & miniis alte-
rius , quia medium didum pcr participationcm,
participat vtrumquc extremum imperfeftc , &
virtualiter , neutrum tamcn fimplicirer, & ide6
denominatur a neutro fimplicitcr.

Ad primum in contrarium dico,ficut cft conir
pofitio eflentialis ex materia,& fonna, compofi-
tio quantitatiua , quz eft ex partibus integrali-
bus , & corapcfitio fecundum gradus perfcdio-
nis, ita per oppofitum cft fimplicitas,& fimpIiciT
tate oppofita primis duobus modis compofitio-
nis cft forma fimplex , fcd non oranis forma eft
fimplex, fimplicitatc tcrtio raodo , quia in aliqua
eadcm forraa funt diucrfi gradus perfc(Slionis,&
virtutis , quz corapofitio non repugnat firapli-
citati ellentiae formz.

Adfccundam probationem decontrariis , fl
conccdarur fcutum huiufmodi eflc coloratum,
poteft dici , quod non fequitur, igitur cft album,
vel nigrura , quia in illa confidcratione quz ac-
cipitur,dicit Ariftotcles quod quicquid dcnorai-
natiuc dicitur \ Gcnerc,vel habct Gcnus,oportec
denominatiuc dici ^ Specie,vel haberc Spccic ', &
per hoe innuit dupliccm modum denorainandi
M 3 in

178

Super Pr^dicamenta

Jletii*ns hs-

htt dnflicem
tnoduvt dent-
minmdi.

in accidcntibus , vnum fccundum e0 , alium fc-
cundum inejfe, quem dupliccm modum tciigit in
principio fecundi ; quod igitur Gcnus dcnomi-
nat j & aliqua Spccies denominabit , vel fecun-
dum(r^, vcl fccundum inejfey & itaeft vcre con-
cedcndum, quod fcuto ineft albedo,vcl nigredo,
vel color medius,fed non fequitur ; ergo lcutum
cft album , quia in accidcntibus non tenet ab
iriejfe ad efe , fecundum Ariftotelem inprincipio
fccundi Topicorum.

Alitcr poteft dici , quod fcutum non cft eolo-
r*tum , quia vcrum eft dicere, quod nullo colore
coloratum ; quia illius vniuerfalis quslibet fin-
gularis eft vera ; quia oppofita qua;libet eft falfa,
nec tamen cft concedendum qu6d fit colorata,
quia fortc ficut coioratum dicit vnitarem in for-
ma , & in fubicdo , ita coloratadictt pluralita-
tem in vtroquc , & ncquc eft vnitas m vtroque,
neque pluralitas in vtroque , fed vnitas in fub-
icdo , pluralicas in accidcnte.

Ad aliud dico , quod non eft inconucniens
duoium accidentium intentionalium vtrumque
efrc in vtroquc, vt in fubiedo; quia quodlibet
intentionalc, practer hoc , quod eft modus intel-
ligendi alterius ,cft intelligile per fe : quando cft
modus intelligendi, habet rationem accidentis;
quando cft intelligibile , cft quid,& potcft inrel^
ligi Uib aliquo, quod eft modus intelligendi eius,
cuius tamen prius fuit mpdus intelligcndi :& ita
poteft refpeftu ciufdcm clTe intclleiftum, & mo-
dus intelligendi : & hxc cft caufa, quarc in acci-
tlentibus intentionalibus poteft idem prardicari
dc fe denominatiuc, quia idem poteft efreintcl-
ledum , & modus intelligendi , fub extranea ra-
tione fumptum : & ita fub cxtraneis rationibus
potcft fignificari in concrcto, & in abftrado. Sic
patet , quod h.xc diuifio tantum eft oppofitionis,
qux eft in complcxis , quia vno modo intendit
Ariftoteles deoppofitione in libro Periher. vbi
diftinguit oppofitionem in cnunciationibus.Pa-
ret cuius diuifio lit , quia primo eft arquiuoci in
acquiuocata , fccundo yniuoci in vtroquc fcnfu
in vniuocata.

Notandum,qu6d contrariorum qusdam funt
immediata , quorum alterum neceire eft inefte
omni fufceptibili ; alia funt mediata , quorum
non necefte eft alteriun inefle. Ec mcdiatorum,
qoaedam habent media pcr participationcm, qua:
media aliquid habent vtriufque extrenii ; qua:-
dsrn habent tanttira media pcr abnegationcm,
Mediatorum etiam , qusdam habcnt plura me-
dia : qu.xdam tantiim vnmn , & quaedam media
nominata, quacdam innominaca.

Pro fecunda diuifionc tamen inrelligendum,
quod nulla dicuntur contraria mcdiata propric,
nifi qua; habent medium per participationem:
medium enim per abnegationem , inuenitur in
omnibus,pra:fcrqnamin contradidoriis,fcd for-
tc in aliquibus contrariis mcdiatis mcdium non
nominatur , nifi per abncgationem extrcrnorum,
vr in bono , & malo, & confimihbus.Tertia:di-
nifionis , & quartae caufa aflignatur in 10. Me-
taphyfic. cap. Giupniam autem vni contrarium , &c.
text. 1 7. & inde, quae cft-, qu6d aliquando nega-
tioncs contrariorum cadurt fupcr aliquid vnum
dctcrminatum ciuCicm gcneris cum extremis, &
runc potcft efle vnum mcdium nominatum,ficuc
ncgatio maioris , vel minoris determinate cadic
fupcr habcns eandcm quantitatem ; & idco illo-
iUiTi eft vnum medium nominatiun , quod eft

xquale. Quando autem ncgationes contrario-
rum non cadunt fupcr aliqucd vnum fufcepti-
uum , tunc non cft vnum medium, fcd vcl omni-
no rcmanct innominatum , vel plura media no-
minata , quando negatio extrcmorum cadit fu-
pcr plures formas einfdcm gencris , vt eft in co-
Ipribus.

^uAcumaue 'vero contmriorum funt tnlia,
vt in quibus nata funt fieri , vel de qui-
hm fr^dicantur , necefftnrium fit alterum
eorum ineffe , nihil medium eortm efi.
Cap.eod.

Qj^^sTio XXXIX,

Vtrum diquaftnt contraria immediata,

Arift. lo.Metaph.text.i j. ^deinceps. Ammon. tn httne /»-
cum Peftpridic. Mayron hic >p»ffu ji. Anton. Andr. hic
in exptf. ttxt. ^ q.l.fequente. Fonfeca lih.x. Inflit.c. ly,
Fabei Theor. 43. f, 4. adt. arg. Rodrig. in fumma texf.
DoH. in hac q. Auerfa q.it. Lo£.

QVodnon vidctur ; quia (i aliqua circnt ta-
lia , igitur eorum non eiret medium fccun- I.
dum fe ; igitur circnt contradicH^oria. Probatio ■^''iufnenu
prims confcqucntioe ; quia fi eorum eilet me- /"'"('"''"?*'
dium fccundum fc, cirent mediata, Probatio fe- '

cundx confcquentiar, qiuaconcradidoria fic de-
finiuntiurab Arift. in i.Poftcriorum text ;. Con-
tradiSlio efl oppofitio , cuim non efl mcdium Jecundlim
y?;igitur qux habcnt hanc definitionem , func
contradidoria.

Itcm , fccundum Ariftot. in litcra , contrarib-
rum immediatorum neccftario vnum ineft fufcc-
ptibili ; fcd nulla funt talia ; igitur , &c. Probn-
tio minoris , quia de quibufcunque contrariis
oppofitis , vbi altcrum non ineft a natura, argua-
tur fic , Non neceirarium cft hoc incde fufcepti-
bili,nec necefte eft illud ; igitur neutrum necefte
cft inefle : ambae fingulares funt vcrae ; igitur&
vniuerfalis , quia illa vniucrfalis fufficicntcr in-
ducitur per duas fingulares ; igitur eius contra-
didoria eft falfa ; alterttm necejfe efl inejfe, &c.

Item , intcr contraria immediata , fi qux funr,
poteft eile motus , fed mobile dum eft in motu,
fub neutro terminorum eft,ergo poflibilc eft fub-
iectii efle fub neutro contrariorii immediatorum.
Probatio fccundae propofitionis,tum pcr Arift.iJ.
Phyfic. cont.7. & 87. Mobile du?n efl in motu,par-
tim efl in termino a cjuo , partim in termino ad quem.
Tum quia fi mobile cflet in termino a quo fim-
pliciter , non mouerctur ; quia tunc incipcrct
motus , fi cfrct fimplicitcr in ternjino ad quem,
non elTct motus,quia tunc tcrminarctur motus.

Item , fi poffibile efret fieri mutacioncm intcr
contraria immediata, vt manifcftum cft.mutetur
Socratcs dc fimitatc in a?gritudincm , ciim dura-
tionis fanitatis in Socratc fit aliquis terminus:
fitille vltimus tcrminus A , & primus initialis
«gritudinis B. aut igitur B , & A funt vnum in-
ftans, & tunc idcm in vno inftanti circt fub duo-
bus contrariis : aut funt duo inftantia ; igitur in-
tcr illa cft tcmpus mcdium,in quo non cll: fanus,
nec aigcnigitur illa funt contraria mcdiata,& fic
de quibufdam aliis, Ad oppofitum eft Arifto-
tcles,

Ad quarftioncm diccndum , quod aliqua funt 1.
maximc diftantia in eodcm gcncre , quorum al- Condujio.

tcrum

Qu^ftio XXXIX.

terum necefTe eft inefTe fufceptibili : ergo aliqua
funt contraria immcdiata. Coiifcqiientia tenet
per locufn a deHnitione ; quia qnxhio JteJ}, non
lcitur dcmonflxitiuc, nifi per ^«/</<r/?, pcrAri-
ftotelem in i. Pofter. text. i . & 2. & indc.
AJt. Ad primum argumentum dico,qu6d illud mn
efi mediHmficHnJMm /e,potei\: intelligi dupliciter,
vel quod fit negatio modi fimpliciter : vel modus
negationis.Primo modo conuenit contrariis im-.
mediatis , fecundo conuenit contradidoriis , &
ponitur in definitione eorum , quia fola contra-
di(5toria nuUo modo habent medium ; quia fc-
cundtrm fe ineft ei non habercmedium,omnibus
autem aliis oppofitis,aliquo mo^o conuenic ha-
bcremedium.
Adt. Ad fecundum , concedo hanc propofitioncm
eflc falfam , Necejfe eJi-alterHm eomrariorum imme-
diaterHm inejfe JitJcepttbili,^vout altenm cft fignum
particulare , quia particularis nunquam cft vera:
nifi fingularis fit vera.
5» Pro communi tamen modo loquendi intclli-

gcndum, quod alterum communitcr fumitur pro
hoc , vcl illo , & illud cft diftinguendum fccun-
Ahm compofitionem , &:diuifionem,cum ficdi-
citur, Necejfe efl hoc , vel illHd inejfefuhieEio, in fen-
fu compofitfonis cft propofitio vcra , & eft pro-
pofitio dc difiunfto prsdicato , in fenfu diuifio-
nis eft falfa : & fic fumicur , quando ly alterum,
fumitur, vt eft fignum particulare, primo modo
inteUigic Ariftoceles &eft communis intelledlus,
quando Jicimus, Necejfe eflalterum contradillorio-
rum ejfe verum , & huiufmodi : fccundum tamen,
quod prxtendic vittus fermonis eft propoficio
particularis.
Aii> Ad tertium dico , quod toto tempore mocus,

cft fubieftum fub forma priori, & in vhimo rer-
mino mocus, fub forma poftcriori , & ita fempcr
fub altero. Ad primam probacionem dico,quod
forma accidencalis fecundum quam cft mocus,
fufcipit magis,& miniis,& fecundum illum era-
dum , fecundum quem cft terminus a quo mo-
tus , non manec in motu , quia in coco moture-
micticur magis, & minus,fed fempcr eftencia cer-
mini <i^Ko mancr, idco incelligcndumeft didum
Ariftocelis fic , mohile , &c. hoc cft , ccrminum a
quo parcicipac fecundum aliquem gradum re-
miftum , & in cancum concinue acccdic ad ccr-
minum ad quem. Similiter pacec ad aliam pro-
bacionem , quia dum fubiedum eft in cermino a
quo, fecundum illum gradum , fecundum quem
cft rerminus \ quo , non mouecur , fcd forrc in-
cipicmoueri. Scdquando fubiedumeft in ter-
mino ad quem , fccundum illum gradum, fecun-
dum qucm eft terminus ad quem , tunc finicur
motus.
Ai 4. Ad quartum dico , qu6d impofllbilc eft acci-
perc vltimum inftans fanitatis , feu alicuius for-
mx permancntis in fubie£ko, in quo tcrmino illa
forma habeat clTcjfcd vltimus tferminus duratio-
nis formae prasccdentis eft primus rerminus for-
mas fubfequentis, in quo termino eft forma fub-
fequens , non prscedens , vt detcrminatur in 8.
Phyficorum cont.64.

Priuatio vero (jr hnhitus dicitur quidem,

jieri circn idem aliquid , (jrc

Cap. eod.

4« ^TOtandum^quodfpccialisratioiftorum op-
X^ poficorum non cft ficri circa idcmjquiahoc

179

conucnic aliis oppofitis,nec eft ratio corum ficri
circa idem ordine quodam , quia non conuenit
omnibus priuatiuc oppofitis, nifi intelligatur fc-
cundum naturam, fcilicer, qu6d fit aliquod fub-
icdum aptum natum prius natura haberc habi-
tum.qu^m dicatur priuari:& ita forte eft dc con-
trariii, quiainomnibus, fubieftum naturaliter
prius ordinaturin extremum pcrfcdius , quam
imperfc6bius:fed ratio generalis iftorum oppo/I-
torum eft forma , & carenria formx in fubieiflo
apto nato , & per hoc principalitcr diftinguitur
a contrariis , vbi neutrum cxtremum eft foia ca-
rentia reliqui , fed aliqua forma pofitiua.

Priuari vero ^ habium hahere non eji
hahittts (jr friuatio,(jrc. Cap cod.

NOcandaeftcciam illa confequcncia Arifto-
celis , d priuari & priuacio idcm eflcnc , de
eodcm praedicarcncur , quia cx eo fcquiciir vni-
uerfaliter denominaciuum , & abftraduiu nou
eflb idem.

O^pofitaautem (jr hac videntur ejfe,fcilicet
priuari,(^ hahitum hahere tanc^uam pri~
uatio ^ hahitus. Cap. eod.

Slmilicer norandum eft illud didum , quod
eadem cft oppofitio in concrecis , & ab-
ftradis.

^uoniam autemfriuatio ^ hahitttsnonfic
oppoHuntur,vt ad aliquid manifeftum eft,
Capeod.

NOtandum pro difterentia fecunda , quam r.
afiignat Ariftorcles inrer priuariuc oppoli-
ra , & relatiuc , quod non omnia relatiuc oppo-
fita dicuntur reciprocc fecundum eundem nio-
dumrefcrcndi : fcd folum ea quac pcrfemututS
rcferuntur , vnde illa diftcrentia cft fortc quo-
rundam rclatiuorum ad priuatiuc oppofita: fcd
prior difFcrcntia cft vniuerfalior. Hoc valet pro
intcIIecStu tcrtix proprietatis rclatiuorum , qua:
cft omnia relatiua dici ad conuertentiam , hoc cft
niutuo adinuicem , qux propriecas in aliquibus
rclaciuis vera cft fecundilm eandcm racionem re-
ferendi , vbi vtrunque cxcrcmum eft pcr fe rela-
ciuum ad aliud : in aliis non fic,vbi vnum cxcre-
mum per fe refcrcur ad aliud , & illud non ad
ipfum , nifi pcr accidens. Vel alicer poceft dici,
quancum ad propoficum , quod liccc nqn omnia
relaciua dicancur rcciprocc, tamen omnia relati-
ue oppofita dicuntur rcciprocc : quia illa rclati-
ua vbi non vtrunque dicitur pcr fe ad aliud , non
funt relatiuc oppofita , quia non funt ambo in
codem generc :JiihiU enim non cft in genere rc-
lationis , nec vt relatiuum , nec vt rclatio per fc,
& ita de aliis relatiuis , ad qux alia dicuntur pcr
ie, & non econuerso : & fecundum hoc harc dif-
ferentia inccr relatiuc oppofita , & priuaciuc eft
generalis.

^iuoniam autem neque vt contraria oppo'
nuntur ea , quk fecunditm priuationem (jr
hahitum dicuntur, ex hit manifefium efi.
Cap. cod.

NOtandum , quod duplicem aflignat Ariftot. ^*
diflFcrcntiam intcr contraria , & priuatiuc
M 4 oppo

i8o

Super Prsedicamenta

oppofita : vnam fumptafm a diiii(ione conttario-
lum talem : Contrariorum mediatorum nun-
quam neccire eft alteium inefTefufceptibili , fed
priuatiue oppofitorum femper necelle eft alte-
rum ineile , poftquam fubieftum naium eft ea
fufcipere ; ergo priuatiuc oppofita non funt con-
trariamediata.Inimediatorum neceflc cft femper
alterum inefle fufceptibili, quia femper fufcepti-
bile eorum eft natum ea fufcipere. Priuatiuc op-
po/Itorum non eft necefle alterum inefle , quia
non fcmper fubiedum natum eft ea fufcipere:er-
go priuatiuc oppofita non funt contraria imme-
diata.

Praitei hjEcadiungit vnum membrum , quod
in vtriufquc contrariis accidit aliquando vnum
extremum inclfe a natura , quod non accidit in
priuatiuis.

Q^V M

S T I O

X L.

ZJtrhm fojjibile Jit aliquomm contrario'

rum vmm determinate inejfe a

natura alicui /itbie^o.

^rirt. 1. Tcpic. cMp.i. Ancon.AnJr. in hunclocum y.i. Fon-
. fcc.i lib.z. Infth c.iy. Rpdrig. hic in/umma text. Vidc
Dod:.4. d.it.q.j. Itcm Auchoretc;V. q.prMed,

>• A^ V6d non videtur ; quia dicit Ariftotclcs in

frapwtene- V^z.Topic. cap. i. quod fi alicui fubiefto afll-

f»tfA». gnatur aliquod prasdicatum incire, (i contrarium

pr«dicati non poflit incfle,nec propofitum ineft:

igitur nuHi. fubiedto ineft vnum contrariorum

dcterminatc.

- Item, contraria nata finit fieri circa idem:ergo

non ineft alicui vnum,nifi quod natum eft fufci-
pere alterum : igitur neutrum detcrminatc ineft.
Item, hoc videtur fpecialiter in illis,in quibus
cxemplificat Ariftoteles.Ignis enim non videtur
detcrminatc calidus , neque aqua frigida ; quia
omnem generationem prarccdit alteratio ; igitur
generationem cx igne , prxcedit alteratio ignjs,
pcr quam inducuntur qualitates aquas : fed in
tota altcratione manet forma ignis , quia per
Ariftotelem in S.Phyfic. cont.69. & inde,in tota
trafinutatione manet fubieftumfub formaprio-
ti : ergo ignis potcft manere ignis , & non elle
calidus , & itade omnibustranfmutabilibus fe-
cundCtm illas qualitates , quas habent , quia ge-
neralitcr fecundumcontrariavidetur poflc ficri
mucatio.

1 . Ad oppofitum eft Ariftotelcs.

ptnthifio. Ad quxftionem dicendum , quod poflibile cft

in aliquibus cxtremis, vnum contrarium inefle i
natura alicui lubiedo ; quod ad minus patet de
SpeciebuscontrariisinGencre, vbieft proprie
contrarietas : & qu^ conftituuntur per difleren-
rias proprias contrarias , & vtrique determinatc
ineft fua differcntia , ita quodnoneft pofllbile,
oppofitum inefle. Similiter patetin paffionibns,
quod aliquod fubiedum fecundum fuam natu-
ram cil principium per fe alicuius paflionis ha-
bentis contrarium , cuius pafllonis contrarium
non potcft ineflc , cumipfapaflio fequaturfor-
mam fubicdi.

? • Ad primum argumcntum dicendum , quod

M ar^u- confideratio Ariftotclis intcllieenda eft fecun-

dum aptitudmem , non lecundum potentiam,

quia ii vnam contrarium infit , reliquqm aptui»

eft inefle , & non tamen oportct qnod poflibile
fit reliquum inefle.

Ad fecundum dicendum , quod illa definitio
eft vcra, fecundum gcneralcm rationcm contra-
riorum ; quia quantum eft ex hoc,cui incft vnum
contrarium,natum eft ei ineire reliquum,fed non
oportet , qu6d fit idcm de quibufcunque contra-
riis , comparatis ad quodcunque fubiedum , nifi
fortc loquendo deillo fubiedo fccundum gcnusj
quia licet fubiedum aliquod fcciidum fuam pro-
priam rationem determinet fibi contrariii vnum,
hoc non eft ex rationc contiariorum , nec ratio-
ne generis talis fubie£ti. Fortc hic fccunda par-
ticula additur pro fpeciebus , qua: detcrrainant
fibi aliquas differentias contrarias dererminatc,
quod licct forte fit & a parte Specierum , &
DifFerentiarum , non tamen incft Speciebus pcr
naturam Gcneris.

Ad tertium poteft concedi , quod qualitates
clcmentorum non infimt eis a naturi, ncquc
determinate ; quia formx fubftantiales corum
poirunt manerc fub oppofitis qualita.tibus,vt pa-
tet in alteratione praecedcnte corruprionem elc-
mentorum : in illis tamen cxemplificat Arifto-
teles;quia fecundum communem conceptionem,
illa: videntur confequi infcparabiliter formas
elemcntares. Vel aliter poteft dici , quod quas-
libet qualitas fccundum aliquem gradum deter-
minatc incft fuo elemento , & fccundum illum
nunquam amittitur in tranfmutatione , licct fe-
cundum perfeftifl^imum gradum poCit amitti,
quia fecundum illumgradum non confcquitur
infeparabiliterformam elcmcnti, putacalor per-
fe(5tifl[imus formamignis. Velaliter, quod ift^
qualitatcs confequuntur formam elemcnti,puta
ignis in fuo perfc<2:ifl^mo efle , quale elfe non
habet in tranfmutatione , cum tendit ad corru-
ptioncm.

Amflim , & in contrarips quidem exifiente
fufceftibili , fofibile eji in alterum fieri
mutationem, nifi alterum naturaliter in-
fitj (jrc. Cap. eod.

SEcundam difl"erentiam ponit Ariftoreles in- Not».
tcr contraria , & priuatiuc oppofita. Inter
contraria eft mutua tranfmutatio : inter priuati-
uc oppofita non;quia ab habitu potcft fieri tranf-
mutatio in priuationem, econucrso non.

Qj^ iE S T I o X L I.

Vtrum a ^riuatione foffitfieri regrejfio
in habitum.

Simplie.& Ammonius hic Nyphus j.Metaph. q 4. D.Th.
q.z.de M»lo , ^ 8. Met. cap.^. leH.4.. Soncin. 10. Met.
q.i9. A.at.Andt.hic q.i.M:iyt.hic ,pajfu j7. Conimbr.
hic q. vnic. mrt.]. Tolec. ihid. Suar. in Indic, Met.lib.%.
cMf.%, Fonfcca lib. 1. Inftit. eaf. 17. Auerfa q. ii. Lof.
fea.i,

QVod fic vidctur; quia fccundtim Ariftote- j,

lem i.Phyficorum cont.;.& indc,Priuatio, Argument»
& forma funt duo principia tranfmutationis, ita pro parte «/-
quod priuatio eft tcrminus Jl quo , & forma tcr- firmnttM».
minus ad quem : fcd a termino i quo , ad ter-
minum ad quem eft tranfmutatio ; igitur, &c.
Item , hoc patet in exemplo ; tencbra cnim op-
ponitur luci priuatiuc , alioquin illuminatio me-
dij eflet cum motu , & fucccflione , quod impro-

batur

Qusftio X L I.

i8i

1.

Trimtu tm-
dui reJpSdtn-
di sd qtttji.

3-

mmt*.

bitur X. de Anima. CAnfequentia patet ; quia
vnum contrarium non abiicitur , & reliquum
non acquiritur fine motUjfcd a tencbra ad lucem
poffibilis eft regreflIo,manifeftum eft;igitur,&c.

Itwn , omnium contrariorum alterum inclu-
dit priuatiuc oppofttum alterius,per Ariftotelem
1 o. Metaphyfic. cont. 1 5 . & hoc non obftantc in-
ter contraria eft tranfinutatio;igitur & inter pri-
uatiue oppofita.

Ad oppofitum eft Ariftoteles.

Ad iftud dici poteft , quod loquendo genera-
liter de priuatiuc oppofitis , non eft impolTibilc
vruuerfaliter k priuatione circ regrcirum ad ha-
bituni ; quia fic loquendo , priHatio dicitur efte
carcnria forma: in fiibiedo , quando aptum na-
tum eft habere , & a tali priuationc poflibilc eft
elTc regreftum ad formam : vndc ilkid didlum
Ariftotelis eft vcrum dc aliqua priuatione parti-
culariter , idco prima diffcrentia , quam ponit
Ariftoteles intcr contraria,& priuatiuc oppofica,
cft gcneralis. Ifta fircunda eft parcicularis. Ad
faluandum igitur didum Ariftotelis diftingui-
rur priuAtio tripliciter , vno modo fic. Qua;dam
cft priuatio , quac cft carcntia fornia , ad quam
non ordinatur fiibieftum , nifi mcdiante habitu.
Alia ad quam ordinatur non mediante habitu.
Alio modo fic , quxdam priuatio priuat habi-
lum fircundum adtum , & fecundum potcntiam:
alia priuat tantum aftum. Tertio modo fic, pri-
uatio quacdam eft , cuius habitus incft a princi-
pio innato , cuiufmodi eft cscitas , quia vifiis eft
a principio incrinfcco» Alia eft priuatio , cuius
habitus ineftprincipio extrinfeco, vt rcncbrain
nicdio. Depriuatione quocunque iftorurn mo-
dorum , primo didto didta, intclligit Ariftoteles,
fccundo modo non.Videtur tamcn prima diftin-
dio efTc minus competcns , quia nullum fubic-
{kam vidctur ordinari in priuationem,mediante
habicu. Si intclligaturTubiedum ordinari in pri-
iiationem mediante habitu , fic quod fubiedium
iion cft natum recipcre priuationem , nifi prius
rccipiat habitum, hoc cnim cfb manifeftc falfumj
quia aliquis non prius videns , poteft ciTe cscus,
vcl fic intelligatur, nifi priijs natum fitrccipcre
habitum : & fic diftindio nulla ; quia fic omnc
fubicdum ordinatur in priuatione,mediante ha-
bitu. Ratio autem quarc Ariftotclcs intelligit de
primo mcmbro fecundae diftindkionis , & non de
fecundo , eft manifcfta cx ipfis verbis diftindio-
nis. Quare autem pofllt intelligcre dc primo
mcmbro tcrtia: diuifionis , & non de fecundo,
caufaeft , quiaquando habitus,quiefta princi-
pio intrinfeco non incft , tunc in fubiedo non
incft principium fufHcicns illius habitus:& cum
natura tranfmutabilis fcmper tendat in non efle,
non eft poffibilc illud principium rccupcrari in
fubicfto, & ita nec habitum illum induci. Si igi-
tur priuatio ralis habitus aliquando infit,impof-
fibilc cft poftea habitum illum inclle; fed quan-
do habitusefta principiocxtrinfeco, vt lux in
medio , a corporc luminofo ; tunc licct priuatio
aliquando infit , poffibilc cfl tamen ab illo ex-
trinfcco habitum induci.

Ad argumenta patet , quia argumcntaprima
proccduntde priuationc vno modo,& argumcn-
ra ad oppofitum,de priuationc alio modo:quare,
ficut diifium cft , illa differentia non eft gcneralis
intcr priuatiuc oppofita,& contraria.MuIta enim
funt oppofita , vbi vnum eft tantum carcntia al-
terius in apto nato,qua; non polfunt alitcr oppo-

ni,nifi priuatiuc:& tamen non habent hanc pro^
prictatcm,puta lux,& tenebrar, qu« fi circnt con-
traria, non polfct altcrum expclli, & altcrum in-
duci fine motu : & ita non polfet medium in in-
ftanti illuminari , cuius oppofitum habetur in 2.
dc Animacont.yo.Similiter iuftitia,&iniuftitia,
fcientia& ignorantia:poflibilceft cnim iniuftum
faccre aliqua opcra iuftitix , quia iniuftitia non
ncceflitat ad faciendum iniufte, licct inclinet, &
^et fretptemer iufte agere, i^oxc^ acquirere h.nbi-
tum iuftitiar ; igitur poteft ab iniuftitia tranfmu-
tariadiuftitiam.

Aliter poteft dici ad quxftioncm , quod inter 4*
contraria mutiu eft motus propric didbus , quia
vtrumqueeft aliquanatura pofitiua, ncc poteft
cxpelli , nifi in temporc : fed a priuacione in ha-
bicum nunquam cft motus rationc priuationis;
quiit materia fubicda priuacioni , tantum habct
carentiam forma: , & cum hoc tamen ftat , quod
fumme fit difpofita ad fufcipicndiim formam, &
ita non oportet illam moucri ad illam;fcd ftatim
prxfencc agenre rcciperc illam finc mocu : fecun-
dum hoceft diccndum , quod hzc diftcrcncia cft
vniucrfafis intcr contraria,& priuatiuc oppoiica.

Ad primum argumcntum dici potcft , quod a jtd arjn.
priuationc , qua: eft principium, in fomiam non "**"'•*•
cft motus propric diftus , nifi quando priuatio
coniun^itur contrario.

Ad ftcimdum patet ex illis exemplis, quali-
ter non cft motus a priuatione in habitum.

Ad tcrtium non fequicur non elTe mocum in-
ter contraria , quia non eflet intcr priuatiuc op-
pofita, quia cxtrcmum ignobilius contrarictacis
non tantum cft priuatio rcliqui , fed cum hoc cft
aliqua forma pofitiua, & idco non potcft expclli
fine raptu.

^^cunque 'vero tanquam sfflrmatto ^
r^egntio^ &c. Cap.cod.

HIc aflignat Ariftoteles diffcrcnriam inrer f.
contradidoric oppofita,&omnia alia,quia Ctntradich-
in omnibus aIiis,non oportct altcrum extremum "* "" S''^"^
cllc verum , altcrum falfum ; in his autem opor- n^,ulUlfa.
rct , vcl quia nullum aliorum nccclTario vcrc in-
cft, & aliud false ; fcd in contradidoriis altcrum
verc ineft, altcrum false , & fic loquitur dc con-
didoriis incomplexis ; vel quianuUum alioruni
oppofitorum eft vcrum, vel falfum, quia incom-
plcxum, & contradidoria funt complexa.Secun-
dum iftum fcnfum magis vidctur intelligerc ibi;
Omrtino autern eorum ejtut fine complexione diaintury
nihil verum, aetfue falfitm eft, Sc omnia alia qux di-
dta funCjfine complcxionc dicuntur , alia fcilicet
a contradidloriis , & cunc.intelligendum , quud
contradi6lio,de qua hic loquitur,non tantum fit
in incompIexis;quamuLS hic loquatur principalr-
ter de oppofitione incomplcxorum.quiaconrra-
didio fortc vniuocc inuenitur in propofitioni-
bus , & in terminis : non fic fortc in aliis oppofi-
tionibus , quia ifta eft m.igis intentionalis , eft
cnim fimpliciter intentionale.

Adiungirpoftea,qu6d licct fubicdo cxiftenre,
oportcat alterutti contrariorum immediatonim
clle vcrum dc illo , non tamen hoc oportet fub-
icdo non cxiftcnte : fed in contradidloriis fiue
fubieftum fit,fiue non fit, femper alterum eft vc-
rum dc fubicfto, & altcrum falfum, quia fiue So-
crates fit,fiuc non, fcmper harceft \era,Socrates
Unguct,vcl Socrtttfs non lanffiet.

v»G

i8z

Super Prjedicamenta

X.

Argument»
pro pttrts 0f-
firmttiu».

tl0ta.

Q^ iE S T I o X L 1 1.

^ Vtrum in negatiua juhie£ium Jlet
fro tnte , ^ pro non ente
indifferenter,

Vldc Authores citatos qq.^.6.-j. ^ 8. lih.i. Teriherm. quo
DoAor ad kuius quxfttonis folucionem fe icmittit.

QVod fic videtur , quia ifta , Socrates »on lan-
gttet , non cfTet vcia,Socrate non exiftcnte,
nifi fubiedum ftaret pro non entc , quia aliter
fcnfus eflet, Socrares qui cft, non languet,& cius
contradidtoria eft falfa, Socrate non exiftentc,&
fic duo contradiftoria cflent fimul falfa.

Dicetur ad iftud quod quando terminus fup-
ponit non habens plurafuppofita,ficut terminus
difcrctus , poflibile eft tale fubicdum ftare pro
non ente , fcd hoc non eft pollibile de termino
communi. Contra hoc, ponatur, nuUum homi-
ncm etTe, hasc eft falfa, omnis bomo Unguet.

Ad folutionem huius quaeftionis oportetpra-
fcire, quid fignificatur pcr terminum, & quz funt
eius per fc fuppofita ; quja ex hoc ciret conclu-
dcndam, pro quibus per fe fupponit terminus in
orationc , in omni enim propofitionc affirmati-
ua, fiucnegatiua, fnpponit pro eius per fe fup-
pofitis , & ideo de hoc fortc fiet mentio in libro
Pcrihermenias,vbi illa funt magis propria.

^ontrdrium mtem ejl hono quidem ex necef-
Jitate malum, &€. Gap.eod.

NOtandum , quod quatuor ponit Ariftoteles
proprietatcs contrariorum. Prima eft.quod
Jemper beno contrariatMr maluni ,fed malo cjuandoejue
malum , cjuandocjue honum. Quar intelligenda eft,
non folum de iftis formis bonum, 5c malum ; quia
iftafola inter fe contrariantur, &nunquam ma-
lum raalo ratione formae mali , fed dc his qua:
fubfunt, qaiaaliquando illud quod eft malum,
Gontrariatur ei, quod elt malum , ficut & in pro-
pofitionibus , aliquando illud quod cft falfum,
contrariatur ei , quod cft falfumjquia ambo con-
txariapoirunt clfc fimul f^lfa.

Amflim vero contrariorum non necejfarium

fftiji alterum ejl reliquum ejfe,^c.

Cap. eod.

SEcunda cft, vno contrarlorum exifiente,non oper-
tet relit^uum ejfe. Vt omnibus exiftentibus fa-
nis, fanitas eft, & non ^gritudo , vcl fi fortc ab-
folutc fumptae non fintcontrariar,nifi in compa-
ratione ad idem fubiedum, vt fanum, & argrum
circa Socratem , cum impoflibilc fit ipfa fimul
inelle eidem fubicao,impoflibile cft vno exiften-
te, reliquum c(rc, primura forte cft verius ; quia
fortc inter fc funt contraria. Probatio,quia cx fc
rnaximc diftant in eodem generc.
QbieSio. Contra hanc proprietJitem in lib. dc Caelo, &
tpundo, lib.i. text. com. r8. \\?ihttm,fivnumcoH-
trarierumeftin natura,& relicjuum; igitur vno exi-
ftente, oportet rcliquum cfle. Ad hoc potcft di-
ci , quod illa propofitio non eft vera , dc cfle in
aftu ranuim , fcd de eflc in adu , vcl cfte in po-
tentia , & de dontrariis , qus mutuo fe cxpellunt
eirca idem fubiedum; quia tunc fi vnum contra-
riuraeft,fubie(aum cius-eft, fi fubiciSlum eiuseft;

frtm* pro-
friettu con-
frariorifm.

4-

frietps.

Stlutio.

igitur reliquutn contrarium eftin potcntia ; quia
illud fubiedum eft in potentia ad alterum con-
trarium.

Palam autem eji quod circa idem,autj}ecie,
aut genere natura habentfieri contrarie-
tates,&c. Cap. eod.

PRoprietas tertia eft , qu6d habent fieri circa y.
idem Specie, vel Genere. Qus: notanda cft, quia Tertia prt-
licet alicui fpccici repugnet vnum contrarium,vt /"■'"'"«
albedinicongrcgatiuum;tamen illa contraria ha-
bcnt fieri circa idem genere,vt circa cok)rem,qui
cft in diuerfis fpecicbus;quia fic tantum eft idem
gcnere,& hoc valet pro eo,quod prius didum eft,
qualiter definitio contrariorum fit intcUigcnda.

Necejfarium eji omnia contraria , vel in eo-
dem genere ejfe , vel in contrariis gene^
ribtts,vel ipfa genera ejfe,&c. Cap. eod.

QVarta proprietas eft , quod contraria vel 6.
funt in eodem genere , vel in contrariis generi- Quarta frt-
bus, velfitntgeneraaliorum. & iftud cft intclligcn- ^""**«
dum dcgeneribusprimis,femper enim contraria
funt in codcm gcnere primo, nifi fint forte tran-
fccndcntia , & tunc a:quiuocc funt in diucrfis gc-
ncribus , vt fortc bomirn , & mahtm , prout func
tranfcendcntia,fiint huiufmodi, prout autem ac-
cipiuntur in moribus,funt genera morum.

IntcIIigcndum tamcn , quod primo modo, ^i**-
pront fcilicct bonum conuertitur cum entc, nihil
dicitur fimpliciter malum, nec fic bonum,& m.i-
lum contrariantur : /cd tantumniodo dicitur bo-
num, &malum, in comparatione ad aliud, quia
fcilicet deficit a perfcdione entitatis altcrius.

Prius autem alterum altero dicitur qua-
drupliciter,drc. Cap de priori.

Qjr^STIO XLIII.

Vtrum Arijioteles conuenienier afltgnet
modos Trioru.

^riftot.?. Met.text.i6. Ammonius inhunc lecum Pojiprtd.
Anton. Andr. in c»p. de Priorit. per totum. lAirjtoa.hic,
pajfu 61. Auetfa fupra.feH.i,

Vod non videtur; quia multo plures aflli- '•
,gnat in f.Mctaph.cont.io.puta priusinlo- ^^g^^fnt»

■ r j\ ■ • ■ r pro parteni-

co , prius lccundum cognitionem , pnus lecun- g^J^^
dum motum, & plures alios ; igitur, &c.

Itcm, quotmodis dicitur vnum oppofitorum,
tot & reliquum : fedfimul opponitur ei , quod
edprius , & non habct quinquc modos , fcd tan-
tum quatuorper Ariftotelcm ibidem;igitur, &c.

Item , nihil eft prius fecundum tempus ; igitur
primus modus inconuenicntcr ponitur.Probatio
antccedcntis , (\\.\\a.priiu eft ,<]uod eft principio pro-
pincjuiiu,^et Ariftotclem 5.Mctaphyf.cont.i6.fcd
nullum cft principium in tcmpore , quia eft infi-
nitum,per Ariftot. in 8. Phyfic.cont.i.& inde.

Itcm , fccundus modus inconucnienter afll-
gnatur.Probatio,quia confequentia cft inter pro-
pofitiones : (edpritts , de quo hic loquitur, cft in
incomplcxis ; igiturconfcquens <l quo non con-
ucrtitur confequentia , non debet dici prius ali-
quo modo , iUe tamen ponitur fecundus modus
prioris.

Item,

Q

Qu^mo XLIII.

i8g

Item , \ parte integrali non conuertitur con-
fequentia ad totum, vt patct in cxcmplo Arifto-
telis, duo/knt, i^itur vnum ejiy& non e conuerfo j er-
go pars integralis eft prior toto fccundo modo
Prioris ; fcd hoc eft falfum , quia fecundum Ari-
ftotelem 7. Metaphyfic. cont. 16. in definitione
aliquarum partium integralium cadit totum : fed
dcfiniens prius eft definito , per Ariftotelem 6.
Topic. cap.4. idem i.poft. cap.17.
1. Item,vidctur quod ad totum integrale non

fcquitur pars , cuius oppofitum dicitur in litera,
tum quia omnis bona confequcntia eft reducibi-
lis ad fyllogifmum, fed illa non. Probatio , quia
C ifta confequentia, domutefly igitHrparies efl, rc-
duccrctur in fyllogifmum. hasc propofitio,</o«>»«
efl, non poftet elTe minor ; quia pratdicatum eius
debet elle prsdicatum conclufionis ; igitur opor-
teret, quod eifet maior , fcd paries ciim fit fubie-
d:um conclufionis diredbc eft minor extremitas,
& domm cum fit fubiedlum maioris , eft medius
tcrminus ; oporterct igitur , ad redudionem il-
lius confequentix, aftumere talem minoremj^*-
ries efl domns , & ita vniuerfaliter in aliis totis in-
tegralibus, & partibus, fed omnis talis minor eft
impofllbilis ; quia pcr Ariftotelem in 4. Topic.
cap.2. nulio modo pars de toto praedicatur ; igi-
tur omnis talis confequentia tenens virtute ralis
minoris,eft inutilis. Tum quiaconfequcntia ali-
cubi tenens , vbique tenct : fed totum integrale
refpcftu alicuius przdicati , non infcrt partcm,
puta refpedu huius , quod eft maius parte , vef
componi ex partibus, vel cire talis figuras,vcl ta-
lis ; igitur nunquam infert.

Item,hoc fecundo modo dicit Ariftoteles Ge-
nuseifcprius Specie , &hoceft falllim. Proba-
tio. Tum qnia in i. de Anima, Vniuerflile aut ni-
hil efl, aut pofieritts efl. Tum quia Genus, & Spe-
cics funt correlatiua, per Porphyrium, igitur
funt fimul natura.

Item , quintus modus videtur male poni , vbi
caufa dicitur prior caufato , &c. & eile rei prius
vcritate fermonis , quia caufa , & caufatum refe-
runtur ; fignum , & fignatum referuntur ; igitur
caufa , & caufarum funt fimul natura , & firaili-
ter cire rei, quod eft fignatum , & vcritas fermo-
nis, quod eft fignum.

Ad oppofitum eft Ariftoteles.
• , Ad quzftidncm diccndum fecundum Arifto-

Contlufio. teles j. Mctaph. cap. de Priori, in principio text.
com. 1 8. generalis ratio Prioris in omnibus mo-
dis , eft efle propinquius principio : quotcunquc
igicur modis potcft fumi principium, cuius diftin-
ftio patet in principio 5 . Metaph. tcxt. com. i . &
quotcunquc modis poteft aliquid eflc propin-
quius principio quocunquc modo fumpto , tot
diucrfis modis dicitur prins ; fed hoc potcft plu-
ribus modis accidere qiiam hic enumerentur , vt
manifcftum eft ibidcm in quinto : igitur hicnon
ponuntur omnes modi Pmmjfed quantum fuffi-
cit ad propofitum ; fed fortc folus fecundus mo-
dus , qui eft in confeqHendo, cft hic ad propofitum,
fccundum qucm modum gcnus dicitur prius fpe-
cic in vnoquoque Praedicamento , & fortc quin-
tus, qui eft in caHpmdo , quia fubftantia eft caufa
omnium accidentium. Alij tres modi , qui funt
tempore,Sc ordin^Sc honore, iponumur non vt prin-
cipaliter intcnti , fed vt per illos manifeftcntur
modi principaliter intenti.
4' Ad primum argumentum dico,qu6d in j.Me-

Ad i.frincf taph. diftinguitur ;>r/w inquantum eft dilFerentia

entis,hicautem principaliterfecundum qu6deft
pafllo eorii qujc funt in ecncribus Prxdicamcn-
torum , inquantum confiderantur i ratione:& fic
fuinptum nabct omnino diucrfos modos. Vndc
qui pnncipalitcr intcnduntur hic -, ibi omirtun-
tur,& c conuerfo. Concedo igitur quod non po-
nir hic omnes raodos prioris , nec fortc illos ad
quos omnes funt reducibilcs : fufficientcs tamen
ad propofitum enumerat,& quofdam alios ad il-
lorum manifeftationem.

Ad (ccundum dico , qu6d omnino tot modos •^^*-
habety5>w«/,quot Scpritts, fed non pcnit Ariftote-
les omnes eius modos,veI quia fufficicnter habc-
ri poirunt pcr modos prioris , vel quia fufficit fibi
ponere illos modos flmHltatis, qui funt ad propo-
fitum , qux funt inter qua: cft confequentia mu-
tua, cum neutrum fit caufa alterius, & vt fpccics
condiuidentes cxoppofito idcm genus, quorum
vtrunquc cpponitut fccundo modo prioru,<im cit
principaliter ad propofitum , & adiungit flmuL
tempore, vt pcr hoc reliqui innoteicant.

Ad aliud dici poteft, ficut dicit Ariftotcles j. Adi,
Metaph.c.^/tf Priori,com. 1 6. quod pritts , & pofle-
ritM fumuntur in tcmporcpcr comparationem ad
przfens nnnc fignatu;fcd c conucrfo in prajteritis,
& futuris:quiain prarteritis remotius ab hoc nunc
c{ipritts,in futuris propinquius huicniic elipritts.

Ad quartum dico , quod aliquando cft confe- •<*^4'
quentia inter propofitioncs , ramen ratione in-
compIexorum:& tunc illud inc5plexum in Con-
fequente ; ratione cuius fequitur ad Antccedens,
& non e conuerfo ; eft prius illo in Anteccdente,
ratione cuius Anteccdens infert Confequens.

Ad quintum potcft dici, quod poteft concedi, y.
quod omnis pars integralis , finc qua totum non Ad j.
poteftcilc, eft priortoto fecundomodo/^mrif.Et
cum arguitur,aliqua talis pats definitur per fuum
torum ; igitureft poftcrius toto. Concedo quod
fit pofterius toto alio modo,vt fortc quinto , qui
eft: in caufando ; fed non fecundo modo, qui eft in
conftcjtundo , ficut ad principum fpeciale fcquitur
conclufio in terminis gcneralibus, & non c con-
iicrfo, vt ad hanc, omnis trian^ltts hahet tret angu-
los, fcquitur hxc,figura hahet tres angulos,vhi prin-
cipium cft prius quinto modo, id e^,in caupmdo:
fcd principi.itum eft priusfccundo modo , id eft,
in conftejuendo , vnde fccundus modus non debct
poni prius fccundum naturam,fed fccudum con-
fequentiam , & quintus modus prius fecundum
naturam, vel feciidumcaufalitatem, vndcverfus

Ternpore ejHodft^uiturpritu ordine dic,& honore;

Caufando tjuerum eputrtus modtts efl alienns.

Ad aliud potcft dici, quod totum integralc ef- €. ,^
fe, infert partcm integralcm eire,Ioqucndo dc il- Ads. -^
la partCjfinc qua totnm non potcft eire:& ita for-
tc totum infert partem refpc(5bu illorum prsdi-
catorum, quic non poflunt inelTe toti , nin infint
parti : vt domus efl alba , igiturparies efl albm , fed
rcfpedu pracdicatorum,quas pertinent ad diucrfi-
tatem totius,& partis,non tenct talis confcquen-
tia : vt demus efl compoflta ex talihus, non fcquitur,
igltHr&paries. Cum arguitur de rcdudlionc talis
confcqucntiz in Syllogifmum ,potcft fic rcduci,
Omne illudflne ^ domus na potefl ejfe,vel omnis pars
imegralis domus efl,fldom>uefl; paries efl huiu/modi,
igiturpariesefttfidomusefl, intelligcndo maiorcm
eftc de conditionato prxdicato, & conclufioncm
fimiliter , vbi fumitur pro mcdio illud vndc te-
nuit confequehtia cnthymcmatica. Et ciim ar-
guitur,qu6d talis cofequeniia non tenct vbique,

patet.

i84

Super Pradicamenta

patecquia totum inregtale infert partcm vbique
refpcdu efle, & refpedu aliorum prsdicatorum,
quae non pcrtinent ad diucrfitatem totius,& par-
tis ; fed non oportet ex hoc, quod inferat ipfum
rcfpeducuiufcunque pradicati, ficut fi Socrates
inferat hominem, non oportet iftam confequen-
tiam ttnerc ,fi Socrates efiindiMiduum y homoefiin-
diuiduttm , quia refpedu huius pr^dicati funt ex-
tranea : Sc ita eft dc toto integrali,&: partc refpc-
<Stu pra:dicati pertinentis ad diuerfitatcm eorum.
Sed prima probatio non foluitur, non enim fe-
ducit pradidum Enthymema in Syllogifmum,
fed concludit propofitionem diftcrenteni ab En-
thymemate tantiim in ordine , quia quando re-
ducitur in Syllogifmum , oportet Antecedens
Enthymematis elle aliam prjemillam in Syllo-
gifmo , & Confequens Enthymematis eflc con-
clufionem in Syllogifmo.

Foteft igitur dici , quod fic reducitur , domus
efiyparies efi domus, genitiuc, igitkr paries efi ; quia
quando prasdicatum debet concludi de aliquo,
per hoc quod ineft alij , deber in minori notari
identitas illorum fubiedlorum adinuicem admi-
nijs tanta, quata fufficit ad illationem conclufio-
nis. Identitas autem partis integralisad totum,
quod fit eius , fufficit ad inferendum efle , quod
pr.Tdicatur de toto,elIe verum de partc : & ita de
aliis prsedicatis, qua: non pofliint ineiTe toti inte-
grali , nifi parti : nec impedit variatio mcdij pe-
nes rcAum, & obliquum, formam SyIIogifmi,vt
patetpcr Ariftotclem i. Priorum.
Mj.^i. Ad aliud divltum eft prius capituIodeRclatio-
ne , quarta proprictatc. Ad oftauum dico fimi-
liter, variatio eft de iftis intentionibus cau/a, 8c
tfeSiui ^figmm^^fignatum : & de his qu» fubfunt;
intcntiones enim refcruntur per fe,& fimul funt;
fed ea qua: fubfunt non referuntur nifi fortc per
accidens, & idco illa non funt fimul, &c.

Motus autem jfecies fmt fex, ^c. Cap.dc
mocu.

Q^v^sTio XLIV.

Vtrkm Arifioteles conuenienter dijiinguat
jpecies motu^.

Arift. } . Vh-jf. cap. ^. Ammon. tn eitp, i* Mom. Mayr. hie,
ptjfu tf j. Ant. Andr. »'» eap. dt Motu q. vhic. Ruuius &
Conimbr,»ifV.Rodrig.y«/ifr hac q. DoH, infi4mm» text,
Fiicntc q.\%. Log.diff.%. nrt, vnico.

'• /~\ Vod non videtur; quia illa in qua diftin-

Argument» V^guit, funt in diuerfis generibus , vt altera-

Kltlu»'^' tio in Qioalitate, & augmentatio in Quantitate,

i^itur nihil eft eis vniuoculTi ; igitur non funt

ipecies motus ; quia omne habens fpccies cft

vniuocum eis.

Item,AriftoteIes probat in 5. Phyftcxt.com. 8.
qu6d generatio non eft raotus : pari ratione nec
corruptio. ergo, &c.

Item, Ariftotelcs oftendit hic iftos motus efle
diftindlos ; quia non fiunt fimul circaidem:cuius
oppofitum videtur, quia femper cum augmenta-
tioneconiungituralteratio. Ncc eft verainltan-
tia, quara ponit in litera de quadrato & gnomo-
ne :^ multa: enim conditioncs altcrationis non
poflunt ibi faluari ; quia non quaelibct pars audti
augetur ex tali additione. Similiter talis addi-
tio cft fola iuxta pofitio, quam dicit Ariftotcles
non eire alteraiioncm , ini.de Generat. text.

com. 3 4. & indc. Similiter cum omni gencratio-
ne , vel corruptione coniungitur alteratio ; quia
forma fubftantialis non eft immediatum princi-
piumagendi ; fcd tantum qualitates adiux, &
pailiua;, & fecundum illas eft alteratio, ad quam
confequitur tranfmutatio fecundum forma lub-
ftantialcm,cuius forms illas qualitates funt pro-
pria:. Item , omne au6tum occupat maiorem lo-
cum qua priijs, quia ipfum eft maius,& locus eft
aqualis Iocato;ergo omne au<5tum mutat locum.

Itcm, in genere Qualitatiseft tantum vnuS
motus, 1. de Gener. text. com.254. Phyfic. text.
com. jo. vt alteratio ; & in genere Vbi , tantum
vnusjigitur eflet tantum vnus in genere Quanti-
tatis,& tantumvnus ingenere Subftantia;,igitur
non erunt nifi quatuor {pecies motus tanttim.
Contingit etiam arguere , quod in aliis generi-
bus , a quatuor fit motus per fe fecundum quod
videtur haberi per vnum diftum Ariftotelis in
3. Phyfic. cont. j. qu6d tot funt fpccies motus,
quot entis, igitur motus eft in omni genere.

Ad oppofitum eft Ariftotclcs.

Ad quaeftionem dici poteft , quod motm ( fe- !•
cundum illam rationem , quae affignatur in 3 , Conclufto,
Phyfic. cont. 6. quod efia&m entts in potentia in-
quantum in potentia) conuenit omnibus iftis (cx
asquiuocc, ficut & dcfinitio , & ipfa definicn-
tia, qua fimta^ui, 8c potentia,xqmuocc eis con-
ueniunt. Sed magis propric lumitur mottuin ^.
Phyfic. context.6. j.Sc 9. & inde , quod mottu efi
a contrario in contrarium , & in tempore : & ifto
modo diftinguitur contra mutationem fubitam,
qua: eft in inftami , nec poteft fic fumptum con-
uenienter diuidi in iftos fex modos , fcd tantum
quatuor eorum ; igitur primo modo fumitur hic,
& eft fic diiiifio conueniens , vt vocis in fignifi-
cationes.

Ad primum argumentum , dico , (\i\o6.Jpecie! 5.
ibi fumitur non vt fumit Porphyrius , fed pro -^i ^fg'*'
modo, vcl fignificato fpeciali,ficut in illa audo- "'^"^'''
ritate Ariftotelis in 5. Phy fic. cont. f. vbi dicit,
quod totfunt fpecies motm , quot & entis. cns enim
non habet illas tanquam fpecies propric ; fed
tanquam fignificata.

Ad aliud concedo , quod generatio & corru-
ptio non funt motus , vt Ariftoteles loquitur ibi
demotu,vtdiftinguiturcontramutationem:funt
tamen motus prout loquitur de motu in 3. Phy-
ficorum.

Ad aliud dico , quod licet ifti motus fiant cir-
ca idem, vel fimul,vel ordinc quodam.nunquam
tamcn funt fimul ; hoc eft, ad eundem terminum
per fc , & hoc fufficit ad eorum diftindionem.
Cum arguitur de augmentatione & alteratione,
Goncedo , quod omnis augmentatio naturalis
proptic dida,^praefupponit alterationem , cuiuf-
modi non eft augmentatio in Mathematicis : fcd
nulla augmentatio eft ad tcrminum,ad quem cft
altcratio, & fatis poteft concedi , quod inftantia
Ariftotelis non eft ad propofitum dc augmenra-
tione propric dida , fed de iuxta pofitione , qu2
aliquo modo augmentationi affimilatur , & pro
tanto eft illa inftantia ad propofitum.

Ciam arguitur de alteratione , & generatione,
conceflb quod omnem generationem prsccdic
alteratio,non fcquitur, hoc clle per fe ad cundem
terminum,quia alteratio cft per fe ad qualitatcm,
generatio ad formam fubftantialem.

Cijm arguitur de augmentatione, & loci mu-
taiionc,conccdo,qu6d au<Slum, maiorem locum

Qu^ftioXLIV.

185

occupac > quam pritis ; Ced tamen non mucat lo-
cum fecunduin totum , vnde quia lotum non ha-
bet locum alium, idc6 non dicitur moueri fccun-
dum locumrvcl fi concedatur qu6d moucatur fe-
cundum locum , loci mutacio, & alteratio per fe
func ad diuerfos terminos.

Ai{ aliud dico , quod in genere Quantitatis e(l
vnus motus gcncre,(lcut in genercQuaIitatis,6c
in genere Vbi ; fcd non eft nominatus in genere,
fed tantikm in fpeciebus proximis,que funt aug-
mencacic , Sc diminucio. Ec connmilitec dicen-
dum de generatione & corruptione.

Adfaliud dico , qu6d in folis tribus Generibus>
fcilicet Quantitate , Qualitatc , & Vbi , cft pro-
priemotus,vc diftinguitur contra mutationem
fubitam,(icut probatur j.Pkyncorum,conr.9.

Cum arguicur in contrarium , coc funi fpecies
rootus , quot & entis , Commentator addit , 4c-
^Mt/tti per m0/»m,& illa propoHcio fic particu-
lariter fumpta , fatis eft vniucrfalis ad propofi-
tum Ariftotelis ibi , & tantum res iftorum trium
generum pcr fe acquiruntur per motum proprii
di(flum.

Itcm , iuxta hoc arguitur , quod inconuenien-
tcr diftinguit hic motum , cum motus fit pafllo
naturalis,6c ita impertinensLogico.

Ad quod poteft refponderi , quod motus in-
quantum eius principium cft matcria,vcl formaj
nuc inquantum egredicur a principiis corporis
naturalis,ficut pa(£oil principiis fui fubiedi;per-
tinct ad confiderationcm Nacuralis : fed inquan-
tura cft quid cranfccndens , repercum in diuerfis
Gcneribus per rcdudlionem, fecundum quam cft
ad rcs diuerforum Gencrum , fic percinec ad con-
fideracionem Logici confiderancis GeneralifEma.

Efi /tutem fmpliciter quidem qtties motui
contrarium. Cap. eodcm.

NOcandum , quod quot funt fpecies morus,
tot & quietis , & lumendo ambo vt difFc-
runt in eodcm gcncrc , opponuntur priuatiu^:
/pcciali aurcm mocui , priuatiuc opponicur quies
fpecialis : non illa , quz cft in ccrmino ad quem,
quia illa cft falus,& perfcdlio mocus ; fed qua; eft
in termino i quo , vt dealbationi priuatiuc oppo-
nitur quies in nigredine. Motui autcm ad vnum
tcrminum contrariatur motus econtrario,quicft
ad terminum contrarium ; & quicti in contrario
vno contrariatur quies in alio contrario:ita qu6d
motus fpecialis habet pro contrario alium mo-
tum , & pro priuatiuc oppofito quictem. Si-
roiliter quies habct pro contrario aliam quie-
tem , & pro priuaciuc oppofito naotum.

Qu6d fi quis ponat quierem contrariam mo»
tui , non eircc poilibilc vitare inconueniens , {xi~
licct plura contrariari eidem vniuoco , quod cft
contra Ariftotclerv i.Topicorum,cap.ii,.& cird«
ter,& I o,Mctaph.conccxc.i4.& mdc. Non cft au-
ccm inconuenicns cidem vnum conciariati , &
aliudcidem priuaciue opponi.

fiahere Autem muitit modis dicitur,^e.Czp.
de Habcrc.

NOcandum,qu6dquotcumqucmodis aliquid
dicitur circ in alio , tot modis potcft dici il-
lud habcrc idcm , quod in eo cft. Scd tamen odlo
modi h^there hic pofiti , & odko modi efleilldi in 4.
Phyf non funt idem , nec fort^ omnes ifti redu-
cibilcs ad illos,nec ^ conuerfo.

Pro hac tamcn diftindlione intelligendum,
qu6d ficut qua-cumquc generaaccidcntium arqui-
uoce funt in fubftantia , ita fubftancia ca habet
asquiuocc. Duos igicur modosprimos ponic Ari-
ftocelcs,quibus fubftancia dicicur haberc Quali-
taccm, & Quancicatcm , alios duos iuxca Pracdi-
camcncum decimum , quod cft Habicus , vc ha-
bere ca qux circa corpus funt fecundiim torum»
vel fecundum parccm : pct hos qtucuor modos
primorum gcncrum accidencium , ic vlcimi Ge>
ncris, dans incelligcremodos a\ics hdhere, fecun<
d^m alia genera intermcdia,& adiungic alio»
quacuor modos haiere, yt parrcm , concencum:
pofteflitmem , & cohabitationem> pcr quos pof-
funt alijmodi priores innotefccrc, nec cnumerac
omnes modos h^Aere, fed famofiores,&: praecipui
de numeroillorum,qui funt ad propofitum.

Pro his omnibus notandum de zquiuocatione
hiibitm , quod habet quatuor primos fenfus , qui
difti fnnt priiis, & in primo (en£n fumptus habec
hanc totam diftiniSbioncm.

Notandum cciam pro tertio modo,qu6d htdn"
ttu , vt cft gencraliflimum, non habetur, vt dici-
tnr 5.Metaph. quiacunc cflcc proccfliis in infint-
tum , fcd cft habicudo mcdia intcr habcntcm , &
adiaccntiacorpori , qua; habcntur periilum ha-
bitum. Si enim hMfitus vt cft gcneraliflimum ha-
beretur, hoc cflet per alium habitum, & pari ra-
tione , ille haberetur per alium , & fic infinira
eflcnt cntia , qaod eft inconueniens , quia tunc
nullum cflct primum cns,cuius oppofitum prota-
turin f.Mer.&aliqualiter perfiiadetur in nnc u.
Met. fic, Entia hon volmt male dijpeni, ntn efi Mttem
btnumplHralitM principatMum ; vntuigitMrprincepSt
qui eft Deus benedi^us in fzcula fzculorum,
Amen.

7-

MedihaUil.

«,

Exfliciunt quxftiones S c o T i fifer TrsJiicmnenU Mftotclu.

Scotiopcr.Tom.I.

N

EIVS

i86

«|Mii4«^

E I V S D E M

DOCTORIS SVBTILIS

Primum librum Perihermenias Qusftiones.

Trimum oportet conjlituere quid fit Nomen,
quid Verhurti ,^c. Cap. i.

QV^STIO I.

^idjit fuhieSium libri Verthermenias.

D.Thom.(» Proxm.huim.U^.i.ioit.hmmcm.ibid.Oczim,
Ant.Andr./W. loan.a Magift.^'.!. /&»»«*.</«''. i. Louan. &
\i\\i\]fin.inProce!n.hmu4. To\tt.ibid.Do&oi inProctm
x.operisiin lib.Perihtrmeniiu.

I R c A fiibicGbam huius Li-
bri notandum, quod Boctius
ponit illud cllc interpreta-
tionem ,quod etiam indicac
ijiccrpretatio huius nomi-
nis PerihermemM : fcd fi ra-
tio iBterpret.ationis fit hzc
vox arcjculata , piolata cum imaginatione iigni-
ficandi , tanc interpretatio dicitur de incomplcxis,
& coinplexis, & non eft propric fubiedlum huius
Libri , cuin Liber ifte mcdiam teneat ordinem
inter Librum PrcEdicamencorum,& Librum Prio-
rum , quoriim altcr eft de his , quae pertinent ad
primam operationcm intelledus , alter de his,
qux ad lertiam. Ifte Liber ergo eft de his , quae
pcrcinent ad mediam. Siue autem ratio prasdidba
fit ratio intcrprctationis , fluc fccundum ahos,
aliafpccialior,fcilJcec vox articulata prolatacMm
imaginationejignificandi ejfe aUejmd, vel non ejfe, non
erit Interpretatio proprium fubic<5lum hic,cuni
nuUa pars Logics fit de voce , vt de fubiedo,
ficut didum eft in principio Przdicamentorum,
quia omnes pafllones fubiedorum in Logica cis
■Enunttati» xqualitcr inetrent.nuUjl etiam voce exiftente : er-
fnbieciU lib, gQ Enumiatio hic conuenicnter poceft poni fub-
Pirmrm. iedum,& hicc cnuntiatio in mcnte , quia illa
caufatur cx fccunda opcratione intellcdus , quia
omnia qua: hic dcterminantur, propter ip{am de-
tcrminantur , puta ptim6 de partibus eiusinte-
gralibus Nomine, & l^erbo : fecundi de cius gene-
re , quod cft Oratio, deinde quid ipfum cft , & dc
diuifione cius in fuas primas fpccies , & confc-
quentcr de cius propriecatibus, oppofitionc fcili-
cct , & habitudinc , Sc cseteris huiufmodi. Si au-
tem ifts propricraces infunc Enuntiationi in vo-
ce , hoc non cft prim6, fed inquantum eft fignum
cius Enuntiationis,qu2 cft in mente.
ebieSfienes. Contra hoc , fubicdum debet ell& coramune
omnibus,qua: determinancur in lcientia: non fic
cftEnuntiatio , ciim hic dcterminetur de Nomi-
rre-, 8c Verbo, de quibas Enuntiatio non prz-
dicatur.

Item , audoritas Boctij eft in contrarium, qui
dicit huiic Librum efle de Incerpretatione.

Item , quod non eft Enuntiatio in mcntcpro-
batiojquia illius non funt partcs,fcilicet Nomen,
& Verbum , ciim vtrumque fit vox , fed Enun-
tiacionis funt illx partcs,de qua hic determinatur.

Ad primum , ii intelligatur illa maior de vni- % ,

uerfalitatc praedicationis , qualis eft torius vni- StlMtiont»,
ucrfalis in fuas partes, falucft. In omni nam-
que fcientia,cuius fubit6lum eft compofitum,
ncccire cft determinare de partibus fubiedi , de
quibus tamcn fubicdum non prsdicatur : fcd fi
aliquo modofic vcramaior,dcbccincclligi fubie-
dturn fic cfle,CQmmunicer-, quia cius cognitio
principalitcr qujcritur in fcicntia in cognitione
omnium aliorum , quantimi illa alia dctermi-
nahtur propter cognitioncmprincipalis fubiedti.

Ad lecundum dico,qu6d de multis dicicur
fcientia elfc , quorum nonquodlibct cft prinei-
pale fubie<3:um,vt diftum cft in Porphyrio.

Ad tcrtium dico , quod ficut Nomen , & Vcf-
bum in vocc , funt partcs Enuntiacionis in vocc,
fic ipfa in mence lunc parces Ehunciationis in
mcnte : qua: cnim pcrcipiuntur ab incelledu in
prima eius opcratione , componuncur in fecun-
da:liccc nec hafc,nec illa cxprimancur.

Deinde, cura dicicur, quod cam Nomcn,quam
Verbum cft vox , vel cft vcrum dchis fccundiim
quod nobis magis innotcfcunt^quia ficdcbuc-
runt eorum delcriptioncsaffignari ,& per illas
patet defcriptio eorum, provc func in mente ; vel
aliud cft dicere Nomcn efle voce , & elle in vocc,
quiavox fortc potcft cflc cflentialiter no in voce,
hoc cft no expreirum,ficuc & ipfum expreirum,&;
primo modo ponicur in definicione Nominis.

Sunt ergo ea , qu^fiint in i/oce , earum , quk
funtina»imal>aJiionuMnotet,(jrc. Cap.
codcm.

Q_y jE s T I o II.

ytrum Nomenjtgnificetremi^vel
f^eciem in anima?

Kt\(i.hic cap. i.^ lib.defeHfu ^fenfb. e.i. & 4.Met.c»p,7.
Aaerroes in tromm. huiMs. D.Thom i.p.q.ii. »rt.\. ©•
'q.%. d* Potent. »rt. I . in corpore, hic le/i.i.hoct.in Prtaem.
i.*</«V.A«i«*.Albcrt.Mag./r(»ff.i.f.i. Alb.Patuus q.vnir.
Procem.Ocam in Procem.huim.hM.Kait.hic c. i . lo^n.i
Magid. q.i.huiHtdub.l. Gabr. in l.difi.it. f.vnic.»rt.i.
T^indtin. Met.q.j .art.^.BtateWis hic q.i.artt.Coniaib,
hicc.i. f.;. «rM.1.3. ^ 4. Ruaitii ibid, ^•'h.^lV. Doftot
f.t.i,*f*ri( e*rib*rttt,& iti i .difi.xf.q.i.

Hic

QUcEftiO II.

187

H!

'Icprsmittit Ariftoteles breuem tradatum

, de vocibus fignificaciuis, ideo potcft quzri,

vtrum Nefnenjignificet rem , veljpeciem in anirm, &

intcUigitur quxftio non de nominibus impofitis

ad fignificandumfimilitudincs,veirpecie$,fed dc

quocumque alio nominccuicumqueimpofito,vt

de ifto nommeyh6mo,animal,8c huiufinodi, vtrum

htmt fignificet naturam humanam , vel fpecicm.

9^»eUt inttl- Dico autcm fpecicm intelligibilium fimilitudi-

^lhlHquid. ^gn^ intelligibilcin,quaE eft inintcUcdlu vtin

mfyiUBt fubie£ko;ficut fpecies ienfibilis cft fimilitudo rci

fenfibilis , quz eft in fenfu vt in fubiedlo. Quod

fpcciem fignificet , videtur hic in litera : dicit

enim Ariftotelcs , Ea<ju* fmt in vece ,Jiint notA,

id eft , figna paflionum in anima : \\\x. paflioncs

non funt res,quia rcs non funt in anima.

Itcm , parum poft dicitur , Pajp.ones anima/itnt
vmnibm ettdem : ejuarum primarum ha voces ptntnota,
& res etiam fitnt etAem , e^uarum (tr ha pajfienes funt
ftmilitudines. Haec literamanifefte exponit quid
intelligat pei pajfionem^t^aii fimilitudinem; &
eam dicit fignificari primo per vocem,quiaeft
/imilitudo rci,& res don eft fimilitudo fui ipfius)
crgo,&;c.

Itcm , tantijm vcritas,& falfitas fiint in rcrmo-
ne , vt in figno ; ergo enuntiatio prolata illud
fignificat , in quo eft vcritas , Sc falfitas, illud cft
compofitio intellciStus , vt dicit Ariftotelcs cit6
poft ia litera ; crgo cnuntiatio compofita,fignifi-
cat illud quod eft in intelledu compofito tan-
tum:ergofc partes enuntiationiv fignificant tan-
tum ea,quae lunt in intelledbu fimplici,cuiufinodi
cft fpecies.

Item , manifeftc dicit Boctius frequenter in
Commcnto hoc , quod voces fignificant fimi-
lirudines , & -dicit hanc elTe Ariftotelis opi-
nioncm.

Item , Prifcianus dicit , qu6d omnis pars ora-
tiohis fignificat nientis conceptnm, fed ifte con-
ceptus non cft ces , fed fimilitudo , vt videtur;
ergo,&c

Itcm , taniijmillud fignificatur ,quod prim6
intclligitur, hoc non eft rcs ; ergo, &c. Probatio
niinoris, Omne int-elligibile eftin intellcdtu, rcs
autem non cft huiufmodi , quia lapis non cft ia
»iima,fed fpecies lapidis, ? .de Anima,context. j 8.
ergo,&c. Probatiomaioris,quiaex j.deAnima,
context.j. ex intclle<5tu , & intclligibili fit verius
vnum,qn«im cr materia,& forma;ergo,&c.

Itcm , nihil intelligitur nifi per fpeciem ; ergo
nihil fignificatur per alkjuam vocem nifiper (pe-
ciemjergo fpeciesmagis fignificatur, quiaomne
X. propter quod,& illud magis.

Ad oppofitam inferiijs i. Pofter. in fine capitit»
li de Verbo,contcxt.6.dicit Ariftoreles.quod Ver-
bum fignificat aliquid , conftituit cnim intclle-
ftum , qui dicit , ex quo fequitur , quod fignifi-
care eft alicuius intelledum conftituerc : illud
ergo fignificatur, cuius intellcdus per vocem
conftituitur ; fed prolati voce , non conftituitur
intclledlus fpeciei ,fed rci , vt patct in quocum-
quc audicnte vocem fignificatiuam.

Item, in primo Elenchorum dicit Ariftoteles,
qu6d pro rebus vtimur nominibus,quianon pof-
(umus ferrc res ad difputandum , fed fpecies in-
tclligibiles polTumus nobifcum fcrre ; ergo illa-
rum non funt voccs not2,fed rerum. Item , ibi-
dcm pauI6 poft , quia res funt infinitc , nomina
autem finita , ide6 necclfe eft vnum aomen, fc
vnam orationrm plures res fignificarCt
Stetieper. Tam. I.

Item,AriftoteIes 4.Mcr.cont.iS.dicit qu6d r«*
tio,quam fignificat nomen, eft definitio:lcd defi>
nitio indicat veram eirentiam rci;ergo illa effcn-
tia pcr nomcn fignificatur. Qu6d aatem fpecicf
non fignificetur patet.Tum, quia tuncomneno-
men fignificaret accidcns ,quia illa fpccies eft itt,
anima,vt in fubic£lo,ficut fpecies vifibilis iii OCU'-
lo. Tum,quia omnis propofitioafSrmatiua cflet
falfa,in qua fubicAum,& prxdicatum cognofcu-
tur ab intelleftu per diucrias fpecies,vt i\ln,hem»
ejl animal,c\im alia fic fpecics heminis,ipcr quam in-
telligitur,& alia animalis,8c manifeftc omnes pro*
pofitiones eflcnt falfac.in quibiis cnunciatur adus
rcalis , de aliquo fubicAo, cuiufmodi funt , hom«
f«rr/V,&c.cumhxcnon infinc fpccici. Hicc etiam
propofitio Ariftotelis in ^.de Anima,context.}8.
lapis non efiin animafed fpecies lapidis ,\nc\\iA'\x. con-
tradidiGnem,prim6,remouet cflTe in anima a fpe-
cie lapidis , qux fignificatur per hoc nonien lapi-
dis,iper primam partem propofitionis,/-^// non efh
in anima : per fccundam partem illud pxxdicatum
eidcm fubiefto attribuerctur. Tum , quia omnii
propofitio cffet vera , in qua prardicatur ejfe fc-
cundum adiacens , vt hxc, Socratcs cji , vel ytmi-
(hrijtiti efi, quia fpecics cuiufcumque fubie&i , de
qua cnunciamus ejje, eft. Tum, quia nuIUis fy lo-
gifmus cirer perfedkus, qui* fi pcr terminum me-
dium fignificctur fpedcs in anima , fiuc fumatur
res,fiue fpecies, non erit illud fumptum fub fup-
pofitum medij. Tum, quia nihil fignificatur, nifi
quodinteIligitur;fpecies intelligibilis non inrel-
ligitur,quodofteditur.Prim6pcT fimilcquia fpe-
cies vifibilis no videtur.Sccund6,quia cft id,quo
intclligibilc intelligitur , fed in omnibus circa
primum differuntj^wo efi,&c ^uod f/?,per Boctiiim,
lib.de Tri. Tertio, quia fi fpecies intelligitur, in*
telligitur per aliam fpeciemjintelledns cnim cum
fic virtus palTiua , nihil cognofcit, nifi fitin a^u
per fpeciem fui obiedi.

Ad quacftionem dicitur,qu6d fpecies intelHgi* ».

bilisimmediate fienificacur per vocem,fedflla fnmm etff
dupliciterconfideratur , aut inquantum cft quid elufi».
in le accidens,fcilicct infotmans animam;auc in- ^f"f'". '""'*
quantum repraefcntat rem. Primo modo,non Gc- Jiciteretnji'-
nificatiir pervocempropterrationes ad oppofi- der»t.ut:
tum,fed lecundo modo,ciim enim omne figniim,
inquantum fignum , fit fignum fignati , fequitur,
qu6d vox fignificans fimilitudinem inquantum
fignum rci,fignificat ipfam rcm,fedmediatc,quia
ftilicet immcdiatc fignificat id quod eft fignum
ci,inquantum eft fignum.

Contra,nulIa ratio fubftantialis eft eadem fub-
ftantiae,& accidcnti,ciim nec etiam habeant idcm
Genus gcneralifllmum,fed rcs eft fubftantia,fimi-
litudo illius eftaccidcns;ereo fi hacc /ignificentuf
pcr quodlibct nomcn,iftis duobus crit folum no*
mcn communc;crgo & ratio fubftantiac eft diucr»
fa:ergo omnc nofncn eft aequiuocum.

Confirmaturratio pcr Ariftotclem in princi*
pio Wxdicamentorum,vbi exemplificat dc arqut>
uocis-.vt ,4nimal,hoTao,& ejttedpingitur : intclligcnf
per hoc,qu6d fi aliquod nomen fignificct rcm,&
fimilitudincm eius , eftct arquiuocum.

Ad iftud dicitur,qu6d arquiuocum cum diucrfii
adibus fignificandi fignificatmulta : fcd vox fig*
nificat rcm & fimilitudincm codem a£hi;quia co*
dem aftu cft aliquid fignum figni,& Cgnati. Pcr
hoc ad confirmationcm Ariftotclis intelligitur,fi
diuerfis aiStibus fignificandi fignificarcrur vttum-
quc,& diuersi impofiiionc. Hxc etiam patcnt in
N X iimiii»

i88 Super lib. I. Perihermenias

fimili;quianon omnis dictio fcripta eft jcquiuoca,
Srtamen fecundum Ariftotclem illa/ignificat di-
dionem in voce , & cum hoc rem : idco non eft
aequiuocatio,quia primum fignatum, inquantum
cft fignatum,cft fignum fignati.
A Ad rationes principales contra hancpofitio-

M i.frinc. nem,conceduntur omnes,quff probant rcmfigni-
ficari. Ad probationes autem , quae probant fpe-
ciem non fignificari.Ad primam rcfp6detur,qu6d
non eft inconueniens omne nome fignificare ac-
cidensifcd inimcdiatc,vel in mente,non inquan-
tum cft quid in fe,fed inquantum eft fignum rei:
& ita voces aliqnac fignificant fubftantilm, vt vl-
timum fignificatum,& illa: dicuntur abfolute fig-
nificarc fubftantiam. Aliquidcnim poteft fignifi-
care fimpliciter,Ucct non immediatc,vt patet de
didionibus fcriptis,aliqua illarum dicitur fignifi-
care fimpliciter fubftantiam, licct omnia illa im-
mcdiatc fignificent voce per Ariftotele in Htcra.
Ad fecundam probatione,intelligendamqu6d
veritafi , & falfitas non funt in figno, nifi per fig-
n.uii: veritas cnim figni eft conformitaseius cum
fignato , & falfitas difFormitas : compofitio crgo
fpccicrum ad inuiccm,vt illx funtfigna reru,noa
cft iudicandi vera,vcl falfa,nifi a fignatis, id eft,a
rebus. Omnis ergo veritas cuiufcunque propofi-
tionis referenda eft ad res ; quia illaj funt vltimo
fignificatc-e,&: non funt fignaaliquorum aliorum.
y Hoc patct in excmplo:LTc propofitio,/;owof/?<««/-

W4/,u:ripta,non dicitur falfa,licct hac \ox,h0m0,
non fit hsc yoxmimal , ic hoc , quia litcrx non
flgnificant voccs,vt funt aliquid in fe,fed vt funt
figna aliorum:& ita in omnibus his fcmpcr dpor-
tet recurrcre ad vltimum fignificatum,
r, Per hoc patet ad omues probationcs dc vcritate

& falfitate compofitionum , & quia vetitas non
cft indicandanin pcncs vltima iignificata , qus
fcilicet funt res.

Si arguatur contra hoc,hic homo eft animal, pri-

ma fiiniificata notantur eirc cadcm, quia vox po-

nit in oratione fuum primum fignificatum ,• ergo

notatur \\sc fpecies elfc eadeni cu illa,& illa: non

■\ fimt ca:dem;ergo propofitio pro primo cius figni-

iicato eft falfa. Conceflo, quod fpecics vniantiir

inquantum funt figna rerum , & quodnonfunt

eardcm , non iequitur propofitionem clTe falfam;

quia circa fignum,inquantum fienum,non eft na-

taelle veri:as,vcl falfitas,nifi rercredo defignatu^

fed alia,qualis dcbeat diciilla compofitio, magis

dcbet dici vera, qiiia pofitio fignatorum cft vera.

Contra,h2EC fpecies,irvquantum fimilitudo rej,

non cft iliafpecies,inquantum eft fimilitudo rci,

& tamcn notantur elfe eadem per hoc verbumf/?,

pertextum. igiturper omnem affirmatiuam no-

tantur primo cflc cadcm,quz non funt eadem,&

omnis propofitio , quo ad primam compofitio-

nem, diciturvera, vd falfa cllc -, cum illa fit fim-

pliciter compofitio, & non cft vcra,quia non eft

ita, ficut illa compofitio fignificat ; ergo cft falfa.

6. Quamuis hacc ratio fit difficilis ad loluendum,

non tamen cocludit neccftarium^quia in aliis vbi

eft eadcm forma argucndi non cft difficile , quia

inhacorationefcripta,Ao»w(r/?<«w«7»<j/,prim6vniii-

tur voces, quia illa; prim6 fignificantur, fed non

proprei hoc eft illa otatio fcripta falfa. Videtur

ergo dicendum ad iftud , qu6d quantumcunquc

per idcm multa fignificentur,quorum vnum fig-

nificatur , inquantum cft fignum altcrius, fi tllud

componatur i'n oraiione cum alio, non cft com-

poflcio figuorum/ed fignatoiuiu vltimoium>(jux

non funt figna ; & per orationcm prolatam non
fignificatur compofitio fpecierum , fed rcrum,
ficutnec per cnuntiationcm fcriptam fignificatur
compofitio vocum,fed rerum.

Ad probationede Syllogifmo dici poteft,qu6d
fuppofita accipicnda funt in Syllogirmo pcrfedo
fub medio, quoad vltimum fignificatu eius,& fic
res vt confideratur a ratione , eft fuppofitum rei.
Ad vltimam probationem dicitur,qu6d fpecics
intclligitur,licct non prim6,fed pcr reflexionc,&
quia impofitio eft ad placitu , poteft vox imponi
ad fignificadum illud immediatcintellcdum per
reflexionem,ficut &illud primo intellc(5bum.

Ad probationes probantcs fpcciem intelligibi- 7»
lem non intcUigi.Ad primam ncgatur fimilitudo.
Scnfus cnim cum fit virtus materialis, non poteft
fc refledere fupra fuum adtunv, neque fuper id
quo cognofcit fuum obied:u:& ide6 fpecies fcnfi-
bilis non fentiturjfed intelle6tus,propter fui im-
materialitatem potcft fe rcfleftere fupra fuum
a<5tum,& fupra fpeciem,qua cognofcit fuum obic-
<5l:um,& etia fupra feipfum,& itaomnia alia a fuo
primoolMc^^.potcft cognofcere per reflexionc.
Ad aliam probationcm,conccdofpcciem aliud
cfle abillo, quodcognofcitur per illam , id eft, k
primo obie6to,quia ijlius eft fpecies,fed cum hoc
ftat,ipfam fpcciem elVe aliquod intcUigibilc aHud
aprimo obicdo.

Ad tertium dico,qu6d fpecics non cognofcitur
pcr aliam fpccicm, quia folum illud, quod primo
cognofcitur ab intellcdtu , fcilicet primumobic-
<5tum intellcdiis, quod eft cjuod quideft rei mate-
rialis,cognofcitur pcr fpeciem in intellcdu, om-
nia alia cognita per reflexionem,& per difcurfum
cognofcuntur fine propria fpecie.

Ad partem eppofitam quarftionjs alitcr dicitur, 8.

qu6d res prim6 ugnificatur,non camcn fccundum Seemdit con-
quod exiftit,quia nec fic per fe ii?itelligitur,fed fc- *^''*i'*-
cundumquod per fe pcrcipiturab intelledu,hoc
eft.ipfa elTentia rei,quaE fignificatur per definitio-
nem , qus eft primum obieftum intcllcdiis , vt
vult aud:oritas ^.Mct.cont.iS.priiis addudta, ncc
tamen hoc totum compofitum fignificat,quod cfl
res,vt intclligitur,quiaillud eft ens per acci^ens,
& omnia nomina,qua; fignificant rcs alicuius gc-
ncrisjfignificant ens per fe,folum enim ens per le
eft in genere,

Ad omnes audtorirates in contf arium dicitur, 9*

quod per fpeciem,vcl paflionem, vel conceptum,
vcl quodcunque aliud in aliis auitoritatibus fig-
nificatur res, vt intelligitur , ad dcnotandum
qu6d res,vt cxiftit non fignificatur.

Si autem aliquisdicataliquid manifcftius pro
hac litera Ariftotelis , negatur , quia in hoc non
cxponitur Ariftotcles.

Ad illud de compofitionc,& diuifionc intclle-
(5tiis,dico,qu6d compofitio eft illarum rcrum,non
tamen vt cxiftentium,fed vtintclliguntur,& ideo
dicitiir veritas,& falfitas,circacompofirionem,&
diuifioacm intclle(5tiis,quia illa compofitio ab in-
rclle(5tucaufatur,& eft in intelle(SI:u,vt cognitii iu
cognofccntc, non autem vt accidens in fubic(5fo,
& ita couccdo dc partibus compofitionis , quod
funt in intelle(5tu fimplici,vt cognitum eft in
cognofcente, & inillomodo funt res in inrelle-
ftu,non fpecies folsc.

Ad aliud dico, qu6d res intelligitur prim6 , & 10.
nonfpccies,nifiperreflcxionem,Adillflmproba-
rioncm dc intcllc^tu, & inrelligibili , di<5tum cft,
quomodo dcbet imelligi fupcr Libxii Porphyrij.

Ad

;£ia

Qu^ftiolir.

189

Ad aliud poteft negari ifta confequcntia, nihil
intclligitur,nifi per fpccicm;crgo nihil iignifica-
tur.nifi pcr fpeciem, fi lyf^"» vtrobique lumatur
caufaliter,quia intelliecre, & fignjficare non or-
«linantur ad inuicem,ncut caufa ncce(raria,& eifc-
&as:Ced^£niJicMre prarfupponit intelUger e,(icut jl-
lud finc quo non.Qupd aute eft caufa fic prarfup-
pofiti,no oportct qu6d fit caufa fic prarfupponcn-
tis,fcd tanttkm praefupponitur ci, ficut iliud cuius
eft caufa,fic fpecies prxfupponitur fignificationi.

Concefsi autem propomione, quod nihil fig-
nificatur,nifi per fpecicm,fiue ly ^^r,fumatur cau-
falitcr,fiuc pfsfuppofitiuc,non fequitur vlterius>
fpecicm fignificari j quia illa propofitio ,propter
9»w^/,&c.intclligitur de caufa cfficicnte,& vniuo-
ca per fe,& e(Ientiali,& totali,cuius modi non cft
fpccics refpedu fignificationis, Iftarum viarum
eligatur,quz videtur probabilior.

Pro prima,& contra fccundam,cft prafcipuc {c-
eunda audoritas kic in litcra,& argumenta dc vc-'
ritate, & falfitatepropofitionis. Pro fecunda, &
contra primam przcipuc eft ifta ratio , quia rcs
primo intcUigitur & tempore,& natura,quam in-
telligatur fpccies per reflexioncm j ergo in illo
priori potcft inteilciilus ci nomen imponerc,
quod nomen tantijm rem fignificat ; ergononeft
cft ncccflcomne nomen fignificare fpecicm.

Contra vtrunquc,magis tamecontra primam,
eft visdcnominibus impofitis ad fignificandum
fingularia. Licet cnim poflet faluari fecundum
viam fecundam , quia icilicet fingtilaria aliqao
modo intelliguntur,licct non primo; non tamea
polfet faluari fccundum primam viara , quia illa
nuUo modo faciunt fpecicm in intclledu ; crgo
nomina eis impofita nuUo modo fignificant fpc-
cicsintclligibiles inmentc.

Confimiliter conuenit argucrc dc notliinibus
impofitis ad fignificandum figmenta.quia tam il-
la,quam fingularia,licet faciant fpecics in virtute
imaginatiua,non tamen in intellc(5bu,quia tantum
riatus cft reciperc fpeciem fui obicdti , quod eft
tfH0d<juideftrei materialis ; aliorum autcm non,
cum vna potentia non fit receptiua, nifi forma-
rum eiufdem generis.

Contra fecundam viam eft,qu6d omnis propo-
fitiaeflct falfa , vbi fubic6to aliquis adus rcalis
denotatur in efle> quia fi nomcn fignificet rem vt
intelligitur : tunc talc prsdicatum attribucrctur
ci , vtintcUigitur , & ficei non ineft ; ergo , &c.
Quodnon infit ei, fic probo, quia el vt inteliigi-
tur , infunt przdicata intentionalia , & mcdium
comparatum adpratdicata intcntionalia, & rea-
lia fumitur fub cxtraneis rationibus , quia fic fu-
mcndo mediura in Syllogifmo , fi concludatur
aliquaconclufiojfit fallacia Accidentis.Prima via
vidctur probabilior, fccundim audoritatcs. Sc-
cunda fccundum rationes.

Qj iE $ T I O III.

VtrumftSia, tranfmutadone circa remiaua

Jigmficatur,fiat tranfinutatio in

fignificatione yocu.

Occam in Tr»eem. huim. Dodoi jtufi. 1. fieundi epn^
Ptrihirm.

Q

Vodfic vidctur,dicitenim Boctius in lib.
diuifionum , quod ciimrcs non fit fubict^
Smitptr, Tiim. I.

voci, erit vox non fignificatlua , & illa ptii^s fuit
fignificatiua.quando fuit resiergo,&c.

ltcm,fccundu Commcn.i.rhyf.c. 63. & in lib.de
Subftantiaorb.c. 1 .in iranfmutatione fiibftantiali
tcs amittit nomcn,& dcfinitioncmjcrgo res tranf-
nuitata non habet nomcn quod prius habuit ; cr-
go nomen,quod fignificauit prius ipfam.non fig-
nificat ipfani nunc.

Item,dcftru(ilo vno correlatiuorum,dcftniituc
aliud,ex libro Prxdicamcntorum,c.dc Rclatione;
fed fignum & fignatum funt corrclatiua;ergo dc-
ftruda rc, quac cft fignatum ,dcftruitur vox , in-
quantum eft fignum rei.

Item , quod non intclligitut, non fignificatur:
non ens non intelligitur ; ergo non fignific.-:tiirk
Probatio maioris,fignificarc prxfupponit intclli-
gerc. Probatiominoris, omncintclligibile facit
fpecicm in intelledu : non ens non facit fpeciem
in intclledu;crgo,&c. Probatio minoris, tu.quia
deftrudacausadeftruitur cffcftusifpccicscft cfte-
<Skus , rcs cft caufa fpecici ; crgo dciiruda rc , de-
ftruitur fpecies. Tum,quia defttudo fignato, dc-
ftruiturfignum : rcs eft fignatum ; ergo dcftrudi
ca,fpecics deftruitur.

Ad oppofitum cft Ariftotcles in lib. Prardica-
mentorum,cap.de Subftantia,diccns,qu6d cadem
omnino oratio quandoque eft vcra , quandoquc
eft falfa ; igitut didlicmes orationis,qu2 quando-
que eft vera,& quandoque cft falfa, idem fignifi-
Cant:& tamen in re,qus fignificaturperipfas di-
ftioncs, cft tranfmutatio, vtpatct dc hac oratio-
ne,Socr4tes ftdet yC^mz quando eftyhic eft vcra,vcl
fal/a,circa federe eft tranimutatio;crgo in fignifi-
cando non mucatur faftamutationein re.

Item,multi funt a€lus,vt dormirc,currere,&c.
qui quandoquc funt,quandoqucnon funt^fi crgO
vox illa fignificans mutarctur proptet mntatio-
ncm in iftis,vox impofita iftis multoties eflet non
fignificatiua,& itcrum fignificatiaa,& per confe-
quens oporteret ipfam multoties imponi ad fig-
nificandum.

Item,nuIlo currcnte hatc non efl"et falfa,«//^«/i
fwrr»V;quia currere nort fignificaret idem quod fig*
nificat,quando curfuseft.

Item, manifeftum eft cx modo loquendi, qaisi
eundem intellcdbum conftituit vox pt olata in no-
bis,quando res fignificata eft, & quandonon eft,
alioquin non diceremus hanc cfle falfamyS«r<rrw
f^,Socrate non cxiftente ; ergo ciim ftgnificare {\t
intelledumconftitucre;crgoper vocem idcm fig-
nificatur. ltcm,i.Poft.text.7. non entia contingit
fignificare, & intelligercjergo non cntitas rerura
non infcrt non cntitatem fignificati vocis.

Diccndum ad qua*ftioncm,qu6d fadli trahfmu-
tatione in re,fecurtdum quod exiftit,non fit tranf-
mutatio in fignificationc vocis,cuia$caufaponi-
tur,quia res non fignificatur, vt exiftit,fcd vt in-
telligitur per ipfam fpecic intelligibilem:fcd fiuc
fit,fiue non fitjcum tam res,vt intelligitur, quam
fpecies mancant in tranfmutatae fada tranfinuta
tione in rc,vt exiftitiquiapcr eandcm fpccic cog-
noC:imus eflentiam,& candem fcientia habcmus
dc ea,quando exiftit, & quando non cxiftit ; quia
pcr Ariftotelc i.Pofter.tex. xp.dc hi$ que frcqui:-
ter funt, pofllimus habere demonftrarionc,etiam

Juando non funt.vel fiunt;& per confequen* can-
em fcientiam Kabcre , ficut & quando funt , fc-
quitur qu6d res vt fignificatur per Vocem t noll
tranfmutantut qualicumque tranfmutationc fa-
Gti in tc , VI exiftit , & pct confcfjueus ncc vox
N 3 figni

^rgumtntk
frt fnrtt «/»
Jitmntiu»^

5*

Ctnttuft».

Res nm/igni-
fitittur vt t*

xi/lit .ftdvt
inttHigitUrt

ipo Super Lib.I. Perihermenias

4-

Ad auHtri-
ts.

Ad r4thaes.

6.

ObieSi».

SoUtit.

fignificans , tranfrautabitur in fignificando.

Ad primam auftoritatcm ,in iitera Boetij talis
eft : Si miUt res Jit fuhieUa , qmm Jignificat vox ,fig-
nificatiun ejfe non dicitnr, vhi fit. non prxdicat fe-
Cunduni, fed certium adiacens ,finutU res fitfitb-
ie5la , ^uam vox fignlficat , id eft , fignificaca per
vocem,&c,& fumitur ibi res non tancum pro exi-
ftencibus.fed etiam pro rc,qua: intelligitur.Qjjafi
diceret , fi nihil fignificctur pet vocem, vox non
dicitur fignificatiua.

Ad fecundam,intclle(5tus illius audoritatis po-
t?ft efte talis , in tranfmutatione fubftantiali rei
fingularis,in qua fcilicct abiicitur forma fubftan-
rialis , res fingularis tranfmutata amittit nomen,
& definitionem fpecici , quianon manet in fpc-
cie , in qua fuit prius : crgo nomen fpeciei amic-
tit fuum fignificatum, non fcquitur ; quia il-
lud nomenindiuiduijfiquod eflet ei proprium
impoficum,amittit proprium fignificacum,fed
tancum tranfmutatur a forma fpcciei , in qua
fuic prius.

Ad primam rationem cft concedeudiim, quod
deftrudo fignato, deftruicur fignum,fed licct
rcs deftruacur vt exiftit,non tameji res vc intelli-
gicur,nec vc eft fignata dcftruicur.

Ad aliam , raaior principalis poceft negari.
Ad probacionem ,fignificare fic pra:fupponit in-
telligere, quod omne fignificacum prius intel-
ligebatur ,alioquin ci vox non fuiilet impofi-
ta , fed poftquam impoficaeft , poccftillud figni-
ficare , ad quod impofiu eft , licet a nullo incel-
ligacur.

Vlterius potcft dici ad minorem. , quod eft
falfa , quia pcr Ariftotelcm i. Poftcrior. text. 7.
non entia contingit intelligerc. Ad probatio-
nem illius minoris, maior eft falfa omnibus
aliis , praster quam deprimo obiedo intelledus.
Vlterius etiam minor iHius probationis , fiin-
tclligitur fcimo ficri dc non cxiftence ,. poceft
ncgari 5 quia non cxiftcns poceft intclligi per
fpeciem , non quam facit , fcd quam .fecit in in-
telledu , quia illa fpccics potcft manerc eadem
nunc quae prius.

Cum obiicitur quod non , quia cmsa de-
firuEla , &c. lila probatio tancum incclligenda
cft de caufa rci In efte, & in ficri : rcs aucem , fe-
cundum quodcxiftcns, tantum efle cauia /peciei
i n ficri.

Ciim fccundo dicitur , dcftrudo fignato dc-
ftrui fignum , dico , qu6d res fecundum quod
cxiftit , non cft fignatum pcr fpeciem inccUigi-
bilcm in anima , fcd les fccundum quod intelii-
gituf,& ifto modo non defttuitur.

Contra folutionem quaeftionis , fi vox figni-
ficet idem , re cxiftcnte , & non cxiftente ; er-
go quod fignificatur cft idem. Confcqucn-
tia patet , quia omnis a£kiua vcra poteft tranf-
mutati in paiHuam vcram : & vltcriils priiis fig-
nificabatur rescxiftcns,nunc non exiftcnsjcr-
go cxiftens , & non exiftcns funt idem , quod
eft falfum.

Adilludeft facilis rcfponfio,qu6dnecprius
fignificabatur pervoccm res exiftcns , nec nunc
res non cxiftens , fcd rcs vt intclligitur , cui ex-
trancum eft cxiftere, vel nonexiftcre,fccund6m
quod fignificatur.

Et qitemadmodum nec liter* omnthm (a-
dem,fic nec Citdemvoces. ^lmrHm hh-
tem hitfrimorumfuntnota , exdem omni-
hus mims pafiones funt : (jr quorum hx.
ftmilitudines,res etiam eddem. Cap.eod.

QV^STIO IV.

Vtrum differentia quam ajftgnat Artflote"

les inter litteras O* voces , f[s* /'<«/-

fionesy^ resfttconuemens.

D.Thom. /)« UH.i. Occam in Procem.hHiui. Ant.Andr.J&Jc
f.j.Ioaii de Magift.^.i.*)«i«*f. Coaimh.c,i.huii*),q,^.art.

i.i.Cr» j.Ruaius inc.i.huiin.

QVod non fic conuenienter data , probacur, t.

quia fi paffiones func csdem apud omnes, Argumtntit
cum ducanc in cognicionem rerum i ergo apud f^" f^rfent'
omnes funccxdemres cognicacicrgo omnesfunc ^"^'"^'
seque fcienccs.

Icem , aliqu^ func res apud aliquos , quar non
func esdem numero apudalios , nec csdem fpe-
cie;crgo,&c.

Icenijcomparacio apuddiuerfos vtentes n6 di-
uerfificat aliquid feciidum fc;ergo liceraf,& voces
apud quofciique vcences funt eacdem nacuralicer,
rcem,illud quod eft a nacura,eft idem apud om-
ncsjfcd vox fignificaciua eft fignum naturale:crgo
idem fignificac apud omnes.Probacio minoris,cu-
iuflibet virtutis naturaliseft aliquodinftrumcn-
tum naturale; fed vircus inccrprecatiua cft virtiis
naturalis homini , ciam homo fit animal fbciale,
volens alij exprimere quod apud fe eft : ergo vox
fignificatiua,quiEeftinftrumentumillius vircucis,
cft fignum nacuralejcrgo nacuralitcr fignificac.
Ad oppoficum cft Ariftoccles.

Ad quxfti^nem dicendum,qu6d difFerencia eft t.
conuenicnsjquiapaffiones , inquancu funt figna, Cenelufi»,
Sc res,inquancii Ilmt fignificat^,funt exdem apud
omnes , nam cadem paffio in anima apud quof-
cufnquc concipientcs reprsefcntat eandem rem,
quia cadcm fimilitndo inanima fempcreft eiuf-
demrepr^fentaciua.ficut cftfimilitudo fenf;bilis
in fenfii Iitcrac,& voces in fceaEdem,non func ex-
dcmapudomnes, inquamum funt figna,quianec
cadem litera apud omncs rcprafcntat eandem
voctm, fcd vel ^iam,vcl nuUam : nec cadera vox
apud omnes fignificat eandem paffioncm , fed
vcl aliam,vcl nullam.

Ex hocpacec, rcs, & paffioncs cfTe figna nacu-
raliccr, quia apud omnes^vniformiter fignificanr,
& fignificancut ; & quod eft a natura , eft idcm
apud omnes : litcraaiitcm, & vaxnonfuntfigna
a naturi, quia non funt eaedcm apud omnes , in-
quantum fignificant, aut fignificantur,necinten-
dit Ariftotelcs hic affignare eorum differentiam,
nifi inquantum funt figna,& fignata.

Ad primam rationcm dicitur , qu6d licct om- 3 .

nes eodem modo fimplicia concipiant , non ta- Ad»riHmi'
men codcm modo componunt , & diuidunt , vn- '*•
dc 3.de Anima,context. }6. &ii. dicitur,qu6d
intclledtus circa tjuod^itid efiy non decipicurnifi
fecundum accidens,& hoc eft fecundijm ipfos,
non in abfo!ucaapprchehfione,fed in componen-
do (juod cjnid efi cam altero.

Concra, falcem fequicur , quod omnes erunt
acquc fcientes, quantum ad apprchcnfionem fim-

plicium.

%.

'' QujEftio V. & V I. 191

pljdum,& ita eruntomncs «quc fcicmcsdc- non diftingucrctur \ dcnominatiul prxdica-

ijnitiuc , quia definitio cft via coenofcendi fim- tionc ; fed terminus communis non prxdicatur

pliciter;fed hoc manifcftc cft faifum, muiti cnim clfentialitcr de his , & dc illis:cigo non vniuoc^.

fciunt aliqua fimplicia , de quibus alij nihil ap- Minor patct,quia praedicatio clfcntialis verilTiW

prchendunt. Quod autcm additur de ^. de Ani- fit cum hoc verbo cr/?, fed ifto modo non prardi-

ma, non cft ad propofitum ,eft enim ifte intelle- catur de fuppofitis non cxiftcniibus , vt oftcndc-

ftusArift. vtpatet in ^.Metaph.cont.iz. infinc, turp6ft. Item , cnti , & non cnti nihil cft vniuo-

vbi loquitur de eadem matcria , quod vel intellc- cum : quod patet pcr locum a maiorl , qi;ia nec

ikusomninoconcipitfWfrf^wWr/?, velnihilcius, omnibus cntiburcft aliquid communc vniuo-

& ita non dccipitur circa ipfum , quia dcceptio cum ; ergo , &c.

prxfupponit aliquam coenitionem , & aliquem Ad oppofitum,terminus communis dicitur dc

errorem , non autem intelligit , qu6d intelledus his & dc illis , fecundum eandcm rationem , &: Afgumint.%

concipiatomncfW^«;W^,cumcontingatali- idem noraen , ergo vniuocc. Antec^dcns patcr, P<>t*'"*f'

Cuius^o</fw^^nihilconcipere. Ideopatetre- quia talis terminus communis non habet nifi /•''.'"*"**•

^onfio j fecundilm illud quod didum eft in rc- vna dcfinitionc, cum fit vniuocum in fc:ergo di-

fponfione , qu6d paffiones non funt csdem apud citur de omnibus, dc quibus dicitur fccundu ilLi.

oranes in fe , fed inquantum funt figna rcrum, Item,quodfignificat practer omncm diflfercn-

omnis cnim paffio eadem in fe, apud cuiufcum- tiam tcmporis, ad fuppofita nullius tcmporis dc-

quementem fuerit , eandem rem fc rcprafcntar. tcrminatur : huiufmodi efttcrminus communis

Ad aliud de rebus , patct fimiliter , quia res in nominalis;ergo,&c.
quantunrfignificantur perpaflionem,funt cacdcm Item , difFcrcntiac accidenralcs fignificato tcr-

apud omnes. mininonfaciuntterminumcommunemxqiuuo-

Ad tertium concedo , quod esdem litterae cum,fed eJfe,fHiJfe, vel fore:exi^ere,vd non exiflere:

manent in fe in comparatione ad quofcunque yt fr£fins,\t\j>rAteritumS\mr.A\&crtm\7! ^cciAcn-

vtentes:fed non manent figna earundem vo- talesfignificato fui termini;crgo, &c. Minorpa-

cum apud omnes,quia non iignificant idem apud tct , quia fi terminus fignificaret aggregatum ex

omnes , necetiam eft inconiicniens , eas fic va- exifiemia, Scexejfey ycl fnij/e, fignihcaret ens per

riari apud diuerfos imponentes , cum fiant ligna accidens,& ita quod fignificaretur pcr ipfum non

ex impoiitione,quac diue^fa eft apud diuerfos. cilet in genere.

Ad aliud dico , quod vox fignificatiua non eft Ad iftud dicendum,qu6d terminus communis 3 '

inftrumcntumvirtutisintcrpretatiuxinhomine, qui non eft aequiuocus ex impofitione ad diuer- ^^*»*'*/»*

fcd guttur,& pulmo, quac concurrunt ad fprnia- ias naturas, fed tantum imponitur ad fignifican-

tionem vocis : ficut fi naturaliter homo vclit dum vnam naruram , de quibufcunquc dicitur

fugere nociua , non fcquitur omne illud cllenar fimpliciter , dicitur & vniuocc : quod patct, tiun

turale inftrumentum, quo fugit nociua, puta quiafi eft infc vniuocus ; crgo habctvnamdefi-

veftimenta , vel arma , vel huiufmodi , fed tan- nitionem exprimcnrem illud iignificatum , cui

tiim natura illa dedit , vt inftrumenta naturalia, imponitur ; ergo de quibufcumque dicitur iim-

quibushomo hacc poflet fibi prjeparare, vt ma- pliciter , dicitur fecundiim illam dcfinitioncm,

nus namper manus : homo potcftillaperartem quiaadoppoiitumconfequenti8,quoddicaturdc

pracparare,& fic per rationem;& inilrumenta aliquibaslecuhdumaliamdcfinitioncm,quamde

naturalia formandi vocan poteft homo aliqua aliis, cumomnis definitioexprimat fignificatum

imponere,quac funt figna ad placitum,& non na- nominis,quia fecudum Ariftotelem in ^.Metsph.

turaIia,fiueconceptus. cont.zS. ratio quam fignificat nomen,eft dcfini-

tio, fequitur illud nomen habere duo fignificata,

■ • quod eft oppofitum antcccdcntis ; tum quia nul-

Nomen ergo eji vox Jfgnifcatiua fecundum lus tcrminus communis imponitur ad fignifican-

fUcitumJftne temp)re,cuius nulUfars efi dum aliquod fuppofitum,vel aIiqua:acquiuocaf io

fi<rnificatiuafiparata. Cap.r. autem cft diucrfitas iienificatorum ; erpo propter

•^ "^ ^ qualemcunque diuerfitatcm m iuppofitis , nun-

O V ./E S T I O V. quam erit tcrminus commanis acquiuocus ; quia

^^ * nunquam fit variatio in cius per fe fignificato.

Vtrum teminus communis impojitus ad Si au^cm de omnibus fuppofitis dicaim fiu pli-

r r ] ' "^ . citcr, requitarquoddcomnibusluppofitis dica-

Jtgmjicandum veram naturam , cutus tuxvniuoc^.

ali^uajuppojtta ejfent , altqua non-> di- _^ . ^ ^

catur<-umuoce deexifleniihussi^ non OvASTlo VJ.

exifietttibus.

Vtrumftnt aUcjuafuppofttafimpliciter ter^

mini communtsfignificantts yeram

Vod non videtur ; quia quae zquiuoca- •/» ,•

^tur in fupcriori, non vniuocanrur in infe- ttaturam priter exiflenttam.

riori : fcd fuppofita cxiftentia , & non exiftcntia ^jj^ ..^^^^^ ^ ^
acquiuocantur in cntc,quod eft fupcrius ; ergo in

termino communi , qui fignificatur infcrius ad /^Vod fic vidctur, omneillud proquorenni- '•

cns.Maiorpatet,quiadequibufcUnquediciturin- V^nuspotcft fimplicitcr fupponcre,& vcrifi- ^'S""-"!'*^

ferius vniuocc,& fuperius.Minor pater,quia exi- care propofitionem , eft fimplicitcr fuppofitum £,„^]^''

ftcntia funt entia,alia vero nort cntiarvcl folum- cius:nuiufmodi funt alia ab cxiftentibus, vt parec

modo entia in potentia. in his propofitionibus , hemo fitit , homo erit , fii-

Itcm,pradicatio vniuocaeil eifcntialis ,alitcr mcndo fuijje , prout dicit acfhim inchoatum , &

N 4 te.^mina

Conimb./.S.>»/?i>.r.t8. DoAor q.x.ftcunii «ftrit Pfrilnrm.

Q

192. Super lib. I. Perihermenias

terminatum,ficenim noh vcrificatur illa pro ali-
quocxiftcnte , & fpecialiter in hac propofitione>
lcilicet,coHtingit omnem hominem currere,in qua di-
cit Ariftoteles i.Perilierm.& i .Prior.8(: alibijfub-
iedum ftare,pto eo quod contingit cde.

Item, participari fccundum aptitudinem fuffi-
cit ad rationem communis : ergo participarc fe-
cundum aptitudinem fufficit ad rationem fuppo-
/iti. Antecedens patet, quia vniuerfale cft aptum
natum prsdicari de pluribus. Confcquentia pa-
tet, quia non maior aiftualitasrcquiriturad fup-
pofitum,vt videtur, in participando a£tiuc,quam
ad commune paflluc: fed alia ab exiftentibu? funt
apta participare formam communisicrgo,&c.

Itcm , inter fuppofitum &commune eft otdo

fccundum fupcrius,& infcrius : talis ordo non cft

in rebns fccundijm quod exiftunt,fed tantummo-

do inquantumcomparantur ad intclledlum ; er-

go ratiocomumnis,& fuppofiti non dcpcndetab

eire rei , fcd a confiderationc intellcdus : fed illa

poteft e(Ie eadem circares , fiueexiftentes , fiuc

noa exiftcntes : quia extraneum eft ei, quod con-

cipitur ab inte^lcdtu, iriquantum tale exiHere,

fiire nen exifiereier go tam fuppofitum,quam com-

mime eodem modo fehabct adexiftcntiam,&

non exiftentiam.

1. Ad oppofitura, communc e{i:de per fe intelle-

jirgnmcntn £bu cuiuicumquc fimpliciter fuppofiti : ergo dc

pro parttne. qiiocumquc illorum prxdicatur , per fe primo

gjitiu». niodo prxdicatur : fcd non denon exiftcntibus,

-T,- vt oftendetur pofti

Item, non fufficit ad fuppofitum.quod fignifi-
cet particularirerilludquodfignificatfuum com-
mune vniuerfaIiter;quiatunccumfolavoxfigni-
fi retjvox eftct fuppofitum vocis,quod eft manife-
iVc falfum;crgo oportct quod fuppofitum fit idem
c(n:ntialiter cum fuo communi:fediion ens, non
cft idem elVcntialitcr cum eo quod eft vera natu-
ra:crgo,&c.

Itcm,runc eflct falfaomnis vniuerfalis affirma-
tiua de inejfe , in qua pracdicatum non ineft fup-
pofitis non cxiftentibus,quia cis dcnorarctu in-
ciTe per dici de omni , c«m fint fuppofita firaplici-
ter communis diftributi : & prarcipuc nulla eflet
\erade inej/e, vt nunc, nec ctiam poflibilis 5 quia
prardicatii eius non poftet ineirc non exiftcntibus,
& ira nulla vniuerfalis de cotingcnti eflct pofllbi-
lis;quia poneretur in alia dc inefle impoflibiiem.

Q_y je s T I o VII.

Vimtnh^c ft i/era i Csefar eft homo,

Caefir cft animal , Cafrre

non extjiente,

Yide citatoj qutjl, {.

I. X Tldetur qu6d fint falfae : quia quod cft verc

Argumint» V ens,nonpotcftvercpraedicari dcnon cnte;

pro (urte ne- fed Carfarc nonexiftente, adhuc homo eft verum

ittma. ensjfaltem in aliis fuppofitis ; quia alia fuppofita

funt fimplicitercntia,inquibusfimpliciter^ft ip-

fum ens : ergonorrpracdicatur,&c. CoB/imiliter

arguitur de homine & animali.

Item , per Ariftotclcm z.Pcrihcrm.c.i.quando
non cft oppofitio in adicdo in prardicato, ncG
prxdicatur ejji fecundijm accidens , tunc tcnet
confcqucntia a coniundis ad diuifa;fcd hic,Cit/«r
eft homOiCdpir eft timmttlt\i\ hoccafu non eftoppo-

fitio in adic(5bo, nec prasdicatur ejfe fecundum ac-
cidens, cum pracdicetur ejfe fubftantiac vere entis:
quod eft ejfe yerifllmum ; ergo fequitur , Ctfareft,
Confequcns falfum:ergo & Antecedens.

Item , in ifto cafu harc cft vcra , Cifar eft homo
mortufu , & fcquitar , ergo non efthomo ; quia quod
cum determinationc repugnantc prasdicatur dc
aliquo, verc negatur ab eodem. Anteccdcns pro-
batur,tum quia hac eft vcra,Ci«/Sr/«/r homojmo^z
ly fnit dicit a6lum terminatum : crgo definitcflc
homb : ergo cft homo mortuus. Tum,quia QxCzt
non cft homo viuus,quia non viuit : cft ergo ho-
rno mortuus ; quia mortuum, &'viuum circaho-
minem funt immediatc oppofita.

Item,in tranfmutatione fubftantiali res amittic
nomcn , & dcfinitionem , quod fcilicet nomcn
priias didum eft verum clTe de fuppofito,in com-
paratione ad fpeciem: ergo fuppofitum in corru-
ptione,qu:E eft tranfmutatio uibftantialis,amittic
nomen fpeciei.

Itcm,ii '\\\ze^ex.ynnAntiehriftHseflhomo, pari
ratione elfet neceflaria:crgo dc fuppofito contin-
genti diccretur medium verc cum modo neccfll-
latis : ergo idetn de codcm non poflet diri vcr^
cum modo contingentis : crgo omnis minor iti
vniformi de contingcnti cijm denotet mediii dici
detali fuppofito, contingenter eflct impofllbilis.

Item, dcftrudkis primis fubftantiis, impoffibile
cft aliqiiod aliorum rcmanerc;quia omnia alia vcl
funt incis , vcl dicuntur de eis ; crgo in ifto cafu
fecunda fubftantia , quac fignificatur pcr homi-
nem,non dicitur dc Ca:fare.

A.d oppofitum ; hxc confequentia cft neccfTa- l .

t\A t Ca/ar currit : ergo homo currit. erga mediiim, jtrgttmtAtn
cuius virtute tcnct^cft necefrarium:illud cftjC-c^^^r ^" f*^!' */*
efthomo. Neceflitasconfequentisoftendituriquia P'''"*'"'*'
aliquando fequebatur,& nuncmanet idem in-
relleftus antccedcntis , & confequcntis , qui &
tunc:& cx eorum intcllcdtudcpendct confcquen"
tia;ergo & nunc fequitur.

Itcm, 4. Mctaph.confcxt.io. dicit Ariftotclcs,
hpcefthoc , quia A#c fignificat hoc : fed Carfarc noh
cxiftentc , cft homo dc frgnificato eius , cum idein
fignificet hemo Casfarc non exiftcnte, quod figni-
fica cxiftente.

Dicitur quod Ariftoteles intclligit ibidem dc
primo fignificato tcrmini,vt infcrt de hominc &
animali bipedc , non de partc dcfinitionis , vel
fignifica.i.

Contri,totum fignificatum infcrt partem:crgo
fi fit verum totum cnuntiarc de fubicdfco, & par-
f era. Si autem haec confequcntia,4»/«M/ hipes:ergo
animalynoxi tcnCt hominc non exiftcnte,crgo non
tcnet ipfo cxiftcntc ; quia eadem diminutio fict
vtrobiquc,ciim diminutio fit ratione fignificato-
rum,quar femper manet eadem.

Item, Cacfare non exiftente , eft homo de per fe
inrclle(5tu eius;ergo prxdicatur de eo perfe : ergo
nccelfari6 : igitur,&c. omncs confequentia: ift«
patent ex i Poftcr.

Dicitur ad hoc , quod praedicatum effc de in-
tclledlu fubiedi nonconcludit propofitionem ef-
fe neceflariam,fcd quando dcfinitio,vcI pars defi-
nitionis prxdicatur de definito : fingularis autcm
non cft dcfinitio,nec hominis,pofito quod nullus
fit,quia non entis non eft definitio,ciim cius non
fiat differcntis.

Contra,fi non cntis non eft dcfinitio : crgo de
nonentibus non funt dcmonftrationcs. Confe-
queutia patet , quia de fubiedo demonftrationis

oportet

QusftioVIlI.

m

oporret prscognofci quid cft. Cortfcquenseft
contra Ari ftotclem i .Poft.text. 1 1 .qui dicit quod
de frcquentcr exiftentibus,quando non funt, po-
tcft haberi deinonftratio , quod cft inanifcftum,
qnia nulio tonitruo exiftente , poteft fciri , qaod
ronitruus cft fonus terribilis.

Item, non entium funt definitiones,faltem in-
dicantes quid dicitur per nonien , nullo homine
exjftentc; /t detur talis definitio dc hominc in illa
poncrctur animal , ciim fit pars fignificati homi-
nisjcrgo adhuc prxdicatur dc ipfo per fe.

Item,fequitur,C<f/2tr p/?C<c/Sr;frfo Ca/ar efthtmo.
Antecedens eft verum , quia idcm przdicatur de
fcrigitur & Confcquens. Confequetiapatet.quia
Confequcns cft dc intellcdu Antcccdcntis.

Q^ ^STio VIII.

Vtmm hdcjit '^era.i Homo eft homo,
Cxfar cft Ca:far , neutro exiflente.

Videcitatos 9W4/?. 5.

Vldetur quod fint falfic , quiaexeis fequitur,
trgo Ctprr eft: ergo homo eft , quod oftendi-
tur, quia nec cft oppofitura in adiedo , nec prs-
dicatio fccundum accidens,vt videtur,quiapra;-
dicatur cfte fubftantix. Confequens cftfalfum:
crgo & Antcccdens.

Item, ex iftis fequitur , ergo CAptrefthomo , ergo
Ca/ar eft animalicima. Confcqucntia funt dc intcl-
le(ftu illarum Anteccdentium:& hatc Confcqucn-
tia funt falfa;crgo & Antecedentia.

Item, quando affirmatiua eft vcra, oportet efle
vnionem in re, qualis fignificatur per propofitio-
nem ; fcd hic, Cit/ar eft C^/ar, nulla eft vnio in rc,
cum fubicdbum , & prsdicatum non fint aliqux
re$:crgo,&c.

Ad oppofitum, nulla propofitio eft vcrior illS,
in qua idem prxdicatur de fcillx funt talcs.

Item , 4.Met<iph. context. i o. hoc eft hoc : ficut
argutum eft fupra.

Item, j.Metaph. c.dcSecimdum fccontext./o.
hominis mults funt caufx , quare homo cft ho-
mo,nullaeft caufa.

Item , 7. Mctaph. quacrcre , ^arehomoefthomo,
nihil eft qusrcre , quia nihil eft certius quod
pofTct fupponi in ilia quzftione > in qua illud eft
dubium.

Item,per Ariftotelcm in i.Pcriherm.c.t.omnis
negatiuacft pcr accidcnsvera,& hoc,quia huiuf^
modi reducitur ad aliam afHrmatiuam priorcm
vcram,& hoc maximc ad illam,in qua idcm prx-
dicatur dc fe:ergo veritas illius, Bonum non eftma-
Utm , rcducitur ad vcritatem illius , Bonum eft bo-
num ; cum ergo hsc fit vera, C^fttr non eftaftnns, &
multa alia fic contingit rcmouerc a Caefare,fcqui-
tur quod cotingatipfum verc affirmari defc ipfo.

Item, per rationem : fi negatur illa, Socrateseft
Socrates, conceAitMi illa.,Socrates non eft Socrates, &
vltcrius fequitur,^ ;jo Socrates eft non Socrates.TzMs
enira confcquentia tcnet in omnibus, vbi prxdi-
cata affirmatiua funt oppofita contradid;oria:hu-
iufmodi funt prxdicata fimplicia,vt dicetur infc-
rius,& vlteri us,Socrates eft non Socrates,iergo nen So-
crateseftSocrates pcrconucrfionem;& vltcrius cx
conucrtente,& conuerssl,qu2 coccduntur,argua-
tur fyllogiftice fic, Non Socrates eft Socrates,Socra-
tet tftnen Socratct;erge Socrates eft Socrates.VtxraiSix

autc funt vcra: pcr illum qui ncgat;crgo hzc con-
clufio fimpliciter cft vera : nec obftat huic lyllo-
eifmo,qu6d non funt nifi duo termini realcs,quia
noc fufhcit fifint trcs terminifccundum ratio-
nem,vt patctin fyllogifmo ex oppofitis. Sotratet
autcm in propofito habct rationcm duoruin, fci-
licet maioris extreniitatis,& minoris.

Itcm,in omni fyllogifmo cx oppofitis,conclufio
eft impofTibilis, cx t.Priorum : fcd fiuc res fit.fiue
non fit , hic cft fyllogifmus ex oppofitis in tei tio
(ccanAx, Nulltts homo eft alhtu,alie]uis homo tftalhtu,
Sc {cc\\i\tut ,igitur ali^uis homo noneft homo : ev^o
conclufiocft impofnbilis, fiue res fit,fiuc non fit:
ergo cius oppofita eft neccfraria,fcilicct emnitho-
moeft homo,Cme res fit,fuie non.

Itcm,fiuc res fit, fiue non,hafc funt contradi-
Q:oviz,Socrates currit,Socrates non currit. Non omnit
homocurrit. crgo fubiedum in vtraqucell idcm:
fed idem verc poteft przdicari de le ipfo cuni hoc
verbo ^;crgo,&c.

Refpondcturad iftud,& ad quafdam rationes,
fcilicct Bo(:tij,& aliorum,quz hic ponutur, qucd
cum dicix\it,Socrates eft Socrmes quod hic no prz-
dicatur Socrates tantitm, fed illud totum , Ens So-
crates, quia res huius verbi eft, cum co, quod fpc-
cificatipfum,przdicatur,quando przdicatur tcr-
tium adiacens,fcd fubiedum e^Socrates abfolutc,
non autem ens Socrates,Sc ideo in talibus propofi-
tionibus n6 przdicatur idem de fe.Quamuis hzc
refponfio includat difficultatcra dc re verbi,qua-
do przdicatur tcrtium,vtrilim fcilicct,fir pars prz-
dicati,de qua fortc dicctur poft.Tame ad propo-
fitu poteft argui fpecialiter fic:<^ quando przdi-
catur tertium przdicatum,quod in alio cft,hoc eft
cflc eius quod fpecificat ipfum;crgo hic , Socrates
eftSocrates,^txdiczt\it cfTe Socratis,& illud t ft idc
Socrati, fiuc Socrates fit, fiuc non fit ; ergo .iffir-
matiua vcra.Confirmatur ratio per hoc ; quia ta-
lcs propofitioncs conceduntur clfc vciz , nen ens
eftnon fns,SiC Chimtra eft Chimtra, propter hoc fo-
lum,quia cfTe przdicati cft idcm fubicdo.

Ad primara iftarum quzftionum dici potcft,
quod ratio communis,vel fuppofiti non attribui- Cmclufio »d
tur ci,vt exiftit,fed vt concipitur apud intelledof '"*•' **""*
quia ponere aliquid exiftcre fccundiam quod fibi
attribuitur ratio coramuni$,hoc eft ponere idcas,
ficut Platp pofuitjigitur comune fecundijm qiiod
habet rationemcomrauni$,eftnatura,provt con-
cipitur fub ratione dicibilis de pluribus , & ita
fuppofitumcft naturacoccptaapud intclleduro,
fub ratione no dicibilis de pluribus ; fed pofTibile
eftapud intelle6lum,codemmodo concipere na-
turam,vt dicibilis eft de pluribus,& eandc vt non
dicibilis eft de pluribus, fiuc vtraque cxiftat» fiuc
ncutra , fiuc quz concipitur , vt non dicibilis de
pluribus non cxiftat,& illa quz concipitur vtdi-
cibilis de pluribus exiftat in aliis fuppofitis. Scm-
per enim in natura conccpta , vt hzc,intclligitut
per fe natura conccpta abfolutc : ergo alia ab cxi»
ftcntibus funt fimplicitcr fuppofjta tcrmini com-
munis. AHumptum , ( fcilicct qu6d res exiftcns
eodem modo concipiatur, ficut quando non cxi-
ftcns ) patet ; quia de his quz frequenter fiunt, &
quando noncxiftunt, polfunt ficri dcmonflratio-
ncspcr Ariftotelcm i.Poftcr.tcxt.xo. crgo& ilU
pofTunt fciri dcfinitiuc;quia cognitiodcmonftra-
tiua przfupponit cognitionem dcfinitiuam:ergo
poffunt fimul concipi apud intcllet^lu per eandcm
fpecie.Eft ergo vis rationis in hoc,natura humana
concepta vc hzc>eodf modo Ct lubec ad naturam

humanara

A.

194 Super lib. I. Perihermenias

jtd t. & i
princ. qutjl.
7.

6.

ConcUipo re.
Jponjiua ad
quijiknem
7.

humanam coceptam fub ratione dicibilis dc plu-
ribus , fiuenatura concepta vt hxc , exiftat , fiuc
non ; ergo a^qualiter habet rationem fuppofiti,
quando exiftit , & quando non. Quod fi ifta no-
mina, C<t/ar, AmkhriftHs , & huiufmodi impofita
fint adfignificandum fuppofita hominis , id eft,
naturam cojaceptam vthanc,cum fcmperidem
/ignificcnt , fadta qualicunquc tranfmutationcin
exiftcntia rei (vt didum cft in fohitionc qusftio-
nis tertia: ) fequitur quod femper fignificet fup-
pofitum hominis. Si autemfintimpofita adfig-
nificandum fimul totum, de quodicit Arifto-
teles in S, Metaph.cap.de Partibus dcfinitionis,
context. 34. & inde, quod circa idem eft gcnera-
tio , & corruptio ; tuncnec fignificant iuppofi-
tum hominis , quando exiftunt , & quando non
cxiftunt. Suppofitum enim pcr fc eft cadem na-
tura cum fuo communi , fumpta a quodam Inodo
determinatiori , non fic fimul totum fc habet ad
naruram fpeciei , fcd/i?f homo ad minus fignificat
vcrc fuppofitum hominis.

Ad primum argumentum patcbit refponfio ex
fokitione quxftionisYequentis.

Ad fecundum patet, quod non eftratio fuppo-
fiti , fignificare particulariter , quod fuum com-
mune vniucrfalitcr:fed natura conceptaapud in-
tclledum , vt h^c , quae quidcm fignificatur pcr
vocem , non eft vox ilgnificans , cum fit fuppofi-
turri natur^ conceprae apud intellcdum , vt dici-
bilis de pkiribus , & haec natura, vt fic concepta,
eft idcm eirentiahter naturae fic conceptaj,non ta-
men quod ratio concipicndi cadat in vnione quas
fit cum hoc verbo,f/?.

Cum dicitur in argumento,«o« enSy non efi idem
natHritvera. Dico , quod non cxiftens vt conci-
pitur apud intellcdum , poteft eireidem alicui,
quod in aliis fuppofitis eft verum ens : fed in-
quantum cft in eo,eft non exiftcns,ficut dc ipfum,
vt patebitpoftea.

Ad aliud patcbit.cum quxremr >vtrMm terminus
communis fupfonat & dJHrihttatur vbicHmque pro^ om-
nibtu fuppojitis eitu.

Ad fecundam quaeftionem pofliint tales pro-
pofitiones concedi eire vcra: , quiaad vcrificatio-
nem propofitionis affirraatiuaE fufficit vnio ex-
tremorum. Hoccnimfol^m fignificat propofi-
tio affirmatiua, fed taliseftin.propofito,ininteI-
ledu enim fubicfti inckiditur per fc intelledus
prxdicati , hoc dico fi C^ftr^&c huiufmodi no-
minaimponanturad fignificandumfuppofitaho-
minis ; tunc enim patet veritas talium propofi-
tionum t\ folutione praecedentium quasftionum,
& ex argumcntis etiam fadlis pro hac parte qus-
ftionis, &c quibufdam tadis in folutione fcquen-
tis qu^ft. & fpecialiter cx quadam audloritate
Ariftotclis i . Pofter. De omni eft , &c. vt de omni
homine animal. Si cnim vcrum eft dicere homi-
nem verum,eft dicere animai : & finuncalte-
rum , & alterum. Ex qua audoritateparet, quod
ad nccefntatera propofitionis fufficit neccllaria
concomitantiaextremorum,itaq«6dpofitovno,
ponatur alterum,licet ncutrum ncccflarrio exiftat?

Itcm paret , quod aliter nulla propofitio eiTct
de inejje fimpliciter, in qua pracdicatur commune
de fuppofito fuoi quia non eftct fcmper vera , &
nihil poteft fumi fub medio in maiori de nccef-
fario , nifi fuppofitum communis : ergo nulla
minor de inejfe poteft fumi fub maiori de ncccf-
fario regulaiicer. Hoceft contra Ariftotdcm i.
Priorum.

Ad primara rationcm dico , quod hic , Citfif y.

efthomo , nbn pracdicatur exiftens dc non exiften- Ad 1. ^r»w,
te , fed humana natura concepta , vt dicibilis dc it*Ji-7-
pluribus de cadem natura concepta,vt harc.

Contra hoc , Cxfar cftnon cxiftens, homo cft
exiftcns : homo prxdicatur de Cajfarc;crgo pra:-
dicatur cxiftcns dc non exiftencc. Dicendum,
quod hic cft fallacia Accidentis , quia homo fe-
cundiim quod comparatur ad prasdicatura , hoc,
fcilicet praedicari dc Caefare , cft extraneum huic
ptaedicato exiHens , & ita C^/ar inquantum com-
paratur ad hoc prasdicatum , fciliect efleillud de
quo homo praedicatur , cft cxtraneum huic praedi-
cato exiJlenSy medio aurera comparato fub extra-
neis rationibus ad extrema, eft fallacia Accidctis.

Contra, faltcm inconueniens eft illud , quod
eft cxiftens prxdicari de eo , quod eft non exi-
ftens , quia iUorum non eft vnio in rc ; crgo fal-
fa eft oratio fignificans ea vniri.

Dico , quod homo fecundum quod vnitur C<!-
firi , eft per accidcns , non exiftcns , ficut Ca:far
hon eftexiftens,quiapronulIo fuppofito exiften-
te attribuitur Cxfari ; natura enim communis,vt
faluatur in aliquo fuppofito, non eft veiius cns
illo fuppofito.

Contri aliqua fuppofitahominisfimtcxiftcn-
tia, aliqua non ; ergo homo cft ajquiuocum illis,
quia enti,& non cnti,cum fint contradidoria^ni-
hil cft vniuocum communc.

Dico,qu6d exiftere,5c nenex/fiere cum fint
extrancac naturas , vt fignificatur per terminum,
non faciuntarquiuocationemin termino.

Ad fecundum principale dico, quod hic , Ca/hr g,

eft homo , praEdicatur^_^ per accidens , quod qui- Ad ».
dem intelligitur dupHciter , vel C\c, id cft, fecun-
dum aliquid cxtraneum ; vel fic.id cft,fecundum
aliquid,cuius efte de fubiedo,non ponitclle
fimpliciterdefubiedo; & vtroquemodo crit in
propofito , nam eire hominis de C.aefarc , exrra-
neum eft ei , quod eft circ , quando pra:dicatur
fecundum. Tamcn illud efte quod dicit prardica-
tionem hominis de fuppofito fuo , codem modo
fc habet qualicumque tranfmutatibne facflacirca
cf}%,quando pracdicatur fccundum.

Similiter fccundo modo eft fccundum acci-
dens, nam effe hominis,vt dicitur dcCasfare non
nccc(Iari6,ncc fimpliciter ponit efte.

Contra hoc fequitut , Caftreftalbtu, ergo Cxfar
*/? ; ergo pcr locum a maiori fcquitur, Ciftreft
homo, ergo Cafar eft. Si enim eire accidentis, quod
eft mintis vcrum ens,ponit cire fimpliciter,mult6
magis efle fubftanrix,quod cftveriflimum elfe,
ponit elfc fimplicitcr verum.

Item , efte , vcl eft de ellentia , vel ncceflario
confequcns eftentiam cuiuflibct entis ; ergo &
hominis,cum homofignificet veram eflentiajfcd
fi vtroque modo fuerit,ad homincm fequitur eflc.
Item,in principio fecundi Poftcr.tcxt.j.dicitur,
qu6d fi eft,eft vere fcibilc,quiacft vcre qua:ribi-
Ie:crgo cft ncceflarium praedicari ejfe dc quocum-
que & per fc;ergo fequitur ad quodlibet.

Itcm, in codem fccundo , non contingit fcire
9i«V^/,ignorantem y?f/?; fed fcicns hominem
definitiuc,vcl qu6d Genus praidicaturdc ipfo,fcit
cjHideft: ergo oportet prxfcirc7?<f/?:ergofequitur
ficft animal,quod eft.

Ad primum dico,qu6d fecundum neutrum in- y.

tcllcdum, praedicatum pndicaturhicfj^fecun-
dum accidens, C^far eftalbm , quia accidens rea-
le, fiue per acsidens cuiufmodi eft album , nulli

fubiedo

Qu^ftioVIlI.

195

fnbiedo incft.nifi exiftenti ; ergo eius eiredc fub-
icAo ncccilario ponit edeabfohitc. Cum proba-
tur confcquentia , quia ellb fubftantizcft vcrius;
vcrum cft , cire fubftantia: exiftcntis, fcd elTc fpc-
cificatum pct fubftantiam non eft verius e(T'e, hoc
cft, cHc exiftcrc, quam eire fpecificatum per acci-
dcns ; ejfe cnim quando prsdicatur tcrtium, pra:-
dicat vnioncm cxtrcmorum , qua: neceiraria eft
fubftancix ad fubftantiam , fine exiftentia extre-
morum,non autcm accidcntis ad fubftantiain
nonexiftcntcm.

Ad aliud,maior eft vera de ejfe , vt fcilicet exi-
ftit , & fic non ponitur praedicari dc Casfarc , fcd
Vt intelligitur,& fic ei exislere extxtanetiixxt.

Ad aliuddico, quod Jtefi, vt fumitur 2. Poft.
non cft pro cxiftcrc,fcd pro ens, 8c habens eften-
tiam , vt ens eft nomen , oportet fcire aliquid ef-
fentiam habere priufquam fcire cllentiam , quia
& primum pcrtinet ad quajftionem Jiejt} fecun-
dum ad tjuid eji.

Si autem audoritas intelligitur de exiftere,
hocnon eft nifi aptitudinaliter. Nihil enim ha-
bet ellcntiam , nifi quod apium natum eft exiftc-
re : manifcftum eft autem, quod potcft fciri quid
cft vox , licct nefciatur aliquam voccm a6tu exi-
ftefc,putacum aliquis nihil audit z6tu.
10, Ad tertium principale dico, quod mortuum , &

Ady vimm polfunt adualiter fumi , vcl aptitudinali-

tcr. Primo modo funt accidentia elTentis homi-
nisjfignificatae pet hocnomen homoy & fic poteft
conccdi , quod Cxfar non eft homo viuus , fcd
mortuus ; quia merumm illo modo non dimi-
nuit ab homine , nec infert non hominem;
nam diminutio alicuius per aliud, ficut oppofitio
intcr illa, debct cfte ratione fignificatorum: Ao/wtf
autem non includit infuo fignificato oppofitum
mortui hoc modo fumpti , icd fi fumantur hacc
aptitudinalitcr, fort^ fic funt diff^ercntiae in gc-
ncre Subftantiac , exdcmiHh animatum,&inani-
matumydc fic mortuum diminuit ab homine,&
hic cft falfa, Cttjarejl homo mortuw , ha:c autem
vcra, CAfareJthomo viuM, nec fcquitur ; ergo viuit,
ficut nec fcquitur,(f/? riJihilis,ergo ridet.

Cum probatur qu6d Cacfar cft homo mor-
tuus,quia fuit homo, pro\t fuit dicit aftum com-
pletum , & terminatum , nego hoc , fi fuit prae-
dicatur tertium adiacens : non cnim terminatum
eft ih eo eirc hominem , cum adhuc fit homo.
Si zatem fuit praidicet fecundAm adiacens, tunc
potcft concedi , quod ipfe fuit homo , quia inco
exiftereeft terminatum , vfus tamen cft concedi
hanc propofitionem , Citjir fuit homo , ^ non eft,
quia vfualiter magis fcrtur intellcaus adexiften-
tiam , quam ad non cxiftentiam. Et dc Cacfarc
non eft vcriun, quod eft homo exiftens, fed fuit,
cum homode fui ilgnificato non impottet homi-
ncm cxiftentem , vndc in multis fignificatio fcr-
monis repugnat vfui , &: cconuerso.

Ad fccundum patct,qualitcr fcquitur,*/? viutu,
ergo viuit , di\i\nii\o prsdida patet in fimili de
bipedcquo frequenter vtitur Ariftoteles pro dif-
fcreniia eflcntiali hominis , cum tamcn dicat in
5. Topicorum , cap. i. cap. 1 j.Non ejt emnis ho~
mo hahens dnos pedes : ergo fecundum aptitudi-
nem cft differcntia hominis , vel ad minus noa
dicitur deomni homincfecundumadum.

Contra hoc , ii\ Catfar non viuit , & viucrc vi-
ucntibus eft eirc, 1. dc Anima , contcxt. }t. crgo
non cft , & fi ndn cft ; ergo non cft cns : f//?cnira
quando pra:dicac fccundum adiacens > pczdicac

qucd in fc cft , & fi non cft cns ; ergo non cft ho-
mo , pcr locum a fupcriori ad infciius ncg.indo.
Ad iftud , concedcnda cft hxc propolitio : C<-
f,rnon wuit , & ha-c fimilitcr , Ca/ar mti tji , lo-
quendo de circcxiftcic , & vUctiai ; er£o non cjt
exiflens , quia illud ens prxdicatur ^erej/e , qiun-
do pracdicat fccundum adiaccns:fcd ens lumptum
proexiftentenon cft fupcrius ad homincm.Vr.dc
lolct antiquitus dici , quod ens potcft cllc Partici-
pium , vcl Nomcn^fw/ Participium fignificat Ens petrfl ef.
idem, quod exiitens, quia icnet fignificatum vcr- ^' /""'"^•t"^»
bi , a quo dcfccndit ; ent Nomcn fortc fignificat
hahens ejfentiam , illuddiuiditur in dcccm Ccne-
ra , &: fic concedendum cft , quod Ctjar eji ens ,\q-
qucndo non dc cntcquod cft Participium.

Ad quartum , tranfmutatio non cadit circa 1 1»
rcm , nifi fccundiim quod exiftit ; fic autem non ^^ 4-
habet rationcm fuppofiti , fcd vt concipitur apud
intcUe(ium , pcr modum non dicibilcm de plu-
ribus. Vultcrgo audboritas ,qu6d rcs fccundum
quod. exiftit in tranfmutatione fubftantiali , non
habeat forraam,quam priiJs habuit : fed ex hoc
nonfequitur ,qu6dpriiis fuerit fuppofitum ali-
cuius communis , & nunc non clfct eius fuppofi-
tum , quiacirca illud nuUa fada cft tranfmutatio
fubftantialis. IntcUigitur ergo au(^oritas tantiim
de re , qu« per fe tranfmutatur, qu« eft res , vt
exiftens.

Ad quintum , fi concedatur omnem minorem Ad j.
in vniformi de contingenti clle impoflibilero, ni-
hiljcontra Ariftotelem , quia non eo minus cHet
forma fyilogiftica bona , quam docct Ariftotc-
les. Vel fi fit aliquod fuppofitum in potentia ad
formam termini, quod non cft pcr fe fuppofinun
tcrmini,tale fuppofitum potcft fumi fub , & cftet
minorvcra.

Ad fextum,qualiter illud di£lum in lib.Prjcdi-
camentorum fit intelligcndum, diftu ibi cft, q. 4.

Ad aliam quaeftionem concedendae funt omnes n^
tales, C^Jareft Ct.Jar, Homo eft homo, propxer ratio- Ctnelufe rt.
nes prius fa6tas. Ad altcram partcmquxftionis, ^onftu» ad
quarum vna,fcilicct illa,quae cft dcfyllogifmo cx ?"'</?"•"'»»
oppofitis, poteft rcduci adfolutione ptaecedcntis "'•'"' ""•
quaeftionis,fic fcilicct quia in i.Prioiudicit Airi-
ftotelcs qu6d non tantii eft fyllogifmus ex oppo-
fitis,vbi aliquid affirmatur, & negatut de eodtm
fimpliciter : fcd & vbi aliquid aftirmatur de fupe-
riori vniuerfaliter , & negatur idem ab inferiori»
vcl e conucrfo:& cxemplificat in quarto fccundz
f\c,omnis Mjciplina eftftudioJa,non omnis medicina cft
ftudiofa ; fimiliter in propofito elfct hic fyllogil-
mus cx oppofitis , omne animal eft alhum , ncn omnit
homo eft albtu,&c (e(\\iit\it,ergo no omntt homo eftani'
mal;ergo haec conclufioimpoflibilis,ctiam homi-
ne nonexiftcnte; quianon eo minus cft fyllogif.
mus ex oppofitis ; crgo eius oppofita eft necclla-
ria. Si dicitur exiftere toMere rationcm infcrioris
ab hominc refpcftuanimalis, fequirur, quod illa
ratio fibi infuit fccundiim qu6d exiftebat , vel ad
minus qu6d dependcbat ab exiftentia rei , & per
confcqucns non erat illa ratio fimplicitcr ab ope-
rationcinjelledus:intellcdhis cnim in fua opcra-
tionc non dependet ab exiftentia rei, cum & de-
finitiones , & demonftrationcs fiant dc non exi-
ftentibus , mult6 magis non exiftcntibuspotcft
attribuerc intentioncs fecundas, qux omnino ab
intelleducaufantur. » sc

Confirmatur illa ratio , quae fiebat a,d primam
quzftione deptrfi, per hoc, qu6d non cxiftentiii
iuuc definitiones ; crgo nullo hotnine cxiftcnte.

poted

196

Super Pr^dicamenta

15

potcft habere homo definitionem,& in illa ponc-
retur animal 3 ergo per fc praedicatur dc hominc.
Adminus homopotefthabcrc per fc definitio-
nem exprimentem, quid dicitur per nomen, & m
illa neccirario ppneretur animal , cum fit de fig-
nificato nominis , quia nomcn fcmpcr fignin-
cat idem.

Ad primum argumentum diftum eft in quz-

ftioncpra:cedcnti, quaiiter hic prjedicatur <;^ fc-

frlncip»lin ^. cundumaccidcns.

fr*fintit. Ad fecundum concedantur propofitioncs,quz

,«wnw fcquutitur, fcilicet, Cdfareji homo , & confimiles,

ficut prius conceflac funt.

Ad tertium dici poteft, quod ficut rcs fe habet
ad clfc, fic oportet ad vcritatem talis propofitio-
nis elfe vnionem in rc talcm , qualis fignificatur
in fermone. Narura aute fignificata per hoc,quod
cft Ct,Jar , eft ens per intellcdum , alioquin in-
telledus dc co non facerct compofitioncm,& fic
eft compofitio eiufdcm cxiftentis apud intellc-
d:um cum fcipfo , & tah's compofitio fufticit ad
veritatem,vbi res non eft exiftens,vt patet in iftis,
iciMcct, Chimitra eft ChimAra,Nonem efimnens.
T4. Ad primum argumentum iliius qu^ftionis,

Aiarntimm- qua: eft de vniuocatione termini communis,quod
'* I- J- oftendit terminum non e(fe vniuocum:patct quod

€ns,vi ens cft Nomen,non eft ^quiuocum ad iilud
quod exiftit , & ad illud quod non cxiftit , licet
fortef«J fecundum qu6deft|Participium fitxqni-
uocum ad illa , fed ens vt eft Participium non eft
fuperius ad hominem.

Ad aiiud iam concclfum eft communc przdi-
cari de fuppofito per hoc verbum efi.

Ad tertium, enti, & non enti, &c,fi intclh'ga-

tur de iftis fccundum qu'6d habent rationem con-

tradidoriorum , fic fortc nihil eft eisvniuocum.

Et (\ arguatuf vltcriias, Socrates eft cxiftcSjCasfar

non cft exiftensrergo cis non eft ah'quid vniuocu,

, cft fallacia Accidentis , quia medium eft extra-

neum vni extrcmo , inquantum comparatur'ad

aliud. Quia duobus fuppofitis, quorum aUerum

exiftcns eft , altcrum non , aliquid eft eis vniuo-

cum , inquantum includunt pcr fc aliquid idem,

fed accidit vni cire exiftens, & altcri eftc non exi-

ftens, quia fccundum ifta accidentia eis non con-

uenit aliquid commune tale. Qiiod aotem forma

arguendi nihil valeat , patet in fimili , arguendo

fic : Albo, & non albo nihil cft commune vniuo-

cum , cum fint contradidtoria , ifte homo eft al-

bus, & illc non eft albus : ergo ifti homini, & illi

nihil eft v^iiuocum ; non valct confequentia,quia

hoc pracdicatum , nen habere alitjHtd vniuocHm iftis

ineft rationc affirmationis , & negationis : ficut

& hoc quod eft , centradiQoria ejje yic non ratio-

nc eorum , quac fi.ibfunt formx , & in minori fu-

muntur fub illa , quae fubfunt iftis formis. Cijm

oftc;iditur illa propofitio cnti , & non cnti nihil

cft vniuocum , pcr hoc quod non omnibus cnti-

bus cft aliquid commune vniuocum;ncganda cft

confequentia , quia nihil idcm conceptum apud

intelledum, includitur in conceptuomnium cn-

tium, fed aliquid idem conceptum apiid intcllc-

dum,poteft eftc de intclledlu eius,cui accidit exi-

ftere,& cius,cui accidit non exiftcre.

T f . Aliter poteft dici ad tcrtiam quatftionem illa-

AU* frluti» rumtrium,fuftinendo ea,quacdicuntur adpracce-

^^uijt.7. dentes qua:ftioncs duas ; fcilicct quod fuppofita

tamexiftentia , quam non cxiftentia fint fimpli-

citer fuppofita tcrmini communis , & vniuo-

cc. £c adhuc fecundum aiiquos uon oportet

concedere commune pracdicari dc his , & deillis
verc , cum hoc vcrbo^, quia fimplicitcr fuppo-
fita funt vniuocc,quscumque includunt eandem
rationem termini,fecundiimquamcumque diffe-
rcntiam temporis;quia fignificatum termini nul-
lam diff^ercnriam tcmporis fibi determinat. Po-
teft ergo ftare cum vniuocatione,qu6d homo ptx-
dicctur de Antichrifto cum fore,8c de Caefarc cum
fuifie , quia illa non variant fignificatum termini.
Et hoc fortc intcllcxerunt , qui dixerunt illa eltc
fuppofita diucrfae appcllationis , quia non codcm
modo appellantur a commnni,Iicf t forte partici-
pent idem fignificatum commum's.

Ad rationcs quac funt contra vniuocationem.
Ad primam poteftdici,qu6d fuppofitum exiftens,
& non exiftens, vniuocantur in entCjquia ens fe-
cundiim vnum fignificatum dicitur dc eis,fed non
cum hoc vcrbo efi.

Ad fccundum conceditur, qu6d prscdicatio
coramunis de quocumquc fuppofito efteflentia-
lis , non tamen omncm pracdicationem eflentia-
lem eife vcramcum hoc verbo efi,fed fufficit
cum quocumquc verbo cuiufcumque difFercn-
tis temporis.

Ad tertium dicatur ficut pri^s dicftum eft.

Ad argumenta probantia hanc efte veram, Cx-
fkrefihomo. Ad primum dicitur , qu6d ha:c con-
fequentia non valct , Cafkrcurrit, ergo hemo currit,
quianuncnonapplellatur Cttfar ab hominecum
verbo de praefenti , fed fequitur , C<tfarcurrit pro
tempore pro quo appellabatur ab homine ; ergo
homo currit , & pro tcmpore iilo , pro quo appcl-
labatur at homine cum vcrbo de prasfenti fcquc-
batur , Cifar currit , ergo hemo eurrit , nunc au-
tcm non.

Ad aliud didum Ariftotclis,eft intelligenduin
dc compofitione fignificati pcrverbum cuiuf-
cumquc difterentiae temporis.

Adafiud negatur haec confequentia, C<«/Sr<^
C<tfar,ergo Cafarefihomo. fcquebatur autcm quan-
do Cjefar appcllabatur ab homine cum verbo dc
prsfenti,&c.

Qjf ^ s T I o IX.

Vtrum terminm communu Juppojtttti

yerbo de prajentiifupponat tantum

pro prafentibuj.

Fonfeca lih. 8. esf. lo. Yidc citandos j«*/l. g. t. tferis
Periher.

QVod fic vidctur , quia aliter hxc cftct vcra,
all>ttmefinigrHm,8c ifta ,fedens potefi amhu-
lare in fcnfu compofitionis , quia poftet habere
hanc caufam vcritatis , tptedfHit alhum efi nigrum,
fi fubiedum poffit ftare pro practerito : & fimi-
liter de alio excmplo hacc eft poffibilis , fidens
amhtdat , qnia fedens qui fuit , ambulat , modo
illa eft falfa , albHm efi nigrum. Tum , quia ex
ifta , album efi mgrum, fequitur , qu6d album non
cftalbum , & contradidoria illius, (ciiictt omne
ati>um efi album , cft vera , quia idem pr«dicatur
de eodem; ergo duo contradidoria funt fimul
vera.Tum,quia propofitiones dc praedicatis con-
trariis eftent fimul vcrae,hafc, fcilicet albumefial-
bttm,Sc album efinigrum.Dt rcliquo dicit Aciftote-
les,qtt6d fenfus compofitionis cftfalfus.

Item,

Adurgumtt*

Ad ar^umen-
ta pro f»rt»

iiffum»(iua

5.7.

I.

Argument*
fre parte »f'
firmatiuih

Qu^flio X.

Item,przdicatum in tali propodtione reftrin-
girur ad ftandiim tantum pro his quae funt ; crgo
& fubicdum.Probatioconfequcntix, quia alitet
non poflTct crtc conucrfio , fiuc figura di<5tionis.
Probatioantcccdcntis.Tum ficdiccndo,B eft:res
vcrbi eft pracdicatura , appofito autcm A, faciet
vnum cum rc vcrbi,quod idcm eftet ifti, B,eflens
ji.y\>i prxdicatum rcftringiturper «wfpccificans
ipfum. Tum quia aliter non fcqucrctur , hom$ eft
Mlbtu y ergo bomo fff. Probatio , quia fi alhHm \.
partcpra:dicati potcft ftarc pro co quodcxiftir,
& pro eoquod non exiftit, indifFcrcnter, fccun-
dum quod ^txdic3HaT;ergo /ecunditM ^uod pr^eiica-
tur indiftlerentcr fe habct ad cxiftcre , & non exi-
ftere ; ergo fecundum quud prxdicatur, neutrum
ponit:& pari ratione eftet confequentia in omni-
bus neganda , a coniundlis ad diuifa , vt vidcrur,
qaia vtrobique prxdicarctur effe fccundum acci-
dcns:ergo fruftra doccretur in i. Pcrihermenias,
in'quibus tenet,&: in quibus non,

Itcm , compofitio non intclligitur fine cxtre-
mis , pcr Ariftotclem in finc cap.de Verbo ; ergo
pro eodem tcmporc intelligitur compofitio &c
cxtrcma:crgo vtrunque extrcmum reftringitur ad
iilud tempus,quod compofitiomenfurat.

Item.compofitio eft forma cxtreraotum , for-

ma vero eft principium intclligendi aliquid fc-

cundumehisrationcm : crgo cxtremaiutelligun-

tur fccundum rationem compofitionis.

Z. Ad oppofitum, fi in illa de prxfenti tantum fta-

ArgHmintM rct pro prxfcntibus, duo contradidloria cilcnt fi-

pro p»rtt nt- ninl falfa. Probatio confcqucntix, ponatur, nul-

' '**■ lum hominem efte , hzc eft falfa , omnis homo eft,

& i\\z,4li(jMis homononeft , fi fubicdbum ftct pro

exiftente tantum; quia fignificatut aliquishomo,

qui eft.non efte,

Item , fequeretur , fi fuDicdum tantum ftarct
pro prxfentibus, quod omacs talcscflent falfx,
domtt4 fitjiomo generatHr; quiafcqueretur illud fic-
ri quod cft , quod falfum eft ; quia ficrieft via a
non edc ad e(Ie,& pcr confequcns quod nunc eft,
nunc non fit. Si autem omnes ralcs falfa: cirent,
icqueretur.quod omncsiftx cirentfalfz,<^o»»/«<r/?
ftiils, Homo eftgeneratiu ; quia fieti & fadtum eftc
funt eadcm,& ita hxc propofitio efTet vera,^fV-
(juid eft,eft nonfallnrn.

Item Cei]ui\.ur,^ntichrif}ui currit ,ergo homo cur-
rit, quia minor fubintellcda , virtute cuius tcnet
confcquentia,eft ncceiTaria,ficut didum cft;ergo
homo in confcquente potcft ftare pio uintichrifio;
ergo pro co quod non cxiftit. Itcm,tcrminus pri-
mo fupponit fuum fignificatum in omni propo-
fitione,& non pro fuppofito.nifi quia fuppofitum
eft idcm fignificato.alioquin nulla vniucrfalis cf-
fct vera ; ergoxqualitcr fupponit pto fuppofitis,
qux xqualitcr fc habent ad fignificatum commu-
nis:fed huiufmodi funt tam cxiftcntia,quam non
cxiftcntia , ficut prius oitcnfum eft;ergo pto om-
nibus fit aequaliter fuppofitio.
3 . Itcm,qu6d non ztCtetar virtute verbi, proba-

tio, tum quia illud , quod diftat'ab aliquo in ora-
tione, nonimmutat aliquid realecircaaliud di-
ftans ,quia omnccontrahensrcalccadct in idcm
extremum cum contrailo ccrto,aIiter harc poflet
efle vera, homotftmortum ; quia fi illud quod eft k
partc prxdicati.poflct contrahcrc fubicilum rea-
liter;crgo illud quod cft i partc pradicati, poflct
diminucre fubic€lum , quo ad propofitum enim
non cft diffcrentia de detcrminationc conrrahcn-
te,& diminucnte: ftarer crgo homc hic in fubicdo
Scotioper. Tem. I.

197

pro homine diminuto per mitrtufm, & ita hzc et-
inm yeii,homoeftmortuni,iLd quamfcquirur, pet
Ariftotclcm, ergo homo eft non homo , quja mertuum
per ipfum 2. Perihcrm. includit oppofitum ho-
niinis , ad quod fcquitur contradidio , ergo duo
contradidoria abfolutc fincdctcnninatione,vt
fignificantur pec hsec nomina.hemo , Scnonhome,
pratdicarentur dc fe inuicem. Qu6dfihzc funt
inconuenientia , fequitur , qu6d illud qaod eft a
partc vnius cxtremi.non poflet contrahereillud,
quod eft a parte alterius extrcmi ; fcd cdmpofitio
fc tenet cx parte prxdicati , vt dicetur poft .• ergo
tcmpus quod eft circa compofitioncm , non po-
tcft rcftringere fubieftum. Tum quia contingic
inteiligere atflum menfuratum tcmporc prxfenti,
inclfclubiciSlo pro fuppofito , quod fuit , vel pro
omnibus qux fuerunt, funt , & erunt , fecundum
intelle6tum,licct fit falfum; crgo & contingit fi-
gnificare hoc : fed impoflibilc eft fignificare hoc,
fi tempus prxfcns circa prxdicatum faccrcr fub-
ieftum tantum ftare profuppofitis qnx funt:ergo
illa hypothefis interimit finem fcrmonis , qui cft
vt per cum poflit oranis intcllcdus,vel conceptus
meniis fignificari.

Q^ >E S T I O X.

Vtrum in ^ro^ofitione de praterito fiet
fuhieSium tantum proillfiqitafite-
runt^C^ dejuturo tantumpro
iUt4 qui erunt.

Occam i.part.L»g cap.y.Iotifcalili.t. Inftlt.eaf.^6. ^ 37.
Rodriguez lib, 1 . Dial.e. 1 o.Dodilor lib. i . erinr.q. i S.

QVod fic,pcr illas duas rationes fadlas ad prq- '•

cedcntcm quxftionem de compofitione. Ariumtnt»

Itcm fcqaitur,^oTO0 <juifuit,fuit ; ergo hot/iofuit, /*'/""■" "'"
quia oppofitum Confcquentis,quod ek,nuUui ho-
rnofuit , non potcft ftare cum Anteccdentc , cum
rcpugnct implicationi : fed illud Confcquens cft
(A(\im,nulltu «]uifiiit,fuit ; ergo cius contradido-
ria vcra ; ergo anteccdcns cx quo fequitur. Eo-
dem modo arguitur de futuro.

Itcm, nifi fubicdtum ftaretin illa de prxrerito,
pro illis qux fuecunt , harc propofitio,/jew»/«»>,
cfletfalfa, pofito, quod omncs nuucexifteutes
eflcnt in primo inftanti fui efle,& multi alij prx-
ceflifltnt eos , & fi illa cflct falfa , tunc hxc eflct
veti,nulluf homo fuit;etgo fequiiur, nuUm homo <jtii
fuittfuit , quiaoppofitum Confcquentis non po-
teft ftarc cum Anreccdente: fed iftud Confcqucns
eft (d.\(am,nuUi44 homotjitifuit,fitit : crgo eius con- ^

tradi(5toria eft vcra ; ergo & antccedcns , ex quo
fequitur.ccgo contradidoria vcra.

Dux vltims rationcs tantummodo probant,
quod fubicdlum ftet pro prztcritis & futuris,non
quod cantum pro illis. Et ad idcm cft fccunda ra-
tio fadU ad pcimam pactem pczccdcntis quz-
ftioms.

Ad pppofitum,qu6d non tantum pcobant duc ^* i
vltimz cationes ad oppofitum pcxcedentis qux- ■''/•*«»/«
ftionis. %^-'"-

Item , fi pofTet ftare illa de pcxterito pro prz-
tecitis , illa cfTct veca , albMmfint ttigrum : ergo &
fua de prxfcnti aliquando fuiflct vera , quod fal-
funi eft , cum przdicetur oppofitum dc op-
pofito.

O dVifi

19 8 Super Lib. I. Perihermen ias

pT» p*rt* 7H-
f9tm.

1.

jlrgumtttt*
fro paHt af-
firni»titl».

rtJponfiuM Md
f.9.& 10.

Conelu^o
finttpi.

Qjf JBST I Q XI.

TJtrum itt omni ffofofitione , in qua non
adStur termino communi diquodcon-
trahens immediatum, dijlrihuatur ter-
mintu communufro quibufcunque eiw
fuffojitujimpliciter,

QV6d non vi(letur,quia tunc maiore exiften<
te de inefTe vt nunc , & rninori de contin-
genti.eflct fyllogifmns vtilis , imm^,vt videtur,
regulatus ; quia pro qnocunque fuppofito acci-
peretur-medium in minQri,virtute contingentiae,
pro eodem didribuetur in maiori.Confequens eft
falfum,& contra Ariftotelcm i .Priorum.

Item,in hac acceptionej^Mi (T^, aut ftat fubie-
(k\xm in illa pro omnibus per fe fuppontis,& tunc
quxlibct de contingenti, & quaelibet dc inefte^in
qua imponitur,eft impoflibilis; ciim nuUus adlus
poflit idenj contingenter incftc fuppoiitis cuiuf-
cunqnc diffcrentia; temporis. Aut tantum pro
cxiftentibus, Sc tunc cum in fua de incfre ftet pro
pmnibus fuis fuppoHtiStper poiitum poterit vni-
ucrfalis de contingcnti eftc vcra; & tamen fua de
inetreimpoffibilis.

Itcm,maiorecxiftcntcde necefrario,& minori
jJecontingcnti, eftct fyllogifmns rcgulatus , quia
quatcunque fumuntur fub in minori,pro illis fic-
rct diftributio inmaiore.

Item,ad hoc funt omnes ration(s,qux probanr,
qu6d terminus communis ftet in aliqua propofi-
tione tantum pto fuppoHtis vnius difterentia:
tcmporis, qui npn diftribuituc ni(i pro illis , pro
quibus fupponit.

Adoppofitum, fequitur,«mBfcf AoOTor«mV;#>'^^
Citfar cttrritXimiliK^ {ic,omnit homq CMrret:erga C^-
fir curret , Sciti quocunquc fuppoHto cuiiiflibet
difFccentiae temporisjergo commune refpcdu cii-
iufcunqucprxdicati diftribuitur pro quibufcun-
quc fuppoHtis. Omnes ha: cohfequcntiz patent;
quia minores de prxfenti , per quas illx confe-
quentia: teducuntur in fyllogifmos, funt necefta^
riaervt patet ex praedidlis.

Item,vniuocam multis , figno fibi additofup-
ponitur pro multis; fed tcrminus communis vni-
uocus eti ad qu^cuque fuppofira,vt patet cx didis.
Item, pro omni eo fit diitributio in vniuerfali,
quod potcft fumi fub,per tiici de omni, huiufmodi
func qnzcunque fuppofita,vt prxdiftum eft;qui^
omnia fant fimilitpr fuppofita termini.

Ad duas primas quaeftiones dicendum, qn^d
terminus CQtntnunis in quacunque propofitione,
fiue dc pr«fcnti,fiue de praeterito.fiue de fututo,
fiipponit prp quibufcunque fuppofitis , fiuc exi-
ftentibus.fiucnon exiftentibus , fiuequandonon
additui fibi immediat^ detcrminatio aliquacon-
tiahens ad fuppofita vnius difFerentisc temporis,
Exiuxtahoc confequenter eft dicendumad 3.
q. quod tcrminus pro omnibus diftribuitur in
quaciiquepropofitione, inqua abfolutc fumitur.
quod patet; quia quodcUnque fuppofitum infert
fuum commune,refpedu cuiufcunque przdicati,
& infertuiex fuo communi diftributojquia vtro-
bique minor intelle&a , inqua fcilicet communc
prxdicatur dc fuo fuppofito cum hoc vetbo f/?,
eft neceflaria^ergo communcpro quocunque fup-
pofito fupponit,& diftribuitur.Caufa autem prs-

cipu^ eft,quia communc quando non fpe^ificatuc
per aliquid immediatc additum,fupponit abfolu-
tefuum fignificatiim ; etgo aequalitet pro omni-
bus,quaezqualiterfe habcntad fuum fignificatii.
Huiufmodi funt lam exiftentia, quamnonexi-
ftcntia:ergo pro omnibus fupponit aequaliter , &
per confequens diftribuitur,nec aliquod praedica-
tumipfum contrahit, vt oftcnfum eft inoppo-
nendo , quia contrahens , & contraAum rendunc
in idem exiremum ; & quia conuenir intelligere
przdicarum,fumptUTn fubquacunque ratione,in-
cflc fubiedlo , pro fuppofitis cuiufcunque difFc-
rcntix temporis.vcl pro omnibus fimul ; ergo fi-
gnificareiergo prxdicatum nuUanj rationem fup-
ponendi tribuit fubieiflo.

Ad priraam rationera primx quxftionis no- 4,
tandum, quod formz accidentalis, fignificatz in Adprimum
concreio,ahud eft fuppofitum, aliud cft fubiedii; t'i^-T^-
quia commune eft idein efrentialiter fuo fuppqfir
to , fed non fuo fubietSlo : licct eigo conccdatur,
terminum communem pofle ftare pio fuppofiti?
exiftcntibus,& non exiftentibqs , non tamcn hoc
conceditar dc fubie^lo , quod aliquando habuic
formam, & per confcquens hzc non cft vera , al-
bumeftnirrum. Licet enim fubieftum quod ali-
quando niit album , nunc fit nigruni , non tamcn
fuppofitum albi , quod fuit aliquando album , cft
nigrum; quia de ifto fuppofito ctiam quando non
cxiftit.prxdicatui fuum communc, cum hoc vcr-
bo f/? , & pcr confcquens oppofitum fui commur
nis pro nullo tempoie vcie pizdicatur de ipfo.
Per hocpatct ad aliud exemplum. Qui cnini di-
cunt tales piopofitioncs , inqnibus fubiiciufitur
concreta , effe diftinguendas fecundum compofi-
tionetn, & diuifioncm, non intelligunt qnod fi-
gnificatum communis,vel eius per fc fuppofitum,
poflit accipi pro eodem tempore,vel pro diuerfo,
curn praedicitol; fed hocintelligunt de fubicdlo
formae accidentalis , & itahzc cftfalfain fcnfu
compofnotjetiens potejt amhulare , pro quocunque
fuppofito per fe fupponat/(f.i/w , & fitniliter pro
fubie(^o , ctira intelligitur informari forma pof^
feffionis pro illo tempore, pro quo piaedicatum
fibi vnitur,

Contra hoc,nigrum, &album , quod fuit ; lo- j.

quendo de fuppofito przterito albi , pofTunt dici
de eodem fubie<5lo : ^rgo vnum dc altero poteft
prxdicari.Antecedcns patet,quia vcrum eft dice-
redeilIoqu6d eftalbumquod fuit,&quodeft
nigrum.Primum patet,quiafequitur,y/y»/r alhum,
trgo efi album ^uodfuit.

Ad illud dici poteft.quod album quod fuit.lo-
quendo de per fe fuppofito albi,non dicitur nunc
de illo quod heri fuit album.fed dicitur de co pro
prjeterito,& ex altcra de pr{etcrito,& ex altera de
pracfenti,non fequitur conclufiodc pr^fenti;ergo
non fequitur h?c,qu6d albii pr^ terituin fit nigrii.

Ad probationem negJtur haec confequentia,
N^enfuit album ; ergo hoc efi album tjuod fuit. Non
cnim fequitur, fi fuppofitum albi dicatur de fub-
iedoctim^»V, quod dicatur de co cijm eH ; ilhid
cnim prxteritum fuppofitum non cft exiftens,
fubiedum eft exiftens : non exiftens autcm non
poteft przdicari de exiftente. Si etiamarguitur,
Gluod fitit alhum efi nigrum , ergo aH>um efi nigrum.
Antecedens eft diftinguendum , quia aut ly tjued,
refert fubiedbum albi , & tunc confcquentia non
valct , quia album non ftat pro fubiedto praeteri-
to, fcd magis cft figura diftionis, commutando
^uid in <Jttale ; aut fi ly (^uod , referat fuppofitum

albi.

/,

Qjj^ftio XI.

199

Ai

Aiy

tlbi.tunc confcqucntia bona eft , tnteccdcns au-
tem falfum.

Contta,faltcm videtar<ju6d hic non pratdice-
tut contiarium dc comtziio ,^tud fiiitMlbHmyefi
«if>-«M,quia album quod fuit,&: nigrum quod cft,
non contrariatur.ncc pari rationc vnquam poill-
bilc erit praedicari contrarium de contrario.

Ad hoc dicitur,qu6d album quod fuit.loquen-
do dc pcr fe fuppoHto albi , inquancum includic
dc per fe formam fui communis,contrariatur ni-
gro,& fubillarationefupponiturper fuum com-
mune, Sc tanta eft ibi contrarictas , quanta intcr
album quod cft,& nigrum.Similiter ad illam ,/?•
dens amhHlattpztct quod no eft vcra,quia fuppod-
tum przteritum, vcl futurum fcdionis nunquam
cft ambulans: qui autcm ponit talem propofitio-
nem /edtm potcjl amhulare , cffe diftingucndam fe-
cundum compofiiionem.&diuifionem, non po-
uit hoc k parte fuppoHti , fed fubiedi : pro quo>
canque enim fuppofito fumantur extrema, eft
fenfus compofitus & falfus ,quia fuppofitum cu-
iufcunque temporis cx vna parte non potcft vniri
cuicunque fuppoHto cx alia parte.

Ad fecundam potcft dici,qu6d xqualiter & in«
difterent^r ftat przdicatum in propoiltione, iicuc
&rubie(5bum,quia confimilis ratio probac vtrun-
quciconuenit enim intclligere przdicatum pro
quibufcunque fuppotitis , ^ue omnibuSjHue ali-
quibus,& attribuitur fubic6to,pro quibufcunque
fuppoiitis fubie£ki,nue omnibuSiHue pluribus, &
hoc mcdiante quacunque compofitionc ; ergo
conuenit fignificare: ergo quicunque compofi-
tionuUam determinationcm ponit pro fuppofi-
tis circa extrcma,ncc circa przdicatum, ncc circa
rubic(Stum , cum przdicatur oppofitum dc oppo-
/ito.

Dicendumad primam probationcm, qu6d rcs
vcrbi.pofito quod cftct pars przdicati,quando efi
przdtcat tcrtiumadiaccns,adhue illa non fpccifi-
cat illud quod fubfcquituripfum,fedc conuerfo,
vt bic,omnu homo efi animal,Ciens fit pars przdica-
ti,illud non fpecificat animal ad ftandum pro exi-
ftentibus tantum:fed <(mW/ fpecificat illud; quia
quando e/} przdicat tertium adiacens,adhuc prz-
dicat quod in alio eft •, nunc autcm ens fpecifica-
tum pct animal , ita elt indifFerens ad fuppofita,
ficut 4niW/ ; vcl fortc (vt videtur p6ft) rcs verbi
non eftparsprzdicati.

Ad fecundam probationem , conccifo qu6d
nunquam ab ejfe przdicato terrio, fcquaturfj^
przdicatum fccundo , faltem quando in antccc-
dente fpccificaturir^per terminum nominalem:
iwn fcquitur ex hoc , quod fruftra determinet
Ariftoteies in 2. Periherm. capit. 1. a quibus
coniundis tcnet confcquentia ad diuifa,& iqui-
bus non ; quia in aliis coniundlis ab ejfe quando-
que fequitur diuifim : vt , Ifle eft homo cHtrens-.erg»
iffe eflhomo ; in aliis ver6 non,vt , Ifle eflbonm ci-
tbaraedtu , ergo efl bonu* ; & illud eft magis ibi ad
propofitum Ariftotclcs quam dc(r^.diciturenim
ibi in litera : Quare in tjHantifcHnejHe pradicatu ne-
«jHe contrarietas aliijHa, ant nHlla oppojitio ineft ,fide-
finitiones frro nominibiii reddantnr , & ficHndim fe
pradicantHr , ^ non ficHnditm accidens , id eft , non
recundum aliquod exrraneum fuz rationi pro-
priz. In his etiam fimpliciter verum eft di-
cere,vbi nulla fit mentio fpecialis de ej/e , 8c
rpecificatuc magis de aliis przdicacis compo-
iitis.

Ad tertimm concedendum cft , qu6d cxtrema
Scoti oper. Tom. I.

intelliguntur pro eedem tempore, pro quo com-
pofitio : fed ex hoc non fcquitur , qu6d cantiJtD
pro fuppoficis vnius temporis.

Ad quartum fimiliter poteft conccdi , quod S.

formaeft principium mtelligendi cxtrcroa-. quo Ai^.
adaliqucm modum circacxcrema ^ fcd non de
teali acceptione pro fuppofitis ; quia impofll-
bilc eft intelligcre rerminora , pro quibufcun-
que fuppofitis , fub ratione przfentialitatis,
vel przteritionis : & hoc cft quod folcc dici,
qu6d concedenda eft teftridio modalis , & non
reaiis.

Ad primura argumcncum in orpofitum dici- Adi.qutfi,
tut,qu6d pofitum cft impotfibiie, lcilicct nuUum 9f" p»''*
hominem efte. Vel alitcr quod fi fubiedum ha- "'t»''"»-
beat aliqua fuppofita cxiftentia , tantum ftat pro
illis;fi nullum, tunc ftat pro non cxiftentibus , &
tunc hzc eft vcra, alitfuii homo non eft , nec cft fcn-
fus^aliquis homo qui cft.non eft.

Contra primam refponfionem,illud pofitum Ci
fit impoiHbilc , non eft impoilibilc includens in-
CQmpoiIibilia,quia potcft concipi fine rcpugnan-
tia intelletStuum; ergo propter illud pofitum non
fequitur , contradictoria ciTe fimul falfa,quia im-
poilibilius non fequitur cx minus impoiTibili,
nec minus impoifibilc ex falfo contingente. Ex
eo enim quod poteft concipi , non fequitur illud
quod non potcft concipi fine repugnantia intcl-
le^luum; ergo contradi^loria eirc fimul falfa , fe-
quitur ex alio,fcilicet qu6d fubicdtum ponitur
ftare tantum pro exiftentibus.

Item,arguatur idem dc fingulari,quod poifibi-
le eft non elTc.

Contra fecundam refponfionem.fi homine non
cxiftcnte.fit hzc \eza.,homo nen */?,& ftet homo pro
non exiftente , tunc hzc confeqiientia eft bona,
hemo ^ni non eft,non eft,ergo homo non eft; quia cora-
mune infcrtur rcfpedu przdicati ex illo fuppofi-
to,pro quo fupponic refpcdku przdicati; ergo ea-
dcmconfequentia tenebit homine exiftente,quia
idcm crit intellcdbus Antecedcntis , & Conie-
quentis:ncc intelledus propofitionis mutabitur,
propter mutationem rei i!i exiftentia:& tunc non
nuuatur eadcm oratio a veritate in falfitatem, &
c conuerfo , quod eft conrra Ariftotelem in prc»
dicamentis cap.de Subftantia.

Ad quintam rationem in contratium rcfponde- j ©.
tur,qu6d prima probatio tantum probai fubic- Ad ^ friac
dtum non reftringi per aliquid circa compofitio- ' j"*/*>.
ncm,quia diftant ; icd ncui probat quin przdica-
tum reftringatur , quia compofitio cadit in idem
cxtremum cum ipfo.

Adfecundam probationero dicitur,qu6d con-
tingit figuificarc przdicatum inciTe fubiedo, pro-
omnibus fuppofiris ciiiufcunquc temporis , per
compofitionerode przfenri, prKterito,& futuro,
C\c,omnu homo ^ui eft,velfiut,vel erir,eft albut, & CiQ
intcliigcndoinfubicdlo toturadifiun6lumdiftri>
buitur , & ita per circumlocutionem dicitur in
aliis conceptumeireexprimendum , quando non
poteft per terminum abfolut^.

Contr^,contingit intelligere pr^dicatum iftud oUtffiOi
ineiTe eius fubie^o.pro eius per ie fuppofitis qui-
bufcunque,inquantum participant formam com>
munis,extra quorum rationem, vt fic intelligun-
tur,eft tempus,& difiundlio, &-quodhbet przter
intelledhim fui coromunis; etgo & ijgnificarc;fed
hzc non fignificatur per talem circumlocutio-
nem,plus enim fignificatur in tali difiundione 8c . • 1
i parte tempocum,quim iatelligcbatur.

O i Itcm,

200 SuperLib. L Perihermenias

ffUeSittus. Iten) , in tali pi.opo(ii:ione manet compontio

(de przfenii , Hcut in alia ; (i ergo compontio de

pr^fenti fcmpcr rcftringat extremaad fuppoiicio-

. t t^em pco prsfentibus,adhuc hoc totum , homo tjui

t- ejl,8cc. fumetur tantum pro prscfcntibus , & cric

fcnfus.omnis homo quieft,fuit,velerit,eftalbusj

nugatio eft,& crit proceftiis in infinitura. Prima

confequentia patet, quia xqualiter fubicAum eft

indifterensad^.vclj^/fjVelmVj&^qualitercom-

poHcio de prarfenti.

iy_ ADALIAM qu«ftionem dicendum con-

Canclufio fequenter , quod terminus communis in omni

mdq. fTtfttt- propofitione , quando non additur aliquod con-

H'"' irahens immediatum , diftribuitur pro quibuf-

cnnque pec fe fuppoHtis ; quare quodlibet poteft

fumi fub,per ^»rt de omni,8c quodlibet fequitar ad

diftributum pcopter rationcs praefatas , & fequi-

turexfolutionequxftionis pra:cedentis tHgnum

enim additum termino,denotat ipfum fumi vni-

« uerfaliter pro omnibus,quibus eft commune , vc

fupponic in indefinita.

J2f. Ad primum argumentum in contrarium dico,

jld i.frintt' quod fy llogifmus eft inutilis , quando maior eft

f»l*. de inellc, vc nunc;quia tunc pro aliquo temporc

vnicur mcdiu minori extremitati in minori,qu^m

pro quo maioceft veca.Minor enim decontinge-

ti poteft accipi vcra pto futuro, pro quo no opor-

tct maiorem cflc vcram, cum fufiiciac ca effe vera

pro vno tempoce.Sed quando maior eft de inefle

/impliciter,proquocunque tempore ntmincr ve-

ra,pro eodem eft maior vera, quia eft fcmper ve-

ra;idc6 neceftc eft extrema vniciin medio pro eo-

dcm rempore, non autem quando maior cft veca

de inefte,vt nunc,& noneft dcfedus propter va-

riationem (^jppofitocum,pro quibus fumiturme-

dium in maiori,& minori.

jltjl i, Ad fccundum poteft dici , qu6d nullum per fe

fuppoficum contingentcr comparaturad illud,

ciiius^eft per fe fuppoficum, fed neeeffarium^ergo

inhac acceptiofie, ^«flJ tfi B, fumitnr fubie(flum

pco omnibus per fc fuppofiti^, inquantum per fc

fuppofita.

Cum dicitur , ergo otnnis vniucrfali? de con-
tingcnti in illa acceptione cft falfa , & omriis dc
inetfc ei cocrcfpondens cft impoflibilis. Vcl hoc
pcjteft conccdi,nec propter ha:c deficit aliquid dc
a te fyUogizandi,<^uia fyllogifmus nondq^endet
» ex veritate.vcl poffibilitateptopofitionum, fed

ex neceftaria habitudine prazmifrarum ad con-
clufionem. Vel aliter poteft dici, quod licet prae-
tetitis,in quantum praeterita funt , impofEbile fic
aliquidcontingentcr incft^ , quiarefpe<Slupra:tc-
riti non eft potentia.tamen quibufcunquc fuppo-
tis communis , inquantum participanc formam
coramunis , non eft impoffibile aliquid contin-
gcnter inefte ; quia extcaneaeft eis pcaetecitio, &
caececx difterenti^ temporis,inquantum funt per
fe fuppofita communis:in alia autemacceptione,
rcilicet,^M«i contingit effiB ynon fumitur pro aliis
r.ealitet,cum in illa ijuedeft B, furaatur pro omni-
bus ; fcd in illa , (juod contingit ejfe B , fumitur pro
aliquibus fub alia ratione. Quz enim per ie fum-
ptancceftari6 comparanturad commune, fecun-
dum exiftenciam fumptam contingenter compa-
xanturad idem,quia exiftcntia accidit per fefup-
pofiro:& fecundvnn illam ratipnem fortc fumitur
pco aliquibus fuppofitis in hac acceptione , ^uod
eontinfft ejfe B.
13. Nonmirum cft autem illud ,quod abfolutc

^unpcum eft pecfe fuppofitum comroanis , fi fu-

marur fub ratione alicuius , quod eft ei extra-
neum , inquantumeft fuppofiturn , cfrepcracciT
dens,& concingentet fub communi , vt. Ifiehoma
eft per fe fuppofitum homiuis neccflarmm ,//?#
hemo albiu,t^ contingcns fuppofitum , ita auten)
icciAit exiHere per fc fuppolito hominis » ficut al-
hum.Hznc autcmacccpcionem,^«ffi*/?, ponenda
eft habere pcopoficionem ex catione tetmini in
fe,qui dc fe accjpituc pco omnibus pcc fe fuppofi-
tis,ficut furaitur in illa accepiione : aliam autem
acccpcioncm <juodcontingiteJfe,iu qua fumitucpcp
eifdem,camen fubalia catione , habec propoficip
ex modo contingentiac,qui modus,licet nonpof-
fit confccce cecmino acccptionem pco fuppofitis
aliqiubus detecminatis , tamen potcftconfccce ej
acceptionem pco illis , pco quibus ftacec (ecun-
dum fc fumptum : tamen fub alia cacione , quia
omnis compofitio poteft dec|:linquecc modutQ
inteliigendi circa extcema , licct non realem ar-
i^ationem ad fuppofita. Sic ponendo poteft cou'^
cedi,qu6d iftx acceptiones funt antccedcntcs ad
propofitionem de contingent;i , &de inelle , &
difiunftiue fc habent ad vniucrfalem, ficut ad in-
definitam. Licct enim vnico aftu diftribua uc
tcrminuspro omnibus pcr fefuppofitis , tamen
non diftribuitur vnico adu pro omrubus , in-
quantum fumuntur fub extranea ratione.

Contra hoc , iil ifta acceptione, quod ejl B, eft | ^,
contingentia ctrca compoficionem,qux derehn-
quit mddum intclligendi confimilem , cicca ex-
tcema;ecgo fi in illa acceptione , ftilicct ^uod cont
tingit , non fit nifi modus incclligendi talis cicca
cxtrcma,fequicur , quod non eft difFeientia inrec
acceptiones ,quia in vtraque fumitur terminus
pro omnibus pet fe fuppofitis, tamen fub catione
inteiligcndx contingcntia:.

Item , modus contingentiaE non poteft dcte-
linquece circa fnbicdtam acccptionem pcu fubic-
0.1 fuppofitisfumptis fub extrancaratione. Tum
quia tunc pro eifde fub ratione, fumecetuc in ilia
acccptione,9W(f^5.cum in illa fit contingencia
ciccacompoficioncm. Tum quia moduscompo-
fitionis ponececdctcrminationerealcm circa ex-
trema;nam fuppofita per fe no funt pcr accidens
fuppofita,nifiintelligantutfubaliquadecermina-
tionc reali fuperaddita ; compofiiio autem nihil
reale innouat citcaextrema.vt pra?di^um eft.

Ideo poteft dici,qu6d hxc acceptio, omne (juod 1 J.
f/?, inquaftat ccrminus pro quibufcunque fup-
poficis per fe,quamuis talis ratio fit circa ipfa,
quod ctiam intclligantur eirc prasfentia compo-
fitionijVt cx virtutefermonis,in propofitione de
contingentialiter noneflc , quod contingit e(Ic,
ncc ex fignificatione, nec vt accidcns,fed cancum
ex pr«fixionenoftraiide6dicitut acceptio , hoc
eft,concingit accipere intelledum propofirionis
fub tali dererminatione. Sic autcm poceft dici
zqualiter acceptio cuiufcunque propofitionis,
nifi quod hicconforraior cftmodo compofitio-
nis,quam inaliis propofitionibus, tamenfumpti
propofitione in ifto intellc(5tu , tenei formalicer
fyllogifmus.

Ad tettium principale poteft dici.quod ad per- 1 6.
feftioncm fyllogifmi nonfufficit illud,/«>»«y«^, Adifrine,
in minori , pro quo fit diftribucio in maiori , fed
oporret fub illa ratione illudyww»» fitb , fub qua fic
pro eo diftributio:fic ifte fyllogifmusnon eft per-
fe£lus iOmnis homo neiejfarto efi animal , ijle bomo
alhttt tfl home;er^o , &c. quamuis pro illo homi-
ne fiac diftribucio in maioce : fed hoc eft , quia

pro

Qu^ftio XII.

201

Hoc in ma-
nufctiptis
anti<}ui( no
lepcticui.

{>to ipfo (it difttibutio inquantum patticipit for-
matn hominis,& fumitut fub rationc albi ; ita in
propo(ito,(i ruppontum,qud(l eftpcr fc, Ht idem
cum eo quod eft contingens , pro eo inquancum
cft pcr fe fuppontum, fit diftributio in maiorc de
nccc/Tario , Sc non fumitury&^ , Cic in minori de
contingenti,fed fub extranea ratione.

Vcl poteft dici , qu6d fuppofitum contingens
non eft pcr fe fuppofitum , quia quodlibct per fc
fuppoficum,neceftari6comparatur ad communc.

De omnibttt ijutftianihiu fiqutntibm fiiptr lib.i.
Perihermeniai ili^um eft alibi.

I.

Argumtnt»
pro p»rt* mf-
firmMiua.

X.

Argumtnt»
fr»p»rt* »#-
gstitts.

3-

Ail i.frine.

AA 1.

Q^ iE S T I O XII.

Vtriim h(tcfityera,Cx^2.i eft homo, Cx-
ptre non ^xijienteyjuf^ofito quod tdem
termimu fignificet , re exiSHente , ^
non exifienteyniuocefvtfii^radiSium
ejl.

ET vidctur quod fic , qui» dicit Philofophus,
in Mctaph. lib.4. context. i o. quod terminus
fignificat hocefi,Ced C<tfiir fignificat horaincm;cr-
go,&c.

Ircm,quicqiiid includitur in pratdicato^eft vc-
rum dc eodcm dcquo ipfum prxdicatum; fcd bo~
fno includitur in Cafare , & cft dc intcllcftu eius.
ergo fi hsc cft vera, Cttfkrejl Cafitr, h«c crit vcra,
Cafitr eft homo.

Sed quod harc fit vera , CApir eftC^far, probo,
qiiia hajccft vcra, (Jjimtraeft Chim^tra, fimilitcr
N^on ens efl non ens.Ctfiar autem eft ens\ergo,&cc.

Prattcrca.nulla pracdicat io cft verior il la,in qua
idcm prxdicatur de fe : fcd hic prcdicatur idem
dc fejctgo.

Itcm , de fyllogifmo cx oppofitis rcquitur im-
poflibile.fcd cx his,Cafarefthomo, Cafiarnon eft ho-
w»fl,fcquiturj Cif/SrwM eft Cafiar; fcd hoc cft impof-
fibtlc:ergo oppofitum eft verum.

Ad aliam partcm, principalitcrvbi (/?ponitur
vt copula,fignificat vt nunc , fccunduni Philofo-
phumjcrgofi Cxfarcft homo,eftnunchomo.

Itcm,cumhominem nceefrarii concomitetur
yiucrc,inrelligerc,fentirc, fi Csfar eft homo, vi-
uit.intelligit, & fcntit ; fcd harc omnia funt falfa
& impoflSbilia.cum Cafar cftcorruptus.Refpon-
dco,dicitur-,qu6d prima propofitio eft falfa,pro-
pter rationcs pofitas, nuUus cnii» cft homo , hifi
nunc fit homojhoc non compctit Cacfari.

Ad argumcntum primum dicitur, qu6d quan-
do dicit Philofophus , quod tcrminus fignlficat
hoceft,non eft intcntio fua diccre , quod quicquid
fignificatur per aliquid , hoc praedicatur dc eo in
prsfcnci cum eJjfe;CeA volens probare principium,
loquituf ibi de contradi6toriis,diccnsqu6d il-
lud,<^od fignificaturpcrvnum contradidorium
tft , reliquum non eft , cum diuidant omnc quod
cft. Vel fi forte hoc non dicat , licct vcrum fir,
potcft dici , qaod tanti^m velit per illud vcrbum,
illud quod fignificatur per didionem hoc eft,
eiusfignificatum. Vel fi forte intcndat dc hac
przdicatione , fcilicet quod fignificat qu6d hoc
prxdicarur dc illo , vcrnm cft , fi eft in prxfcn-
ti , fed fi fuerit , non przdicatur, nifi per verbum
de praeterito,& in prxtefito bene przdicatur ho-
mo de Czfarc.

Ad fecundum negatur confcquentia ; quidam
Scetioper. Tom. I.

negantconfcquentiam, quiaciim C</5irfienificet
vnum fuppofitum , & ita cft qu6d cumluppofi-
tum non cft, rcquiritur qu6d prxdicatum ut non
exiftens ; crgo Cafitr in vcraque ftatpro non cxi-
ftente, hoim autcmcum dc fe habcat fuppofita
cxiftentia , idc6 quando fimplicitcr profcrturin
prxfenti,ftat pro cxiftcntibus •, homo autcm cxi-
ftcns non eft dc intcllcflu Cxfaris : & idc6 non
fequitur, fcd bcnc fcquitur fub tcmporc compc-
tcnti.

Alij dictmt, quod hxc cft falfa , CafiareftCtfar, a

ficutifta, Cafareft homo , quod oftcndi potcft fic;
cijm cnim C^ySr fignificet veram rcm,quia vniuo-
cc fignificat mod6,& prius; diccre crgo quodC^-
fiareftCtfiar,cii dicere qu od prius fuit vcra rcs,cft
modo vcra res:quod falfum eft.

Poteft etiam fimili modo oftendi fic,fit hic bos
viuus ftatim madandus:non cft vcrum diccre,»y?#
bes croi eritbos , quia cras erit mortuus p^r pofi-
tum : ergo cum veneritillud futurum , & fit prx-
fcns.non poiTum \ete iicete,ifte bos eft bos.

Idcm iudicium eft ihi, Ca/ar eft Cafar , c^aii fin-
gularis eftilla,ficutifta.

Item alio modo fic , duplcx cft mutatio.fcilicct
fubftantialis & accidentalis : accidentalis eft in
qualitate.vel in quantitatc,vcl loco,talis mutatio
non intcrimit fubiedum ; fed tranfmutatio fub-
ftantialis intcrimit fubiedum, ncc fit nifi pcr dc-
ftrudionem fubie«5li:vi>dein tranfmutationefub-
ftantiali fubic<5kum dcfinit cfle feipfum , fi detur
oppofitum noii corrumpctur , quia fi non dcfinic
cfte fcipfum,non definit cfle.

Ad rationes, & prim6 ad primam , qux addu- *-_

citurprqconfimili,dicendum,qu6d non cftfinii- AJrtttitnes.
lc,quia illud quod fignificat Chimara, vel non ens,
vniformirer fe habet ad omne tempus , ideo in
omni tempore pofliint eflc vcrx , fcd ita non cft
de Cxfarc:illaenim rcs quam C<e/irfignificat,tijC
non cft.nec habet funm cire in omni tempore.

Ad aliud,qu6d nihil non dicitur efle idcm fibi.
Vndecum Phifofophus dicat,qu6d vcrior prxdi-
catio cft , quando idem de fc prxdicatur, verum
cft, quando idem quod eft aliquid prxdicatur dc
fc,quia nihil non dicitur idem circ fibi:vnde quia
Cafiare^ nihil,idc6 nondiciruridemfibi.

Adaliud,qu6drcgula Philofophi dc conclu-
fionefyllogifmi exoppofitis eft intelligenda vbi
aliquod eft aftu fubicilii tcrmino,quia tuc fequi-
tur qu6didc dcfencgaretur,quodeft impoflibilc.

Notaqu6dfigniiipartcprxdicati,ccdit inid6- £^
titatcm prxdicati.quia ens in omni propofitione ^i j.
cft fimplicitcrprqdicatum,&quodadditur cftiei
ipfius fpecificatio ; &'quicquid ipfum fpecificat
prxdicatur cum ipfo verbo. A partc autem fubie-
dlinoncft aliquid fic fpccificandum , ideonon
cadit in identitatcm cum fubie^o. Et fi obiicia-
tur , qu6d omnis propofitio vna conuertitur , &
tunc quod eft prxdicatu.fit fkbieftum; fi ergo cft
pars prxdicati , eritpars fubiedi. Refpondecur,
qu6d vcrum cft non in ratione fignijfcd vt mate-
rialiter tcncatur.vt omnis homoeft omnis homo,coji'
uettilut,aliquodens omnit homo eft homo.

Item nota, qu6d vniuerfalis negatiua noivcon- Vmturfalu
ucrtitur pcr accidcns, qoia ad vcra conucrfionem m*g*tii4» m»
rcquiritur,qu6d conuertens tantii capiat de veri- '•"•"»*'j*'
tatcconuerfx,quanti]eft pofliibilctrafpofitister- '"*"* '* *
minis;fcd non cft ita,fi c6ucrtatur vniuerfalis nc-
gatiua in particularS ncgatiaannquia in tranfpo-
fitis tctminispoteft plus caperc, tcnet tamccon-
fcqucntiaper mediaiii conucrfionem fimpliccm.
O j QJifi

loi Super Lib. I. Perihermenias

fmtt»r.

Q_V JE ST 1 O XIII.

Vtrum terminus cBmmmufopt rejiringi.

Rodtiguez tib,i.Vi»l.c»f.\o.

j ^ TpV Icendtim quod fic. Et ratio quorundajn cft,

Ttrminm X-^ quia conQpofitio qua componitur res verba-

ecmmums Htcr fignata cum fubiedo , tcmporc prafenti,

f*tijl re/lrin- menfuratut eadem menfuri , qua menfuratut

'*' compofitio.necellatium eft extrema menfurari,&

ideo fubiedum,quod eft alterum extremum, non

cxcedet in fupponendo fuppofita tempotis , quo

mcnfuretur.

S.«tio»tf Contra, quae non fe confequunturadintelli-

m itrum riit- ggfg^^Q^ confcquunturfead fignificareinunc au-

rcm qui intelligit compofitionem aliquorum ex-

treraorum prsfentcm, non cft neccflequod co-

jntelligat extrema illius compofitionis cire prae-

fentia:poflumus cnira praefentialiter componerc,

qux funt futura.dicendo , ylntichriJltufMturutefi,

8c non tantumdicendo,^««V/»r«/?<«mr;crgo pr^-

fentia alicuius compofitionis ad exctema necef-

fario non rcfcrtur.

Itera , illud non cft principium reftridionis
termini , quod non eft principium intelligendi
ipfiiis : tunc autem terminus confignificatus non
eft principium intcUigcndi fubic<5bum, quia illud
quodeft principiumintelligendialtcrius,inidcm
extremum cadit cum ipfo ; quodenim^parce
prardicati cadit non reftringit fubiedlum,vt
cum dicitur , hamo eft alhui , H enim fic , ifta
c[[^£Z veT3.,emnufhor/!oeftalhiu;fto eifdcm cnim
fupponit tcrminus in indefinita,& vniuerfali.

Item , tempus cft accidens abfolutum Verbi,
ideunon rcquicit fubftantiam k parte fubiedi,
fub conformitatc tcmporis.

Itcm,fi fic,tunc dicendo B poteft cfTe A.rcftrin-
gcretur B ad fupponendura pro pracfentjbustan-
tum , quod cft falfum , non cnim fic dicendo re-
ftringitur.
f" Alij alitcr dicunt, qu^d caufa reftridlionis ac-

fipitur ipartc finis ; fcrmones cnim inucnti funt
ad hoc , qu6d noftros conceptus aliis expri-
merepoffimus.Sed fi intclligam hocprasfentiali-
ter huic inetlc.hocalij fignificarepoirum.fed non
aliter , nifi per verbum prsfentistemporis ; crgo
cft ncceflTe tcrminum fic reftringi.
;^ Concra.cum finis fcrmonis nihil fit aliud,qu^m

^ eius fignificatio; diccre cigo quod terminus re-

ftringitut , quia hoc exigit finis , cft diccre qu6d
tcrminus rcftringitur,quia hoc fignificat:fed hoc
non fignificat,nifi quia tcrminus rcftringitur,ncc
reftringuitur nifi quia hoc fignificat:ergo termi-
nusreftringuitur.quia reftringitur,& itapeticur,
quod manifcftari dcber.

Itcm , licct fcrmones inuenti fint , vt aliis con-
ccptus noftros cxpcimamus , non tamen quem-
cunque conceptum indiifcrentcr per quemcun-
quc fcrmonem exprimerc poftumus,fcd dctcrrai-
natum co);iccptum per detcrminatum fcrmoncm:
ficut Jicctfccuris fit inuenta ad fcindendum , ta-
nien non dicitur fruftrari, licct hoc fcindere non
pofllt , vcl illud , (cd fi fimpliciter fcindcrc non
poflet, tunc fruftrarctur : fimilitct licet tcrminus
fupppfitus verbo de prsicnti, non fignificci prx-
teritiim inefle fubiedo, pro his, qux prafcntiali-
tcr funt , a fine fuo non fruftratur , quiahoc pcr
alium fcrmonem fignificari poteft.

Itcnijfi proptcr hanc caufam diciturreftrfngi,
vt aliis fignificcmus conceptus noftros,fruftratur
finisjquia poflum intelligerc fubieftum.vt abftra"
d:um ab omni temporc,& vt fic intelledum volo
fignificarc aliquid fibi prsfcntialiter incflc , fcd fi
rcftringitur ad fuppofita praefentia , quod intcUi-
go aliis fignificare non poflum , quia in fignifi-
cando alius conftituitur intelledkus.

Item , finis fermoBis eftrei fignificatas inteile-
aum conftituercifcd res fignificata pcr tcrminum
nominalem nuUam diflerentiara temporis con-
ccrnit;crgo talcni intelledum conftituit.

Ide6 dicitur aliter,qu6d idc6 tcrminus rcftrin- j .
gitur , quia alia fuppofita quam pracfentia, non
funt fubtermino ,quia terminus in fupponcndo
non fupponir,nifi pro fuis fuppofitis.

Contra,non plusexigitut ad fuppofitum, qu^m
ad illud,cuius eft fuppofitum : fed illud, euius eft
fuppofitum,non includiccfle,cum abfttahaturab
cfle ; crgo dc rationc fuppofiti non crit eflc,quia
tunc plus includeret fuppofitum , quam illud,
cuius eft fuppofitum. Item , illud quod eft, & il-
)ud quod non cft , fub eadcm ratione ad intelle-
€lum veniunt; quia intcUedus abeo,quodno-
mineSocratis fignificatur, poteft abftrahercra-
tionem hominis , ficut ab co , quod fignificatur
nomine Cifaris.Ratio crgo fic abftrada ab vtro-
quc cum abftrahatutapud intellcd;um,eft indiui-
fa ; crgo terminus fignificans hanc rationem , fi-
gnificat comraune vniuoce illis duobus:crgo pct
eandcm rationem.qua vnum crit fuppofitum , &
reliquum.

Sectti autmeft denon ente repugnante ad ejfi tftcut H«e »»» re-
Chimxra : ah illo enim non ente aliqua ratio cornmunU feriturin an-
inteUifi,(^ eadem abftrahi nonpoteft^qHts enim abftrtf- "^"'' "?"
here ratione ammalt^ ab afino & Catm4ira,non apparet. fUmanufcri-

Ideoadquaftione videturaliter adhucdicendu, ptis.
quod tcrminus fupponens verbo dc prajfcntire- ^,

ftringituri&caufareftridionfs eftaduaUs inha:- Rejponfio ad
rentia praedicati ad fubicaum.Nam adlualitas in- qutfi.
hacrcntiae cxigit terminum fupponcrepro his,pro
quibus hancadualitatem poteft terminare; tijnc
autem terminus fupponcns pro fuppofitis^adna-
lcm inhacrentiam proaliis tcrminatc non poteft,
nifi pto his quae funt. Verbi gratia,calefadibilc
vt ad calcfacientem rcfcrtur,tcrminus calcfadio-
nis eft foliim pro his, in quibusderelinquitut dif-
pofitio , quae pcr calefacientem gencratur : ide6
calcfadibile vt ad calefacientcm refcriur, folum
pro calefadtis fupponit. Idco calefadibile fecun-
dum fe ad calefacientem non dicitur. Sicuc vulc
Commentatot in ^.Mctaph. fed acSualitct ad ca-
lcfacientcm in adu dicitur pro calefaftis , & pro
aliis folijra potentialiter. Eodem modo cx parte
ifta , fi confidcrcmus fubicdum , vt cft tcrminus
huius adualis inhxrentiae , & vt hxcai^aalis in-
haerentia fibi adiacct , ita quod fub rationc eius
confidcrctuf,non fupponit proaliis.nifi pro qui-
bus hanc a6tualem inhaercntiam terminarc po-
teft. Hoc eft fatis poflibile fic confiderare , quia
adualis inhxrcntia k przdicato incipit,& ad fub>
icdura tcrrainatur , & quia poflibile cft confidc-
rarc lerminum fub ratione illius, quodtermina-
tur ad ipfum , qui fi fic confideretur,fub ratione
illius acciperetur , & idco fub termino fic fuppo-
nentc,non conucnit acciperc aliquid,nifi illud,de
quo poteft terminus adnalitcr prxdicari ; & talis
fuppofitio fubieflicognofcicur per fumptionem
fith. Ex quo fumi non potefty*i^,tcfpe6tu talis in-
haerentix, nifiillud dcquo cerrainus prxdicacuc

a^ualicer.

QusftioXIII.

a«^ua]i(er , euidens ngnum eft , quod rerminus
rcfpediu talis inhzrentix, pro aliis non fupponit,
ide6 ad hoc refpiciens Ariftoceles in lib. Prio-
rum , dicit quod Maiore q^iflentede inefle, non
potcft fixmi/ul> minor de contingenti , & hoc
reguiatiter: nam cum fumo minorem de contin-
genti, fumo aliquid pro quo non rupponit ter-
minus in aduali inhxrentia illius de inelTe. £r il-
lud potcft alitcr patere , nam ncut fignificatur
potentialiter aliquid inhzrere rubicdlo,non exi-
gitur fubiedum fupponere , refpeftu talis inhas-
rentiar, pro his quae adu funt : & hoc,quia iftam
inhzrentiam tciminare potcft indrfFcrcnter, vcl
pro his, quar adlu funt , ycl pro his, quac contin-
gnnc : & ide6 fic di<ftio B potcft cfTc A, quia hic
cft pof entialis iuh^tentia alicuius ad aliquid,non
adhialis , & idc^ fubiedtum banc inhzrentiam
terminans , potcft zqualiter fupponerc pro his,
quz funt, & quz^erunt , idco B potcft efTc A, di-
citur dupliciter , fecundum compofitionem , Sc
diuifionem.

Sed contrahoc, adualis inhacrentia. dependet
ex co,qu6d idtas inhzrct.fed adtus inhsrens non
poteft terminum reftringcrc.

Igitur nec cius adualis inhzrentia.

Itcm, fi dicacur, animal /o^«iV«r, inhzrentia
huius adlus zd animal , reftringeret animal^o
animali loqu.ente, & fic hzc cfTct vcra , emne ani-
mal loqHttur.

Itcm , aftualis compofitio extremorum non
reftringit extrcma : ergo pereandemrationem,
nec adlualis inhxrentia.

Ad primum iftorum dicendum , quod adlus
adbualis, fine przfentialis , finc adbualiinhzren-
tia' rcftringere non poreft fubiedum, nec a6lua-
lis inhzrcncia fine illo a6tu : immediacius tamcn
reftringitur fubici^um per a<Slualem inhzren-
tiam, quim per actum caius eft , quia adlus cuius
«ft non eft ita immediate fubiedJo adhzrens,
(icut adbualis inhzrentia, quia acftualis inhzren-
tia eft in fubiedo,ficut paterniras in filio:& ctiam
ficut ignis fine calore calcfacere non poteft , fic
adlus aiSluaHs alicuius fine adluali inhzrentia
reftringere non potcft : & ficut calor finc igne
non calcfacir, fic a£lualis inhzrentia in terminb
fupponentc, fine adlu non reftringit.

Ad aliud dicendum, qu6d adtualis inhzrentia
alicuius adus inhzrentis ,non requirit in termi-
no fupponente alia necefTario^nifi fuppofita adu
exiftentia ; Sc quia fub animali func multa fup-
pofita , quantum eft ex parte adlualis inhzrentiz
iion rcftringitur animal, nifi ad animalia in z€tu,
&quia animai in a^upoteft effe indiffercnter
loqucns,& non loquens, idc6 non magis reftrin-
getur ad loquens, quam ad noh loquens,ideo fic
diccndo, omne animal loquitur^cd oratio falfa.

Ad tertium dicendum,qu6d adlualitas com-
pbfitionis poteft efTe fine adualitate extremo-
rum : & hoc quia przfentialitas compofitionis
ad compofitionem rcfcrtur, non ad cxtrema. Po-
teft enim compofitio efTe przfens, cuius extrema
funt futata ; (ed, adualis inhzrentia non poteft

20J

efTe fine adluaHtate inhzrentis , qula ab eius cffc
dcnominatur inhzrcntia adlualis , vcl potcmia-
lis, idco non eft fimile hinc inde.

Adhuc , fi obiiciatur ad principale , qu6d ter-
minus fupponat pro non exiftentibus, quia tcr-
minus pro illo fupponit, ad quod fequitur:fed ad
non exiftcns fcquitur , quia fcqaitur , Antichri-
ftus currit ; ergo homo currit , Ancichriftus non
cft exiftens.

Dicendura, quod non fequitur , nifi pofito,
qu6d Antichriftus fit homo : quod patet redu-
cendo illam confcquentiara ad formam fyllogif-
mi , & tunc per oppofitum Antichriftus cft ens,
& ide6 homo fupponit proco , quia non fequi-
tur, nifi fit ens. Vel poteft dici , qu6d fi aliquid
fcquitur ad aliud, rationc illius in fc,vt homo ad
honiincm hunc qui cft; fic cft maior vera : fi au-
tcm ratione adiunfti,quod tamen adiundlum exi-
gar, quod fir, cura tamen in veritate non fit; non
lcquitur quod terniinus communis fub eodem
przdicato fupponat pro illo.

Item cumdicitur, fi tcrminus reftringerctur i
parte fnbic6li,hzc eflct bona confcquentia , Ho~
mcrw ejl alitjHid vt poeta , ergo Homerm eft. hanc
confcqucmiam negat Philofophus Dico , quod
ad aiflualem inhzrentiam cflc alicuius ad aliquid,
quod in fe e(Te habct, fcquicur adualis exiftcncia
eius,cui inhzrec tale cflc.vt cumAiciiui, Socrates
tft, hic copulatur efTc Socratis, quod quidcm cflc
Socrates in fe habet,& no in aliojidco requiritur
Socratis efre, vc propoficio fic vcra. Scd quando
copulatur effe alicuius incfTe , quod quidcm efle
nonhabec in fe , fed in alio ; adualis inhxrentia
talis efFe non exigit quodillud, cui copulatur,
przfcntialiter fic, fed qu6d illud fic principalfccr,
in quo habct tale cffe. Vnde cum dicitut , pater
viuic in filio , non eft neceflc qu6d pater fit , fiue
viuat , fed filius, ad hoc quod oratio fit vera : fic
cum dicitur,Homcru$ eft pocta , non intelligitur
fignificari,nifi qu6d Homcrusfit in fuapocli, &
idco fufficit ad vcritatem propofitionis , quod
pocfis eius fit,& hoc»<juia(j^non copulatur Ho-
mero pro fe , fed pro aHo ; quod tamen derclin-
quitur ab ipfo , & ide6 illud aliud per adualeni
inhzrentiam huius verbi (r/?exigitur eflc.

Itera,dicitur ,qu6d fignificarcaliquidalicui
inefre przfcntialitcr,non cft fignificare illud, cui
hocincffc fignificatur efle przfcns, quiafi dica-
tur, homoeRcurfiiri44, hic vnitur przdicatum cum
fubiedlo przfcntialiter, & tamen noncft necefle
qu6d illud,ciii vnitur,przfens fit,quia poteft effe
vera pro Antichrifto, qui nunc non eft.

Dico , quod eft diifcrentia inter a^ualem in-
hzrcntiam alicuius adus, & adbualem compofi-
tionem cxtrcmorum ; quia aliquid poteft adua-
liter componi cum aliquo,quod tamcna&ualitcr
non inhzret fibi.

Sed cum per propofitionem de prxfenri non
plus fignificarur , nifi extremum inefTc extremo,
poteft dubitari per quid fignificatur adtualis in-
hzrentia, quz eft caufa tefhi^ionis.

6,

QHAfliomm S c o t i/uperprimum Uhrum Perihermenias ,finu.

o 4

EIVS

204

.1-

I.

Argumtnt*
fro p»rte »f<-
firm»t'tutt.

EI VSDEM

DOCTORIS SVBTILIS

Secundum librum Perihermenias
QuJEftiones.

1.

jlrgumenm
pro p»rte ne-
£»tiu».

Mrit autem omnis nffirmatio , vel ex Nomi-
ne , t^ Verht , velex infinito nomine , ^
verho. Pnter 'verhum/iutemnuUaaffir'
matio, velnegatio efi. Eft enim, vel fuit,
t;^/erit, vei quxcun^ue /nlia huiufmodi
verha^ex hisfunt , qu<tfofitafunt,confi-
gnificmt enim temfus,icc. Cap. i.

Qjf iE S T I O I.

tAn <uerhtim infinitum maneat infinitum
in oratione.

p, Thoro. h'u m^.i. Aphrod.fc Bocr. ibid. Alb.Mag.</« No-
^>inet-i-& trail.de Verboemp.t. Occam/ii.5. Periherm.
eap.i. loan.a Magift. ibid.^UAfi.i.dub.i.Coti\mhi.c»p.6.
de cr»t.jutfl.x.fe6t.»rt,l.

V 6 D fic videtur , quia Ari-
(loteles dicit , quod verbum
infinitum timiliter dicitur
de eo quod cft , & de co
quod non cft,& non dicitur
de aliquo,nifiin orationc.

Item dicit, quod eft nora
dicendi dc alcero , &c iioc
non cft nifi in oratione.

Item.verbum infinitum eft vna di^io , cuius
funt modi fignificandi , qui iunc principia co-
gnofcendi, & conftruendi ipfum cum alia di^io-
Dc : cum crgo liabcat per fe modos fignificandi,
per quos cum alio in orationepoteft conftrui,po-
icft in oratione mancre infinitum.

Iccm, inconueniens videtur efte , quod di^io
piopter Tolam coordinationcm eius in oratione,
amittat rationcm ruam,qu6deius fignificatum
non maneat, fcd Hant dua: didiones, quz didio-
Jies propter ihgrefliim , vel cgrciTum orationis
i>on rautant fuum fignificatum proprium.

Item.Boetius ficarguit,nifi fic elTct^fcqucrctur,
quod vnus fyllogifmus pofitus a Platone eflet cx
omnibus negatiuis , arguit cnim Plato fyllogifti-
cc, & in minori in prima figura , ponitur verbum
infinitum , quod fi teneatur purc negatiue, cfTcc
fiius fyllogifinus habcnsminorcm ncgatiuam in
prima figura.

Ad oppofitum cftBoetiushic cap. i.dicens>
quod verbum infinitum in oratione pofitum,
non rcmanet infinitum , fed cft purc ncgatiuum.
Raiiocfthic, qui ^icii, Homt mn ckrrit nihil

affirmac de homine , fed raagis ab homine ali-
quid tollit.

Itcm fi fic, idem eflct A.icttc,homo »on currit,Sc
hemo eft non currem ; fed ex fccunda fequitur qu6d
noH curr§m. efl hemo; crgo illud fequitur cx prima.
quod falfum cft ; quia Anteccdens poreft eflis vc-
rum fine Confequente,vcl Confequcnte cxiften-
tc falfo : vt pofito quod nullus homo fit,tunc
ha:c eft falfa , »0« currens efl hemo ; & haec vera,
quia homo non currit.

Itcm.in fccundo dicitur, quod praetcr verbum
finitum nuUa cft afErmatio , ncc negatio : quia fi
vcrbum infinitum cfTet affirmatio , vel ncgatio,
fcqueretur quod oppofitiones tot modis polfunc
variari quando efl przdicac fccundum adiaccns,
& quando praedicat tertium adiaccns.

Diccndum qu6d vcrbum infinitum in oratio-
ne pofitumj non difFert a verbo purc negatiuo.
Nam,fieut dicit Boctius loco citato , tunc verba
infinitafunt infinita, cum folafunccumauteali-
cui nomini adinndta func, finitafunt ; fed tamen
cum negatione in tota ptopofitionc * intclligi^
tur; quia in oratione affirmatiuaaliquid amr-
matur de aliquo : fed nihil de homine affirma-
tur,cum dicituT,hemononcurrit.

Ratio didi cft hxc , vcrbum aggregatur cx
duobus,fciliccc cx rc,& compofitione,qua figni-
ficantur aliquid efre,vcl non effc; vcrbum autcm
infinitum fit pcr addiiionem particulae ncgatius,
qux remouet verbum fecundum fe. Cum crgo
additur nomini,remouec quod fignificatur per
verbum effc dc aliquo; non autem obaliudeft
propofitio negatiua , nifi quia remouet aliquid
de cfTe , ad non effe : igitur vcrbum infinitum cft
vetbum intelle€lum cum ncgatione. quod ^non
ttccidit ex parte nominis; cum cnim dicitur,Ho»
home currit,non remoUetur aliquid efle ab aliquo:
fed verbuminfinitumcxtra orationcm intclligi-
cur, vc vna di^io ; in oratione , non ; quia verba
infinita cum fint fola , intcUiguntur vc nornina,
ncc remoucnc aliquid ab aliquo.

Si tamcn intelligeretur negatio infinitans rc-
fcrri ad rcm verbi, conueniens efTet dicere quod
verbum infinitum in orationc manerec infini-
tura ; ficut verbum priuaciuum mancrecpriuati-
upm in oratione , vt hic , ifte excemmunicMur; &
hoc , quia in vcrbis priuatiuis affirmatur compo-
fitio, & intelligitur tantum priuatio rci.

Ad primum diStum Ariftotelis dico,qu6d ver-
bum mfinitum , ideo cft infinitum, quia res defi-
gnata per vcrbujn fimpliciter conucnit ci , quod

cft.

3.

Ctnclufit
DeStrii.

^ al.coRipo-
fitiooe.

K»ti» itn-
elufitnii.

t^erbutn infi-
nitum <fu»-
mtde diti p*'
left infittitum
i» ir»titn*.

VerbumpfM-
r* infinitum.

Qu^ftio II&III.

nitum qut'
m»d* H»t»di
ttndi d» »1-
tm.

Vtrbum in/i-
ttiium efl
dnt. di3i»'
tt*t.

Boct. cica-
tUs.

cft , & ei , quod non cft. Vndc cx hoc non fcqui-
tur ,qu6d vcrbum infinitam , inquantum infini-
tum , cft <licibile de aliquo ; fed foli^m fcquitur
conceptum verbi infiniti non cfle diftin^um> &
detetminatum.

Ad aliud didlum Ariftotelis dico, qu6d Tcr-
bum infinitum eft notadicendi dealtero , cum
. per feaccipitur; fed quando cum alio ponitur,
denotatur aliquid remoueri abaliquo; quiadi-
ccndo nonejji de homine, dico ablationem vcram
de homine, quiapropofuio, qua fignificatur ali-
quid cfre.vcl non eilc.cft de rationc vcrbi,& non
eft tantum modus fignificandi:idc6negatio non
tantiim refcrtut ad rem verbi , fed compofitio-
ncm. Ideh vbi ponitur verbum infinitura inora-
tione , illa eft propofitio negatiua fimplicitef.
Vndelicit habeat in fe notam dicendi de altero,
non tamen remanet nota diccndi fecundum fc in
oratione.

Ad aliud, verbi infiniti non funt modi fignifi-
candi, quibus ordinari poteft cum aliqua didio-
ne in oratione ; ita quod ratio verbi infiniti ma-
«eat , quia fi fic , iam non fignificaretur effe ali-
cuius remoueri ab aliquo,fcd rantum fignificare-
ocra alterius effc de aliquo.

Ad aliud dico , quod neceffceft de verbo infi-
nito cxtra orationem ficri duas diftiones in ora-
tione; quia cum verbum fignificat aliquid elTe
de aIiquo,negatina patticula aducnicns veibo.in-
quantum vcrbum eft, remouebit effe alicuius de
aliquo : & hoc cft facere compofitionem nega-
tiuam fimpliciter ; itaqutid in nuUo rcali, nec
rationc difFcrt propofitio negatiua a propofitio-
ne, vbi vcrbuminfinitumponitur.

Ad aliud dicit Boctius , qu6d in minore ralfs
fyllogifmi , Ci verbum infinitum fntclligatur
vt vna di€tio , ncgatio tantum intclligitur re-
ferri ad a£lum , vr illc fit fcnfus , Socrtites non cttr-
rit , id eft, eft non currtns, quod oftcndit Boetius,
quia idem cft diccrc, Secrates cttrrit , & Secrates efl
currens ; fed negatiua particnla addita huic verbo
eft, fie dictndo , Secrates nen eft currens , ftatim fa-
cit propofitioncm ncgatiuam. Cum ergo in hoc
verbo currit piim6 contineatur vcrbum,(r/?, fic
dicendo, Socrates non currit, remouetur efl currens,
quia totura verbum ; ita quod in toto veibo in-
telligatur negatio curfus. Hoc ctiam dicit Boc-
tius paulo antc ,<juia, inquit , cum Mco,SocT&zci
non ambulat, nihil de Secrate affirme ,/edpetius tel-
lc ; tjuiafiejfet aftirmatie, id eft. fi verbum ejfet infini-
titm,alit]uid de alitfue effe affirmaret.Vuh ergo,qu6d
fi cfTct infinitum, compofitio efTet affirmatiua;&
ita non efTct vcrbum infinitum: fed non eft fic de
verbo infinito ; quia , vt dicit Boctius , ^» </««>,
homo non currit , de hormne nihit affirmat ,fedma-
git ab hemine alitptid toUit.

Sluando autem cft tcrtium adiacrns prddi-
catur,dupliciter dicuntur oppofitiones: di-
co autem vt eft iufttu homo , eft tertium
adiacere nomen , vel verbum in affirma-
tione. ^are quatuor erunt illa , quarum
dud quidem ad afifirmationem , ^ nega-
tionemfefe habent fecundum cottfequen-
tiam 'vt priuationes , dua vero minimc,
&c. Cap. codem.

2oy

C^ViE $ T I o IL

•Anfequatur, hoc non cfliuftum j cr-
go hoc cft non iuftum.

D. Thoin. Boet.Alb. Occuafup*rt»f. x.huim. loan. 4
Magtft. tt Alb. PatuosfiM/f. i.hmim. Conimbr, taf. i.
hmut, qud/l.vnieutrt.i.

QV6d non videtur , quia dicit Ariftotcles I.
qu6d quatuor propofitionum , duarum de ■Arimtnwtm
pradicato finito, 8c duarum de prardicato infini- f^"?*^* "•'
to, du« affirmatiuz fc habent ad ncgatiuas,qu6d '** *
cx vnius affirmationc fcquitur altcrius ncgatio-,
fed dua: negatiux c conucrfo, non fic fe habenc
ad affirmatiuas.

Dicitur quod Ariftotelesintelligitconfeqnen-
tiam nonvalere intcrminiscompofitis. Contri,
ficdicit inlitera: DifiinUie autem hee lece eft ad-
iacere iufio, dr nen iufto ; iuftum , & non iufhan func
termini fimplices.

Item in lib. Priorum dicit, qu6d diffcrt con-
conftruendo , & deftrucndo effeneHhoc,&c nen ejft
hoc. Ibi etiam dicit , qu6dex negatiua depratdi-
cato finito,non fequituraffirmatiua dcprzdica-
to infinito,quia ejfe^nen album, & nenejfe album,(ic
fe habent,ficut/'«^ nen ambutare,8c nopojfe ambit-
lare. Sicut crgoex fecunda iftarum non fequituc
prior,fic no fequitur,»<'n efl atbu.ergeeftnonalbum.

Itcm, hoc verbum e/l affirmatur hic, hoceftnon
album : vnde fignificatur, qu6d hoc.eft cns.quod
non cft album : ficut hacc, hecpetefi nen ambutarCt
fignificatur quod hoc eft potens vt non ambulcti
fed hic, hoc non eft album , negatur omnino cfTe al-
bum : ergo ex fecunda non fequitur prima , quia '»

per primam aliquid ponitur , quod non ponitur
per fccundarn.

Itcm , negatiua potcft habere duas caufas tc-
ritatis,affirmatiua'non:ergo exnegatiua ad affir-
matiuam eft fallacia Confequentis,ficucexdif^
iun^iuaadalteram eius partem.

Item Ariftotclcs dicit, Ei, quod eft non arqua-
le, aliquid fubiacet , ficut inacqualc : fcd non fe-
quitur, noneft a^uale:ergo intquale.tigo non fequi-
tur, hec eftnon tt^ate.

Ad oppofitum,iuftum,& non iuftumdicuntur
deqoolibct: fi crgode ifto non dicitur iuftum,
& non iuftum ver^ dicitur deeo , vcl erunt con- j^'
tradidoria fimul vcra. '

Itera Ariftotelcs dicir , fi verum cft interroga-
tum ncgare , verum eft affirmare prxdicatum in-
finitum , vt quzfito , Socratcs eft nc fapiens , fi
dicatur non, fequitur.crgo cft non fapicns.

Itcm, dicitur inlitcra , qu6d (cf\mtui,nonom-
nie hemo eft non iuftiet , erge ati<juu home eFl iuffttt,
fimilirer, nuMut heme efl iuftttt , ergo emnis homo eil
ftott iuflut ; quare fimiliter feqaitur , hec noneftiu-
flum; ergeeftnon iufhtm. nam fimiliter fe habec
yCraque ncgatiua ad vtranque affirmatiuam.

Qjr iE s Ti o III.

tAa talti confiquentia teneat In termlnu
reSpeSimu,

Vide citatos fUtB. oMttt.

QV6d non videtur, quia in Elenchisdicirar*
quod non eft inconueniem idem cfTeda-
plum, & non duplum.

Icem,

1.

Argumtnta

fr« fmrti *f-

atiua.

2o6 Super Lib. I L Perihermenias

Itcm , non fcquiitur , eFl irn^uale ; trgo eft non
dtjHale , nec vltcrius in fecunda ; ergo non efi
aoHale.

Qjr iE S T I O IV.

v4n Uneat mm '^erho deprxteritoiprimo,
an fequatur^^mt non album.-crgo
non fuit album.

Vidc citacos q»*fihnt ?.,

QVo.d fic vidctur , quia propofitio de prae-
fcnti , & dc przterico non differunt , nifi
quoad tcmpora, fcd tempus non variac habitudi-
nem , quia confequencia cft fimplcx, & non acci-
dencalis, vt videtur ; crgo fequiiur cum verbo dp
prstcrito, ficut de prgelenti,

Ad oppofitum hsc eft veriyHocfmt nan album,
Ji/emelfititnigrum , & haec eft falfa , Nonfuijiial-
biUyfifemelfHiJii atbtti , & ex vero, non fequitur
falfum,

Q^ ^ s T I o V.

tAnJequdtur e contrapojtta conjiantia
CubieBi,

I.

Conclufit.

fubi

Vidc citatosj«4)f,i.

QV6d fic videtur : nam fequitur ,»i»^//?» al-
hiUt&fiujii:ergofuilH non albtu,<juiapro ejHoli-

pro tartt »f- ^et tempore pro epiofitiiii,fuiJii vel albM,vel no albw.

firmatiua. Ad oppofitum , idem eft dicerc, tftfuiflialbiu,

Sc tu es prateritm albttt ; fcd non fequitur , tu non
es prtteritHJ albus, (fr es : ergo es pmterittti non albm;
ficut non valet , tu non es album lignum,& es : ergo
es non album lignum.

Dicendum, quod qaatuorcxiftentibus propo-
fitionibus, de eodem fubicflo prxdicaiis, varia-
tis fecundum finitum, & infinicum , afHrmatiue,
& negatiue , terminis fumptis fimplicibus , &
compofitis , compofitione exiftentc de prsfcnti,
fiue de prasterito, velfuturo; fi duopra:dicata
propofitionum affirmatiuarum dicanturde quo-

^ libet ex negatiuis , fequitur alfirmatiue , fi non,

non.

Cuius ratio eft,quamponit Ariftoteles i.
Priorum.Accipiantur termini fimpliccs, Socrates
efi bonne , Socrates tfl non bonus , Socrates non efi bo-
nut,Socratesnon eflnonhonMjCi elfebonum, & cfle
nonbonum dicantur dc quolibct, & de nullo
corum ambo, cx affirmaciuis fequuntur negatiuc,
j8c c conuerfo conucrtitur ; quia fi non , contra-
didloria fimul ftabunt, quia fi Socrates nonfit
bonus , fi non fequitur ; crgo cft non bonus , &
non bonum , & bonum dicuntur de quolibct.pet
pofitum Socratis, fic fimul erit bonus,& non bo-
l)u J, & c conuerfo tenet per idem. Item , in rer-
minis compofitis tcnet cadem ratio jquiafiefte
album lignum , & clfe non albumlignum dican-
fpr de quolibet, fcqueretur , nonenalbum.lignum;
ergo efl non album lignum, vel contradiftoria fimul
(larent. Scd in quibuftlam dc codcm negatur
ytrunque przdicatorum compofitorum ,& non
dicuntur dc quolibet,vt hic , hec efl albumlignum,
hoceji non album iignHm, Sc vtrunque eft fatfum dc
Socratf ,)de6 nen tenet/confequentia.
Jf Scd vlterius eftdubicatiti Anhic,i>tcefif{enb»-

HuhiHtft.

nnm , przdicatur ens, & non bonum, ratione cit-
ius prohibctur illatio huius ex hac negatione, W
nontfi bonHm.(\c\xt in aliis compofitis prsdicatis.
Ad quod dicendum , qu6d fi r/? quando prz-
dicatur tertium adiacens, fit tantum copula,ccr-
tum eft, qu6d non impcdit confequcntiam,tunc
cnim tantum ptsdicatur non bonum;&bonum,
& non bonum dicuntur de quoliber ; fed fi efl fic
pars przdicati fecundi , fccundum intelledum,
pet quam impcdiatur ne nonejjealbum , & ejfe non
<t/^«m,dicantur de quolibet , cunc non tenec con-
fcquentia,quia diuerfimodc poncndo Antccc-
dens , & diucrfimode ponendo Confequcns , cft
non inferre Confequcns.

Ad primum argumentum patct, quod homo,Sc
ensnonhomo, uon dicuntut dequolibet.

Ad aliud , quod quzftiones funt ordinatz , vt
compofitz przfupponunc fimpliccs , vnde qui
quzrit aliquod adiaccns huic verbo , ejl, przfup-
ppnitipfum cfle, vndc quzrcndo an Socrates cft
fapicns,przfupponitur ipfum eftc ,& fi Socrates
eft & noii eft fapiens, tunc cft cns non fapicns.

Ad tertium communitcr fupponit Ariftorelcs
in ifta illatione hominem elTc, fic patct ad ratio-
nes oftendentcs confequentiam non tenerc : fi
autein dicatur, qu6d confequentia tenct , dicen-
dum qu6d eji non cft nifi tantijm copula , & non
horno iznium przdicatum, vclAo»»(7,& tantum al-
•tcrum przdicacum dicitur de quolibet , & dc
nuUo eorum ambo, & ficnon przdicatur,f«^ non
homo.

Ad primum argumentum, cum dicitur duave-
ro minime, &c.dico quod Ariftotclcs dicit,exne-
gatiuis , non licet inferre affirmatiuas , quia non
vniuerfaliter infcrunt ; ficut c conuerfo , ncc
quando przdicata aft]rmatiuarum,nondicuntnr
de quolibet , quod non contingic in przdicacis
compoficis. Et cum arguitur contra hoc quod ejl
adiacebit iufto &noniufto, hocdicit Ariftotc-
lesaddiftinguendum przdicata fecundum fini-
tum, & infinitum ; quod autem przdicatura fim-
plex fit, aut compofitum, hoc accidic.

Et quod dicitur in libro Priorum , dico quod
differunt quantum ad modum enunciandi in
quibufdam , non tamen difFcrunt rcaliter , fed
quantum ad modum enunciandi diffcrunt , fcili-
cct Socratem non currere eji verum , & tunc Socra-
tem currere non efl verum , quia fecunda contradi-
cit alicui, non tarncn primz , & tamen quantum
ad veritatem non differunt.

Ad aliud dico , quod affirmatiua deprzdicato
infinito tot modis poteft verificari , quot modis
negatiua de przdicato finito ,ejjfe enim nonhemi-
nis non plus ponit , quam nen ejfe henunit , liccc
cflefimplicitcr plus ponir.

\^t vero vnum de flHrihiUiVelplura de vno
affirmare , vel negnre finon efl vnum de
fluribui , non eft nffirmatio , vel negatio
T/»» , &:c. Cap. %.

Qjr ^ s T I o VI.

An hAcJi n^na , Socratcs cft homo
aibus.

Theophr. Uh. de Jffirm. (^ neg. Boet. in x. tdititnt huiue,
in txfojitimt eMfititprimi. Fpnfeca lit.i.injiit.eap.i.

Solutit.

4-
Adi. c^x.
princ, qutfi.
j. prt pAr-
te nffirrii»ti-
ua.

Ad j.

Ad I frine.
qutft.i. pr»
parte ne{a-
tina.

Q

I.

V6d non videtur ; quia dicit Bectius, Siex Argument»
hit , quajitbiieit , aut pradieas , nen fat vnum, f'"' /""■" »'-

nen ^*'""*'

QusEftio VII.VIII.&IX. 207

z.

non eff propefitto vna , fcd ex homine > & albo non
cor^ftituitur vnam.

Item dicit,Jfex bit, ^M£fiibiicu,aMtpr£iieM,n0H
fi4t vnumyficut ex fiJtilHntia nnimMtM fenfibili fit
vnitm, nen ejt p^epofitio vn* ; fcd cx homine, & al-
bo non fic vnuni ica.

Dicitur qa6d Boecius incelligit , (i id fub quo
accipicur ccrminus, non fic vBum:vc fpccics vna,
non cric propodcio vna, fcd id fub qao accipicuc
tcrminus, vc album, fic cft vnum.

Ec fimih*ccr dicendo, homo albm currit , currcre
accribuicuc albo homini per accidcns ; crgo fub
cacione albi accipitur homo refpcflu cursiis.

Contri , cadcm rationc haec tota propofitio
cfTcc vna , homo *lbiu ambuUns currit , quia quod
pca:ccdic,ponecaccipifub racione ambulancis,
quod negant Ariftoteies,& Boctius.

Icem , dicic in licera , qu6d duorum qu« prat-
dicancuc dc ccrcio per accidens,ncncft cxillis
vnum dequo , vi dc vno , polTum affirmarc , vcl
ncgarc .- album aucem prxdicatur de homine pcr
accidcns ; non ergo eric propofitio vna. Itcm,
cuiuflibct affirmationis eft vna negatio,fed hu-
ius , omnu hemo albtu currit , non eft vna ncgatio,
quia fi fic eflet , illa , alitjuii homo albw non currit,
quodnonconuenicquia anibx func falfac,pofito
quednullus homoficalbus, quiain vcraqucim-
plicatur quod eft medium inrcr hominem, & al-
bum, ficuc incer cxigens & exad^um : vccaque cr-
go impiicac hominem efle album ; ergo vtraque
falfa eft,proptcr implicacronem falfi.

Contra hoc, quando dc aiiquo fubiC(Slo , vni-
oecfalitcr fumpto , affirmatur aliquid in propofi-
cione contradicentc idcm , fuflicic negare totum,
quod prius affirmabatur, ab codem particularitec
fumpto : fed h.xc, emnu homo albtu currit, affirma-
tur dc aliquo , fcilicct dc lioc fubicdlo homo vni-
uerfaliter ; ergo iilud prxdicatum negare ab co-
dera parciculariter eft contradiccre.

Itcm, harc cft vna , omne animal rationale currit,
cui contradicit hxc , aliquod animal rationale non
currit ,non obftante impiicacione iacenceinter
animal , & ratienale ; crgo non obftantc implica-
cionc intcr hominem,Sc album illae contradicunt,
emnit homo albue currit, & aliquis homo albuenon
CHrrit.

Dicicur , quod propccr accidcns non eodcm
jTJodo refpiciens fubiedum,& diff^crentiam refpi-
penccm gcnus,non cft cadem impIicacio,proptcr
quod liccc vna impediac contradidioncm , alia
pon impedic.

Conrra non habccur vnde dicatur , quod im-

Elicacio cadac media , nifi quia hoc cft exigens,
oc exaftam ; cum ergo fimiiiccr animal exig:\t
rationale , vei c conucrfo , ficuc homo,album , vfcl e
conuccfo , mutata non cft ratio dc implicatione.
- ^ Ad oppofitum,in illa propofitione eft vna ve-

jlrrumtnt» "'**> "^^ cft vna , non enira cft idem dicere,
fr»p»rtimf. omnii homo albut currit , ic omnit hemocurrit, Si
fim»fiua. cnim fic , cfTcc propoficio plures, homo in vcraque
effcc fubicftum abfoiutc, & fcqucrctur, emnu ho-
mo albut cttrrit ; eroo omnit hema currit , quia album
eft prxdicatum in vna, & currere in aiia.

Item Ariftotcies inquirens qux prxdicaca di-
uifim , vc duo, poffinc pcxdicaci vc vnum , dicic,
qu^d fic eft homo, & albnt, & hoc vt vnum.

Item dicic Ariftotcics hanc cflc vnara , Socra-
tes eft homo tUbtu.

Qjf^ -«STIO VII.

tAn hac pt *vnA , album cft mu-
ficum.

Vide citatos jM«if. amte.

QV6d non videcuc; quia muficum prxdicatut I.
dc albo cacione certij , vt Secratit , vcl Plaio- Jrgumtnta
nit; idem cft ergo , ac fi diccrctur, Sotrates ^ui eFl pr'P'^f* »*-
albtu,eflmHficut ; fcd Ariftotcics vult qu6d hxc '""*••
fit piurcs , Secratet tjui efl albut , efi mufictu , quia
dicit in litera : §luande duo accipiuntur ,quorum
vnum pradicatur de alteroper accidens , vel ambo de
tertio per accidens, ex hu nonfit vnum.

Item, totcompoficiones impiicitx , funt hxc,
album eft muficu/n, ficut hxc , Socrateseft albut mu-
ftctu ; fcd proptcr compofitionct implicitas hic
cft propofitio plures, Socratet eft albtu muficiuict-
go & hxccrit plurcs,4/^«»i eH muficum.mm cvvn
dicitui, album efl muficum , dux funt iroplicitx
compofnioncs,Socrateseftalbfu,^uieflmuficut, Sc
cxdcm compofitioncs funt impiicitx: hxc.Scfr^-
tes eft albitt rnuficui. AfTumptum patet : nam cum
dico , «/^««7 eft muficum, dico illud cui incft mufi-
cum cflc album cft virtutc fcrmonis.

Ad oppofitum, propofitio cft vna, in qua prx-
dicatur vnum de vno; eadcm autcm vnitas cx-
tremi fufficic ab fubiedum , qux ad prxdicatura;
fcd hxc eft vpa , Secrates efl mufictu , & hxc fimi-
htct , Socrates efi albut i ergo hocalbumeftmufi-
cum.

Qj^ ^sTio VIII.

t/in hjtcfitnjntty Homo albus cftho-
mo muficus.

WAt citatos qutft. (,

QVod fic videtur , quia hxc eft vna, hemo al- ' •
bui currit , vr oftcnfumeft ; vnicas crgo ho- -*'/«»»"'"#
mmis albi fufhcit ad vnitatem cxtrcmi , & cadcm ^,^^,,^^/
racionc illud cft vn\im,home muficut ; ergo & hxc
propofitio , homo efl albut homo muficut , cfl vna,
cum vrrunquc extrcmum fit vnum.

If em ex liomine,& aibo fic vnum,ficuc ex-a£lu»?
&poccntia.

Similitcr cx homine , & mufico eadem ratio-
nc; ergo vtrunque excremum cft vnum.

Ad oppofitum dicit Ariftotcies hic in iitera
quhd corum qux fubiiciuntur , & prxdicantuc
qiixcunquefccundo,vcl pluradicuncur detcrtio
pcraccidcns, &alrerumde aitcro per accidcns
dicitur,cx his non fit vnum,nec fic aftirmacio.vcl
negacio vna-,fic eft in propofito, quia home, & mu-
ficut dicuucur de hominc albo per accidens , &
aiterum de altcro per accident; crgo hic non erit
vna, ficut nec hxc, Socrates efl homo albut.

Qjr .4 s T I o IX.

f^trum httcfit 'vna , Homo qui cft
albuSjCurric.

Vid fic vidctur , quia hoc quod eft f«i, ha- jtrgumtnt»
bet natuiam acdati fubiiuellcdaiD, proptcr fr»f»ttt »f.

quod firmtaiua.

Q

2o8 Super lib. I L Perihermenias

quodfacjt fubfequens ar6barc pt«cedcns , vndc
praeccderjs accipitur fub racionc fubfequcmis, vt
ad album comparatur ; crgo, &c.

Item , vnitas fubiedli di^ribuponis fuffici.t ad
vnitatcm aftus fubiefti ; fed hoc toium , homo^ui
efi Albut , cft fubiedkum diftributionis , quia ex
ifla , omnti homo (pii eft dlbiu currit , contingit Hc
fyllogizarc , ifle eft homo ^ui eft albus , ergo ifte cur-
riti in fyllogifmo autem,medium efttotum illud,
« quod in vtraque propoHtionc accipitur , & in

tnaiori ponicur totutn vt vnum diftribuibile , fu-
per quod cadit fignum.

Item, vnitas huius , quod e^,homo tjul eft albuSt
fufficit ad vnicatem mcdij fyllogiftici.ergo & cx-
trcmiinpropofitione, quiaex ptopofitione^/«-
res , non fit fyllogifmus.

Ite.m eadcm vnitas non impedit vnitatem pro-
pofitionis, ha:c cnim cft vna, 13( bomo albus cur-
rit velociter.

Itcm, quando eft propofitio/>/«r« , ncccflTe cft

plura eftc cxtrema , quia ad minus quatuor , ciam

cuiuflibct vnius funt duo cxtrcma. ltera,acci-

pio aliud quam prxdicatum , quia przdicatum

hon atdlat fubiedum ; fi crgo in hac , homo t]ui eft

albus currit , prsdicatur fj^mr^ dehomine,ficuc

dc fuo fubic;^o,&: album de hom}ne,ficut dc fub-

icilo fuo , non coarftatur homopev ly album. cigo

fcquerctur, omnii homo qni efl albus currit y ergo orn-

nus homo currit.

X. Ad oppofitum , relatiuum fubftantia: rcfcrt

jlrgufffent» idcm cum fuo antecedcntc, qui cft relatiuum fub-

fr<> ptrte nt- ftanticB ; crgo fic dicendo, homo qui eft albus currit,

X»tfua. denotatur homo replicari, ita qnod home femcl ac-

ccptus videtut fubiici adui currendi, &c tuncat-

tribuitur ci quod eft album, ex homine autem itc-

fato refpcftu diucrforpm pracdicatorum, non po-

teft fieri vnum fubicdlum propofitionis.

ltem,hic funt plures cpmpofitionesjergo non
jcft vna propofirio. Dicetur , quod vnapropofi-
liocft maceriaiis rcfpedla altcrius,&idco non
impedit vnitatem propofitionis.

Concra hoc, liccc homo referatur per ly qui,ti-
inen ly ^Kifemel didum vnit ita formaliter al-
bum cuni homine, ficut fi dicerctur, homoqui efi
albus; crgo compofitioqua vnitur album cum ho-
miue relato, fotmaiis cft, & non materialis rcfpc-
^u ah'cuius.

Itemcompofitiodicitur materialis ,quiaipfa
fecundum fc cft vt materia rcfpcdlu alterius ; led
compofitio quae importacur pcr hoc veibum efi,
cft ita fimpliciter formalis,ficut compofitio im-
pof tata pcr hoc vcrbum , currit.
I , Itcm ad principalc,propofitio vna habct vnam

conttadiftioncm, fed hxc,omnis homo cjui eft albus
currit, non habct vnam conttadiftionem , quia fi
fic,eflet ifta, homotjui efl albusnoncurrit.

Dicitur, quod cftifta , homp non qui eft albns
currit.

Contri , per ipfos , propofitiocft vna, cuius
fubicftum e{k,howo ejui efi albus ; fcd particularis
ncgatiua dc codem fubiedo,& de eodcm praedi-
caro contradicit vniucrfali affirmatiua: , idep
prior fi fit vna.contradicit huic, homo qui eftalbus
non currit.

Itcm intcllcdlus cuiufcunquc propofitionis
Iicitc refoluitur in duos intelledus fimpliccs , fi-
uc vcros , fiuc falfos ; fed hacc propofitio fic rc-
foluitur, nam fic diccndo, homo quiefi albus, Cne
a^ditione alicuius altcrius , fequitut veroni , vcl
f^lfum ; quare denotatur quod horao cft albus,

fed quia homo rcfertur , & rclatio eft ad alium
adum, idco animus fufpcnfus eft , doncc aliquid
aliud addatur de homine,ficut fi dicatur,^0m0 qui
f«rrir , & verum fignificatur per ipfam propofi-
tionem , fed adhuc dcpcndct animus audicntis
quid dcbeat vlteriijsdici.

lcem.ncgacio aducniens propofitioni vni tan-
tum negat compoficioncm a qua accipicbatur
vnitas, &veritas propofitionis; fi crgohaecfic
vna, omnu homo t}ui,Scc. in hzc,nonom»is bomo tjui,
&c. refertur negatio ad vnam compofitionem
fantum , quod non eft poflibile , quia ad quan-
cunque copofitionem refcrtur ncgatio , crit h«c
fzlCnyOmnii homotjui,&cc. quia poficoquod mulci
hoiTiines fint albi , & aliqui currant , & aliqui
non, hxc cft falfa , omnit homo qui efi albus currit,
& hsc Cimi\kei,nonomnufhomo, &c. intelligcndo
tamcn quod ncgatib tefertur ad compoficionem
materialem ; fimilitcr pofito qu^dnultus homo
fit albus, hsc cll falfa,cw«« hemo^ui efl albus cur-
rit ; & hzc fimiliter , ntn omnn homo , &c. iiltelli-
gedo compofiiioncm referti ad compofitioncai
ptincipalem.co quod iinplicatur.aiiqiicm homi-
nem elTc album.Ad nuUamergo compofitioncra
vnam potcft negatio rcfcrri ; ii autcm cftet vna,
benc pollct negatio refcrri ad vna compoficione.

Ad primum quieficum dicitur,qu6d hic cft
plures , home aibus currit , propter audoiitates
Bo.-tij addudas, qnia duae compofitioncs (unt,
vna implicita, alia explicica , quia hemo , Sc album
fc habent ficut cxigcns , & cxadum , intcr quac
cadit 9«; */? medium.

Concra, tunc hic elfet plurcs ,animalrationale
currit, quia inter animal quod cft exigens , & ra-
tionalc quod cft cxadum, cadir tjui e/i medium.

Potcft dici , quod propofitio cft vna , vnde ex
hominc , & albo fit vnum exrremum , rcfpc<Slu
compofitionisjuon tamcn funt fimpliciccr vnum.
Ad quod fciendum , quod in propoficionibus,
vnicas cft proporcionalis vnitati in rebus : in rc-
bus autcm qusdam habent vnicatem fimplicitcr,
ficut qua:funt entiafimplicicer-, quzdamdicun-
tur vnum fecundum tjuid, vt qua ex talibus com-
ponumur, ficut domus. Similitcr eft inpropo^
ficionibus. Vnde hzc cft fimplicitcr vna , Homo
eft animal , vbi fimplcx praedicatum enunciatur
dc fimplici fubiedo; haec autcm , hemo albus cur-
rit, noneft fimpliciccr vna,ficut prior :quiapro-
pofitio dicitur vnaex vnitateextrcmoium ; fcd
currere non ita afiirmatut dc vno fecundiam con-
ceptum , ciim dicitur, homo albus currit, ficut cuin
dicitur, homo eft animal,cCi tamcn propofitio vna;
quia fibj compctunt conditioncs propofitionis
vnac , qox funt oppofitio contradidoria & con-
traria, & diuidi per affirmacionem & negatio-
ncm & fyllogizationem , & fecundijm fenfum
iftorum patct quod Ariftotelcs i . huius , non di-'
uidit aliquamin affirmacioncm, & ncgationem,
nifi vnam.

Ad primam argumcntum dico , quod Boctius
intelligit , quod non cft propofitio fimpliciter
vna , nifi ex praedicaco & C\xh\e^o fiac vnum,
qucmadmodum fpccies vna, & vnumcns.

Alio modo tamen potcft propofitio efTc vna,
licct cxtrcmum nonfitvnum: nam vnum fitex
a6ku , & potcntia;&4/^«f quodammod6 cft adus
hominis , lic^t non fimpliciter : tamcn dicitur vc
adus accidentalis , propter quod ex homine &
albo fit quodammodo vnum.

Adaliudpatctidcm.

Ad

4.

Conclup»
alicrum »4
iUtft.J.

Ctnclufi»
Doltorii 4td
qutjl.7.

5-

Afgument*
pro parte nt-
X«r««f.3.

Qusftio X.

209

Act tertium dico , qu^d hxC eft fua contradi-
€totia., alitptu homo idhtu non atrrit \ it cutn dici-
cur, vtraque eft falfa , poHto qu6dnullus homo
iit albus. Dico qu6d non ; quia hic , homo alhtu
mn currity non ponit hominem efle album. Cikm
dicitur quod tpu eft medium ,dico qu6d adic^-
uum conformacur fubftantiuo fuo , & iibi vni-
tur, vt a&us potcntiz : potentia autem refpedhi
fui adlus , rationem habet a£his : a£hialitas au-
tcm fecundiltm qu6d adlualitas , rationem habct
cuiufcunquc^fimiliter citm dicimus vt efl adtua-
lis in potentia. Similitcc cum dicitur , homo al-
^NV, capicndo homnem fecundum qu6d habet ra-
tipncm potentiz refpcdu *lhi , quae cidem po-
tencia nata cft a<Sfcuari pec aUnm , vndc vt notetur
adlualitas potcntiz ad fuam qualitatcm , & ad
fuum adlum,intcrcipio mj,vel «jMiefltC^noA qui-
dcm «x/,vcl qt» efty non fignificat aliquid cfle,vcl
non cfle : fcd defignat rationem conforroitatis
adie£tiui ad fubftantiuum , tanquam modusin-
tclligendi , vcl przdicandi , propter quod dico,
quod ens , vcl qiu eft fubintelledum in hoc , honu
alhm currit , non aflerit album de hominc cfle,
fed manec adhuc fimplex intellcdlus fine vero,
vcl falfo, & ibi manct ; & Cic patet quod hic, ho-
mo aUrm , non ponic homincm elTc album , ficut
& hic, animal rationaU, non ponit animal efle ra-
tionalc.
4. Ad aliud,qu6d non efl cadem ratio quare am-

jU 4. bulans & aWnm funt duo,quorum Vtrumque acci-
dit altcti , & ncutriun cft aftus refpedtu alterius,
nec potentia : propter quod homo albm,t{k. vnum
fubicftum refpcctu pracdicati , vnde ex homine,
Sc alho, & ammtUnte non fit vnum , licct ex homi-
ne, & vtrique ditiifim fiat vnum , fed ha;c fortc
eft vna , Jithslantia fttperficiata alha atrrit , quia
fubftancia fuperficiaca eft potentia refpedhi albi;
& ide6 ex illis fit vnum , ficut cx homine Sc albo,
nam fubftantis aducniunt accidencia fccundum
ordincm,ita quod vnum accidcns eft ficut diipo-
fitio.

Ad aliud , qu6d quando duo accidentia , quo-

rum vtrunque accidit tertio , fubiiciuntur illi,

vcl piacdicantur de illo , tunc non dicicur ex il-

lis vnum : fic non eft in propofico,/&M»o Scaihttm

non accidunt tcrtio,vt fupta, licct accidat album

homini.

Cmelmpt ad ^d fecundum qux*fitum diccndum,qu6d harc,

*•**•'• alhum eft muftcum, cft vna : tum quia amm fubii-

citur , quod pcr accidcns cft vnum, ficut cft hsc,

homo awut eft muficm , vnum cnim fubiicitur , &

vnum ptcdicatur : nifi enim.vnitas tetmini fuf-

ficeret ad vnitatem cxtrcmi, propoficio vnacon-

ucrtcrctur in propoficionem/>/«r«,quia hzccft

vna , Secrates eftalbm , quac conuercitur in hanc,

Mbum eft Socrates.

y, Ad primum argumentum dico , qu6d oftcn-

Ai argu- dit exttemum propoficionis noh efle fimplicitcr

mtntum prt vnum , tamcn eft vnum per accidens , quod fuf-

^ua*T^*"' ^*^'^ ^^ vnitatcm affirmacionis , & ncgationis, &

vt fufficit ad rationcm fyllogifticam.

Ad 1. Ad fccundum cum dicicur , aihum eft muftcum,

compoficio implicaca in fubicfto eft compofitio

adlus , & poccnciac , proptcr quod cx fumpcis in

fubiedlo fic vnum : fimiliter cx fumptis in prac-

dicaco fit vnum , fed cum dicitur ; h<mw eftalhm

muficus , album , & muficum funt duo , quorum

neucrura cft in pocentia refpedlu alccrius , (ti.

vtrumque cft adus , idc6 pct modum vnius non

polfunt pracdicari de codem , fcd cum vtrumque

Scoti oper. Tom. J.

fumatur vt prxdicatam » neCefle eft vtrumque
pracdicari, iae6 eft propofitio plmret , & commu-
nitcr illa, in qua duo talia accidentia fubiiciun-
tur , vel pracdicantiu:.

Ad tertium dico, qu6d hzc eft vna, homo albm 8.

eft homo muftcm , proptcr rationcm didam , quia Ctndufit ad
alhum Ce habet ad hominem , ficut adus ad po- J"*^ '•
tentiam , & muficum fimiliter , idc6 cx hominc,
& albo fit aliud vnum extrcmum , & ex homine,
& mufico fit aliud cxtrcmum , idc6 prasdicatur
vnum de alio , ens autcm intellcdum inter adic-
dliuum , & fubftantiuum non defignat aliquid
eflc, velnoneflc, ficut compofitio affirmatiuar,
vcl ncgatiux:fcd dcfignat conformicaccm quan-
dam intcr adicftiuum , & fubftantiuum , fecun-
di!ira qu6d hacc habet rationem difponibilis , Sc
illud rationcm difponentis : vnde magis cft mo-
dus inteliigcndi , quim vcibalis copula fignifi-
cans aliquid cfle.

Ad illud in contrarium dico , qu6d quamuis ■^d *rpt-
plura pracdicantur , quorum vtrumque accidit *"'"'*'? ■'•
tcrtio , & alcerum altcri accidat , non cft propo- '^f*^'"' ?• *•
fitio^/«»r/;fed fi duo pracdicancur,quorum vnum
accidit alteri , per quoddam tcrtium , cui infunt,
&cuiusfunt adus,tunc cft propoficio/>4wr/,quia
fi duo accidcntia fibi inuiccm ptacdicantur,quia
funt a^s eiufilcm tertij , cx hisnon fict vnum,
ficut ex adu & potentia, cx aliis autcm ficri po-
tcft. Pcr hoc patct , qu6d ratio procedic ab in-
fufficienti , quia amittit aliquAn parciculam po-
iitam.

Ad quartum qnsfitum dicitur, qu6d hzceft 9*
vna ,bomo qui eft alhm currit , quia eft fyllogiza- ^«»^/«/7» mi
bilis, & contradiaoriam habct , & confimilia, J"*//^*/*»-
licct fccundum idem non potcft contradidio fal-
uari compctenter in calibus;quiaparticularis nc-
gatiua dc eodem prardicato debcret contradicerc
vniuerfali affimiaciuac. Vnde fi ha:c fit vna , om-
nis bemo ^ eft albm currit , fcquitur hanc fuam
contradidoriam , aliquis bomo epti eftalbm non cuf-
rit , cflc vnam , vnde erit , homo epaeftalbm, fub-
ie€tum idem particularitcr fumptum , quod fu-
raebatur vniucrfaliter in vniueriali.

Ide6 dicipoteft, quod hxc, /w»»^/<^<»/^i« ^ lO.
cttrrit, edpao-es fimpliciccr , quia duo adus per
duas compofitiones formalcs attiibuuntur ho-
raini,nam album'attribuitur homini pcr hoc vcr-
bum eft importans formalem compofitioncm,ica
enim formalitcr actribuitur album homini, licct
pcr ^' rcferacur : ficut fi diceretur , hcmoeft al-
bm , quia formalis attributio fpecicm accipit i
propofitionc verbali ; fcd hoc , tjuieft , homini
relatum , dcno'tat alhum attribui , cui 6c currere
attribuicur : necaccribuitur«Krrw<homini , qui
eftalbus, ita vthoc totumaccipiacut vc vnum
fiibicdhim : nunquam enim refpritu tertij acci-
pitur vt vnum fubied^um , qucd de alio fignifi-
cat eflc, vel non cfle formalitcr:hoc autcm quod
eft, fw eft alhtu, licctratioae relationis impor-
tatc per ly,f«<,fufpcnditur animus audieiuis , vt
bomo inteiim ad tdhum refcracur , tamen aliquid
de aliquo fignificacur efle , alioquin nullo ho-
mine exiftcnre albo , non cflet hacc falfa , aiitptit
bemo, ^ efl alhus, nenaarit ; ficut fi dicam, quud
tu curris , verum , vel falfum fignificatur , fi ra-
roen intelligatut qu6d fiU eft incelligatur vc mo-
dus quidam intclligcndi inter adiediuum , &
fubftantiuum, tunc cft propofitio vna , ficut hic,
hemealbmctprit , 8c eft eius conttadi&oria, hemo
qiu eft aUmt non cttrrit.

P Ad

2IO Super Lib. 1 1. Perihermenias.

II.

Adi.frinti'

%.*

Aix.

jUi.

-»*'»

Ad primum cum dicitttr , quod ^i habct.na-
turam ar(^ti fubintclledbi , dicendo quod hic
homoqui eji alhiu currity coar&atur bomo per fe-
quens , quia dcnotatur quod idera homo fubii-
ciatur curfui, & albcdini , ideo fic coar.aatur ho-
mo , quod non ftat vniuerfalitcr pro quolibet
cius : tamen-cjc hoc non fequitur , quod totum
fit vnum fubiedlum , homo ^ui efi albtu c«mV,quia
triadenotantur ineflc eidem homini , & hic tria
concomitantur fe in hominc , ide6 coardaiur
homo non ita,vt fiat fubieclum rcfpc6l:u pracdicati
ex ipfis.

Ad fecundum dico , quod abfolutc , 5c primo
non attribuitur totum przdicatum huic , homo
qui efi albiH , fed homini per fe , tamen in habi-
tudine ad hoc , ejui efialhtts , quia homo quodam
modo accipitur coardatus , vt ei ineft album , &
curfus.

Ad tertium dico , quod hoc quod eft , tjuiefi
all>w , per fc non eft pars medij (yllogiftici , ncc

debent trcs dcterminationes addi ad fubie<5:a,
ficut ncc ahae detcrfuinationes, ficut fi fvllogi-
zatur , 0«?»Af homo , & duo homines fimt tres , tFte
efi homo j ergo ifie & duo homines fitnt tres ; fic dc-
bet lyilogizari in propofito , omnishomo , qui efi
albus currit , ifie efi homo ; ergo ifie , cjui efi albtts,
currit.

Vel potcfl dici , quod hic , Omnis homo qui efi
albm currit , fimplicitcr non cft fyllogizabihs,
quia fimphciter eft plures ; & ciim dicitur quod
homo qui cft albus , eft vnum diftribuibile , nc-
gandum eft. Quarta ratio oftendit hanc efle
vnam , homo (lUms currit , fed dc hominc qui cft
albus currit , non eft fimilc, quia quod addirur
non cft vnum extremum , quiafignificat verum,
ycl falfum in propofitione vna.

Ad qjiintum dico , quod funt quatuor cxtre*
jna , homo , & currcrc , homo relatus & al-
bum fibi dcnotatum incflc , ide6 cft propofitio
plures.

QjuHionum DoBorufuhtilis, Fr. Toannis DvnsScotIj
fufer i.,ltb,Pmhermenias ydrinotelisjinis.

EIVS

211

E I VS D E M

DOCTORIS SVBTILIS

JK

Duos libros Perihermenias, operis fecundi,

quod appellant, Qu^fliones odto.

R.P.F. LVC^ VVADDINGI HIBERNI
dc hoc Operc cenfura.

JE qux^iones oSio , nufquAtn haSiewu Imprejfe , reperU funt in
tribt44 codicibus njetuTlis ^SS. Trimuj habetur in '^ibliotheca
Vaticana, pluteo ^o.num.%-jo. Secundus in Bibliotheca Monafierij
S. Maria de Populo , in Vrbe celeherrimi. Tertius in zAniciana
CoUegij Ordints S.BenediSii. Primuj a^ Secundus ita frafigunt,
Qua:ftioncs loannis Scoti fupcr librum primum dc Pcri-
hcrmcniis , fccundum aliam rcportacionem. Tertius codex ita habety adfinem
Commentariorum primi librij quos pra manibus excujbs habemus , Exphciunt quar-
ftioncs primi Opcris primi hbri Pcrihcrmcnias Ariftorchs. Deinde fitbiungit
traSiatum, ^ infine itafitbfiribit , Explicit hbcr primus Pcrihcrmcnias Arifto-
tchs, & fccundi Opcris Dodoris Subtihs. Sanefiyluj, ^ methodus reliquts huius
Operis quaflionibus coharent. yidetur T)oSior expleto primo opere , maturius, 0* dum
per ottum licuit , oblata occafione opus ponderofius expendendi has quaHiones ad'
iun^ijfi.

I.

X.

T R O OE M 1 F M A y T H O R 1 S.

I c V T dicit Philofophus j. dc Anima , tcxt. com.i t. duplex cft ope-
ratio intelledus ; vna quz dicitur indiuifibilium intelligentia , fecun-
dum quam dtcitur intellcdus formare conceptus fimpliccs : alia cft
operatio intelledus, fecundum quam componit, & diuidit; & dicitur
compofitio, vcl diuido. Iftis duabus operationibus additur tertia, qua:
eft difcurrerc ab vno in aliud j vt a notis ad ignota. Dc illis , qux ca-
dunt fub prima opcratione intelledus cft libcr Prxdicamcntorum ; quia determinarc
dc illa, eft proprium dcterminantis de anima ; quia cuius cft determinarc dc fubftantia,
cius cft dcterminarc dc cius operatione : cft cnim vniucrfalitcrlibcr Pracdicamcntorum
dc fimplicibus conceptibus, vcl dcconccptibus, quosformat , vclqua: funt intclligi-
bilia , fecundum quod funt dicibilia , & ordinabilia in Generc pcr fc , dc illis cft , quz
cadunt fub opcrationc intellediis. De fccundacft liber Pcrihermcnias , & uon de opc-
rationc intcIIeiHius ; intclleftus cnimcomponens , vcl diuidens, format cnuntiationem,
dc qua in hoc libro intenditur , & non cft enuntiatio ipfc adus intcllcdus , fcd magis
agitur ab intcllcdu. Dc iftis autcm , quac cadunt fub tcrtia opcrationc intelledus , funt
libri Logica; noua; , in qua docctur quando cft proccdcndum a noto ad cognitioncm
ignoti habcndam.

Liber ifte , qui dicitur Pcrihermcnias, dicicur propri^ de interpretatione : nam inter-
Seoti oper. Tom. I. P » fretmtio»

TrifUx tp»~
rmtio inttUt"

Liitr Trtdt-
camtntontm
*ft dt frimm
ip*rati»ni.

Lib*r ftrt-
b*rm*Mimefi
d* fttnndm
tfermtitne.
Lope» n»M*
eft d* tertis
tftratin*.

2U Operis fecundi Perihermenias

fretatioXccandvim Boccium in Procrm.ruper principium huiMS^ffivox articulata per/i
aliaiuidfignificans ejfe^velnon ejfe,^ tamcnin dcfinicione inccrprccacionis ponacur vox ar-
ticulata aliquid pcr fc fignificausjfic cft incerprccacio quid commune voci complcxaE, Sc
iocomplcxae:fed quia inccrprccans vult aliquid exponere,& nihil exponi poccft per fim-
plicem didionem ; igicur nomina & vcrba func magis parces incerprecacionis , quam in-
tcrprecacioncs. Ec didiones fyncacegoremacicx, non habenc racionem incerprccacionis,
quia non func di£biones per fc fignificauces. Eft cnim Hber iftc qui dicicur Periherme-
pias, deinterpretatione, vccxponacaHquid eflc, vel non efrc,hoccft,dc fimpHci enuncia-
tionc,non enim cxponunc aliar oraciones,efl*c,vcl non eflc. Quia ergo illa , quac cadunc
fub prima operacione incellcdus , func parces illorum , qua: fiunt a fecunda operacionc
intelleftus, ideo ad hunc hbrum ordinacur pcr fe hber Pra:dicamcncorum : illacnim,
quac cadunt fub fccunda opcracionc inccllcdus , func parccs illorum , quje cadunc fub
certia j idco libcr ifte ordinatur ad alios libros nouae Logicac , fcd principaliter ad libros
Priorum , & mcdiatc ad alios , quia Syllogifmus eft ex propofitionibus. Ex didis pa-
tec , quod cft fubiedum , & quem ordinem cenec incer Jibros logicales ; & propcer
quam necefl!icacem ; vc propccr ncceilitatem habcndi artcm dc Syllogifmo.

I.

ArgHmtntM

Sunt ergo ea (^UAfunt in voce , earum qua
funt in animapafiionum nota , ^ ea qua
fcribuntur, eorum quitfunt in voce, lib. i.
pap.i.

Q^ ^ S T I o I.

*An nomen figmficet rem , an
paffionem f

fu'A.hic,ctip.\.^ lib. defenfu^ftnfib.cap.i.^^MetMph.

cup.y. D.Thom.i./. j.13. *rt.l.^q.^,depo:tnti»,*rt.l.

in corpore.f^ hic lelt.x. Auerroes in Prcoemio huiut. Boe-

tius ibid. inedit.i. Albert.Magn. tr»9.i..c.i. Alb.paruus

q.iinie.Proeem. Occam in Proaemi» huiut. Anton.Andr.

e.\. />«i«^.Ioan.aMagi(l. 9. ?.</»(. i.Gabr. in i.difi.xt.
"- f.vnie. art.j. Fland. 4.Afef.<f.7,«j-/.i. Bruzcllis q.i. hu-

iM,»rtic. I . Conimbr. hie ctp.i. q.j.artic. i.i.). tjf ^.

Ruuius ibid. q. vnic. DoAor j. 1. frimi «ferit , tjr ini,

difi.iy. q.i.

Vldetur quod paflionem ; quia Ariftotcles
cap.i. dicit , quod voces fitnt mu tantmfaf-
fiomm, qtufmt in mlma, 8cc.

Item dicit,qu6d fint fimilitudines rerum,qua-
rum voc* nota: funt ezdem oranibus , ficuc
&:res.

Item Boetius in cap, i. dicit , quod oratio-

nes in voce , fiint notae orationum , qua; func

in mente ; & funt verba eius , quod oratio in

voce eft figrmm orMionis , <pu tacita oratione conft-

-* citur.

Itcm Boetjus ibidem dicitpoft multanarra-

ta, quod Ariftotcles non puiac nomina, & vcrba

fignificare ipfas res , fed ipfas paffioncs. Patet

igitur per .Ariftotelem , & BoStium quod vo-

>i ces funt figna paffionuni , & non rerum imme-

«• diatc.

*■ Item dicit Prifcianus lib. i, Grammat. quod

pars orationisfignificat menfisconceptum; fcd

res non eft mentis conccptus : igitur,&c.

1. Ad oppofitum eft Ariftoieles 4. Metaphyfic«

^Tgumentn text. 10. diccns , quod nomcn fignificat rem,

^Ptffiff"- quam exprimit definitio ; fcd illa ratio cft re-

V ram;ergo,&c.

Itcm , illud fignificatur pcr nomen , de quo
intendit enuntians aliquid fignificare ; fed cut|i
dicit quis, homo currit, intendit primo cnuntiarc
currcre, non de intentione.ied de re.

Itcm , fignificare fequitur intelligere ; quod
crgo primo intcHigirur primo fignificatuc : fcd

primo intelligimus rem , non paffionem > igitur
nomen rem primo fignificat.

Dicitur propter has rationes , quod nomen
fignificat paffionem rei , & rem : fed rem figni-
ficat pofterius , paffionem per prius. Illud non
valct, nam intcllcftus componit nominaadin-
uiccm pro primis fignificatis ; fi igitur nomina
primo fignificant paffioncs in anima , fequitur
quod fignificatio cuiuflibet realis orationis eft
falfa;nam fic dicendo,hemo efi animal,iden\ cft di-
cere,qu6d h(tc pajfio efi illa.

Item , ficut iftac paffiones extenfa in acre func
immediate organa vifus , fic fpecies in intelle-
&a : fedilla» non fentiuntur , quiatunc eftent
primum obietflum vifus , quod eft falfum ; fed
funt medium ^uo,

Itcm, quz pofterius fignificantur , non figni-!-
ficantur nifi habeant attributionem ad primum
fignificatum : fi igitur homo non fignificaret rem,
nifi inquantum habct attributioncm ad fpecies,
non cllet hacc vetz,lapit noneftin amma;qmi quod
primo fignificatur per hoc nomen/<«^»,habct cllc
in anima.

Itcm , fi riomen fignificarct prim6 paffionem,
hacc elTet vera , Socrates eft,\icet n' n fit extra ani-
mam ; quia non requiritur eflc rei extra animam,
quantum ad illud quod prim6 fignificatur per
nomcn.

Dicenduro ficut dicic Ariftoteles hiccap. i.
qu6d nomen prim6 fignificat paffiones animx,
id eft , conceptiones intclledus. Ad cuius eui-
dcntiam firicndum , quod tria fe habcnt fecun-
dum ordinem , primum eft fpecies intelligibilis,
fecundijm quam eft in adlu , ficut adus primus
in fua propria natura : nam ficut Commcntator
aic 3. dc Anima , text. cap. ?. Sic fe hahet inteUe-
£ltu ad Jpecies intelUgibiles , ficnt omnis materia pri-
ma adformas incUuiduales , eptas recipit. Secundum
cft, qu6d ratiorei, eft quod quid crat c/rerei
quod ojjiicitur virtuti intellediua: , inquantum
eft adtus , qui eft fpecics inteiligibilis , fecundum
quem a&um fertur virtus cognofcens in ipfum-
qtudeptideftejferei. Tcrtium cft res particulaciter
exiftens,fub conditionibus indiuiduantibus.

Primum non fignificatur prim6 pcr vocem;
quia quod quid eft , prim6 intelligitur , quam
/pecies rei intelligatur , & quod prim6 intelli-
igitur prim6'fignificatur. Amimptum patct, quia
intclledus fpecics intclligibiles non intelligit,
nifi pec ceflexionem , ficutfuum adum.

Tertium

5-

Opiaio Alh,
^ aliorum.
Improbatw,

4-

Opini» D».
lioris.

Refolutio
qutfiionk.

QucEftio I.

^n

6.

tM frincifih-
lis.

Ad srg*tt»^-
t»prim*.opi-
nimt.

7-

Sttunis
•m* Ttfol-
utndiijut-
ftitnwn (f rji
prtbitbilior
spud DtSl-
rtm.

fiuimodi
fSitfufi-
militHd* rii.

fertium vcr6,rciliccf,res exiftcntes indiuidua-
liter per fuam rationem propriam , non polTunt
prim6 (ignificare. quia tntelle6lus e(l in afbu pri-
mo per fuam obie^kum proprium , quod e(t fW
y«n/*y?rei.incellectus nonintcUigit prim6 fin-
gularcfed tjuodtjMidefi, fine conditionibus mate-
rialibus, cum non exiftit , potcft tamen confide-
rarefineiftis; & ficut intelligitur .imponitur ci
nomen.Vndc nomcn fignificat paflioncm intcllc-
Aus,id cft,rcm vt concipitur : Plato tunen lib. dc
rcfta nominum ratione,pofuit nomen fignificarc
rem , vt cxiftit ; quia dixit rem eo modo cxiftcrc,
qui intclligitur:Ariftotcles autcm aliter ponit.

Ad omncs audloritates dico, quod Ariftoteles
&Boccius intellcxeruntperpaffiones,non fimi-
litudincm, qux cft in anima, fed rem proiit con-
cipitur ab anima , & cft illud in cuius notitiam
pcrducitur intcUcaus pcr fpccies.

Ad aliud dico, quod prim6 enuntiatur dc re
fcnfibili,vt illares fignificatur.hoc eft,accipicn-
do nomen abfolutcivcrificatur tamcn primo per
fingularia.

Ad quatdam argumcntorum contrarationem
quadam analogias,dico quod fimilitudinemcon-
uenit oftcndere dupliciter , vel fecunduni efle
quod habet in anima; vel fecnndum quod cft du-
(fiiuum in cognitioncm rci:fi primo modo con-
fideretur , ficnomenfignificat fimilitudinemrei;
& rem non folum ipfam vniuocc fignifirat , fed
arquiuocc. Si autcm confidcrcturprout ducitin
cognitionem rci, tunc non primo fignificatur,
ficut non intcUigitur primijfcd cft quo primo in-
telligibilc intcUigitur.

Ad aliud cum dicitur , tunc omnis oratio cftct
falfa,dico quod fi affirmaretur prini6 fpecics de
fpecieapud intellc6lum,propofitio illa affirmarct
falfum , vt diccndo, Species htminu ejl IpeciesMlbi,
fcd nffirmatur quod primo intcliigitur pcr vnum
nomcn dici dc illo , quod ptimo intelligitur per
aliud , qux tunc intelliguntur mediantibus illis
ipecicbus.

Ad aliud eodem modo dico , quod non affir-
maturelfc dcfpccic, fed de illo,quod intcUigitur
mcdiantefpccie.

Si quis velit fuftinere quod nomina fignificanc
fimilitudincm rerum , & qua: cxiftunt in intel-
leftu , diccndum quod nomen mediantc fpccic
inanima , quam primo fignificat , fignificat po-
ftcrius rem.

Ad primum argumentum dico , qu6d quia fi-
militudo rei cft naturalis ipfi,idc6 fignificat rcm,
cx confcquenti nomcn fignificat fpccicm ; hoc
cnim vidctur authoriras merc fonare : prima cft,
voccs funt nots paflionum; fimilitudinum in
anima ,& id fignificat voxquod profcrens vocc
prolataconftituit in audicnte:fcd incap.dc Vcr-
bo,dicitur, qu6d qui ptofcrt vetbum , conftituit
in audicnte intcUeftum , vnde audiens quiefcit.
Et ante cap.de Nominc ; NominafHntfimilia intel-
le£lui ; quia quandoejue eft voxfine veritate &falfita-
te, ejuandoejMe cum altero horum , ^uia fiilicet fic eft
apud inteSeHum , & cjuorum littera primorum prirno
mtafiint, eadem omnihm pajfiones animtfiint.

Scd fciendum , qu6d cijm pajfo fit fimilitudo
rei,potcft duplicitcr confidcrari , vcl inquantum
eft iignum rci inracntc ; vel inquantum confiftit
in mente , ficut accidens quoddam in fubiedio:
ficut h«c ftatua potcft duplicitcr confidcrari, vcl
inquantum cft hoc.quod ci accidit figura;vcl in-
^uantum cft fimilitudoHerculis. Si confiJcratur
Scoti oper. Tom. l.

primo modo , fic fpccics fignificarur ner nomen.
Si fccundomodo,non nifi xquiuocc:u confidcrc-
tur primo mode , fic nomcn fignificans (pcciem
cft figniim rci,ficuc littcrx fcriptac funt fignum
in intcUedlu. Sicut cnim litera fignificai: voccm
primo modo,quia vox eft fignum fpccici.nam li-
tcra fignificat fpccicm ; fic vox primo modo cft
fignum fpcciei,& mcdiatc eft fignum rci.

Sed pro rationibus intcUigcndum cft , qu6d 9.

ficut ordinans didionem ad inuicc fcriptas,ficuc
illas,^0m0 efi animal , non dicit hanc voccm homo
c(Te vocemanimalis;fic necordin£shancvoccm,
homo cum hac AiGtioncanimal,6ic\x. fpcciem figni-
ficatiuam per vnam , clle fpccicm fignificati».im
pcr aliam. Cuius ratio eft , quianon ordinantur
ha:c ad inuicem,ordinando, & affirmando vnum
dc aliojinquantum res funt;fed vt figna funt a!io-
rum:ficut litcr^ fignificant voccs.inquantum vo-
ces funt figna fpccierum;& fimiliter voccs figni- Litert figni-
iicantfpccies,inqu5tum funt fignarcrum:&ide6 fic»* vifts,
abfoluta c6firmatio,vel ncgatio,non eft anteqna ^ ""*"' ^''
denominatnr ad rcm , quia ante i!lud , quodlibct 'tumvoceTii
dcqnolibct eniiriatur vtfolum fignumdefigno. ^tdetfunt
Signii autem inquantum fignum,nec vcrum.ncc figna rtrum.
falfumdicitur.nifi in coparationead fignificaiii.

Ad primum argumentnm dico , qn6d oratio j q.
nec vera,necfalfadicitur, quantumadprimum jtd urgumf-
fignificatum j quia fic dicendo , homo eft animal, tafhmt ofi-
qnantum ad primum fignificatunn.non fignificac "'*""•
prim6 homincm in rcclTeanimai^fed eft primum
fignum huius, quo-^ eft homjnem efteanimal in
re, vc ipfius intelleftus. IUud autcm quod primo
fignificatur,eft alterius fignuin,ide6vox non pri-
mo fignificat fpcciem hominis elfc fpccicm ani-
malis:ficut patet dc fcripto,quod noneft figniim
huius, quod cft hanc voccm cffc hanc voccm,fed
tantum fignum huiufmodi fignificat. Vndc ficut
hsc fcripcuranon falfa dfcitur,licet hxc tox non
fit ifta ; fic nec ifta, homo eftanimal, cfl falfa;licct
hxc fpecies non Cn ifta.

Ad aliud ciim arguitur de analogia, dico,qu6d I T.

nomen analogum fignificat vtrumque analogo- ^"nm »na-
rum ; & in ratione fignificandi non cft priiis , & ^*^""" fii"'"
pofterius,quia vtruquc fignificat cx impofitionc; aulan»io7o-
fcd prioricas & pofterioricas infunt rationibas (\- rum, ^ qui-
gnificatis ; hxc aute prioriras & pofterioritas eft midi.
in adlu fignificandi , noncnim fignificat nomen
rem cxtraanimam,nifi quia paflio,qu£ fignifica-
tur per vocem,eft fignum rei cxtra animam:vndc
tantijm vnuiti fignificatur per fc, aliud fignifica-
tur, inquantum cft fignum illius, quod prim6 fi-
gnificatur. Sic autcm non eft inconuenicns, vo-
ccm fignificare duo, ficut ncc fcriptura ; fcd pro-
pter hoc non erit zquiuocatio , nifi poflit accipi.
pro vtroquc tanquam pcr fc fignificato.

Ad vltimumdico,ad vcritatem orationis xc- jj^
quiriturcfrcrci exrra anfmam , quia rcslpfa cft M veritai»
racnfuraintcllcdus.Intclle£lusenimnondicitur oratimii re-
vcru$,nifiproptcrficefrcinre;fifignificarct ora- ?«"»'»""• 'ff*
tio hoc quod cft in intclle&u.vt paffionem vnam
effc aliam ,proccdcret ratiorfic autcm rion figni-
ficat,quiacft cfte rei , fcd fignificat immediatc fi-
gnum huiufmodi,quod cft,hoc cfle hoc ; idc6 ad
veritatcm, vel falfnatem fcrmonis , oportct fic
cfTe^vel non cffc in fC.

, Ad quoddam atg).imentum, lapu ttoneftanima;
dico qu6d hzccft vera, licct hzc vox lapu fit fi-
gnum fimilitudinis lapidis in anima ; quia cum
dico, lapie. non eft in amma ynon fignifico ali-
quid cfTe prim6, fed primo fignifico incclledum,
P 3 qui

ret txtra
animani.

»3-

214 Operis fecundi Perihermenias

Jmfoptl» ve-
fu ijk »i
fUtiiHm.

^Ar

Dtifi in tod.
ystieMtt».

1.

Argumtnt»
iripnrtt »<-

qui eft lignutn natucale huius, Upit nen tfl iirmii-
ms. Ideo licet haec ocatio , Upit non eftin anima»
fit cxtc}» animam , & vox fignificci prim6 intel-
le6him fignum huius efie , non ptopter hoc hzc
eft falfa ; quia nen nego efie ab aliquo , quod efl:
in aninra ; de rpecie eoim non alfir^o e0e , nec
pon cfle.

Ad aliud, nenunfignifiMt quoiprimo inteUiptnr,
dico qu6d voccs fiunt nota: per impofitionem;
impontio vocis cum fit ad placitum , poteftefie
ipfi fimilitudini exiftenti in anima , fecundi^m
quod fimilitudo eft fignum rei , ficut poteft im<
poni lei , vt intelligitur : & fic ratio concludit,
quod nom5 poteft fignificare rem,¥t intelligicur.

Ncutra via eft multam necefiaria; fi:d fccunda
vidctur magis confona diStis Ariftotelis, & Boc-
tij : fed dicere quod rcs abfolute fignificatur , eft
omnino inconueniens,

[ Item , circa compofitioncm , & diuifionetn
nota , quod non femper requiritur compofitio
fealis extremorum ; fed tantum rationis i quia
intelledtuJ poteft vti vno & eodem, vt duobus,
8c fic idem fibi componere.

Contr^ , tunc compofitioni vprs in intcUcdla
pon correfpondet compofitio in re, & compofi-
tio eft diucrforu'fii : ratio autem przdicati & fub-
iedi non caduni hic in vnionc fiSt^ per eft. Vcl
poteft dici.quodcompofitio nop ^gpificatur,fed
cft id, qiiod tenctur k parte figni : vndc hoc non
componitur cum illo, fed praedicatum coroponi-
tur cum fubiecSlo , quia compofitioni cft inten-
tionale; & fic prsdicatun) , & fubiedum func
duo ; nbn tamen oportet ita eftein fundamento
iftacum inientionum. ]

^oniam fimiliter in quolihet eft ^ quod
eft, dr quod no» eft, ^c. Ratio autem eius

, eft\ alia tamen funt ffcundum feipfa:quo-
niam cum z^,vel fuic, vel erit, neque ve-
rum , neque falfum eft , nomen vero fem-
fer. vt , Catpnis eft , velnon eft : nondum
enim aliquis neque verumdicit , neque
falfum. iib. i.cap.i.

(^V iE S T I O II.

VtrHm nomen '■untuoce figmftcet rem > r^
exiftentei ir non exifientef

OccaiQ in Ptootmiofrimilihti PiriSerm.Voaiec.lib.i.IvJHt,
eap.ii. Doftor qutft.^.^ ^.primi eptrit.

QV6d non videtur ; quia res fecundum pro-
priam rationem cius , fignificatur pcr nq-
men, licecnon fignificecur prim^jquia pailio
intelledus eft fignum rci fub propria rationc;
variata igitur re fecundum propri^ra rationem,
vatiatur & fignificatio noroinis.

Item,Auerroes in lib. dc Sujjftantia orbis c. }.
dicit quod in trafuiutatione fubftantiali,res amit-
tit nomcn , & definitionem : igitur non manebit
idcm nomen rci , quando res eft, &quando non
eft,quia poft corruptionem non nominabitur eo-
denomine,quoprius. Similiterdicit Ariftoteles
I .de part ib.animal.c. i .quod animal mortuu non
habet pedes, nec manus, nifi aequiuocc; ficut
manus abfcifta , non eft manus nifi zquiuocc.

Item illi quod eft , & illi quod non eft , nihil
cft commune vniuocum } ide^ ratio nominis

Silulio jiM-
fiienk.

non eft eadem in entibus, & nonentibus.

Ad oppofitum , ratio rci apud animam eft ea- %,
dem , re exiftente , & non exiftente ; pet hoc au- JlrgMmtnt4
jtem eft fignificatum vocis idcm , quod ratio rei »doppefitiM,
eft eadem apud animam, manifeftum eft in acci-
dentibus, quz multoties gencrantur,& corrum-
puntur. Si enim dicitur , Mnimal eurrit, licct non
fit aliquis curfus : idem eft tamen incellcdus per
nomen , quod curfu exiftente eflet , alitet non
contingeret de non exiftentibus fieri demonftra-
tionem ; quia fic dicendo , Seerates eii ; fi pec So^
(ratem non intelligitur cadem res , quae intclligi-
tur ipfb exiftente , tanccontinuo mutarentur
propofitioncs ad mutationem rei , quod falfum
eft. Siautcm fignificatmottuumhomincm;tunc
h«c ctit vera , quia fignificat illum hpminem et
fe mortuum. Si autcm oratio nihil fignificaret,
nifi quodeft,|ion eftetaliqua propofitio falfa,
vbi enuntiaretur hoc yerbum «f?;nani fnbicdluni
fcmpcr fignificaret aliquid fub ratione,qua com-
petit fibi eire. Et fimiliter non eifet haec vera,
Socrates fiiit; quia fignificacct, quod illud quod
iam cxiftit,fuit, & non eft ; quod eft impoffibile.

Etiam Atiftoteles dicit , quod eadcm ptopofi-
tio eft veca , & falfa ; fed pon eft cadern , nifi ex-
trema maneant per fe eadem ; fcd ejctrcma non
manent per fe cadcm, nif} pcr fi^nificatama-
neant eadem.

Dicendum , quod nomcn fignificat vniuoc^ j,

rcm, remanente, vel exiftente, & nonexiftente.
Ad quod fcienflHra , qu6d hoc nomcn Socrates
fignificat Secratem fecundum quod eft in a£tu;
non tamcn fignificat Socratem cxiftere ; [edSe-
crates eft cns in aftu fua forma ; nam nomcn, vt
did^um cft, primo fignificat fimilitndinem rei in
anima : illaautem eftcius forma,quod eft inadtu:
ide^nomen fignificat Soeratem fecundumquod.
eft in adbu.

Aliud intelligendum cft , quod fiuc res fit,fiue
non , fimilitudines vniuoce funt figna illarum.
Exiftis fcquitur,quod nomen eftentialiter figni-
ficat rem , fiue res fit , fiue non fit, quia rcm rc-
praefentat fccundum qu6d fimilitudoeius in ani-
ma cft, & cft fignum.

Ad primum argumentum dico,qu6d res cft per
fe fignificatnm pcr vocem, vt mediatc in immu-
rabili fimilitudine , ad vocem habet relationem;
ciira enira rcs fub propria ratione fignificata pec
vocem «inquancum fimilitudo ceiinanimaim-
mutabilitcr eft fignum rci , re exiftenie , & non
exiftcnte.

Ad aliud dico , quod in tranfmutatione fub-
ftantiali.fubftantia rei,qu? corrumpitur,non ma-
nct; ficutquando Socratcsinoritur , fubftantia
iSoctatis non manet , fcd derelinquitur cadauer,
quod non habetdefinitioncm illam, quam prius
habuit fubiedum,ncc nomen, nifi «quiuocc : fed
cum haec vox Socrates idcm fignificat ipfo non
exiftetc, quod prius fignificauit ipfo exiftente; &
fub hoc intclleduprocediitomnesauthotitates.

Ad aliud, qu6d ad conceptum huius, quod eft -^ h
tfte Socratu, & ad cbnccptum huius , quod cft non
ejp! Socratem , non eft aliquis conceptus pcr fe
communis vniuo€e;fed Socrates qui noneft,non
tamen vt no eft effc Idannis,quod nunc cft.potcft
cfTc conceptus communis; hoc autcm fufficit ad
hoc, qu6d nomen fit commune cnti , & non enti.

Propter diAa , fciendum , qu6d nomcn figni- y.
ficat rcm, fecundum qu6d huius fignura eft fi-
militudoinanimaexiftens; illa autem fimilitu-

do

4t

AJ i. mrgm.
mentum pr»
p»rte ntgMti»

M».

Adt.

Qusftio III.

^o eft nmiliruJo eiut quod eft, 8e eius quod non
eft:nam ab eo quod eft,& ab eo quod non eft,par-
ticipacur xqualiter fecundum fe > non tamen ab
eo,quod non e(l,vc non cft. Vndc hoc nomen ito-
rtio ^ CaEfare non participatur fecundum efle,
quod nunc liabet Czfar , nec ab Antichrifto fub
e(te poillbiii participatur hoc nomen homo ; quia
Antichriftus intclledfcus fub efle , quod nunc ha-
bec , non eft intelledlus particularis patticipans

I)tt fe intelledum eius,quod eft (wmo^rcd eft tota-
iter alius incelle6lus,vc>ft particulariter intellc-
6tus per fc huius, quod cft homo in potentii. Si
intelligitur Antichriftus fub racione , fub qua in
incelleAu fuo includic a(flum hominis participa-
tum,tuncruppoflcura vniuocum cum iftohomi-
ne patticipante nunc aftualiter formam homi-
n!s,vt particjpac vtrunque commune penicus fub
racionc diuisl. Cuius racio cft,quia nomen per fe
eft flgnum rei ; quod aucem eft ngnum rei , quae
eft,quz fuiCjYei quz eric,hoc cft prxccr fignifica-
tionem norainis.
^- Iccm logicc ioquendo, fciliccc de formali ra-

tione communis,& de fuppoflco parcicipttntc in-
tciledum communis, extra intelledtum iftius c6-
munis,&fupponti;in participationenuilam prio-
ritateni,vei pofterioritatcm,vci squiuocationem
caufant in participatione communis , i fuppo(ito
pcr fe. Nec tamen ex hoc fcquicut , hanc cfle ve-
ram,vei faifam,C</irf/? homo^ fcd dico qu6d vni-
uocum fuppoficum hominis eft Ancichriftus^C^-
rar,& Ioannes,& incelledus horum nominum.
j^ [ Potcft igitur brcuitcr dici ad queftione qn6d

Z>Myr Mtuf illud quod pcopric fignificatur per vocem,eft res,
hotimnd. pon vc cxiftens cft.veinon cxiftensjfcd rcs,vt ab-
Vttk^t, folutc abftrahit ab iftis,& cft cxtraneum ad quod-
libet iilorum. Et tamcn eft aduertendum proptec
rationes fadlas,efle au6loritates , quae eiufdem fi-
gnificati , fcilicetrei,funt figna ocdinaca.fcilicec,
iittera,vox,Sc concepttu, kapapo *ntm* \ ficut faiic
inulti effedus ordinati eiufdem caufa: , quorum
nulia eft caufa alterius: ficut de Soie illuminante
multas parccs medij, quacum quslibec iliumina-
^ur a Soie immediacc, fed ocdine quodam , quia
remocum mediance propinquiori , & vbi cft ordo
caufacorum , abfquehocqu6dvnum ficaitcrius,
ibi eft immediatio cuiuflibet , refpc£tu eiufdem,
pxciudendo aliud inrationecaufz , vti effedlus
iRimediacorum;& tunc pofTet dici,efFc(!tii aliquo
fnodo propinquiorcro eflecaufam remotioris ef-
feftus, non propric , fed propcer propinquicacem
illam quae caiis efre(^iis ad caufam.Ica in propofi-
to poceft concedi de multis ordinatis eiufdcm (1-
gnificati,qu6d vnum aliquo modo eft fignum al-
terius,quia datinteliigcrepriraum ipfum pundu,

2u6d littcra eft fignum vocis,& vox fignum paf-
onis,quiaremotius non fignificaretur, nifi prius
aliquo modo immediatum fignificaretnr in me-
<l|ante,& tamen propter hoc vnum non eft fignu
alceriutificuc cx aiia parce didfcum eft de caiifa , &
caufacis;incer quxcaufaca eft ordo cfFcdus pofte-
rioris ad efFedum priorem , non aucem caufx ad
eSe£lum,vel effeftus ad caufam.]

Jffr igitur fecundum fe di^/t verh^ nomina
/uHtfdrJtgniJicAftt aliquid.eonjiituit enim
qui dicit intelleltuitt,& qti AHdit^quiefciti
fedji ejitvelnon eji^ndumfgnificat, ne-
que enimfignum eft rei , ejfe , vel non ejfe:
necfihocipfum ejifurum , dixerit: iffum

nihileft; eonfignificnt autem comfofitio-
nem quundam quamfine cemfojitu non eft
inteUigere. lib. i .cap. 3 .

Q^ iE S T I O III.

An veritM , yelfalfitasjit circa comfofi'

tioftem,^ diutfionem tantum^Sicut

tales^tkdes defcriffi nunc.

At\(i.9.M*tM,e»f.ii.ttxt.xt.^ l.d» Animm, e»f.6.ttxt,tS.
Aaettoesiiidtm.D.Thotti.i.d* Aom/t.Ult.g. &fe^q.ir
l.f»rtt ^.i7.iWf.}.Albcrtus Mag. i» i.d* Anima,trtiS.%.
M^.f.ApolIinaris f.i). iEgidiusfM«<//ii.4. f.17. Ferra*
ricnHs i.ctntrmGtnttt r«^.{9.Vigerius w» Infiitutitnibu*
e»p. I .Coniinbc.M^. i.huittt q. { .»rt.^

QVod non vidcturrdiuifio terminatur ad fim-
plicia,quia eft feparatio compofitorum , fed
pcr fimpiicia non vnita in compofitioiie dcfi-
gnatur vcritas,vci falfitas. Iccm,vcrum aurum,&
aurichalcum,falfum efle dicimus.Icem ens & vnii
conuercuncuc; nam vnumquodque ficuc fc habcc
ad circjfic ad cognofci, id cft, fic fe habec ad veri-
tatem. Item, fenfut dicitur verus proprij obiedli.
Item, 5 . de Anima, texc. j 6. dicicur qu6d intellc-
6i\i% imc\\\^en% tjtudejitiiefttti , eft verus inteile-
6tus,& nunqua decipitur:igitur non cantikm circa
corapofitionem,& diuifionc eft veritas,& falfitas.

Adoppofitum cft Ariftoreles 6. Mctaphyficx
text.S. dicens qu6d verum & falfum non func in
rebus , ficut bonum & malum , fed in intcllcdlu,
iion omni.fcd componcnte,vel diuidente.

Dicendum,qu6d verum , & fal^um , funt circa
compofitionem , & diuifionem intelledtus tan-
tum, ficuc in cognofcence. Ad quod nocandum,
quod vecum dicicuc vnumquodque, ex hocquod
eft adxquetum fux menfurx;raenfura autem cu*
iuflibec rei eft incclledtus ; ide6 quxlibec rcs ali-
quo modo dicicur vcra per comparationem ad in-
teliedum.

Sed fciendum quod dupUx efl intettel}m , qui-
dam eft menfuratus ^ rebus, quidam eft menfura
rerum. Inteliedus nofter per comparationem ad
res naturaies,eft menfuratus , & dicitur vcrus , ex
hoc quod eft conformis rei, qux eft fua mcnfura:
artificiaiia autem comparantur ad inteiledlum
noftrum.ficut menfuraca ad fuam menfuraro. Igi-
tur artifiqaiia dicuntur vcraex hoc , quod attin-
gunt pcr fuam formam, perfedionem formx ar-
tificis. Dotnus cnim dicitur vera cx hoc , quod
fecundum formam eius iq roatetia , afllmiiatur
formx domus in mente ^rtificis : & dicuntur
res naturaies verx per comparationem ad intel-
ledlum diuinum. Nam quxlibet res iiaturalis fe-
cundiim fuam formam imitatur qoodammod6
(peciem eius in mente diuini : vnde vcra dicitur
(ccundura qu6d ad ratidnem illius fpeciei attin-
git. Et fecundura hunc roodum dicitur vnum-
quodqae ens- verum,vt aurichalcura,]icct dicatur
faifum aurumieft tamen vcrum aurichaicum. Si'
miiiter fenfus dicitur verus ex hoc, qu6d eftcon-
forrois fux menfurx,quc eft fuum proprium fcn-
fibiie. Intellcdus nofterfimiiiterdicitur verus,
quia eft conformis fux mcnfurx. Vnde Daret^
qu6d vnumquodquedicitut verum in coniozmi-
tate fux raenfurx : raenfura autem cuiuflibet cfl
ratio fcrmataab intelleftu aliquo,ide6 quxlibec
resdicitut vera ex coraparationead aliquem in-
telleduro ; fed prim6 ex comparatione eius ad
fuam menfuram. Licct autem fenfus dicatur ve-
rus» & inteUedlas fimiiiter , propter conformita-

P 4 tcm

I.

Argumtn^*
prtfMTttnt-
gatiKM,

1.

Stluti» quti-
fiitnis,
Vndi rti di-
(itur vtrM.

5-

Duflixim-
tilUfltt$.

fsmM t

ii6 Operis fecundi Perihermenias

4-

Ai urgume-

tM.

SimilituJ»
rei in Anim»
ptteft dufrti'
eiter confide-
ftri.

* al.eonipa-
Fo..

tem ad fuam menruram , tamen renfus fecundum
fe non cognofcit conformitatem fui ad id , quod
cognofcit ; ncc cognofcit fe conformem fuo co-
gnofcibili. Similiter e(l de inteileftu fimplici:
ledintelleduscomponens cognofcit illamcon-
formitatem fui ad rem. Vndc intelledtum com-
ponere,vel diuidere, non cft nifi intelledlum iu-
dicare ita efle in re, vel ita non cffcficut res con-
formatut intelledlui. Non enim intelledus com-
ponit pcr hoc , quod dicit vnam fpeciem intelli-
gibilem,effealiam ; fcd pcr hoc, quod iudicat ita
clle in rc,ficut intellcdlus conformatur rei.Quid-
quid enim iudicat cflTe , componit vt in re efl j &
ideo nulius intelle<3tus , nifi componens cogno-
fcic vcrum.Sed inccUedius fimplex cft verus, licct
non cognofcat verum ; quia cognofcere verum,
cft cognofcere conformitatcm intelledus ad
jrem.Incelletflus autem hoc non facic,nifi quia iu-
dicat ica cflc in re, & propcer hoc componit, vcl
(diuidit ; propter quod' nullus intcUeftus prstec
componentem,vel diuidentem,verum cognofce-
rcpoceft. Et ideodicit Ariftoteles6. Metaphyf.
quod verum, &falfum funtinmcntc.Etperhoc
4ico quod vcrum , & falfum . funt in iniclledfcu
Componente,vel diuidente, ficut in cognofcente:
non funt in intelleftucomponcncc , vel diuiden-
tc, ficut in co , quod cft verum, quia intelle(5lus
fimplcx eft verus,quia conformis fuo inteUigibi-
li ; & fcnfus fimiljccr, quia conformis fuo fcnfi-
bili : fed neucrum intelligit verum ; & hoc intcl-
ligit Ariftoteles.

Racioncs probanc , qu&d in aliquo alio , quam
in compofitione,& diuifionc eft verum, vt in co,
quod,eft verum. Vnde ad primam rationem di-
cendum,qu6d fimilicudines , qus funt apudani-
mam , poflunt dupliciter confidcrari ; vcl fccun-
dum quod anima vnam fimilicudinem alceri
comparat , & fic fimilitudinum fcmper eft com-
pacatio , vel compoficio ; fiuc aliqaid velle,& af-
iirmare , vel negare,quod fiue fic , fiue Cc, anima
femper comparat fimilicudinem vnius ad aite-
ram. Si autem confidcrentuf fimilitiidincs prout
xeferuncur ad res^fimilicudincs diftjnguuntur fiq-
utrcs:ficut fi dicsmM^o non efialhw,piofeto* fi-
militudinem prout refettur ad rem,diftinguendo
vnnm ab alio.

Argumeat*
pro parte »f-
JirmatiuM.
*al Sednon
arquale ali-
qaid Aibia-
cct , fcilicec
ioa:quaic.

'2{on homo enim nomm quidem non dico,fed
nomen infinitum , vnum enim fignificM
aliquo modo,infinif»m nomen.-quem/tdmo-
dffm & nonfanatur,non njerbumyfed infi-
tum verh^m , ^iitm omnis t^ffirmtttio , es
negatio vel ex nomine (^ verbo^vel ex in-
finito nomine ^ vevbo. lib.x.cap.i,
Qjf A ST lO IV.

ytrum mmen infinmm aliquidponatyita

quodad pradicationem eiw de ali-

quO) requiratur pradicatio entut

de eodem,

D.Thom. hU in exfofitiene fi^x.Boetius & Ammouius ibi-
dem.Sox.\K lib.i.fiim.c. i .Ruuius in c.i.huim q.^.n.i^.

QVod fic videtur , per Ariftotelem in fine fc-
cundi Priorum, vbi dicit , quod ciy quod eft
inarquale aliquid fubiacet ficut materialc; fed
indtjHale aliquid ppnit;igitur nan^^uttk *.

Itcm , neg^tio alicuiuscft temQtio aiicuius^b

aliquo; igitucnegatioadueniens homini , ab eo
aliquid rcmouet; &.fihaecaliquid toliit ,aiiquid
derclinquit; nam ablatio totius non eft ablatio
alicuius ab aliquo.

Item,fi nihil ponit,fequitur hoc,fcilicet ,fih»'
mo non efi iufitu;ergo homo efi non ittfiui.idim tamcA
Ariftoteles lib.i. Pcrihcrm.cap.i, negat. Dicitutj
quod eft bona confequentia,nec illam negat Ari-
ftotcles,nifi in ptxdicacis compoficis; quiano fe-
quiiaf.Nonefialhumlignum^gitMrt/inonalbiHignie.

Contra illud , Aciftoteles negat hanc confc-
quenciam , dicens , quod hoc vcrbum e/t , iufio &
non iufifi adiaccbit. Item, fi confcquentia eflet bo-
na.tunc minore exiftente negaciua in prima figu-
ra, fcquitut bonus fyllogifmus ; quiaifte fyllogif^
mus cft honu%\omne non animal efi non homo,lafis efi
non animaiyigitur lapit efi non homo.Sc tamen minoc
crit negatiuain primafigura*.

Item,ad ptincipale , dicit Boifcius , in cap. pri-
mum libri 1. qu6d nomcn infinitum ptacfcntem
(peciem priuat,& alia infinica relinquic.

Ad oppoficum.quod zqualitcr eft vctum dice-
rc dc eo quod cft,& dcieo quod non e(l,mhil ponit;
fed talis eft terminus infinitus, quia aEqualiter eft
bos non homo,8c Chimttra.

Item , in contradJdVoriis tenet confequentia ^
conttario:ergo ficut {ce^u\tur,efihomojgiturefiali'
(juid.itz requitur,</? non aliijttid ; igitHr efi non homo:
fed Confequens nunquam poccft tlecerrrinare
oppoficumAntecedentis,quiafi fic,cumquidquid
ponitur pcr aliud.fequitur ad ipfum; fed ad ante-
cedens fcquitur Confequens ; ergo ad oppofitum
Confequentisjfequitur oppofitum Ancecedentis.
crgo ad Confequens,& oppofitum Confequentis
fequilur oppofitum Antecedentis ,quodeft im-
pofIibile,quia tunc ad idem aflirmatum, & ncga-
tum,fequcretu[idem,contraAtiftoieicmz,Prior.
cap.io,

Diciturqu6d peccat, quia aUquid non poteft
infinitari. Cox\tt^,ens poteft infinitari , & ens non
cft minoris communitatis quam ali^uid : dicit
cnim Ariftoteles j.Phyficorum ,ci\xbdexnonente
fit aliquid ens.

Item.ad principale:fi {\c, fequitur;»;»»^ hornoefi
animal;igitur lapii efi alitjuid. Confequens eft fal-
fum, igitur& Antecedens. Probario confcquen-
tix,fcquitur, omnt^ homo efi animal, igitur omne non
animal efi non hemo:8c vlterius , lapis efi non animal;
igitur lapis efi non homo; igitur lapis efi aliquid, cum
pernomcn infinitumaliquid ponatur;ergo ipri-
mo ad vltimum,&c.

Item,tecminus infinitus imponitur 'k ncgatio-
ne formar ; fed priuara forma alicuius non manet
aliquideius , quod habet effc pec illamformam.
igitur,&c.

Dicitur ad quzftionem , qu6d duplex efi ter-
minut infinitut , quidain fubftantialis , quidarn
accidcntatalis. Tentiinus fubftantialis infini-
tus nihil ponit , quia negatiua particula ad-
iunfta termino , per fe priuat qualitacem; fed in
fubftancialibus fignificacis priuaca qualicatc , pri-
uatur & illud quod habet efTc pcr illam qualita-
tem;igitHr, &c. Dico mttmterminttm fithiiamia-
lem, omncm tcrminumfignificantem pcr modum
fubftantiae, vt albedo,homo. Sed terminus infinitus
accedentalis aliquid ponit, quia priuata qualitate
accidcntali , non opottet illud priuari , quod eft
perillam qualitatem ; quiaqualitas illa non eft
principium eflendi fimplicitcr ; propterca fic di-
ceado,S,ocrates efi tien albtu, ponimt aliquid.

Et

1.

♦ al. Sed
quoH feqai-
tut ad con-
fequcns fe-
quituraotc-
ccdens cum
addito &ad
eudem, wgo
fi locoi in-
ponator illa,
Ufis ntn efi
mrtitntil, fer
quitur ea-
dcm condu-
C\a in ptima
figura.

3-

Argumenta
nd offtfitum.

Pritn» tfi-
nio.

Terminttt
infinitm du-
ftex.

Qu^ftio V.

217

4.

frtmm »bi*'

7-

SieutuU eh-
itSlt.

StUtit JU4-
jHonit.

Termin» in-
fimtum *li-
quid fuppont-
Tt iHpltciter
inttOi^itur.

9.

Ctnelufit
Voa.

* al. eft
qaodlibec
quod e(l fim-
f licitct , 8c

Zood Don cd
mplicitct.

Et per h.inc diftindbionem dicitur ad argu-
menrura fumptura ab Ariftotclc 1 .Priorum,quo-
niam ille intendit de termino infinito acciden-
tali , quod aliquid nbi fubiacet. Similiterad di-
Stam Aridotelis in hoc fecundo huius , qu6d
Ariftoteles negat confequcntiam in terminjs ac-
cidentalibus, quia in illis terminus infinitus ali-
quid ponit, fed in terminis fubftantialibus tenet:
I^oH eft homo, ergo tft non homo.

Sed contra : ficut in termino accidcntali cft
compofitio qusdam accidentalis cum fubiedto;
iic in tcrmino fubftantiali eft compofitio Forma:
cam materia: ficut igiturpriuat^ qualitatcacci-
dentali poteft fiibiedii manerc fiib qualitate infi-
nita,& ideoterminus accidentalis aliquidpouit;
fic priuati' forma fiibftaniiali a materia , poterit
manere materia fiib ncgatione formas determi-
nata. Cum igitur mnteria fit aliquid , videtur
quod terminus fiibftantialis infinitus aliquid
ponat.

Item,terminus accidentalis non fignificat fub-
iedum , (cd tantum qualitatem ; igitur negatio
adueniens tetmino accidentali folum negat eius
per fe fignificatum, quia non funt ibi duo, quo-
rum pofFet alcerum priuari , & reliquum non;
igitur mult6 minus potcft terminus infinitus
fiibftantialis.Nam diffcrentia eftinter termiiium
priuatiuumj&: infinitum ,ficut inter cActim & non
videntm ; quia ct.ctu determinat fibi fubicdum,
& ponit remotionem formsE determiiiata: , & in
hocconuenitcum termino infinito ; & omnem
illam remotionem forma: fignificat in determi-
nato fubiedo ; & in hoc difFcrt a tcrmino infi-
nito, quianon determinat fubiedum fibi,de quo
dicitur ; tunc fic, fi terminus infinitus accidenta-
lis aliquid poneret , quianegatio rcmouet illam
qualitatem , & defignat rcmotionem qualitatis a
dcterminato fiibicdo , tunc terminus infinitus,
& priuatiuHs non differrent.

Ad quaeftionem dicendum, quod quasrere , an
^erminus infinitus aliquid ponat , & qusrere,
an de racione eftentiali termini infiniti fit , quod
cxigat aliquam naturam fubiici fibi,ad hoc quod
propoficio fit vcra, in quafubiicicur. Nam hoc
quod e(i,terminttm infinitMm alitjuid Jupponere , po-
teft habere duplicem incelledum ; vel quod dc
fuo intelledu eflcntiali fit aliquid ci fubiedum;
vcl quod cxigat de natura fiia rcm , vel naturam.
Dico, quod ali^uid multiplicitcr fumitur,fcilicec
pro rc & nacura , quae exiftic , vel pro omni co
quod ponit per vocem fignificatiuam.

Dico igitur qu6d nomcn infinitum non ponit
aliquid , ita quud in intcllcdlu fuo eflcntiali ali-
quod ens includatur fecundiim naturam ; inclu-
dit camen aliquid indecerminacum ad ensnacu-
rac , & ensincelligibilc : ficucdicendo, noaho-
mo , quidquid poceft incelligi fub negacione ho-
minis , poceft dici «0» homo : vndc dicic Boc-
tius quod indifFerenccr cft in quolibcc, quod
cft fimpliciccr * ; fed ens cancum in opinio-
ne , vc Chirodra eft nen homo ; ncgacio enim ad-
ucniens termino infinito , priuat formam fini-
tam , fignificatam pcr terminum,& relinquit ens
indeterminatum ad quodcunqueinteIIigibiIc,vcl
apprehenfibile , fub ratione qualitatis determi-
natae;&idc6 non homo conuenit cuilibet,cui con-
uenit qualitercunquc ens naturae , vcl ens incel-
Irgibile , prouc incclligicur fub priuacionc quali-
tacis finicat , imporcacac pcr hoc nomcn homo.
Ideo folct dici , & benc ».qu6d ens & diepiid non

10.

■Aix.princi'

Adi.

Adi.

pofTunt infinitari ; quia nomcQ infinitum aliquid
ponit , & non priuatur per nomcn , quod poni-
tur. Nam hoc nomen non homo , fignificat ens
fignificabilc ; quia fi non homo nihil fignificarer,
prolato »0» homo , non magis quicfccrct animus
audientis , quam prolata hac vocc ,l>M,ex quo
patct , qu6d nomen infinitura aliquid ponit , vt
cns fignificabile,&c.

Ad primum dico, qu6d ci quod cft non zqua-
le , aliquid ci fubiacet , vt inn/ftule , tanquam il-
lud , de quo dicitur ; fed non quod inetefttaU fic
poficum ex vi fignificacionis pcr nontuptale.

Ad fecundum dico , qu6d ncgacio aduenicns
termino , relinquit aliquid non priuatum , quod
eft cns intelligibile , & fignificabile , fcd nihil
naturaliter non rclinquit quod prarfuit.

Ad tcrcium dico , qu6d verbum non tantiim
eft vnio , fiue nvadus vniendi extrema , fcd &c cft
res quaedam Tnita , cui apponitur prardicatum:
quia in vcrbo funt duo , fcilicet , compofitio, 8c
res ; & ide6 non fcquitur , Hoc noneftiuilHm ; er-
go hoc eft non iuftum, quia in illa , hoceftnon iuftum,
affirmacur res verbi ; fcd in hac , hoc non eft iu-
fturn, negacur res verbi ; & vcrobique negacur
iufHcia. Vndc ficuc ex negacione rei verbi , non
fequicur affirmacio eiufdcm , fic non fcquicur,
hec non eft iuflum ; igitur hoc eft non iuTlum : vei
poteft dici , quod dubium eft , vcrum verbum fic
cancijm copula, vel pro re fuacadic in parccm
extremi ; quia iuftum dat intelligerc fubicAum,
eo quod cft accidens concretiuQ fignificatum ;
quia fic dicendo, hotno eft ittfttu, fignificatur,qu6d
Aowocft aliquidjcui incftiuftitia, ide6 prxdica-
tum habec vircucem illorum cerminorum. Idco
ficuc non fcquicur , Non eft alhum lignum ; {gitur
eft non album llgnum; fic non fequicur, non eft iuftut;
igltur eft & non iufttu.

Ad primum concra hoc dico , qu6d didum
Ariftotclis in fccundo huius intelligendum eft
in pridicatis compofitis. Ad litteram Boctij di- AdBtdtium
co , quod iUa littera intelligitur fic ; ncgatio ad-
uenicns cermino finico, remouec formam cermi-
ni, non rcmoucndo aliquam formam alccrius, vc
non homo , quia negacio adueniens homini rcmo-
uec fpeciem hominis , non remouendo fpcciem
albi , vel equi , vel afini ; fcd derelinquit fpccicj
non remocas. Sed pocius Boccius non inceili-
gic , qu6d nomen infinicum ponic de incelleitu
fuo fpecies illorum , quae non rcmoucncur pcr
negacionem adueniencem cermino.

Pr/tter verbum nutem nuUa affirmntio , vel
negatio efi. eft enim, vel{\x\i , velti\t,
vel fic , vel ciu^cunque ali/t huiufmodi
verha ex ifsfunt,qU/tpoJitafunt,configni-
ficanttempMs, &cc. lib.i.cap. 1.

ClV iE S T 1 O V.

ytrum ci\.Jtt tantum copula pradicati
cum fubieSio , ni^eljitpradicatumj^z^el
aliquid prxdicati ? fic dicendoy homo
cft albus.

Ad eiitHit-
nim.

aVod non fic copuia probatqr, hoc vcrbum,
eft, idem praedicat , quando pracdicat tcr-
tium,& quado praedicat fccundum,quia non mu-
tatfuu fignificatiipropterappofitum;fedquando
pracdicat fccundum,tunc res eius cft prardicatum;

igitur

I.

Argumettts
friiuifMlia.

2i8 Operis fecundi Perihermenias

igitar fimHiter quando aliquid fibi apponitur,
yidecur rcs vcrbi fpecificata per aliud.

Itetn, quando fic dicitur> bome efit intelligitur
ircs huius vcrbi efi , vniri cum fiippofito, pcr mo-
dum fignificandi verbalem , qui eft compoficioi:
igitur cum dicitur , htmo eft albut , intelligitur
adhuc res vcrbi vniri per eundcm modum , quia
^ppofitum pcr fi: npn mutat per Tc modos figni-
ficandi.
-»^*„.^. Item.Boccius ibid.in edit.i.dicit;propofitio ca-

tcgorica diuiditur in duas partcs tantum,fi:ih"cet,
in fiibicdii, & pra:dicatii;fcquitur igitur quod ly
ffit noii eft pars pcr fe,cum dico homo efi alhtu;{ed
ptk aliquid vnius partis , quia eft aliquid praedi-
caci ,& noneftahquid fubiedli; quia compofi-
tio racionabiUus fe cenet a parcc przdicaci.

Item , efte eft adtuaHcas omnis cntis ; igitur
ciim Aicoyhomo efi animal t defigno hominera clTe
»(5l:uanimal , & non tantuni enuntio animal, fcd
mnimal Jkb ^Siu.

Icem,dicicAriftorcleslib.i,c.i.qu6d*/?pr?dicac

tcrcium adiacens ; igitur non eft canciim copula.

;t' Ad oppofitum , ficfletpars przdicati , nulla

4rgumtnt» proppfitio opnucrteretur fimplicitcr in cifdem

§4»ffiiptHm. lerminis ; qqia fic diccndo, homo efi alh$u , per tc,

rcs verbi eft pars prxdicati ; igitur fi dcbet con-

uerci in tftrminis , oporrec rem verbi in conuer-

fa , cire parccm fubiedi , quod falfum eft ; &

tunc omnis Syllogifmus in prima figura eflec cx

quacuor cerminis,quia medium in maiorc fumi-

tur abfolutc ; ita quod ejfe non cft pars cius , fed

in minorcquando prsdicatur ejfe cftet pars cius.

Item , hic eflct nugacio, hoc eftanimal ; quiafi
ens prjcdicacur , & animal, & in animali incelli-
gicur ens ; cunc ex eadem parte oracionji iden)
bis dicicur vc eris.

Item; Boecius dicic fuper i.huius, cap.i.quod
fft ponic cercium adiacens , non canquam pars
qujcdam propoficionis , fed ficut dctcrminacio
.„4 qusdam qualitacis in propoficionc, demonftrat

Cnim qualis fic propofitio , quoniam aflSrmac}-
lia ; & non conftituit propofitioncm tanquam
pars eius ; igitur eft tantiim copula.

Item , communiccr dicicur quod eft qqandp
pisdicat tercium , pracdicac quod in alio eft ; ira
quod non prxdicat rcra fuam fccundiim fe , fcd
aliud : & Boecius dicic,qu6d non praedicatur, fed
quod adiacet pr2dicato,&c.

Verhum cft (luoi confignificat temfw , vt
fanitas quidem mmen eft , fanacur 'vero
verhum : confignificat enim nunc ejfe , <^
femper eorum, qu^ de altero dicuntur,no-
//•^,&c.lib.i.cap.3.

Q^ JES r i o VI.

ytrum ^erbum de prafinti coptdet nmc

quodinfiati 'xjel irtdifferenter

quodlihet prafens ?

P.Thoni. fc«r, Ua.^. &i.f. qu^ft.go. art.^.&in ^.dift 8.
f.i.»rt.t. S.Bonauentura iit 4. 1. f.srt.i.q.i.^ i. Sua-
tez 3.^. tow.}, dijp.go. Coaimht. hte c.i.q.vniea^rt.U
& caf./^.q.x.fiS.»rt.x.Tio&..in ^d.t.q.i.

I . "C T quod non nunc quod inftat,probatur : hatc
Argument^ X-# cft vcra, curro, quancio curro, Ucetfideam ; fi ta-
frc parte ne- ^en currere copulatct pro nunc, quod inftat,falfa

eflct propofitio ; crgo , &c. Item , fi copularet
pro nunc quod inftat, hic eflct rcpugnancia intcl-
leduura, Socrates fimper eft: dicitur qu6d copulat
pro temporc , quod inftat cum inftitcrit vt nunc
pro illo, quod eft nunc, & alias pro alio cum in-
ftiterit. Excmplum ponitur cum aliqua porta
fuerit angufta , ita qu6d non poflit nifi vnus
tranfire,& quod quodlibet ens in porta cum fue-
rit in porta vocetur A, tunc A femper ftabit pro
ente in porta, fed nunc pro loanne , nunc pro So-
crate. Similiter, hic hemo eft homo,copu\3it pro ifto
nunc ; & cras cum dico , homo eft , copulabit pro
iftp nunc, quod cft tuncfub rationc prcfcntiali-
tacis, & non pro hoc fingulari nunc : vndc fic co-
pular verbum de prasfenci pro quoliberpraefenti,
quoufquc habcat rationem przfcntis,& non pro
inftanti fignificato. Quod fic oftcnditur , quia
fi copularet pro illo nunc tancura , quod inftat,
fignificarecur, & nocarccur A tunCjdicendo,Ao»»
ejr, fenfus eft , homo eft, in A tranfeat , & dicitur,
homo eft ; haec cft falfa , quia horao non cft in A,
ciim hoc A non fit : igitut fi illa propofitio fit
vera nunc , vc prius , oporcct neceflario qu6d ad
inftans fignificacum copuletur nunc vt prius;vei
oportet dicerc qu6d raulcocies imponerecur hoc
vcrbtim eft, vc fignificarct fub nouo terapore.

Concra hoc : nulla decerminacio fub qua in- t.
telligicur derevminabile coardtac decerminabilc Ohieah,
vlcra fuam formam ; quia fic diccndo , homo al-
bm, albus non coardat homincm,nifi vcftat pro
homine albo , & non ardatur vt ftat pro aliquo
magis contracfto, quam ficalbus, vircucealbifal-
tem ; nccadalianifi ad albura : vbi aucem pri-
mo incelligicur fignificacum abfoluce , prour eft
quid in fe; & deinde addirur ei moduscum cem-
pore de prajfcnci , per modum dicendi dc alccro;
fub quo inccllieicur , & modus fignificandi cum
tcmpore de pracfcnti , fub quo fignificacum pri-
mum incclligicur : nunc auccm racio eius , quod
cft tempus przfens , non magis rcfpicit tiunc,
quam tunc ; fed de prsfcnti dicitur fccundum
quod habec racionem praefencis : igicurfignifica-
tum vcrbi incellcdum fub illa matcrialicace , vt
modus cft , non magis incclligicur fub illa prat-
reririalirace exiftcnte , quam non exiftente.

Itcm , nifi verbum de praefcnti copularec hoc
prxfens dercrminacum , hemo currit , poflct eflc
vera pro homine currente cras ; quia vircus fer-
monis non magis ardacur ad hoc pr«fens,quam
ad aliud.

Icem ad principale,fi res quaslibct dc prafenti
eflct , ciTct ncccflaria firapliciter , quia quod eft,
yel non cft in hoc inftanti, nccefle cft clTcvel non
cfle in hoc inftanti.

Ad oppofitura fic: hsc eflet falfa, oww eptod efi, 5 •
eftin hocinfianti, & ita aliquid eflet , & non elfct ^^Z7!!L.
in hoc inftanti. Dicitur qu6d hjcc cft vcra,orane
quod eft,eft in hoc inftanti,& copulatur prsfcns
inftans quod inftat.fcd pcr accidens,fcilicer,quia
non cft aliquid prsfcns, &c. Contra hoc fophi-
fticc oftcndo , quod multa funt firaul pratfcntia,
& tunc non oportet hoc copulare , quia nullum
aliud eft, o^xzprafins eft ,cuitu farsprtxeriit friuf-
<pum futura eft ; & non cft prsiens indiuifibile,
quia tunc non eflct tempus : multa crgo funt
partialia pracfentia fimul, ficut multa practerita.

Item, fi non de virtute fermonis contraheren-
tur pro hoc inftanci,fed per accidens, non opot-
tet hanc propoficionem elle verzm, omne^deft
eft in hoc nunc, velin hoc iriftanti.

Ad

Qusftio V I.

4-

Htfigfi« tpu-

tn»m qu*'
fiinum.

ttmndtm
n^tnfio »d
sriumnu».

Ad primam quarftionem dic<ntcs,qu6d copula
fit par$ cxtrcmi , hi fic ponunt : ejfe cft adhialitas
entis ; vnde cura dicitur , hoc efi alhum , Hgnifica-
tur pnedicatum primum incftc fubiedo fub ra-
lionc adtus ipfius fubicAi ; & hoc mcdiante vcr-
bo cftendi ; ficut enim fic diccndo , Socratet efiy
figni6catur a<fluaHtas entis inSocrateificutcum
dicitur , Socrates efi 4iU>m , fignificatur fiibic(%um
efte fiib przdicato , ficut fiib adliu , propter quod
ejji ponitur pars eius quod prsdicatur ; quia td-
Imm non deugnat pct fe adum fubiedi , & pcr
modum adus.

Ad rationcs poifet fic dici , ad primam quod
contingit confiderari in praedicato duo , fcilicet,
rem quae prxdicatur, & rationcm , fub qua prac-
dicatur , & ejfe potcft intclligi efle partem prxdi-
cati duplicitcr , vel quod fit pars rei , quae pra:di-
catur, ficut hic, ttnimtd rationale cttrrit ; rationale
cft pars cius , quod fubiicitur ; vel qu6d fit ratio
fub qua pracdicatur rcs ip{z:ejje primomodo non
prxdicatur , nec cft pars praedicari , quia cum rc
non facit compofitioncm ; quia efi & alhum non
faciunt compofitionem, ficut homoSc alhHm;quii
a(SluaIitas rci non facit compofitionem cum eo,
cuius cft aftualitas. Sed ejje fecundo modo eft
pars praedicati , quia eft ratio rei , inquantum eft
prsdicabilis.

Ad alind dicendum , quod animd appofitum
ei, quod cft eJJe,non apponitur ei ficut rcs rei;fed
ficut porentia intelligitur apponi adlui : animal
enim accipitur vt poientia , cuius adkualitas im-
portatur per ejfe; fcd fi diceretur , homo efi ens
fnimalytffti nugatio ; quiain eirentiali inrellcdu
cius , quod eft animal , intelligitur fub eo modo,
quo fignificatur pcr ent. Vnde fic dicendo , homo
efiens animal , hoc totum «»/ animal accipitur vt
rcs praedicata,cuius aftualitas eft iIlud,quodim-
portatur per ejfe.

Ad didum Boctij concedo , quod efi non fit
pars prafdicati aliquo modo in propofitionc,
quando pracdicatur tertium adiacens , quia nec
fubieftum , nec pracdicatum : poteft efte tamcn
pars partis aliquo modo in propofitionc. Et ciim
dicit ipfam efle detcrminationem qualitatis in
propolitionc. Dico qu6d hoc dicit de ipfo ratio-
ne compofitionis , quam importat ; quodlibet
cnim verbimi duo importat, fcilicet rem verbi,
quod eft dc eflcntiali intelle<fl:u verbi , inquan-
tum fignificatrcm, qusconcipituramcntc,&
imporrat compofitionem,quar eftipfius,inqaan-
tnm verbum. Vnde rationc rei , quamimportat
hoc verbum^y?, cum illa fit adualitas , eft ratio
fub qua quodlibet praedicatur de aliquo.

Ad aliud dicitur, quod quando hoc vcrbum
f^ praedicatur tcrtium , 5i:altcri adiacens;primA
pracdicar efle illius , cui adiacet , de tcrrio ; vt fic
dicendo : Ho?nerttt efi poeta,pi:xdic2t\.n eflepoet«
de Homero, non efle Homeri de Horacro. Ide6
dicit Boctius in i. editione quod hic Homerfttefi
foctay duo funt pracdicata, fcilicct /'o<>4 principa-
litcr , & ejfe fccundari6. Prxdicat igitur ejfe quod
in alio eft , quia prscdicat efle quod fubiedlum
non habet fecundum fc , fccj fccundum quod
aliud : vtf^ quodconucnitHomerofccundtlm
quod poeta ; fed quando prxdicatur pcr fc, tunc
prxdicat cfle fimplicitcr , vr adtualc ; & hoc eft
lecundum quod in fe eft. Eft igitut efii tertittm
tatio,fecundum quara pracdicatur aliquid,&: non
eft pars eius,inquantum accidit f\bi hacc intcntio
prtdictAiU. Sed rationes rerum diftinguuntur per

219

adum &potentiam; ficut enim in compofito
namrali eft vnum habens rationem potcntiz , vt
materia ; aliud habens rationem adus, vt fotma;
fic cft in compofito artis , quod eft propofitio»
Jiihie£ium enim cft vt materia , pradicatum ficut
forma. Vnde proptcr hoc, quod de eo, quod eft
fubicdhim ,fir prxdicatum , idc6 requiritur quid
aliud ^ re fubicda, quod notat illud, quod prius
fuit fubicdlum , accipi fub ratione aftus , & for-
mx , & hoc eft verbum efi. Sunt igitur ttia , res,
cui accidit prxdicari,intentio praedicandi ; res vt
informatur rali intcntionc ; & duobus primis
modis non cH pars przdicati,fed tcrtio modo.

Alitcr dicitur , qu6d rcs verbi , & illud quod
fequitur rcm verbi fimul cum compofitionc in-
tegrant vnumcxttemum compofitionis,quodeft
pracdicatum ; & non cft intelligcndum , quod
compofitio fit ficut quoddam medium , & non
altcrum cxtremorum ; quia ratio pracdicati eft
ratio dicibilis de altero , & ratio dicibilis dc aU
tero cft ratio dependentis ad alterum. Res au-
tem verbi non inclinaturex fe;fed in verbo funt
duo , res verbi , & compofitio , tatione cuius in-
clinatur : res verbi in alrero conftituir rationem
pracdjcati , proptcr quod corapofitio formalitcr
conftituit pracdicatum.

' Contra : compofitio , de qua eft qusftio , eft
compofitio vniens extrcma, (ccundum quod pcr
compofitionem fignificatur verum , vel falfum:
hacc aurem compofitio non cft modus fignifican-
di vcrbalis,quaeeft principiumconftituendi fiip-
pofitum cum appouto , qiii? haec compofitio cft
eadem in propofitionc amrmatiuji, &negatiua;
ficut Nominatiuus cafus eft idem : fcd manifc-
ftumeft, quod compofitio qua fignificatur ali-
quid efle , vel non cfle , non cft eadcra in affir-
matiua , & negatiua. Refponfio igitur non eft
ad propofitum ; quia tantum rcfpondct de cora-
pofitionc,quae eft modus fignificandi vcrbalis.

Item quod dicitur , compofitionem , & rem
verbi , & prsdicatum integrare vnum praedica-
tum , non eft vcrum ; quia modus non eft extrc-
mura in propofitione, nec pars extrcmi.

Idco ad quacftionem , fciendum eft , qu6d hoc
vcrbum efi^ quando praidicat tcrtium propric,
ncc cft fiibiedbum , ncc cft pars, ncc pracdicatum,
necciuspars : fed tantijm denotat pracdicatum
efleidem fubic6ko a^bualitcr, vel fecudum a6lum.
Ad quod , fciendum , quod omnc intclleftiuum
intelligitur per modum aftus ; quia quodlibet
eft intelligibilc ex hoc, quod a(^umiiabct ; adus
autem vniufcuiulque cft idcm, fecundum quod
przdicatur propria ratio eius ; fed hoc modo di-
citur cns in potcntii eflc in aftu : nam alia eft
ratio propria potentiac , fecundiira quam diftin-
guitur ik non potentia ; fic etiam priuatio eft in
a(5tu. Aliud eft intclligcndum , quod ejfe fignifi-
cat a(51;ualitatem cntis ; ideo ciam volumus figni-
ficare hoc effe a(ftu, diciraus quod hocefi-ySc pro-
prer hoc , qu6d a(fbus non facir compofitionem
cum eo , cuius cft a£bus ; ideo ej/e non facit ali-
quam compofitionem cum eo , quod apponitur
nbi , defignat enim id , quod fibi apponitur erte
idera alteri fecundum a^um : idc6 fic diccndo,
Homertu tfi poeta , fignificatur qu6d potta fe-
amdum fuum a£ium cit idcm cum Homero ; quia
ratio eflcndi rcnira , & res non faciunt compo-
fitionem. Vndc non intclligitur prxdicatum efle
compofitum ex duobus , fcilicct ex appofito , &
Ycrbo cflcndi.

Vndc

8.

Alitrum fi-
J^gfitMd JH4-
fiitntm.

9-

Obitdit cnt'
tra.ttfdtm.

10.

Rtftluti»
DtStrit.

Omnt imttl-
UStHum tjl
fer mtdum
aSm.

EjftfipiifitJtt

aihUtitMttm
tntitf

2 2 o Operis fecundi Perihermenias

II.

Dupltx com-
fofititinvtr-
kt.

II,

Ad »rgut»»-
t» frintifM'

Adt.

14.

Aii.. qut-
flitnem.

VerhSdeprt-
fertti, quorrto-
do fi^nificat.

Vndc intelligendum , quod dupUx efi compofi-
th , vna quae eft modus fignificandi in verbo , fc-
cundum quam aclus inclinatur ad fubilantiam:
Si. illa compofitio communiter eft in omni ver-
bo pcrfonali; vnde a quibufdam woamt perfina-
tio. Alia eft compofitio , quae dcfignatur per hoc
verbum efi , & non eft modus fignificandi , fed
eft rcs vetbalis fignificata , quac compofitio dif-
fert k prima ; quia prima non facit compofitiO-
nem affirmatiuam , vcl negatiuam ; fcd eft in
omni vetbo perfonali. Secunda vero per hoc
quod defignat aliquid efie , vel non elTc de ali-
quo, facit propofitionem affirmatiham , vel nc-
gatiuam ; nam ab hac compofitione dicitur pro-
pofitio affirmatiua , vel ncgatiua ; & eft alia in
affirmatiua,& alia in negatiua,prima autena non;
!& hoc intelligitur de omni vcrbo , fccundum
quod eft pars propofitionis,vcI enuntiationis.

Ad primum argumentum dico , quod fi huic
verbo , efi, apponatur aliquid per modum , quo
3{jponitur aliquid ci quodeft^o»»o, cum dico,
Socnttes efi homo a^tu,tenetez confe'qucntia,qu6d
Jioc verbum efi cfTct pars prasdicati , quod non
eft ita ; quia quando per fe prasdicatur, przdica-
tur adus eflcndi abfolutc : quando autem prae-
dicatur tertium , alterum prsdicatur principali-
ter , & feipfum fecundarii , inquantum defignat
alterum , fcilicet praidicatum fecundum aStam
cius de tertio, id eft, de fubiedo.

. Ad aiiud dico , quod quando efi pridicatur
per fe, compofitio , qus eft modus fignificandi
verbalis , cft modus vnicndi prxdicatum cura
fubiefto; fed non eft principium fignificandi vc-
rum, & falfum. Dc ifta compofitioncnihil ad
jLogicam , fed ad Grammaticam pertinet. Sed
compofitio , quam importat verbum ex fua fi-
gnificatione verbali , eft compofitio , quse figui-
j^cat vcrum, vcl falfum , ita quod ipfa res verba-
Jis apud Grammaticos eft ipfa compofitio apud
Logicos in hoc verbo efi, quando praedicat ter-
tium adiaccns.Vnde & Grammatici dicunt,qu6d
pxigit Nominatiuum cafum poft fe ex vi cdpu-
la: , vel ex vi fignificationis ; fed ifta compofitio
non eft modus fignificandi verbalis , ficut ratio
fupponir. Vndc ratio non oftendit , nifi qu6d
compofitio , quje eft modus fignificandi k rc de-
fignata in efie ; & hoc cft verum. Ratio vltima:
r^tionis procedit de modo fignificandi.

Ad fecundum quasfitum dicendum,qu6d ver-
pum copulat fubtempore praefcnti-difcreto. Ad
quod fciendum prim6 , qu6d verbum praifens
per feacceptum fignificat praefens : fignificat au-
tem vcrbum de praEfenti rem fuam , non prout
cft aliquid habens cfre in praifenti , vel futuro,
fed fub modo eircndi prxfentialitcr rem fuam
denotar ; quia prsteriti nulla pars inftat, ncc fu-
turi , fed prifens inftat , & verbum de prasfenti
fignificat rem fuam per modum inftantis ; & eft
guodammod6 flmile de nomine primario fuo-
rum appofitorum, vel fuppofitorum, & de verbo
prxfenti ; quia homo fignificat formam hominis,
yr hominem in adu , non hominem in potentia
nec hominem , qui fuit fub illis nominibus : feJ
hominem fecundum a6tum, & formam,& quod-
libet vtintclligitur,vt adum habens hominis,in-
f clligitur homo. Sic verbum de praefenti denotat
rem fuam, prout aftura prxfentis habet;& quod-
Jibet tcmpus cum intclligitur , vt adbum habens
pr;cfcntis,cofignificaturper verbum de praefcnti.
PifFcrentia tamen eft in hoc, quod quia termi-

nus communis fignificat finc tcmpore,nihiI pro-
hibet ipfum intelligi fimui conucnirc pluribus,
quorum quodlibet intelligitur , vt habct adum
hominis. Sed de temporibus prjefentibus , qusc
multa funt fecundum ordinem, & fucceffioncm,
non poteft intelligi, qu6d multa funt fimul,qui-
bus conueniat prsfens in a6ku;proptcr quod dif-
fimile cft dc nomine ad fuppofita , & dc vcrbo
praefentis temporis.

Scicndum cft fecund6 quod verbum de pix-
fenti pro codem temporc copulat extrcmum ex-
tremo, quod confignificat. Vhde ficut configni-
ficat praefens tempus , fic difcretum ,*vt diftin-
guitur k praeterito , & futuro , pro tali tempore
copulat. Vnde non poteft intclligi , qu6d copu-
lat pro hoc m»c fignificato , quorum tuac tranf-
a6to,hoc mnc non fignificaret verbum praefentis
temporis , vt pcr argumentum didum eft. Nec
copulat praefcns communcad pra:fens,quod fuit,
& ad praefens , quod erit , & quod eft, prout no-
men comraune fignificat : nam tunc ifla , tu eris
albusy pofTet iftam verificare , tu es dhus : copulat
igitur pro quolibct tcmporc prjefcntijCiim fuerit
zQcxx praefens.

Ad primum argumcntum dico , quod in con-
ditionalibus non praedicatur praefens tempus ab-
folute, nec aliquid praefentis abfolute ; fed prs-
dicatur praefens vnius , fub habitudine ad altc-
rum,ita qu6d fignificatur, quod cum habeat hoc
efle prsfcntiale , & illud habebit. vnde ibi co-
pulatur praefens confufum , quia fic fe habet ad
altcrum : fed hic loquitur de verbo copulato ali-
quid abfolute.

Ad fecundum dico,qu6d licet hoc vcrbum,f/?,
copulet tempus , qu6d inftat fub ratione qua in-
ftat , non tamen eft lepugnantia intcllcdluum,
cum dicitur ,fimperefi , quia ibi copulatur extre-
mum extremo fub temporc praefcnti , pcout di-
ftinguitur arationeprsteriti, &ratione futurij
nam quod praetcritum eft , non eft , & futurum
non eft fimpliciter , quia ly fhnper eft dctermi-
natiuum huius verbi efi, cum & non repugnet ei,
vt intelligatur diftindlum a prarterito, & futuro
non eft repugnantia intelleduum * : fic dicen-
Aoyfimper Socrates efi,qma. copulatur pro temporc
quoliber,vt diftinguitur a pra?tcrito,& futuro.

Ad aliud dico , qu6d praefcns ex fua fignifica-
tione fignificat praefcns , quod inftat , quia alio-
quin non eflet prsfens : nam prafens,quodfuit,
& quod erit , non eft prxfens ; ide6 habet vt ex
forma fua fignificet rem verbi , vt intelligatur
fub pratfenti, quod inftar. Sed licet cx eo , qu6d
nomcn poflet intelligi haberc multa fuppofitafi-
mul,ficut hoc nomen homo,ta.men rationc formae'
rci, quam fignificat , & fub propria ratione , non
poteft fimul multa fuppofita habere fub ratione
prsefcntis ; ide6 res verbi intelleda fub ratione
prjefcntialitatisnon intelligitur fub indiffercntisl
ad multa praefcntia fimul. Vnde, hichome non cur-
rit,non verificatur,quia hic homo cras curret.

Ad aliud dico, quod fi copularet ptjefens , pro
hoc praefenti dcmoftrato A.hoc efTct impoflibile,
Antichrifiui efi;Cic \\oc,Antichrifii44 efi in A *; fed
quia non fic copulat , fed pro quolibet nunc cum
inftiterit:&propofitioproIata hodic,non cftalia
propofitio,quam ipfa prolata ctas, Amichrifiusefi;
ide6 non eft ia propofitio impofIIbiIis,Iicet liunc
non poflet verificari:fed folum fequitur quod fic
impofHbilis nunc, & non qu6d fit impofllbilis.
Ad aliud dico , quod totum tempus , quod

intelli

§lutmodo <r«-
fnUt txtrt'
maf

16.

Ad argum.x.
qutfiiomt.

Ad%.

♦ al.& repa-
gnac ei vt
intelligacac
ti6 dillingai
3 przcecito,
& fucuro, 8c
idco non eft
repugnantia
incelleduii.
Adi.

Ad^.

^iX.eriterai
inA.

Ad V.

Qu£EftioVII.&VIIL^ 221

intclligitur, vt diftiniJbum i prxtcrito, id cft,ra-
tione practcritJ i & i futuro, id cft, rationc futu-
ri, dicitur tcmpus prxfcns : vndcquaiuitas tcm-
poris prxfentis accipiturfccundum comparatio-
ncm ad a£tionem ; iicut dicimus quod in fcpti-
mana facit altquisdomum,intclligendo quod in
illo toto temporc agit totam adionem , & non
quod immediate agit i & comparando paitem
ccmporis ad partcm a6lionis,diftinguimus idcm
tcmpus pcr prxfcns , & futurum : quia rcfpedu
totius intclligitur forma prxfcns : & non dicit
prxtcritum , quod prxfcns tcmpus cft,cuius pars
prxtcriit priufquam futura eftj totum tamcn ac-
cipitur vt vnum tcmpus pcr comparationcm ad
opus:& ide6 licct vnius ptxfentis (iiit plurcs
partcs , nulla tamcn habct f ationem prxfeniis,vt
poflint dici multa prxfentia C\mu\ ; fcd illud di-
citur prxfcns pcr comparationcm ad vnum opus,
prctetitum ad aliud.Eftcnim tempus accommo-
•^: datum verbo, vt menfurat adlum eius.

Namfi omnu affrmatio (jr negatio vernyvel
fnlftteftt ^ omne necejfe eft ejfe ,vel non
effe: <^unrefi hicdicnt futurum ejfe ati-
quid , ille vero no» futurum dtcat hoc
iffum^ manifeftum eft^quoniam necejfe eft
verum dicere alterum ifforum ,ftomnis
affirmatio,vel negatio vera,velfalfa eft\
vtra^^ue enim non eruntfimulin talibui.

Qj^ i£STIO VII.

^n ^ro^ofitio de futuro (it determinate
ijerti , '-uelfalfa. ?

J3,T\\om.qu*fi. 1 1. iUVtntMtt,*rt. 10. Md-ji. D. Bon. <n i.J.
3g.4rM,.^. i.Alcnds t.^«rrf j.i^.Okam i.d.it.art.j.q.
j.jJF ij pmptin de httc rt tdit» »b ipft in £i)/iV«.Cabricl I,

• «f.iS.AboIenfis i .p»rtt diftn/hril cap.xt.Cotdahcttfis lib.
l .jutJlionMr^ q. ( ^ . Lichct.io \.d. i^. ^. »d Argumtnt»
principtUi». lAi\ot.ibid.q.^.*rt.x.Sot\i% incap.^.EpiJioU
sd Romanii. Capieolus in i.d. }8. S\iatez opufc .dt ttkfo-
luta fcienti futurerum eintimgtntium , t»p. i. Valqucr
tom.i.i.p»rtit dilp.67.eMp. j.Conimbt.i» e»p.%.huim,q.
viues.srt.i.^ 4.Ruuius i» c»f.6.qutfi, vnica.DoAot 11%
i.d.i$. qui(l. vnic».

1. /^ Vod falfa vidctur , quiaaliter fignificatcfTe

Argumtni» V^quam cft in rcj igicur. Confequcntia patet}

fr»p»rtt»f' quia in eo qu6d res eft prxfens , hx oratiunes

fmatiuM. iunt verx ; & in Prxdicamcntis dicicur ; ^^^0

^od rtt efl, vel non ef{ , oratio dicitur vera , velfalfa,

Es in liccra dicitur , qu6d orationes funt vertfieut

res. Antecedens patct , quia piopofitio de futuro

/ignificat nunc quod res habebit clfc dcccrmina-

tum , quod cftc cft indeterminacum. Item Boc-

tius fupcr fccunda racione Ariftotelis in hoc ca-

.c.^^j f?iil<- pitulo, quod dicit , quod nauale heHum eritcrat,

quafi fit neceire eucnire,futurum pronuntiat; fcd

fi euenerit iam, non nunc vcrum eft quod dicir,

quia qnod contingenter cucnit , dicit ex neceffi-

tatc eucnire ; vnde non in euentu rei eft falfitas,

fed in prxdicationis modo. Item, omnis propofi-

tio fignificac fc efTc veram. Sic igitur dicendo, tu

curru in A. fignificatur re cftc curfurum in A,

noneft verum : hoc autcm eft dcterminatum fal-

fum , quia fignificatur vcrum elTc pro tcmporc,

quod nunc eft:igitut & hoc, tu currUin ^,cft dc-

terminacc vera.vcl falfa, quod falfum eft.

t. Ad oppofitum eft Ariftoteles,diccns, qu6d in

Argumenta his qux funt ad vtrumlibet, non magis cft oratio

^ Mdtfpofitum. Yera,quim falfa;fuppofito quod A cuenirct poft-

Scoti oper. Tom, /.

ea , quxritur« an nunc fit detctminate vera A
erit f Qu6d fic videtur : nulla propofitio mdica-
tur vcra, vel falfa,nifi pro tempore,pro quo prx-
dicatumpotcft ineftelubiedo,vt patct de prxdi-
Gth propofitionibus, qux non iudicantut fecun-
dum dilpofitioncm rci ,quam habent nunc , fed
fecundum illam,quam habuciuni ; igitur fimili-
tercrit in illisde futuro : fic autem dicendo , Tu
eru albut in A,non fignificatur aliquid de re nunc
eftcjvcl non eftc; fcd fignificaturqu6din A erit
verum dicete , tu es albtu. Si ergo fic fc habebit
res in A , ficut nunc enuntiat propofitio fercm
habere in A,hxc nunceft detcrminacc vcra.Irem,
fimiliccr propofitio fimplcx de futuro cnuntiac
rcm fore eo modo , quo eucnit ; nam cnuntiac
rera focc pro determinato temporc.fic quod pof-
fet non eflc; ergo , &c, Scd nunc fchabct rcs fic
ad dtc cras,qudd poftct non efte;ergo,&c.

Dicituc , quod propofitio de futuro fignificat 2 .
nunc quod dcterminatc ita eft in re , ficut tunc Dubiumft-
critj idco non fimul ftant, qu6d ifta nunc fit dc- tundum.,
tcrminate vcra, & qu6d poflet res non forc cras.
Contf a, hoc non fequitur, homo erit; ergo horno ne-
cefftrio erit. igitur oppofitum ftat; hoc poteft uon
forecras. Adoppofitum eft Ariftotclcs.

Nam fi ea,(fua funt in voce,fe(fuanturea,qtta
funt in anima , illic autem contraria eftf
ofinio contrarij ( vt quoniam omnit homo
iuftus eft,ei qua eft,omnis honio iniuftus eft)
etiam in iis , qut funt in voce affirmatio-
nibus,necef[e eft ftmiliter fefe habere:quod
fineque illic contrarij opinio contraria eft,
nec affirmatio affirmationi erit contra-
ria^fed ea c[U£ dilia efi negatio.X \h.t.ct\.

Qjf iESTIO VIII.

tAnpojJthilefit a/tramque * parfem con- **^ ""*
tradiSliontd ejje rueram .<*

Ro(]rigurz lib.tJ3i»ltcl,e»p.^.Do&otiM \.d.4.q,ijtum.^

Vldctur quod fic; quxlibet propofitio figni- l.

ficat fe eirc veram : crgo ifta , Tu eritaibut Argument»
crat, fignificat fe cflc veram. Anteccdcns patet, f/*f'"^" "/-

° ^ . _ . r^ ' prmMlu»,

quia ad omnem compoiitioncm lequitur luum
diif^um elTe vcrum : fimiliter contradi^oria af-
firmatiuc, vt illa, Tu non es albittfinfctt iftam ,Te
non effe album , eFi verum ; vtrumquc crgo contra-
di^lorium illis dc futuro fignificat fe cire vcrum
detcrminatc; cum igitui neutra fit,fequitur vtrS-
que cflcfalfam. Hocconceditur , quod vtraque
parscontradidl-ionis fimulfit falfain futuris, ra-
tionemodicflendi,qui in neutra contradi^oria-
rum ncgatur. Contra hoc funt rationes Ariftotc-
lis; fi vtraque pars contradidlionis fit fimul falfa,
nondeqnolibeterit af{irmatio,velnegatin,quod
eft impoflibilcKiuia negacio oppofici eft reniotio
ciufdcm,& eodem modo ab eodem:ficut concra-
didlorium huius , Omnio homo currit , eft hxcNcn
omnuhomo currit\ quianegatio non tantiimne-
gattafl5rmation6, fedfimilitccaffirmatum; quo t«^- tmo-
igitut modo bxc, Tuerid albut in A,zf^x\wzx\ co- ""*
dem modo hxc , tu non erie albiu in A , ncgat ; &
non erit vtraquefalfa in talibus in litrera.Item,fi
hxc fit falfa dcterminate; Tu eru aibiet in A, nunc
eft rerum diccre, qu6d cura A fuerit,non eris al-
bus.Similitcrfi non fit dctcrminacc falfa hxc,7«
ntntrit albm in A , verum cft dicece , qu6d ttt cris
Q_^ albus;

22Z

Operis fecundi Perihermenias

albus i 8i patet qu^ non es albus : igitur in A
erunt duo contradidoria vera.

Adoppofitum fft Ariftotelesin hoccapitede

futuris contingentibus.

*• Ad primumquariitum dico,qu6d propofitio

Rtfolutiopti' fingularis de futuro contingenti , nec fimul eft

»*« ^ '*" ^^'"^ ' "^*" ^^'^^» "^'' detcrminate vcra, ncc deter-

minate falfa. Ad quod , fciendum , quod vcrum

fignificat cffe quod eft , & falfum fignificat cfle,

quod non eft , eodem modo. Ex quo fequitur,

quod ficut res Ce habet ad effc , fic ad veritatem.

Qupd autem eft adualiter , & in praifenti , in fc-

ipfo habet quod fit vcrum , fic habet e(Cc per fc;

_ « n quod autem cftfuturum, non eft in fe ipfo , fed

f/T» in caufa *" causa, quod contmgit tripliciter. Vnomodo

triflitittr. cftaliquid incausijquod neceflario eucniet ex

illa. Alio modo , vt habet inclinaiionem ad cau-

fam,vt producatur ^ causa , poteft tamen impe-

diri. Tcrtio modo , quod non magis (e habet ad

cftc, quim ad non efle. Iftis tribus modis fe ha-

bent res in futuro ad efle.

Secundo intelligendum quod orationes funt
verae , ficut rcs fc habcnt ad elfc ; nam oratio
enuntians eflc de re.fccundum qu6d res fe habet
ad efle.eft vera : alitcr autem enuntians falfacft.
Tertio intelligendum eft quod propofitio de
futuro de llio fignificato, vcl cx modo fignifican-
■di , aequaliter defignat dcterminate eflcdequoii-
bet ; quia eife rei non mutat fignificationcm fer-
mOnis ; quia diftio , & oratio ,idcm fignificant
rc cxiftente, & non cxiftcnte.
■• . Quart6 intelh'gendum qu6d propofitio dc fu-

^ turo poteftintelhgi duplicitcrfignificarealiquid
dc futuro , vel ita qu6d propofitio de futuro ali-
qiiid fignificet nunc vcrum clfc, quodaliquid in
futuro verum efle habcbit: verbi gratia,quod
hiEc, Th enialbiu in A , fignificet nunc effe in re;
ita quod tu in A tcmpore cris albus : vel potcft
intelligi , qu6d fignificet nunc , qu6d tu eiis al-
bus tunc : & difFert fecundum \ primojnon qucd
fignificet nunc ita eife , quod tunc tu debeas eflb
albus ; fed quod fignificct nunc quod tiinc; quia
fignificarenunccfle, qu6d tu in Aerisalbus.hoc
cftpKis fignificarc,quam quod tu cris albus in A.
A Dico igitur , qu6d hjec, Tu erit albus in A, ab-

folute cnuntiata , fi illa fignificat nunc rcm fic fe
habere ad cfle vt in A tu dcbeas eflc albus : ha:c
propofitio eft dcterminat^ falfa; quia omnes ora-
tiones funt vera: , & propterca fccundum prae-
miflum : rcs autem talis enuntiata, non fic fe ha-
pet nunc in fua causa, vt tunc debeat habere efle;
quia fi nunc fe haberet res in fua causa,vt tunc
debeat habere efle , hoc iam foret ex neceflitatc,
& cflet nunc determinate verum:&fic proce-
•TjTj^iai «Xovw dunt duas prinia rationes ,quas facit Ariftoteles
in tcxtu capituh fexti citati. Sub hoc enim intel-
leftu fignificat propofitio de futuro aliquid elfe
nunc dctcrminatum ad efle pro tempore de fu-
turo, quod non eft dcterminatum.
p^ Si autem propofitio dc futuro non fignificar,

* nifi quodcunquc futurum pro quo fignificat,

quod fi fuerit pra:fcns ; quia tunceritverumdi-
cere , quoniam illud eft , quod nunc enuntiatur
futurum, propofitio dc futuro eft indetcrminatc
vcra,vcl falfa. Cuius ratio cft, quia propofitio dc
futuro fic enuntians , non enuntiat de eo quod
nunceft efle, vcl non cfle , vt aliquid determina-
tum;quia fecundijm illimi intcUedum non enun-
tiatur efle , quod habet res in fua causa pcr pro-
pofitionem de futuro. Propter quoj hcet rcs

nunc habeat elfc dctcrminatum in fua causi , &
cnuntiatur cfTc dc re pro alix^uo futuro , non di-
ceturnunc propofitio vera, vel falfa, quianon
enuntiatur hoc nunc cfle determinatum , vt fit
pro ahquo fuiuro:fed enuntiatur nunc,qu6d
hoc fic fc habcbit , & non enuntiatur nnnc rem
fic fe habcre, vt tuncdebeat cfle. Ideo dicit Ari-
ftoteles , quod in illis , qux funt ad vtrumlibct,
non magis eft affirmatio vcra,quam negatio.Vn-
dc non conuenit diuidentem dicere definitiue
quod hoc erit, nec dcfinitiuc.quod hoc non erit;
definitiuc autem dicit hocforc,quando enun-
tiat fic cflc nunc, vt ahquid habebit cflc in futu-
ro. Concluditur igitur ex pradidis quod propo-
fitio fingulaiis de futuro contingcnti fumpta
hoc fecundo modo , ficut Sc Ariftoteles accipit,
nec fimpliciter cft vera, nec faira,nec dctermina-
te vera, ncc determinate falfa.

Ad primum argumentumdico,qu6d propofi-
tio de futuro fi fignificct nunc eire ita , quod res
in futnro habcbit efle , & lunc fignificat aUter
cfle quam eft , & cft falfa , quamuis eucniat rcs,
qua: cnuntiatur eucnire, non proptcr cucntum
rci, fed proptcr modum enuntiandi ; epuntiatuc
cnim rcs aliter euenirc , qukm eueniat. Si intel-
ligitur fecundo modo,qu6d cnuntiat dctcrmi-
natum cfle de re , pro tcmpore indctcrminatQ
futuro , propofitio nec etit vcra , nec falfa , quia
nunceft indeteiminatum , quodcontradidlorio-
rum habebit eire pro illo tempore.

Ad aliud dico , qiiod ratio procedit fiib vnp
intclledu propofitionis dc futuro.

Ad tcftium dico , qu6d hoc ,Tefore album eH
veram,ett. diftinguendum fecundum compofitio-
nem, & diuifionem : in fcnfu compofitionis prg-
pofitio eft falfa, & fignificat quod verum infit
huic dido pro prsfenti te fore all^um , non fic
fequitur cx prima. Aho modo accipitur in fenfu
diuifionis, tunc non fignificat, nifi te album fo-
rc eft vcrum, & eft detctminate vcra, ficut & pri-
ma. Aliter tamen diccndum ,qu6dillapropofi-
tio, Tefore aibum eH verum , in fcnfu compofitio-
nis fignificat , non qnod nunc res fic fe habeat,
vt hoc cueniat *, quod tu eris albus in A, tunc
cnim fignificaret falfum detcrminatc : ff d verum
enuntiatum de di6to intelligitur ficut f vere
qusdam aflertio compofitionis in poteftate pcx
dii^um pro tcmporc, pro quo enuntiatum prae-
dicatur dici de fubicdo.

Ad fccundum quaefitum dicendum, quod pro-
pofitio de futuro non eft determinatc vcfa;ficut
patet ex prasdidis.

Ad primum argumcntum dico , quod propo-
fitio de futuro contingenti non enuntiat nunc
eflc,ficut resfehabetadeire; neccnuntiat nunc
non elTe alitcr , quam rcs fc habct : fcd dico.quod
pro ifto tcmpore enuniiat determinatum cfle rei
pro futuro tempore. Propter quod cum pro ifto
tempore ,. vt patet , non fit deierminatum, pro-
pofitio nunc enuntians determinatur efle pro
ifto tcmpore ; ncc dicitur determinate falfa , nec
dcterminatevera.

Ad aliud dico , quod non ftant fimul , quod
hsc nunc fit detcrminate vcra, hocerit,^bocfo-
tefinonfore ; quia fi ha:c non fit determinatc vera,
Tu eru albtu crM,Cic\it non ftant fimul nunc quod
tu es albus nunc, & tu potes nunc non eflc al-
bus; fic non ftant fimul ,qu6d nunc fit vcrum,
qu6d eris albus cras , & quod poflis cras efle non
albus. Ifta tamen ftantfimul, quod hscdeter-

minatc

6.

Ai argu-
menta prinf.
pritni qnt-
flionu.

Adx.

Ad

* «/.cnun-
ticf.

f al. Tcra
qusrdam af-
fcttio , quz
importatut
prr di(5Vum
pto temporc
pro quo dc-
uotantut ex-
trcnia vniri,
idco & in
fcnlu com-
pofitionis
importatur
prxdicatum
pro tcmpo-
rc , pro quo
cngntiatura
prxdicatiic
de fubiedlo.

8.

Refolutit f«-

cundt. quA-

flionif.

Ad »rgutnt-

t».

Qu^ftio VIII.

^i?

9-

HlftlutH
ttrtU qit*-
fiitnit.

lO.
Ai mrgumf-
t»t*rt$*fM*-
fiitms.

II.

Jlli» reftlu-
tit jmtftit-
nit.

minatc nnnc fit vera , tu erit Mhtu crat , Sc qii6d
cras jiodis cflc iion albus ; quia non opottct cum
fncris albus , quod non poffis forc non albus:
fcd quia hxctMcru allnttcrM, non impcdit quin
cras potfis cde non albus ; ideo ftant finiul quod
tu cris albus cras , Sc quod pofles cllc non al-
bus cras.

' Ad tertiutn quxiituin dico,qu6d f\ propontio
dc futuro enuntiat nunc eflc dcterminatum,
qu6d res enuntiata de futuio habcat cfTc; vtra-
quc par« contradiftionis in illis de futuro cft
falfa; quia vna pars cnuntiat cfle dcfinit um,qiiod
crit; aliacflcdcfinitum , quodnon crit j&patct
vtrumquecllc falfum , cum neutium (it dctermi-
natum.fed vtrumquc cft indcicrminatum. Sed
propofitio de futuro enuntiat rantum rem cflc
pro futuro , & non detcrminatc aliquid dc e(Te,
quodhabet nunc resin fua causa; vtraquepars
cft indeterminate vera, vel falfa.

Ad primum argumentumincontrarium dico,
qu6d ha-c propofito,?*^rr alhum yefiverum , non
eft nunc vcra detetminatc, nec falfa ; quia pcr ii-
lani propofitioncm intcnigitutforc album affir-
mari de te , pro aliquo tempore futuro , non pro
tcniporc , quod nuncinftat ; vnde licct nunc fit
indeterminatum te forc album in futuro, quia te
fore album in fua causa eft ad vtrumlibet ; quia
cijm non fignificet tcnunc cflc album , vel non
clFc, nec fignificatur ita cire determinatum in fua
causl, vt in futuro habeat hoc eftc; ide6 h^c
propofitio , tu erit alhns , non eft nunc dctermi-
natc vcra, vcl falfa. Si tamen propofitio fignifi-
caret nunc elje dctcrminatum , quod nunc enun-
tiatur de futuro,vt in futuro efte haberet, propo-
fitio eftct falfa dcterminatc, quia fignificaretnuc
quod eft contingens, eftc determinatum ad altc-
ram partem , & hoc dato, eflet vtraque pars con-
tradidlionis falfa ; quia vna pars fignificaret hoc
cflc detcrminatum ad cfle ,& alia pars fignifica-
rct hoc efle deteiminatum ad non cfle > & ipfum
cft contingcns.

Adhuc poteft argui quod propofitio dcfuturo
fit dctcrminate vera, quiafequitur,^r«n<»»<r/?/w-
turum ; igi$ur futurum erit. Antecedens cft deter-
minatc verum ; ergo & confequcns. Item pro-
pofitio dcfuturo fecundiim nuncdidla,non aflc-
rit tliquid nunc determinatc cfle, fcd fore dc re
cnuntiat ; fictJt non dctcrminando ad cfle ,vcl
non cfle ; igitur ficut propofitio de contingenti
eft nunc determinate vera , quia cnuntiat euen-
tum tci dcterminatc , non tamen determinat ali-
quid cffe , vcl non cflc > fie piopofitio dc futuro
etit vera.

Ad propofitura , ad ptimum argumentum eft iz.
dicendum , qu6d confcqucntia deficit pcnes fal- aU* rfjftn-
laciam figurx didlionis , quia commutatur^wr*/ fi' "i»^:»*-
in ^Hale-y fic diccndo ,omnefuturum til futurttm^. '"""'•
hic prxdicat illud, quod futurum cft; fed hic,/«-
turumerit , pridicatui eflc fub modo dc fuiuro;
ergo, &c. Vnde tfnturumenfuturum , cft deprx-
fenti ; ficut hxc, hemoefi homoyhlc non ,futurnm
erit: fi tamcn fuppbnicur , quod hxc fit dctcrmi-
minatc vcra,)^/iKr«OTm> , adhuc non fcquitur»
proptcr hoc quod propofitio dcfuturo contin-
gcnti finguiaris fitdcterminatc vera. Nam fi fic
arguitur, omnefuturum erit , h<cc, tu eris Epifcoptii,
eft futurum ; ergo hac erit : eft fallacia figurx
didtionis ; quia in maiori fit diflributio pio fup-
pofiris , quoium quidditatem dicit diftributum:
fcd in minori pia:dicatur fut urum, vt dicens cius
qualitatem, proptcr quod mutatur ^uij in tjuale,
iicut hic , ^pdfcriptum eit,fcripftt aii^uu :falfum
firiptum eft : igitur falfitm,&cc. Si autem dcfcenda-
tut fic, omncfuturum erit : hoc futurur» , tu eris, fil
futurum; igitur hocfuturum erit ; fcquitui c contia»
rio, fedininorimplicat falfum.

Ad aliud dico, quod propofitio de futuro non j •
alfcrit nunc aliquid cfle, vcl non cfle de co, quod
eft , fcd pro tcmpore futuro ; idco iiec cft detcr-
minatc vera, vel falfa. Scd propofirio dccontin-
genti nunc aflerit dcterminatc aliquid , quia cum
dicitur, hoe eontingenter eueniet , fignihcatur qu6d
euentus huius eftcontingens, &c itadetermina-
tccftjvclnoncft : ideo illadccontingcntideter-
minate eft vera, vel falfadeterniinatc.

Aliter argm'tur ad principale; fidicatur,^»^ 14»
trit , idemeft dicerc, & hocefifuturum; fed fe-
cunda propofitio cft dctcrminatc vcra , vel faJfa:
igitur & prima. Dico quod fic, dicendo hocerity
adbus copulatus fubie^o inteliigitur copulari
pro tempore futuro , cuius terminus initialis eft
pracfens; &idc6ciim leOiliikav hoc erit,inh.oc,hae
efi futurum , intelligitur adus mcnfuratus fub
tempore futuro , copulari fubiedlo fub tcmpore
praefcnti, quod eft terminus initialis eiufdcm
futuri, proptcr quod idem valetjAtfw* eftfuturu4,
Sc,homoerit : fedquia tunccft indeterminatum
in adu futurum, efle habebit, cum tcnipus men-
furans ipfum fit pracfenS; idc6 h«c,^off/?^/«-
r«m'cft indeterminate vcra , ficut hxc, hecerit:
& ciim arguitur qu6d hzc cft dcprzfcnti , dico
quod non cft de praefcnti ; quia ad hocvt fit de

Sraefcnti , necefTc eft adum defignatum tempore
eprxfcnti menfurari, & nonfolumcognitio-
nem : fic non accidit in ptopofito ; ide6 non eft
de prxfenti.

Fim fecmdi operu Terihemienias,

CL*

EIVS

214

il

EI VSDEM

DOCTORIS SVBTILIS

Libros Elenchorum Qujeftiones.

Jlrguwtnfa
frtfart» nt-

fMlfUS.

J)e Sophijiicu fiutem Elenchii ,cjrde hit qua

videntttr quidem Eienchi , fed vonfunt,

funt mtem paralogifmi,dicemtts incifien-

tes fecundum naturamaprimii,^c. Cap.

I. primihuius, in princ.

Qjf ^ S T I o I.

ytrum Logic^ procedaf ex communihM?

Ariftot.i. Pefi.cap.\t..ttxt.i7. Kwtt.il Paul Ven.»A/</.Do-
6lor qutfl i. Vniaerf.cr i.Pofi.qM/l. 13. Tartar. ^utft.i.
Trooem. loan.Angl & BnC.fuper qu*fi. i. Vniu. Ioan.de
Magift.i. Fofi.qutfi.f.tir queLfi.i.Pnaem. Leg.Jub.}, ti-
bcr Thecrtm.i.e/ip.i.

V 6 D non , probatio : nam
feicntiae comparantur ad
fubicdlum , ficut potcntia
ad obiectum } fed vnius po-
tentia: vnura eft obicdnm
pcr fc ; crgo vnius fcientiac
vnum etit fubie<Sum per fe:
fcd ens in communl , rationc
cuius dicitur fcientia communis , eft fubicduni
pct fc in Metaph.ergo non in Logica. quarcj&c.
Item , Logica eft de Syliogifmo , tanquam de
fubiedlo , & ctiam confiderat de his qua: habent
at,tributione ad Syilogifmum, ficut deTcrmino,
& Oraiione : fed illa non funt communia : nam
non quodlibeteft fyllogifmus j fed \ communi-
late fubiedi dicitur fcientia communiSjergo,&c.
Oppofitum dicit Ariftoteles i. Pofteriorum.
Si Logica cftet alicuius gencris de;eiminati, non
intcrrogarer,
,^ Adqusftionem diccndum , qu6d Logicacft

Canclujtt ^^ communibus,& Philofophia priraa.fcd diucr-
"DoSioTit. fimodc: nam Philofophia prima confiderat em
inqnantum*»; cft , yndc confidcrat rem fecun-
dum fuam quidditatem. Et quia quidditas rci
cft entitas pcr fe rd,ide6 Philofophia prima con-
fiderat rcm fccundijm fuam entitatem. Etquia
confiderat rcm fecundum fuam quidditatem , &
entitatem abfolutc, & multa confequuntur rem,
vt fic ; ideo ptimus Philofophus poteftoftendc-
re pafllones dc fubie<ao fuo , & de quolibct alio.
JLicct enim fumendo ens prout intelligitur in
communi, & fecundum quod comprchendit fub
fp efte cuiuflibet rci , non poflit de co aliquid
oftendijtamcn de entc fecundum fuam quiddita-
tcm , multa poflunt oftcndi j nam inulta confe-
quuntur ipfum fecundum fuam quidditatem , vt
t!feferfeBum, & mperfcSlHm,&c multa alia. Simi-
litcr Logica eft de ente cOrarauni,fiue confidcrat

Uet».

5

eiis in comrauni.Sed ens eft duplex,(d\icct naturar, Tns , »liui
& rationis. Bns autem naturt inquantum tale, eft naturt,aliud
cuius eflc non dependct ab anima.Scd ens rationis ''""">''•
dicitur de quibufdara intentionibus, quasadin-
ucnit catioinipfis rebus,cuiufmodi funt (?;»/«,
Species , Depnitio , & huiufmodi. Ens autcm di-
(kam ifto fecundo modo zquiparatur fecundum
comraunitatem enti priori modo difVo. Non
enim eft aliquod ens natura; quin poflit cadcre
fub cnte rationis , & quip fuper ipfum fundari
poflHtaliquaintentio ,vtputa Gencris,vcl Spc-
cici, vel Di^cremia, ycl Proprij , vel Indiuidui,
vel faltpm caufar , vel caufati. Quia ergo Lo-
gica eft dc huiufmodi intentionibus , qiia» ap-
plicabiles funt omnibus rcbus, ideo Logica dici-
rur ex communibus proccderc.

VlteriiJis fcienduni,qu6d licctLogica quantum
ad do(^rinam fit cx communibus , diuerfus cft
ramen vfus do6lrinae,qu2 traditur in Pialedtica,
& in Dcmonftratiua.Nam Dialedica eft ex com-
mimibus,& in fingulis fcientiis ad proprias con-
clufiones ex coromunibus arguit. Nam oftcndit
quod amor,& odium funt ineodem fufceptibili,
non per proprietatem amoris , vclodij ; fed pcr
hoc medium.quod contraria nata funt fieri circa
idcm : vnde ex communibus non arguit ad com-
rauuia;fed ex communibus arguit ad propria$
conclufiones. Illa autcra pars Logicx , quz cft
Dcmonftratiua, etfi in dodrina tradatur dc com-
munibus,puta dc Syllogifmo dcmonftratiuo , &
de attributis ad ipfum , quae funt communiacu-
iuflibet fcientix;tamen in fingulis fcientiis argui-
turpcrpropriummedium.Nam GcorHctravtitur
ratione demonftratiua , vndc accipit primas , &
vcras caufas concIufionis,& pcr propriii mcdium
arguit ad. propriam concIufiGnem. Sed argucns
Dialcftice aliam , & aliam conclufionem in alia,
& alia fpientia,per idem mediii poteft oftcndcrc:
vnde in naturaliPhilofophia&mcdicinapoteft
diuerfa,&diuerfac6clufiooftendi,pcridemcdiu.

Ad primum argumentum in oppofitum dicen- -^d i. fritte.
dum,qu6d vnius fcicnti? vnum eft fubiedum pcr
fc.VlteriiJSjCiim dicitur ens in communi confidc-
ratur a primo Philofopho,dico quod ersnaturain
communi confidcratur a primo Philofopho : ens
autem rationti k Logico.

Ad aliam rationcm diccnduni , quod impofli- Adt.
bile eft aliquid efle in rcrum natura,quin ficut
haber efle,fichabeat^«o</^««^<r/?,mod6 vthabcat
^uoJquide[i,fic i primoPhilofophoconfidcratur.
Vnde per hoc quod dico, quod cns naturacapri-
moPhilofopho confiderarur , &cns rationis h.
Logico,nonintcndoaliquidexcIuderckconfide-
ratione primi Philofophi.Si cnim confiderc hanc

intentio

Qusftio II. & III.

225

intentioncm , qu« eft (pecies , & hanc quat e(kge-
HMi, inquantum quzdam fpecialia entia func, Hc
collocantur in genere deterroinato,6i: cadunt fub
confideratione eius , cuius eft quodtjuid efl deter-
tninarcjinquantum tamen intentionesfunc, fic
cadunt fub confideratione Logici. Liccc cnim
quidditas Gcneris fecundutnid quod el>, non
conueniat Subftanti^ 8£Qualitati,intentio tam5
Generis conuenit Subftantiac,& Qualitati.Vnde
ad rationem dicendum , qu6d iftz intentiones Ci
conHderantur vt quzdam fpecialia entia funt,fic
non funt communia. Si tamcn confiderantur , vt
funt rebus applicabilia,communia func.fic dc cis
cft Logica. Vndc confideiatio Logici eft de hu-
iufmodi intentionibus.proui rebus funt applica-
biles.Et ideo Logica dicitur eftc de communibus.

Q^ -« S T I o II.
ytrum ars Sophijiicajit fcientia,?

loan. de Magift.f«<y?.i.y«^.E//»fA.Aucrfa qutft.i.Froaem.
Loi.ftS. 5 . Complut. di^. i . ertaem, qutft. j .

QV6dnon,probatio.Nam fcientia eft efTeflus

I.

pr*p»rt*tM. ^^-^«lcmonftrationis , i . Poftcr. conc. /. fed ars
ttims. Sophiftica non eft cftcdtus demonftrationis, cum
fit effcftus lyilogifmi Sophiftici : ficuc fcicntia
cft effcftus lyllogifmi demonftratiui. Itcm ,ars
Suphiftica eft apparens fapicntia,& non exiftcns,
i.Elenchorum cap.i. fed quod cft aliquid lecun-
dum apparentiam tantum , non eft illud quod
apparet : cum ergo Sophiftica fit apparens fa-
pientia, & non exiftens, non erit fcicntia.

Itcm, fi Sophiftica cftet fcicntia , Sophifta ef-
fet fcicns. Confequens falfum,ergo Antccedcns.
Falfitas Confequentis patetcx hoc,qu6dSophi-
ftaeft ab apparcnce fcicntia , & non exiftente,
capciofus, i.Elenchorum.

Itcm.Sophifticaoperaturad dcceptionem, fed
nulla fcientia intcndit deceptionem; nam omnis
ars, & omnis do(Strina,bonum quoddam appcte-
tc videtur.

Oppofitum patct per Philofophura in litera
i.Ethic»

Q^ ^STIO III.

'Dato quod Sofhijiicafit fcientia, Vtrum

fit de SyUogiJmo Jiphifiico 3 tan-

quam de ferfifuhieSio .«?

Ariftot.i. Eltneh.tMp. i. (^t. Anettoci Cmt.primileci eit.
Tartar. i. Elttuh.qtuft. i. loannes dc Msgift.vKyM/r<i
qutft, prtctd.

I.

QV6d non videtur ; nam de fubiefto opor-
^ tet pracfupponerc ijuid eFl , Sctjuia efi\ fed

frtpMt tM- fyllogifmum Sophifticum eftc , probatur in ifta
gtttiiui. fcientia 1. Elench.cap. i4.ergo,&c.

Ircm , illud quod eft pcr fe obliquitas alicuius
redi , non cognofcitur nifi per cognitionem fui
redti. £t huiusratiocfttquiaobliquusnoncau-
At aliam fpcciera in fcicntia,qu^m fpeciem re^i,
cum redbnm fit iudex fui,& obliqui:cum ergo fyl-
logifmus Sophifticusficper obliquitas fyllogif-
raiDiaIe€tici ,-nonericaliqua fcicncia per fe de
fyllugifmo Sophiftico , fed per fe de Dialcdlico,
pcr accidens de Sophiftico.
Scoti oper. Tom. l.

Icem, de non ence non eft fcienria,nara fcien-
tia eft veri , & ens , & verum conuercuntur : cum
crgo fyllogifraus Sophifticus fit non ens , dc eo
non erit fcientia. Maior patet de fe,& rainor pa-
tecper Ariftotelera 6. Mctaph. qui dicit , quod
non male fecit PIato,qui collocauit Sophifticam
fub nonente.

Itcra , illud quod tantum apparet.non cogno-
fcitur, nifi per attributioncm ad illud quod ap-
parec: cum crgofyllogifmus Sophifticus fic can-
tura fecundura apparentiam verus Elenchus , de
co non erit fcientia per fe,nifi per attributionera
ad verum Elcnchum.

Ad oppofitum Ariftotelcs i. Elcnch.cap. i, in
dando fuam intentioncm, diccns : De Sophiiiicu
autem Elertchu, &c. Similitcr i . Elench. cap. z. in
feparandofui difputationcmabaliis.diCcns : De
demonfiratiuis,& Ditde^icu diSlum efije j^^onifli-
cu vero, & litigiofit nuHC dicemm,

Adprimamqiixftioncmdiccndum, quodSo- j,.

phiftica,& Dialeftica,vno modo confidcrat(j,ha- Conclufio
bent rationem fcientiac. Alio raodo confidcratz, Doiferu ad
aratione fcicntis reccdunt. Si cnim Dialcdica l'**^'"»""
confiderctur , vt habet confiderationcm de qui- *' Duuaiea
bufdam intencionibus.quas ratio adinucnit in rc, dufluiter
inftitucns in illis qucndam moduin , quo proce- lor./idtnitur.
dcrepotefti principiisadconclufiones ,ficDia-
leftica dcbetdici fcicntia. Si autemifto modo
adinuento vtatur in aliisfcicntiis, fic afcienti*
rationc recedit. Nam fic folum procedit ex pro-
babilibus: vnde fcientia Dialcdtica traditur pcr
demonftrationcm , vfus tanicn cius in probabili-
bus confiftir. Similiter ctiam de Sophiftica cft
diccndum.SicnimSophifticaconfiderctur.prout , '"^*'^"''»
nabctconliderationcm dcpnncipusSophifticis, (f„f!der»tttr.
inftituens in illis quendam modum , quo potcft
procedi ad conclufioncs , quas concludit Sophi-
fta ; fic Sophiftica eft fcientia:nam fic Sophiftica
craditur per dccerminata principia. Ita cniin
oftcnditur apparentia dc fyllogifmo Sophiftico
pcrvnitatem vocis ,tanquam pcrproprium nic-
diuni ; Cicat hakere tres de triangulo percius de-
finitionem.Si autcm ifto raodo adinucnto vtatut
ad concludcndura aliquid falfum pcr fyllogif-
raum Sophifticum, fic a fcientix ratione rectdit.

Ad primam rationcra in oppofitum dicendura, i ,
quod maioreft vera. Vlteriiis ciim dicitur , So- Adiptint.
phiftica non eft,&e.Dico,qu6d fi Sophifticacon- q>**ft.fteun-
fideretnr , prout eft quardam fcientia tradita pcr '^*
dcmonftrationera , fic eft effcAus dcmonftratio-
nis. Sed fi accipiaturpto falfa credulitatc agge-
nctataper fy Ilogifmum Sophifticum, fic non tft
rcientia,nec effeftus demonftrationis.

Ad aliam rationera diccndum, qu6d C\ Sophi- Ad &.
ftica confideretur,prout eft quxdam fcicntia tra-
ditaper principiadeterminata , ficnonfolumcft
apparens fcientia , fed exiftens. Sed C\ accipiatnr
pro falfa credulitare aggenerata pcc fyllogifmura
Sophifticum , fic eft folum apparcnsfcientia , &
non exiftens,nam fic argucns fophifticc , vidctur
argnere,cum tamen non arguat.

Ad aliam rationera dicendura,qu6d Sophiflic^ ^il l-
accepta prout cft tradita per principia detcrmi-
naca,eft fcientia,& habcnscam,dicitur fciens: fcd
C\ accipiatur pro falfa credulitate,non eft faientia,
v t priiis didum eft.nec habcns caro,dicitur fcicns.

Ad vltiraara rationem diccndum , quod non -^d^.
deterrainatur dcaliquibusobliquitatibus, vteis
Ytamur.fcd vt ab eis caueamus.Si cnim rmlla cffet
obliquitas, quz poirct dccipccc , fupcruacaneuni

Q^ } cffac

zi6 SuperlibrosElenchorum

4-

ConcluftO
DoBorU »d
qitift.prtftn-
W».

/1J I. princ.
(jutfi.frtfen-
tii.

dli» Silutio

4ii-

Mi.

tiTct de ca detetminare : vnde de Sophiftica non
deierminatur per fc , vt faciamus dcceptioncm,
fed vtdeccptioncm vitcmusr&quiadeceptio vi-
tari non potcft nifi cognita,ide6piim6 dctcrmi-
natur dc modo dccipiendi.

Ad aliam quasftionem dicendum,qu6d de fyl-
logifmo Sophiftico cft ifta fcicntia, tanquam dc
per fe fubiedo.Nam iliud cft fubicftum in fcien-
tia,quod habct pafliones deco dcmonftrabiles
in fcientia per caufam : fcd fyllogifmus Sophifti-
cus eft huiufmodi ; crgo , &c. Probaiio aftumpti,
fcilicct minoris. Nam apparentia poteft oftcndi
dc fyllogifmo Sophiftico pcr vnitatcm vocis,
tanquam per proprium medium: crgo habct paf-
iiones dcmonftrabiles de co per proprium mc-
dium; potcft ergo elfc fcicntia: Sophifticat fub-
iedum, Et ad hoc fignum euidens. Nam Arifto-
rclcs i.Elcuch.cap. i . fcparando difputationcm,
de qua intendit iij hoc libro,ab aliis; dicit,Z)tf de-
monftratiuii , & DialecHcis in /tliis dinum eftyfid de
litigiofis nunc dicernw. Qum ergo ifta de quibus
determinat Ariftotcles in hoc libro,fint princi-
pia Syllogifmi apparcntis, inquantnm apparens
cft , cuiufmodi eft fyllogifiiius Sophifticus; fyl-
logifmus Sophifticus erit fubiedum in ifta fcien-
tia.

Ad primam ratiouem dicendum , quod quan-
do non eft manifcftum , quod aliquid fit fubie-
Gtam in fcientia , nihil prohibet perfuadere cfte
ijlius fubiedum , veruntamcn fubiedum efte in
fcientia non poteft probari per aliquaprincipia
priora in iila fcientia : nam lubiedum dcbet cftc
primum in fcieiuia. Nunc autcm Ariftoteles
oftendit fyllogifmum Sophifticum cfTe pcr fimi-
litudincs, & non propria fimplicitcr. Quiacnim
fyllogifmus Sophifticus apparens cft, tk non cxi-
ftcrns , ide6 vtiie fuit oftenderefyilogifmum So-
phifticumeftl in hoc libro.

Aliter dicitur, quod Philofophusnon oftcn-
dit fyilogifraum Sophifticum cfle inhoclibro,
fed oftendit ipfum effe deccptorinm , & hoc , vt
dicit expofitor,apparet fi mediaPhilofophi in-
fpiciantuirnam Philofophns accipit hoc mcdium
piimo quod in rcbus ira eft quod quxdam rcs
apparent efte taics, qualcs funr , & quajdam qua-
lcs non funt. tt ideo circa talcs decipimur , vn-
de fynogifmum SophifHcum efle dcceptorium
oftenditur in ifta fcicntia , & nonipfum ttrc.

Ad fecundamrationcm, conccditur maior:ad
minorem tamcn cum dicitur, quod fyllogifmus
Sophifticus eft per fc obliquitas fyllogifmi Dia-
lectici , interimendumeft: cuius ratio cft , nam
obliquitas aiicuius naturz conftituitur in cffe,
rolum per negationem fui rcdli. Scd fyllogifmus
Sophifticus non conftituitnr in eife , foium
per negationcm fyliogifmiDialcftici,nam incfTe
conftituitur pcr apparentiam , & apparcntia
ctiam pertinet ad fuHiii rcdum, fcilicet ad fylio-
gifmum Dialcdicum.

Ad tertium dicendum,qu6d fi fyllogifmus So-
phifticus confidcratur prout cadit in vfu arguen-
di fophifticc , fic procedit cx falfis ; & ficfyllo-
gilmus Sophifticus non cft fubicftun» , nec de
jpfp eft fcientia , imino vt fic, rationem fcientiaf
^ (c cxciudit. Si tamcn confidcrctur prout eft
qnid traditum pcr detcrminata principia ,qua:
funtmcdia ad dctctminatasconclufiones ,quo-
t um vnum potiflimum, & primum cft vnitas vo-
cis ; fic eft cns fuo modo, & poicft cfTc fubieftum
fcientixk

ArgumentM

Ad quartam rationem diccndum.quod licct il- Ad\.
lud quod tantiim apparet, non cognofcatur , nifi
perattributionem ad illud , quod apparet ,iuhil
tamen prohibet aliquas pafliones etfe de eo de-
inonftrabiles : & per confcqucns de tali poteft
efre fcientia.

Q_V ^ S T 1 o IV.

Vtrum Syllogijmu-j habens framijfti faU

foiy^ztel frxmijjam qua. diciturfcc-

cans in materia,fit fyllogifmus.

Atiftot. I . Tsp.eap. i . & Interprctcs ibid. Vide Dot\ qiuff.^.
primi priorum.Tittii. i. Elench. qu4ifi. j.Conimbr.i» i.
Top.^udJl.vnic.art.i.Wide Cotnpluc.Sc Suirin-iuhfl.ccni
niunicei traH.dt trg.tly confeq.

Vldetur quod non : nam prarmifTx funt caufx
conclufionis,quia in rationc Syiiogifmiac-
cipitur, quod conclufio fequatur ex pracmiflis, ex "-^' "'"
eo ijuod h<ic fitnt ; fed non ens nullius clt caufa. Et
falfum,& non cns conuertuinur , ficut veriun &
cns. Cuinergo priemifTz fint faifs , per pofinun
non pofTunt efTe caufa condufionis.

Ad iftud dicitur,qu6d licet pracmillx falfa:
non fint caufac conclufionis in cfltndo , fiinr ta-
mcn caufae ininfercndo. Cpntra.fiad rationcr.i
Syllogifmi fufficeret quod piaemilTs clTcnt caufii:
conciufionis in inferendo,fcqueretur quod pcti-
tio principij fit bonum argumcnium : Conic-
quens eft falfum. ergo Anteccdens. Fallitascon-
fequentis patet ex hoc , quod Arillotcles i,
Elench. cap. 4. reducit rredecim locos Sopliifti-
cos , dc quorum numero cft petitio princifij , iii
ignor^ntiam Eicnchi , eo quod omnts funt im-
modificati. Probatio confcquentix, nam in peti-
tione principij potcft cire bona iliatio. Si cnini
arguiturfic; Omnium oppofitorum efi eadtt/j difii-
plina,contr^riafitnt0ppofita;er^o, &c. Hic eft ncccf-
faria iiiatio conclufionis ex prsmiffis, & tamcn
cftpetitio fccundijm principium^quarej&c.

Itcm,qu6d cft derarioneargumcnti ,cftde ra-
tione Syllogifmi ; fcd de ratione argumenti cft,
quod faciatfidcm deconclufionc: nam aratimcn-
tum eft ratio rei duhiiC f-<iciensfidem,Ceumdum Boct.
fed falfum non facit fidcm;ergo, &c. Itcm;q'.ian-
do adeffeaiicuius fpecici, \jcl compofiti rcqui-
ruDtur duo.fcilicet materia,& foima,il!a fpccics,
velcompofitumnon folum potcft dcficere ,pro-
pter defedii forma:, fed etiam proptcrdefedum
materiz ; fi enim ad fpeciem dcnarij rcquiratur
mareria argcntea,taiis furma non folum dcficit
a fpecic denarij , proptcr dcfcdlum forma- , fcd
ctiam propter dcfedum matcris argentea-. Ciun
ergo adSyliogifmum rcqiiiratur niaieria, & for-
ma ficut deficit proptcr dcfedum fotma:, fic de-
ficiet propterdcfc<5him matcria: ; fed talis Syilo-
gifmus deficit in matcria,ciim diciturpcccans in
matcria; ergo, &c.

Oppofitum patet per Ariftoteicm i.Topicor
cap. I. Syliogifmus Sophifticus qui dicitm pro
cedcre exfalfis ,SyIiogilmus eft , & Syllogifinus firmatiit».
dicitur.Item.duasPraemifTs fehabcnt ad conclii-
fionem, ficut Anteccdens ad Conrcquciis ; quod
ergo non impcdit confequentiam , non impcdit
Syllogifmum. Sed falfitas Anteccdcntis non im-
pcdit confequentiam. Nam harc cft vctafi Socra-
tesvolat , Socrates mouetur. Et funiliter li.xc fic ,fi
homo eft afinw, homo efi animal.

Ad

jit^nmtnt»
pwte af~

Quxdio V.&VI.

Ctnclujio

ma.

SylUgifmti
pr» f>rm»li
tfi tnt rstio-
nii.

4-

Ai frimum
frinc.

Ad SjS»-
gifmum tri»
rejuiruntur.

Aix.

Aiy

Ad quarftionem Hiccndum.quod non eft dc ra-
tionc Syllogifmi qu6d proccdat cx vcris , ncq; cx
necclfaris.ncquc cx probabilibus,quiaf/mV4^, tie-
ceJfitM , Sc probahilitM funt proprictates ipnusrci.
Cum ergo fyllogifmus fccundum fuum furmale,
/it cns rationis ,ifta:proprictatcsn6eruntSyllo-
gifmi.inquantum Syllogifmus eft. Vndc fyllogif-
mus fic fe habct ad Syllogifmum.quiproccditex
falfis,&: ad Syllogifmum Dialcdlicum,&: dcmon-
llratiuum , ficut circulus fc habct ad circulum li-
gneum , & xncum. CircuUis vcr6 nullam matc-
riam (ibi dctcrminat : vndc in quacunque matc-
lia reperiatur , fiue forti, fiue dcbili , dummodo
foimacirculi ibi faluetur,circulus dicitur. Simi-
liccr Syllogifmus pro materia duas propofitiones
libi dcterminat,&: tres tcrminos.vndc Ariftoteles
I .Priorum dicit, quod in Syllogifmo vna propo-
fitio fehabct vttotum ,alia vtpats.Qiiod Syllo-
gifmus ergo repcriatur in materiancccllatia, vcl
^robabili , hoc fibi accidit inquantum Syllogif-
muscft. F.t huius fignum cft,nam Ariftotelesdc
Syllogifmo in communi non oftcndit quodpro-
ccJat ca vcrismeque ex neceirariis , fed ift.ns con-
ditioncs oftendit de fyllogifmo demonftratiuo.
Hoc ctiam patct per fuam pioljp.tioncni comma-
ncm ia lib.Pri-orijm,vbi ad probandam vcritatem
Syllogifmijdocer ipfc fumere oppofitum conclu-
fionis cum altera praemilfarum,inferendo oppofi-
tum alteiius pracmillijVt fic Syllogifmus pro-
bans fit bonus , & probaius ; fi ergo fyllogifmus
primus proceflit ex veris,fyllogifmus cx oppofito
habebitviiam praimiftam falfam.

Ad priraum argumentum dico , quod ad Syllo-
gi/rnum tria r?^«»V«w«r,fcilicet^«r<i,quantum ad
difpofitionem terminorum.Et modfu ^quzntum aJ
difpofitionem piopofitionum. Et tcrtio requiri-
tur necejftria illatio conclaCionis ex pxxmitris. Et
idco in dcfinitione Syllogifmi,accipitur quod^^r
ea ejHapo/ttrtfitnt ali^uid aliud a pofitu necejfe efl eue-
nire. Vnde licct ptxmiftac falfac non fint caufz in
cllcndojfunt tamcn caufa: in infeiendo.

Ad lationem contra hoc dico, quod petitio
ptincipij in demonftratiuis fcicntiis , potcft circ
bonum argumentum , vnde petitio principij non
peccat contra fyllogifmum fimplicitei:fed contia
lyllogifmuin probantcm. Eft ergo dcceptio in
probatione,& non in fyllogizatiotic : & idco di-
citur,qu6d fumitur.quod probari dcbet , & con-
fequentia non negatur.

Ad aliud argumentum poteft dici , quod Boc-
tius non dcfinit argumentum infui communita-
tcifcd folum argumentum probans : & hoc , quia
illa.quac non probant,vidcntur eftc inania. Vnde,
quod Syllogifmus ex falfis procedens,non fit ar-
gumcntum probans, hoc concedo. Vcl poteft di-
ci,qu6d argumentum eft ratio , quat apta nata cft
de fc facere fidem:quod tamcn non femper faciat
fidem , hoc eft , propterapplicationcm ad matc-
riam. Sicnt loqucndo de nariira motus in com-
numijdicitur.quiaomncquodmoucturvclocius,
& tatdius contingit moueri : fi tamcn applicctur
ad matcriam fpiritualem, aliquis eft motus , qui
ncc intendi poteft , ncc remitti. Vndc qu6d non
fcmpcr argumentum faciat fidcra,hoc cftproptcr
applicarioncm eius ad materiam.

Ad aliud dico , quod fi Syllogifmus dcficiat a
latione materia: qu^ ad fyllogifmum fimpliciter
requititur,quac funt trcs tcrmini,& dujc propofi-
tiones , &talis fyllogifmus a rationcfyllogifmi
dcficitjficut fi dcficcrct in forma:tamen fyllogif-

mus non dicitur peccans in materia ; quia pcccct
in matcria , quac requiritur ad Syllogifmum fim-
plfcitcr: fcd quia pcccat contra fpccialcm condi-
tioncm Syllogifmi.

Videtur autem ob multas c/iufM^quorum vnus
aptijitmut eft (^ fublicifimus per nomi-
n^ , &:c. fequitur infrk. Hoc autem non
eflfimile:nam nomina ({utdemfinitdfunt,
Scc. Cap.i.primihuius.

Q^ iE S T I O V.

ytrum Syllogifmus fiphiftcus peccatts in

forma,fit defeSiusf^UogtfmifimpU'

citer^yel £^Uogifmi DialeCiici.

QVod Syllogifmi fimplicitcr, vidctur ; quia
omne non fyllogizans, quod tamcn videtur
fy llogizarc , dcficit a ratione fyllogifmi fimplici-
ier;fcd fyllogifmus Sophifticus pcccans in forma
eft huiufmodi.ergo , &c. Maior patet : nam nou
fyllogizarc cft ^ rationc Syllogjfmi deficcrc.

Itcm,modus cft dc ratione SyIlogyfmi,inquan-
tum fyllogifmus eft;fcd omncs fyllogifmi Sophi-
ftici deficiunt a modo: dicitur enim in primo
huius, cap. illo , Autergoftc diuidentes , &c. quod
omnes loci Sophiftici dcficiunt,eo quod funt im-
modificati. Si dicatur , quod fuiit imtnodificati,
quia deficiimt ^ rationc Sy llogifmi Dialcftici, 8c
nou quia dcficiunt k rationc Syllogifrai fimpU-
citer.

Contra , a rarione Syllogifmi fimpliciter dici-
turaliquis fimplicitcr infetens & fyllogizans. Si
crgofyllogifmus Sophifticus non deficiataratio-
nc Syllogifmi fimpliciter,nec deficiet iirationc
infcrendi fimpliciter:quarc,&c.

Ad oppofitum.obliquitatcs Syllogifmi fimpli.
citer dctcrminantur in lib.Priotum , quia ibi dc-
tcrminatur de Syllogifmo fimpliciter , idc6 de
eiusobliquitatibus : fedibi nondctcrminatur dc
fyllogifmis Sophifticis,ergo,&c.

Q_V iE S T I O VI,

Suppofito quod fit defeSius Syllogifitii

DialeSiicij<t^fyllogifmifimpltctteri

cuiftj horum prtmusfit defeSius.

QV6d Syllogifmi Dialcdlici, vidctur ; quia
Syllogiftntulitigiofiu per Ariftotelcm 1. To-
pic. cap. I . efl fjiogifmiu ex apparenter prohabilil-iu,
Et I. huius cap. 1. dicit quod Litigiofa difputa-
tionts procedunt ex his ejua videntur probahilia, {jr non
Jiint.Ex hisarguitur fic : IlliuscftSyllogifmusSo-
phifticus obliquitas prim6 , cuius ;ipparcntiam
prim6 prxtendit : fcd primo practcndit apparcn-
tiam Syllogifmi DialcAici. Nam proccdcrc cx
apparcnter probabilibus , & probabile cft pro-
prium Diale£);ici ; crgo , &c. Aliquis dicerct ad
hanc rationem , quod didlura Ariftotclis in To-
pic. & in I. huius, habct intclligi dcSyllogif-
mo pcccantc in matcria.qui videtur procedcrc cx
probabilibus,cumtamcn nonproccdat.Nam Syl-
Togifmus pcccans in formapotcft proccdcrcex
veris fimpliciter , vt fi arguatur, Homo eji ^ecieSy
Socrates ejl hem;ergo,Scc.

q^ 4 Scd

228

Super libros Elenchorum

Sei contra.liccf pratmifTaE in Syllogifmo pcc-
(cantcs in forma poflint clle vera:,vt tame ad me-
{dium comparantur , neccde eft vt altera fit falfa;
crgo videtur , quod de vtroquefic habeant au-
Aotitates intelligi. Itcm, formale in Syllogifmo
Sophiftico , cft qii^dam falfa habitudo , fupra
quam decurrit.Vetbi gratia,fi dicatur : Canis cur-
rit;Sydiu cdeHe efl ctinu ; ergo , &c. Hic.eft Syllo-
gifmus Sophifticus , decurrens fuper hanc habi-
tudinem,vel Maximam fa\Cam,vni/oli nomini cor-
refpondet vnaresfola,6c fecundum iftam falfam ha-
bitudinem localem contradicit Dialcdico : crgo
primo contra Dialedticum peccat.

Conclufio
poii.adq.^.

Vot^.

Prima ff^H-
fto ai quift,
6.cumfH»
rntiomt.

Qjf iESTIO VII.

Vtmm feccet contra, SyUogiJmum Demon-
^. firatiuum ?

Vldetur quod fic,quia iUius eft defcilus , cu-
ius prxtcndit apparentiamrfcd Sophifticus
pra:tendit apparcntiam fcientia: , cum ars Sophi-
ftica fit apparcns fapientia;ergo, &c. Oppofitum
patcc per Ariftotelem i.Pofteriorum. Indemon-
ftrariuis non cadit paralogifmusindidtione,ne-
que exrra. Itcm,demonftratiua eftalicuiusgenc-
ris determinati , fcd Sophiftica non cft alicuius
gcneris dererminati;ergo,&c.

Ad quxftioncm primqm dicendura , quod fyl
logifmus Sophifticus, qui dicitur peccans in for-
ma.vbi incidit aliquis locus de numcro tredecim,
pcccat contrafyllogifmum fimplicitcr, &:contra
Syllogifmum Dialedicum.

Circa quod intelligcndum cft , quod ficut fyl-
logirmus Dialedicus addit fupta Syllogifmum
fimpiicitcrquandam habitudinem localem , vcl
Maximam vcram, fuperquam decurrit ; fic fyllo-
gifmus Sophifticus qui dicitur peccans in forma,
decurrit fnpcr quandam habitudincm localcm
falfam.vcrbigratia,Si dicatm , Gluia ijua pote/l mi-
lesfacere , pcteji & Rex \feA miles potefi debellare ca-
ftrtim ; ergo (^ rex.Hic eft fyllogifmus Dialedlicus
decurrens fupcr hanc Maximam , Quodmimupo-
tefi,& w<^»tff.Exemplum fccundi. Si dicatur,Crf«fef
Cfirrst,ctlefle fydtu eft canu; ergo, &c. Hic eftfyllo-
gifmusSophifticus decurrens fupcr hancMaxima
ta\fa.m,vni noMini/oli corre^ondet vnaresfila. Pro-
pter quod dico , qu6d fyllogifmus Sophifticus
peccatcontra vtrumquc : nam nec eft Syllogif-
musfimpliciter,necfyllogifmus Dialcdkicus. In-
quaptum enim innititur ifti indcbitas habitudini
locali .peccat contra Dialedicum^inquantum au-
tem in ifto loco, vel in jfta habitudine falfa loca-
li,non poffunt faluari principia Syllogifmi fim-
pliciter,inquantum fyllogifmus eft, qua: funi </iV»
de omni,SiC dici de ntiUo.^tcczi conix3.Sy\\ogi{m\im
fimpliciter, proptcr quod omnis fallacia vere va-
tiat mcdium,& in variando medium, arguitur in
quatuor terminis , propter quod omnis fallacia
contra vtrunque peccat.

$ed dubium cft contra quem iftorum prirao
peccat fyllogifmus Sophifticus. Et hoc pro qus-
ftione fccynda.

Ad hoc autera dicunt quidam ,qu6d fyllogif-
mus Sophifticus primo pcccat contra Syllogif-
xnum fimplicitcr, quiaaddeftrudlionem inferio-
ris non fequittir deftnjdio fuperioris.Si ergo fyl-
logifmus Sophifticus primo pcccaret contra Syl-

logifmum Dialefticum , cx hoc non fequitur,
quod peccarct contra Syllogilmum fimplicitcr.
Propter hoc ponunt , qu^d primo peccer contra
Syllogifmum fimplicitcr , & deinde contra fyllo-
gifmuin Dialedlicum.

Sed qualitcrcunquc fit hqc tatio.non cocludit,
nam aliqua polfunt ineifc primo inferiori, & me-
diante inferiori poflunt inefte fupcriori, ficut ha-
^*rf /w,primoconuenit ipfi triangulo, & mcdian-
te triangido cunuenit ipfi fgura. Ergo fimilitcr
poteft clfe in oppofiti<>ne , & repugnancia , quii»
aliquid poteft repugnare infcriori , & cx confe-
qucnti fuo fuperiori. Et tunc ad rationem eorum,
quando dicunt,quod ad deftt u6lionem,&c.Dico,
quod fuperius,& inferius poflunt dupliciter con-
fiderari , vel abfolutc. Et tunc ad dcftrudionera
infcriorisnonfequitur,&c. Vel poffunt confidc-
rari proucfuperius habet efle in fuo infcriori. Et
tunc ad dcftrudbionem infcrioris,fequitur deftru-
ftio fuperioris.Licct enim non fequatur , hocnon
viuity crgohocnoneft. Tamen fcquitur, Secratesnon
viuitycrgo Socrates nonefl. Eft tamcn viuere inferius
quam efle. Similitct ciim forma in fyllogifmo So-
phiftico fit quxdam falfa habitudo localis,in qua
non potcft forma Syllogifmi faluari , talis fyllo-
gifmus Sophifticus,iationeillius falfa; habitudi-
nis, primo opponitur fyllogifmo Dialcdtico. Et
quia in ifta habitudine falfa , non polllint faluari
principia Syllogifmi,fcilicct ^»V«</r<?ww/,& dicide
nullo , ideo ex confequenti pcccat contra fyllogif-
mum fimpliciter.

Vnde quod primo peccet contra fyllogifmum
Dialedlicum , eft opinio multorum , & etiam cx-
pofitons. Dicitcnim expofitor , qnod quia habi-
tudo localis vera , primo compctit fyllogifmo
Diale(5Iico,ide6 fyllogifmus Sophifticus , in quo
cft habitudo localis falfa , primo repugnat fyllo-
gifmo Diale(5lico,quiafi propofitum inpropofi-
to,& oppofitum in oppofito.

Rationes , qua: oftendunt quod peccet contra
fyllogifmum fimplicitcr , dcbent concedi. Et fi-
militer rationes qua:oftendunt,qu6d primopcc-
cet contra fyllogifmum Dialedicnm.

Ettuncad rationcminoppofitum potcftdici,
quod cum ad Syllogifmum requiratur quantitas
dcbita , qualitas , & ordo trium tcrminorum , &
etiam ipfa habitudo , & formafyllogiftica : qu6d
dc illis obliquitatibus , quac dcficiunt a Syllogif-
mojtatione qualitatis , & quantitatis , & ordinis
tcrminorum;libroPriorum dcterminauit Arifto-
teles.Sedde illis , quic dcficiunt a fyllogifmo ra-
tjonc fyllogiftica,hic dcterminatur.

Vcruntamen alia pars bcnc poteft fuftineri, fe-
cundum quod fyllogifmus Sophifticus primo
peccet contra fyllogifmum fimpliciter. Et hoc
proptcriftam ratiofiem, nam omnis noncxiften-
tia in quocunque K:)co Sophiftico cft dcfcdus
alicuius particulas requifitx ad fyllogifmum , vn-
dc fyllogifmus cft.Hoc patctdifcurtcndo per non
exiftentias locorum Sophifticorum; nam diuerfi-
tas rei latcns fub vnitate vocis,cft caufa non cxi-
ftentia: in zquiuocatione ; diuerfitas autem rci
variat racdium. Et ideo arguit in quatuor tcrmi-
nis. Scd vnitas mcdij per ferequiriturad Syllo-
gifmum,vndefyllogifmus cft. Amphibologia ra-
tione diuerfiratis , fentcntia: confimilem caufat
defcdum. Similiter in fallacia figurat Didionis,
& in aliis. Hoc ctiam patet in fallacia Accidcn-
tis,vbi variatio mcdij caufat cxtraneitatcm.Vndc
Af iftoteUs I . huiusjdicit in illo, Aut verofic diui-

dtntes.

3-

Refutali0
ratiottis prt-
cedcntis.

Suptrius if
inferius dn-
pliciter eonfi-
derimtur.

4-

Opinia eJcf*-
fteris.

Solutio ratio-
nis in tpfofi-
tum.

r-

Probabilh
eonclufio
Doa.

Qu^ftio VIII.

6.

Adi.frint.

denteSyicc. PeraUgffmi aecidentU fiunt mamfefti defi-
n>to Syllogifmo.Sux\\\ntt fallacia.qua dicitur, Plu-
rcs interrogationes vt vnam faccrc, pcccat con-
tra vnicatem propofitionis.Et non caufa vt caufa,
dcfcdus eft in Syllogirmo ad impoflibile. Vc-
runramcn aliqui loci in Didtione, & aliqui extra,
vt fecundura quid , & fimpliciter, & ignorantia
Elcnchi fpecialiter peccant contracontradidio-
ncm , & contradiclio cft formalc in Syllogifmo
Dialcdico , quiaAriftotcles i. huiusdicic, qu6d
Dialedicx difputationcs funt collcdiuar contra-
didionum.idco dicitur qu6d primo peccant con-
tra fyllogifmum Dialcdticum, & cx confcqucntc
contra Syllogifmum fimplicitcr.
Ad rationes illius partis.
Adprimumdiccndum ficut di£tum eft. EtaJ
Ai primum iljud \n contrarium dicendum,qu6d in Syllogif-
fnnciptlt. ^Q pcccantc in forma.pratmiirar poirunt cffe in fc
vcrx, & in refpedlu ad medium falfs. Nam fi fic
dicztut.Homoefi Jpecies, Socrates efl homo : ergo, &c.
Si bomo referatur ad idctn,vna propofitio crit fal-
fa , fed tunc crit fyliogifmus bonus peccans in
matcria.

Ad fcciTndum diccndum, qu6d4icet ifte fyllo-
gifmus,ow»*f canis CHrrit,8cc. decurrat fupcr hanc
Maximam falfam, vni voci correjpondetvnares fbla,
veruntamcn non cxiftentia , qus latet fub hac
Maxima , iicn repugnat Di^^ledkico, inquantiim
fyllogifmus Dialcdicus cft, hoceftmanifcftum.
Nam diucrfitas rei , & mcdij eft caufa non exi-
ftentiac : fed vnitas rei,& mcdij non requititur ad
fyllogifmum Dialcdicum , vt fyllogifmus Dialc-
dlicus eftrfed ad fyllogifmum.vt Syllogifmuscft,
ideft,ad fyllogifmum fimplicitcr.

Sed contra hoc potcft argui fpecialiter, often-
dendo, quod fyllogifmus Sophiftictfs non peccet
primo contra Syllogifmum fimplicitcr. Nam pc-
titio principij non peccat contra Syllogifmum
/impliciter, quia infert ex ncccffitate : ergo vide-
turquod ifte locus Sophifticus fpecialitcr non
pcccct primo contra fyllogifnium per fe.

Expofitor dicit , quod petitio principij peccat
contra Syllogifmum fimplicitcr.Namdc rvtione
Syllogifmi fimplicitereft, vt ex pritmijfis pofitis,
&c. /itjHatur ex neceffitate aliud ah his , quapofita
/itnt.Scd in petitione principij non fcquitur aliud,
quia idem accipitur ad probandum idem , fcd
idem non eft aliud ii fc.Et vlterii!is dicit , qu6d in
petitione principij cft neccflaria illatio , non ta-
men ncceflTaria illatio fyllogiftica.

Si tamen dicatur,qu6dnQn peccat contraSyl-
logifmum fimplicitcr,& tamen ciim hoc dicatur,
quod fyllogifmus Sophifticus primo pcccat con-
ira fyllogirmum fimplicitcr,poteft dici.quod hoc
eft verum pro maioti partc locorum Suphiftico-
rum.Et idco nihil pronibct , ahquc^n corum pcc-
carccontraaliquamfpecialem conditioncm Syl-
logifmi. Ariftoteles cnim dicit,qu6d loci Sophi-
fticiexrradidioncm,prim6pcccant contraSyllo-
gifmum,& loci in ditlioncc6tracontradiftionc.
Et hoc diftum veritatem habct pro maiori parte
Jocorum.Nam aliquiloci extra didionem fpecia-
litcrpeccant contra contradidionem, vtputa fe-
cundum quid , & fimpliciter , & ignorantiam
Elenchi.Dicit enim Philofophus,qu6d fccundijm
quid,& fimpliciter eft ex eo, quod dc codcm non
eft affirmatio , & negatio. Similiter poteft dici,
quod locus Sophifticus in communi, pcccat con-
ttaSyllogifmum fimpliciter, nihil tamcnprohi-
bct, aliqucm illorum fpccialiter pcccarc contra

7-

ObicSiones.

Ctntlttfit

aliquam rationcm , vel conditionem fpccialcm
Syllogifmi.

Ad vltimamquxftioncm diccndum,au6d fyl-
logifmos Sophifticusnon eftd(.fc<ausfyllogifmi
dcmonftratiui, inquantum fyllogifmus demon-
ftratiuuscft. Nam priuatio nulli.isparticulxrc- f^*J*'"""'
quifitx ad fyllogi/lnum dcmonfttaiiuum , vt talit
eft,eftcaufa noncxiftcntiac in fyllogifmo appa-
rcntc .• hoc patetdifcurrcndo pet non exiftcntiai
locorum. Nam diuerfitas rci latens fub vnitate
vocis,cft caufa non cxiftentir in atquiuocatione.
Scd vnitas rci non cft aliquid appropriatum ipfi
fyllogifmo dcmonftratiuo inquantum fyllogif-
mus dcmonftratiuos eft, & ide6 noncft ibi dcfe-
dlus,&c.& ficinaliis.

Ad rationem dicendum,qu6d Sophiftica dici-
tur apparens fapicntia, quia proceditex apparen-
ter probabilibus,qu? tamen probabilia non funt.
Et non dicitur apparens fapicntia , quiaproccdac
cx apparentcrveris;quarc,&c.

Ad fMtientm
fintrm.

Qj7 ^sTio VIII.

Vtrum nomen aqutuocumjit nomen "vnumt
'uelpluranomina f

Vide Do&.qutjl. j .in Prtdie.Ocezm j f.Ltg.tMf.t.A^b.tr.^.
Fonrec.4 Mtt.cMf. ^.Conimb.in e»p. de JEjuiu.q.i. Mri.f,
Compluc.fa cap.de vrmi.tqulu.ii Aiictfa f.i j .Legfeit.i.
Vidc Boct. Simplic. & Ammon. hic & Damafc. m/.ji.
DtMlea.

ET quod plura vidctur , nam multiplicato co, I.

quod cft formalc in aliquo , multiplicatur &
ipfum:fcd ratio figiiificandi cft formalc in tcrmi-
no squiuoco , & in eo funt plures rationes figni-
ficandijcrgo ipfum nomcn aequiuocum multipli-
caiur:quaie,&c.

Itcm , /.Metaph.tcxt.non habcnte.cap.5.& j,
phyf. impoffibileeft duo accidentiaciuidem fpe-
cici cftc fimul in eodem fubicfto : & hoius ratio
cft , nam impoffibilecft idemfubiedum moueri
ad eandem fpcciem duobus motibus,vt qu6d ali-
quod fubiedum fimul & fcmclmoucaturduabus
dcalbationibus ad eandcm albcdincmfecundum
fpecicm.cft impoffibilc:fed omncs rationcs figni-
ficandi funteiufdemfpccici;ergoimpoffibilc eft,
quod fint in vno nomine plures rationcs figniii-
candi:cum crgo in tcrmino zquiuoco fint plurcs
r.:'ioncs fignificandi,ipfe erit plura nomina.

Itcm.ficut modus fignificandi fe habct ad par-
temorationis , ficratio fignificandi fe habet ad
nomcn:fed fi plures modi fignificandi aducniant
alicui voci.illavox diccturplurcspartes , xtarnor
efi nomen,& verbum; crgo cadcm rarionc , vox ha-
bcns plurcs rationes fignificandi dicetur plura
non)inaiergo,&c.

Oppofitum patct pet Philofophum.Dicit cnira 2.
in principio huius,qu6d res funt infinitx:nomina
ver6 finita,& orationum multitudo, iJc6 ncccfte
eft vnum nomen plura fignificarc.

Itcm.fi nomen habcns plures rationes fignifi-
candi dicatur plura nomina ; cadcin raiione ha-
bens plures artes,& plures fcientias,dicctur plu-
res artifices,&plures fcienrcs:hoc auicm nondi-
cimus. Confcqucntia patet, nam fciens a fcicntia
denominatur, ficut nomen a ratione fignificandi.

Ad quzftionem diccndum,qu6d nomcn xqui- » .

uocura, ncc dcbet dici fimplicitcr vnum nomcn, Om/^/i*
ncc plura nomina , fcd nomcn multiplex,quafi ab i^tihm.

vno

230

Super libros Elenchorum

4-

Ad i.frine.

Ad2..

Ady

vno multipHcans. Hoc eft manifeftutn, nam no-
rnen dicitur tale, eo quod fic pcr intellcdtum im-
ponitur , vnde intclledlus cft principium nomi-
num.cum fit imponens ad placitum : nomen er-
goeft quoddam artificiale, fed in artificialibus
tota fubftantia cft ipfa materia.Vndc artifex opc-
raturcx matetia,quam fibi miniftratnatura, fcd
jpfa vox eft materia , & fubftantia nominis ; ma-
ncnte ergo vnitate vocis , non dicetur illud no-
men piura nomina,fed in termino acquiuoco
Yox eft vna ; crgo , &c. Nec firaplicitcr debct
dici vnum nomen , nam ibi funt pliitcs rationes
fignificandi.

Rclinquitur ergo dicendum ,quodfitnomen
multiplex. Et hoc vult Boctius in Diuifionibus.
Dicit enim,qu6d (i res non fit fubicda voci, vox
non dicitur fignificatiua. Si autem plures voces
imponantur pluribus rcbus , illa: voccs dicentur
plura nomina. Si autcm vnavox imponatur vni
reijilla vox ditetur vnum nomcn.vci nomen fim-
plex.Si autem pluribus rcbus imponatur vna vox,
illa dicctur nomen multiplex.

Ad primum argumentum dicendum , quod in
rcbus naturalibusmultiplicato eo , quod cftfur-
m.ile, multiplicatur & ens ipfura , non antera in
artificalibus, ficut eft in propofito , quia ipforum
fiibftantia funi fuae materia: , & non fuz formcc,
ficur eft in naturalibus.

Ad aliud dicendiim , qu6d illapropofitio po-
teft intelligi dc accidentibus.qua: inducuntur per
motum : rationcs autem fignificandi non indu-
cuntnrper motum , fed (unt intentiones indu6l<E
peranimam.Vel poteft dici per intcremptioncm,
quod non omncs rationcs ngnificindi funteiuf-
dem rpeciei , quic rationcs fignificandi diuerfifi-
cantur fecundiim diuerfitatem conceptuum. Vei
potcft dici , quod rationes fignificandi funt in Ci-
gnOjVt in termino , &r in anima , vt in fubiedto.
Nunc autem plures relationes poftunt efte in co-
dem ficut intermino. In eodemcnim patrcpof-
lunt efle plures filiationcs,tanquam in tcrmino.

Ad vltimum.ciim dicitur, fi pluresmodi adue-
nianr,&:c.falfum eft,non enim dicetur plurcspar-
tes,fcd pars multiplex.

I.

Argum:nt»
frt parte af-
firtrfntlua.

SHJitautem tres modi fecunditm dquiuocatio-
nem & Amphihologitim , vnns quidem,
cjuando-veloratio^velnomenprincipaliter
fignificM plura, , vt pificis, vel cmis , &c.
Cap.i.piimi huius.

Q_v jE s T I o IX.

Vtrum termims tegttiuocus contineat fiu^
fitgnificata per modmn difimBionis.

Ioan.de Magift.(&jfj.i,N«r. 3. i/ijpf.i.

QV5d fic videtur , nam terminus zquiuocus
proportionatur toti vniuerfali ; fed totum
vniuerfale quodlibet fuum fuppofitum indercr-
minatc ponit , & nullum adu, quantinn eft de fe:
ergo iimiliter fc habebit vox acquiuoca ad fuafi-
gniiicata. Cura ergo totum vniuerfale difiundi-
ue fe habeat ad fua fuppofita, & vox acquiuoca fi-
niiliter fe habebit ad fua fignificata, Si dicatur,
quod vox.inquantum vox,fe habet ad fua fignifi-
cata.ficut totum vniuerfaleadfuafuppofita. Sed
vox vt habet diuerfam rationcm figniiicandi,non

rcfpicit fua fignificata, ficut totum vniuerfale fua
fuppofita.

Scd contrk , ficut totum vniuerfale fecundum
aliud fui , & aliud corrcfpondet vni fuppofito, &
altcri;fic terrainus zqumocus pcr aliam,&aliam
rationem fignificandi refpicit vuum fignifica-
tura , & aliud : ergo vox a>quiuoca, vt habcns di-
uerfas rationcs fignificandi , proportionatur toti
vniuerfali , & pcr confcqucns redit argumen-
tura.

Item ad principaIe,oranis vox fignificatiuaor-
dinaturadexprimendura raentis conceptum; er-
go neceire eft vocem fignificarcificut poflibile eft
eamcaderefubvfufignificantis.Scd voxxquiuo-
ca fub vfu fignificantis foliim cadit pro hoc , vel
pro iIlo;nara fimul non poteft nifi vnum dare in-
telIigere;ergo,&c.

Item , pcr Ariftotelem 4. Mctaph. cont. i. &
circiter:llla difiundliuaperterminum importan-
tur,de quibus contingit qua:rere vtrum fermonc
prolato.Scdficdi(fbo, C<««^f«m>,contingit quae-
rerevtrum animal latrabilefit , vel fiduscalcfte,
& ficde aliis:ergo,&c.

Item,pcr Ariftotelem in Topicis ad conftruen-
dum multiplcx, fufficit conftrucrc in altero fenfu
hoc,vcl illo.

Itera , tcrmino a:quiuoco femel pofito , non
contingitvtiaequiuoce , per Bol-tium ergo termi-
nns acquiuocus detcrminatc accipictur pro hoc,
vcl proillo.

Ad oppofi tum, fi ficeiret^non eftet refpondcn-
dumad tcrminum cquiuocum per diftin^^ionem,
fi prajdicatum vni fignificatorum conueniret,
immo rcfpondtndumeftet fimplicitcr,qu6d talis
propofitio cftet fimplicitcr vera.Nam difiundiua
cft vera,cuius altcra pars cft ver.'i;crgo,&c.

Q^ ^ s T I o X.

Vtru,m terminw a^uiuocus contineat fiia
Jignificatapr modum copulationu.

loan dc Magidi. vii fitfri qutft.frutd.Timi hlcijHtft.i.
dub. I .

QV6dficvidetur, nam quod fignificatadu j^
plura, fignificat hoc , & hoc; fed terminus jr^umtnfa
sequiuocuSjCO qu6dacquiuocuseft,fignificat plu- profantaf-
ra adu.ergOj&c. firmMiuu.

Item,illa fignificantur cepulatiuc pertcrmi-
num,quia(5tuconcipiunturferraoneproIato.Scd
fic A'i&.o,canis CHrrit, maha. fignificata poirunt ap-
prehendi.ergo,&c.

Item,per Ariftotclem in libr. Pcrihcrmcnias,fi
tunica imponatur homini & equo,& dicatur, tu-
mcaeftalba , idem cft ac fi diceretur , homo cft al-
bus,& equus eft albus.Sed hic multaimportantur
copulatiuc.ergo,&c.

Itcra , per Philofophura non refcrt quacrere,
vtrt^m Callias,& Themiftoclcs fint domi , quam
fi eis cftet vnum nomen, ipCs tamen cxiftentibus
diuerfisjfed hic caditcopulatio,crgo,&c.

Ad oppofitum , fi fic eftet , tunc ad orationcm %.
multiplicem nonciret rcfpondcndum pcr diftin-
dionem.Sed refpondcndum, quod eflct fimplici-
ter vera, vel fimpliciter falfa. Vcra enim,fi prjcdi-
catum omnibus fignificatis attribuerctur;falfa, (i
altcri fignificato non conucnirct:nam copulatiua
eftfalfa,cuius altera pars cftfalfa.

Ad

Quxftio XI.

5-

Contlufi»

10.

4-

Adi.frinc.

Ai t.

Adi,

JUA'&5'

Trifltx in-
nlUHut i^Htr
flhnit.

Trim» con-
tlnfi» Dt3.

Ad primam quxdionem diccndum , quod hxc
quzftio , VtrUm termintu tejuiuocM contineat , icc.
dupliciter potcft quaccere. Vno modo,vtrum ter-
minus xquiuocus ngniHcet vnum , fcilicet hoc
totum Aiixnwdiwmyttnirnal latrahile,vel caelejte fidM.
Et alio modo vtrum fignificct hoc , vel illud in-
determinatc. Etdicvndum, quod neutro modo:
non primo modo , quia xquiuocum vnum folum
fignificaret, hoc cnim totum, animal Utrabile, vet
caehsiefidfu , fub ratione dcterminata occurrctct
intellc(f):ui,& per c6 fequens terminusxquiuocus
vnum folum fignificarct.Sed de rationexquiuoci
cft plnra fignificare.Ncc fecundo modo,nam qu^ •
libet vox fignificatiua aliquid determinarc re-
pr^fentat intcUedtui.Quodenim vnum fi^nificar,
nihil fignificat : fed fi fignificaret hoc, vel illud
difiundiue, nihil determinatc fignificaret. Hoc
idem patet per tationem fumptam in oppofitum.

Ad primumdicendum cft,ficutdiccbatur.

Ad illudin contrarium dicendum,quod h'ccc
voxsquiuoca in eo , quod fccundum ah'ud,&
aliud,refpicit aliud,& aliud fignificatum, conue-
niatcum vniucrfali,qu6d fecudiim aliud, & aiiud
tcfpicit fua fuppofita , in alio tameneft differen-
tia,nam in tcrmino xquiuoco non contingit con-
fiderarc aliquam rationcm commiinem,in qua fi-
gnificata conueniant prxtcr folam voccm , fed in
toto vniuerfali contingit confiderare aliquam ra-
lionem,in quafuppofitavniuocantur,& ideo non
eft fimile.

In alio etiam eft differentia, nam omnis ratio
fignificandi adlu importatur per tcrminum xqui-
uocum : fed nullum fuppofitum imponatur ailu,
per tcrminum communem.ideo non cft fimile.

Ad aliam rationcm , ctim accipit quod necelTe
cft vocem fignificare folum , ficut pofHbile eft
eam cadere fub vfu fignificantis,dico, quod illud
falfum eft : nam voces funt finitx, res autcm infi-
iiitx. Et ideo neccire cft vnum nomen plures res
fignificare, & ramen vtens non poteft vti illa vo-
ce fimul,& femel,nifi pro vno fignificato. Vcl po-
teft dici.quod quia multa per rerrainum iStn im-
portantur, ideo vtens poteft vti hoc termino pio
hoc fignificato.vel illo.

Ad .iliud refpondendum eftper interemptio-
nem minoris,quando accipit,fic difto , Canii cur-
m,contingit quxrcre de quo cane fit fcrmo , hoc
noneft vcrum, Nam fi dicatur, quod Callias , &
Thcmiftocles funt domi , non contingit quxrerc
vtrum Callias fit domi.Similitcr eft in propofito,
nam hxc adtu fignificanturprolato fcrmone.

Ad aliud dicendum , quod conftrudio habcc
intclligi,quandomultiplicitas eft latens,nam ipfe
fubdit, quod vtcndum eft huiufmodi locoin his,
qux latenc.

Ad vltimnm dicendum , quod licct vtens ter-
mino xquiuoco , fimul & femel non poflit vti eo
pro pluribus fignificatis,illa tamcn didtio cft plu-
rium fignificatiua.

Ad aliam quxftionem dicendum , quod illa
quxftio tripliccm poteft habere incelledlum , &
duo intelledlus funt falfi, & tertius poteft habere
verit3tcm.Prim6 potcft ficintelligi, qu6d tcrmi-
nusxquiuocusfignificet vnum conccptom copu-
latum, ficut faciunt ifti duo termini, Juo, & tria,
in iHi or Atione, duo,& triafitnt ^intjue. Aliomo-
do poteft intelligi fic , quod fignificet duos con-
ceptus ad inuicem copulacos , mediante copula-
tioncjficut cft in ptopofitionc copulatiua. Tertio
modopoteft intciligi,fcilicet qu6d intcc a&us fi-

2^1

gnificandi cadat copulatio , & ifte intclledus po-
tcft eirc vcrus.

Primus inccUcdus cft falfus , nam dc rationc
xquiuoci cft fignifica(^ plura , ficut dc ratione
vniuoci fignificarc vnum:& quod habct vnamra-
cionem intcUigcndi.fi fignificctuc, poccft habcrc
viiam racioncm fignificandi. Sed totum copula-
tum potcft haberc vnam rationem intclligendi,
ciim fit cxtrcmum orationis ; crgo habcbit vnam
rationem fignificandi.Sed ad terminum xquiuo-
cum rcquiruntur plurcs rationcs fignificandiicr-
go iftc intclleaus quxftionis cft falfus.

Similiter fecundus intellciaus eft falfus , fcili-
cct , qu6d fignificct duos conceptus ad inuiccm
copulatos.Nam dc ratione prioris non cft aliquid
pofterius : fed intcntio fignificata pcr noraen, cft
naturaliter prior intentione fignificataper con»
iundionem ; ergo deintellcdu nomints non crit
copulatiua coniundlio.

Item , faIlaciai€quiuocationis pcccat fecun-
diim multiplex , fed fi tcrminus xquiuocus figni-
ficarct duos eonceptus ad inuicem copulatos,
non peccarct fccundiim multiplcx , nam in omni
oratione acciporctut nomen xquiuocum , pro
onini fignificato , & non quandoque pro vno,
quandoqucpro altcro, & pcr confequcns fccun-
dum multiplcx non pcccaret fallacia i£quiuoca-
tionis. I

Si tcrtio modo intclligatur,fcilicet quod intcr
aftus fignificandi cadat copulatio , non autem in-
terres fignificatas ,& tuncintellcdus potcft cftc
verus,nam can^ fignificat latrabile animal , & fi-
gnificatmarinam bcluani, &c. vnde inter adlus
fignificandi cadit copulacio , non autem inter res
fignificatas. Nam inter fignificata tcrmini zqui-
uoci nullaeft habitudo.

Ad primum argumentum dicendum , quod fi
intelligitur quod intet aiftus fignificandi cadic
copulacio,tunc concedo maiorem.Si intct figni-
ficata.nego.

Ad fccundum nego maiorem.

Adtertium diccndum.quod idem eft dicere,
equus eft albus,& homo eft albus, & diccre,tuni-
ca eft alba , & quantum ad pluralitatem propofi-
tionum , non autcm quantum ad modum fignifi-
candi : nam ficut hxc , herno efi albiu , Sc ecjum efi
«/^/»,fignificat plura,fic \\xc,tnnica efialba.

Ad vltimum diccndum,qu6d quanium ad plu-
ralitatcm intcrrogationum, verum eft quod dicit
Ariftoteles.Et ideo fubdit Ariftotclesquod ide6
finoneft redum ,ad plures intcrrogationes rc-
fpondcrcvna rcfponfionc, non crit redum aJ
nomen xquiuocum vna rcfponfione rcfpon-
derc.

Qj/ iE S T 1 O XI.

Vtrum termlnus aquiuocus habeat omnia

fua Jignificata aSiureJfeCiu

praelicatif

INcclligo quxftioncm fic ; Terminus vniuocus
dcccrminac^ vnum fignificac, & illud adu po-
nit,refpc£bu prxdicati : tcrminus ver6 xquiuocus
fignificat adu plura , ideo crit quxftio vtriim illa
pluraponat adiu refpeiflu prxdicaii, ficut icrmi-
nus vniuocusvnum. Quodnon vidctur;quia fi
fic^hacc eiTec incongrua« Cofiit ewrrit, quia hic ge-

roinaiur

6.

SteMttdactn-
clufio.

7-

Ttrli» cen-
tlufit.

€^art» ttH'
clufi».

Ad argm-
mtntm.

I.

tmteHeitm
qutfiiinis.

25 1 Super libros Elenchorum

^rgttmtnt»
pro fttrtt nc-
gtUiut,

X.

^rgument»
froturie nf-
frm/uin».

Prima »fi-
tti».

minatur fubftantia,& non gcminatur adlus.

Itcm, fi fic ciret , tunc hjec confequcntia circt
bona, CaniscurrifftrgoammalUtrabHecHrrit. Con-
fcquens cft falfum ; ergo^ Antcccdens. FalHtas
confequentis patct , nam dctcrminata falfitas in
confequentc, arguit dcterminatam falfitatcm in
anteccdentc ; li crgo haec cflet falfa , Utrahile ani-
mal curritihxc eflei izMitCanu c«rri>,quod non eft
verum.Confcquentia patet , quia illud qnod adu
fignificatur per terminum,fequituradipfum.

Item , Commentator Alcxander dicit , quod
terminus ajquiuocus fignificat vnum fignifica-
tum, ac fi illud fignificaret , fcd hoc non cflcr,nifi
vnum tantum fignificaturo poneret adlu rcfped;u
prxdicati.

Itcm , de co quod aftu fignificatur per termi-
num,f.ituum eft qua^rcrc prolato fermone, an de
jpfo fiat fcrmOjfcd fic didlo , Canii currit, verc po-
teft quiri dc quo cane fiat fetmo, vtrum de latra-
bili animali,vcl coelcfti fyderc.crgo,&c.

Itera,fi fic e(rct,non polfct contrahi ad aliquid
iftorum,pcr aliquod immediate adiunclum.Con-
fcquens falfum, nam alitcr noucontingeretcon-
ccptum mentis fignificarc. Confcqucntia pater,
nam nihil contrahiturad illud,quod a6tu fignifi-
cat : horno cnim ad naturam humanam contrahi
non poteft.cum illam adku fignificet.

Itcm, fi fic clfct, propofitio multiplcxnon cflet
diftingucnda.Confequens cft falfam.vt patct per
Philofophum. Confcquentia ctiam patct , nam
diftindio eft detcrminata acccptio tcrmini pro
vno fignificato , fed fi oninia fignificata a6lu po-
ncrcntur rcfpcdhi prxdicati , tunc omnibusattri-
bueretur prccdicatuni;quarc,&p.

Ad oppofitum. Si voxaiquiuocanon habcret
omnia fua fignificata adlu refpedu pra;Jicati,
Qportcrct quod pofitiuualiquidab ipfavocetol-
leretur pofita refpedtu pracdicati , quod ab ca pcr
fe fumpta non aufertur : fed nihil aufcrtur a vo-
cc pofita rcfpedhi pra:dicati, nifi fola negatio. cr-
go,&c.

Itcm, illud dctcrminatc ponitur in quarftione,
ad cuius refponfionem cxigitur dicere ad illud;
fic,aut non (ic : fed fi c\\jxia.nn, curritne canu? hxc
qusftio quxrit rcfponfioncm ad oinnia fignifica-
ra iftius termini cants,ad omne cnim multiplcx cft
refpondcndum , fic , aut non fic; fcd non vna rc-
fponfione.crgo,&c.

Item,illa figniticanturper rerminum.quscon-
cipiuntur fcrmone prolato. Sed Cic dif^o , Canu
currit, polTunt plura aftu concipi , quia vnus po-
reft accipere ly c<i««,pro animali latrabili,&alius
pro cocleft;i fydere.ergo,&c.

Itcm , redta folutio cft , cuius oppofitum dan-
tcm impoflibile cft lolucre , vt fi aliquis ad mul-
tiplex refpondet vua refponfionc , non contingit
ipfum vitare redargntioncm : fed fi tcrminus
«quiuocus vnum lantum fignificatum poncrct,
refpcdu prardicaii, polfcm fimplicitcr concederc
oraiioncm proillo fignificato,nccfieret mihirc-
dargutio in admittcndo multiplcx;quare,&c.

Circa iftam quseftioncm cft duplcx modus po-
ncndi.Quidam ponunt,qu6dlicct dcrationetcr-
inini JBquiuoci fit.quodfignificct plura.tamen de
rationc eiqs non eft,qu6d fcmper adkurepraE-
fentet plura , nam fi ponatur in orationc , poncc
vnum fignificatum t^ntum rcfpcdlu praedicati,
indctcrminate ramcn, pam alitcr icrminusacqui-
ifocus cfret fignum vniucrfale. Et hocconfirmanc
pcr trcs rationcs prius pofitas per ordincm, qua-

rum prima cft dc confcquencia ifta,C(<»ftf currit;er-
goanimal latrabile currit.

Ifta autem poficio non poceft ftare propter duo, ObitSimtii.
nam rcrminus squiuocus fignificat fua fignifica-
ta fub propriis tationibus. Sed poncrc , quod cer-
minus a:quiuocus repraefentec indeterminatc ali-
quod fuorum fignificatorum , eft ponere ipfum
fignificare fua fignificata fub racionccomniuni.
Poncrc ergo , terminum zquiuocum fignificare
aliquod fuorum fignificacorum indcccrminate,
cft poncre ipfum non fignificare fua fignificata
fubpropriis rationibus:& per confequens eft po-
ncre ipfum non ciresquiuocum.

Item , fi terminus aiquiuocus vnum fuorum Ci~
gnificarorumrcfpcdlu prxdicatl poncret , poflcc
talis oratio conccdi, vcl ncgari fimplicitcr pro il-
lo fignificato , ncc oporicrct ad tcrminum aqui-
uocum rcfpondcrc pcr diftindtioriem , ficuc ad
multiplcx.

Ec idco diccndum eft,qu6d terminus ajquiuo- 4,

cus adu,quantum cft de fc , omnia fua fignificara Ofinio DtH,
ponit rcfpedtu przdicati. £c huius ratio cft , quia
vox non proportionatur ipfi rcijnflfi pcr rationcm
fignificandi : fcd in tcrmino xquiuoco funt adlii
pluces rationcs fignificadi;ergo interminoaequi-
uoco crunt adtu plura fignificata.Maior,& minor
pacenc.

Ad primum argumcntum dicendum,qu6d ter- y.
minus xquiuocus rcpraefcntat, & figmficat vnuin Ad i.frim.
fignificatura,acfi aliud non lignificarct, quiain-
ter fignificata tcrmini xquiuoci nulla cadit habi-
tudo mcdia. Vndc cann nonilgnificat ca pcr mo-
dum fimultatis , neque pcr modum geminari,nc-
quc numerati ; fed tria rcpracfcntat finc habitudi-
ncquorumquodlibetpoteftefle fuflicicns fubic-
dlum rcfpedlu praedicati , & ideo non eft incon-
grua hxc , Canu currit. Ad hoc autcm, quod clTct
incogrua, oportcrct quod adlus fub rationc vnius
attribuereturfubiedlo,(ub rationc geminati.

Contra iftam refponfioncm arguitur;quiarunc ObitSit,
non cflet hsc incongrua , Socrates Plato currit,
quia illud non fignificatur fub rationc fimultatis.
Djccndum quod hacc non cft incongrua. Nam Solutit,
Ariftotelcs vtitur talibus intetrogationibus:<r/?w
calum,terra,mate,velnon f

Adfccundum diccndum,qu6d iftaconfequcn* Adt.print.
tia non valet:C«««*f currit: ergo animal tatrabile cur-
rit. Nam ad hoc quod confcqucntia fit bona,
oporretqu6d confcquens virtualiter includatur
in antcccdentc, & non fub ptopria ratione : nunc
autcm confcquens fub propria rationc includitur
in ancecedcncc;& ide6 confequentia non valet.

Scd fortc aliquis diccrct ad hQc,qu6d ex copu- ohieHie.
latiua fequitur quaelibct pars , & tamcn quKlibet
pars includitur in copulatiua fub propria ratio-
nc;ergo fimilircr confcqucntia ifta erit bona. Di- Soluti»,
cendum , qu6d cx copulatiua inquantum habcnt
partes diftindtas ad inuiccm non copulatas , non
fequitur altcra pars;fed inquantum habcnc intcl-
ledum copulatum diftindtum ab intcllcdliu vtriuf»
quc partis. Sed in tcrmino zquiuoco non eft ali-
quis conccptus communis omnibus fignificacis;
quia nihil cft cis commune , nifi fola vox,& ideo
non eft fimilc vtrobique.

Ad tctcium principale diccndum , quod Com- Adi.frim
mentacor Alcxandcr non incelligic,ni?i qu6d cec-
minus aequiuocus fignificac fua fignificaca y finc
aliqua habitudine media.

Ad aliud dicendum, qi«6d fic diOto,canii currit,
non debecquarri dc quo fic fermo : nam hic adtu

pluta

Qu^moXII.

ilij.

M6-

plura ponuntur.SeJ poteft quacri pro quo fignifi-
cato vrcns debet vti tcrmino zqiiiuoco.

Ad aliudjvtrum terminus zquiuocus poflit con-
trahi,vcl non,vidcbitur inferiusrvcrunrame ratio
xqualiter concludit cotra illam pofitioncm, ficut
contra iftam.Nam ^\ de ratione tcrmini ajquiuoci
fit reprajfcniare vnii indetcrminatc refpcdupra!-
dicati, falui ratione tcrmini arquiuoci non podct
contrahi per aliquid ad determinatii fignificatum.
Ad vltimum,cum dicitur , diftin<3;io cft deter-
minata acceptio , &c. falfum cft ; quia diftindio
iftam determinatam acceptioncm praefupponit,
& eft vltcrius manifcftaiio fenfus vcri,& fcnfiis
falfi:quarc,&c.

'^ll

XII.

I.

ArgumtntM

pro p^tti «/-

firmMiH».

ArgumentM
fro partt M-
Z»tiM».

Qjf A S T I o

ytrum termmm nqmuocM fojjit contrahi
ferimmediate adiunSium : ita quodde
yirtute fermonu Jolum oojjit accipi pro
altero eius Jignificato,

QVod fic videtur. Nafn mHltum cft xquiuo-
cum,ad multum in acre,&: in aqua,pcr Phi-
lofophum 7.Phyf contcxt.2;.&: i6.fed cumdici-
tur multum in acre,iamcontrahitur.ergo,&c.

Item, pcr Philofophum ibidem,contcxt.24. &
primo Topic. cap. 1 1. AlhHtn efte asquiuocum ad
album in voce,& ad albiim in colore ; fed cum di-
cirur.album in vocc, iam contrahitur:crgo,&c.

Item, fi dicatur , AtAxvenlt ad TroUm,8c Aiax
foniter pHg»auit:d\ihmm eft vrrum dc eodem Aia-
cc fiat fcrmo.Sed fi dica.iut, AiaxvenitadTroiamy
& idemfortiter pHgnoHit ; ccrtum cft quod de eo-
dem fit fermo : Aiax ergo contrahitur pcr hoc
relatiuum idem.

Item, nifi terminus aequiuocus poffet cont rahi
pcr immediatc adiun6lum,in nominibus propriis
fruftra adderentur cognomina : nam cum fic di-
citur , Petrtu Helia, , nifi ly Helia. , quod eft cog-
nomen,contraharct ly Petrum, fruftra addcretur.

Ad oppofitum,nihiI contrahitur ad iIlud,quod
aftu fignificar,quiacnim homo fignificat naturam
humanam , ideo ad naturam humanam contrahi
non potcft, fed tcrminus atquiuocus aftu fignifi-
cat plura fub propriis rationibusicrgo ad nullum
corum contrahi poteft.

Item^adiundlum non pcrmutat naturam illius,
cui adiungitur , quafi fic fibi non adiungeretur:
fed dc ratione termini aequiuoci cft^quod fignifi-
cet plura ; crgo manentc eius natura ad nuUum
eorum contrahi poteft.

Iccm , fi poirec contrahi per immediatc adiun-
ilum, tunc quaro vtrum illud immcdiatc adiun-
dbum fignificct idcm , quod tcrminus atquiuocus
in alceroeius fignificato: vel fignificet aliqu.im
eius proprictatcm-, vel fignificet aliquod,quod
pertinet adaltcrumfignificarum, quod contrahi
non dcbet.Si primo modo,erit ibi nugatio. Si fe-
cundo modo, fcilicet quod fit ibi contradtio, ra-
tionealicuiusfignificantis proprictatcm altcrius
fignificati,& ita ratione conuenicntiar rci fitcon-
traftio , tunc poiTet ciTc contradkio hic, omne ani-
maleflhomo. Si tertio modo^ erit rcpugnantiain-
tcllcduum : quare, &c.

Scotioper.Tom.1.

Qj/.£STIO XIII.

Vtrum term\nt4s xquiuocuj poj^it contrahi
per mediateadmiilum^

ET videtur quod fic. Nam per Boctium, fi di-
CAtwtyCanna RomanorHm/ani^inem /orhuit. hic
\y Cannacd atquiuocum,& indiffcrens,vtaccipia-
tur pro fluuio , & pro calamo. Si tamcn dicatur,
Canna Romanornm fangHinem forbuit- pltniu, iain
contrahitur, vt accipiatur pro fluuio, & additura
cft mediatcadiunfto;ergo,&c.

Itcm , dmor cft arquiuocum ad nomcn , & ad
vcrbum.Si tamcn dicatur, amor eft honmywca con-
trahitur adnomcn.

Ad oppofitum, fi tcrminus squiuocus pcr mc-
diate adiundtum poftet contrahi ad alterum figni-
ficatorum,haccnon crtet diftingucnda,r4»/if atrrit,
Ced hoc eft falfum. Confcqucntia patct , nam ly
cHrrit contrahitrly canii ad illud fignificatum, cui
compctcre poteft curfus.

Ad primam quaeftionem quidam dicunt,qu6d
necefle eft tetminum aequiuocum contrahi per
immediatc adiundum. Et ratio corum eft ifta,
quiafinis imponit neccflitatem his.quae funtad
finem , vnde a finc accipitur neceflitas in rcbus.
Quia cnim finis fcrrae eft diuidere,in hunc autcni
finem non potcft nifi fit dentata,nec dentata po-
teftinillumfinem,nififit ferrca.Et ideoa fineac-
cipitur raiio,quarc ncccire cft ferram circ fcrrca^
& dentatam. Similitcr dicunt in propofito. Finis
enim fcrmoniseft, vt exprimamus quae apud nos
funt , id cft , qu« in nyentc concipimus , vndc .-id
hunc hncm ordinaturquaelibet vox fignificatiua.
Sed oratio in qiu ponicur tcrminus acquiuocus,in
hunc fincm non pollct,nifi per immediatc adiun-
6bura contraherctur.nam ciim adu plurapcrtcr-
minum xquiuocum fignificentur,nifi poflct con-
trahi,non pollcmus vti eo, pro altero fignificato:
& pcr confequens, vel oportcret co vti, pro om-
nibus fignificatis,vel pro nulIo;fed eo vti pro plu-
ribus fimul non poirumHs;vt crgo fit inftrumcn-
tum conueniens ad illum fincm, ncceflc eft,qu6d
per immediatc adiundbum contrahatur.

Etvlteriusdicuntquidam ,qu6dficut in ira-
pofitionibus vocum non cft ratioquzrcnda,ciim
imponantur ad placitum , fic intalicontradio-
ne aequiuoci , non cft ratio quxrcnda ,quia ex
voluntatc imponitur , terminum acquiuocum /ic
contrahi.

Contta iftos arguitur. Et prim6 videtur,qu6d
fic dicentes fingant aliquida partc impofitionis,
vteuitcntdifticultatcm quzftionis. Nam fi con-
trahitur per immediateadiun6lum,& habcat hoc
cx ipfo imponcntc , vt fit inftrumentum con-
gruens in fuum fincm.Eadem rationcpotuit im-
pofitor pofniireterminum xquiuocum pcrmc-
diatc.-idiundumcontrahi polTe.Nam fic cflctin-
ftrumentum magis congruum in fuum finem. Et
tollcfctur ambiguitasin lcrmone : & pcrconfc-
qucs huiufmodi propofitioncs,C<«»ii lairat.Cirnis
lucet:Canis natat\ no poncremus cfle diftingutdzs,
eadcm coa(5ki ncceflitate,vt propter finc fermonis.
Vltcrius.quando accipiunt,qii6d iivimpofitio-
nibus vocumnon eft ratio quxrcnda, illud non
videtur verum. Nam liccc fignificata incomple-
xorum probare non poflfimus , fignificara ta-
mcn complcxQrutn probarc pofliimus , quia ho-

R vum

t.

jlr^umnt*

frt farie «/-
firmaliu».

jtrgumenta
fto f»rtt »••
guiua.

Prims ofinh
tirtaf.i^.

AUa fatii
tttrum.

3-

Rffuttti»

frtcedtnlit

ef$

234 Super libros Elenchorum

rumhabcmus mcdia dcrcrminataj vt fignificata
incomiplcxorum j quod ergo hoc complexum, M-
»tf oimV, &aliahuiufi-nodi detcrminate fignifi-
ccnt aliquid, hoc non debemus accipcrc a volun-
tate imponentis, fisd rccurrcre debemus ad figni-
ficata incomplexorum.
A Propter ifta duo qusfita, inteUigendum eft,

Opinie DtHt- quod terminus £cquiuocus,proprie loquendo,non
rit»Uvtr»m- poteft contrahi per immediate fibi adiundtum,
que ijuill. uec pcrmcdiate. Nam contraiiio efi determinatio
dtte '*/ '* ^tlictiiM commHnis \ ita quod aggrcgatum ex con-
alicuiiM coi»' trahente,& contrado neceire eft repraefcntare
mmu. inteIle<Stum detcrminatiorcm , quam fit intelle-

Ctas ipfius contradi dc fir. Sed in tcrmino aequi-
uoco non eft intelledus communis omnibus fie-
nincatis , quia cum zquuiocata per tcrmmum
ajquiuocum fignificcntur fiib propriis rationi-
bus, nihil eft eis communc prster folani vocem,
quaicontrahi non potcft,cum fit fingularis. Pro-
pterquod voxa:quiuoca plura fignificas fub pro-
piiis rationibusdevi fcrmonis , non poteft con-
trahi ad alterum fuorum fignificatorum ; nam ibi
fiint plures rationes fignificandi,a(flu conefpon-
dcntcs diucrfis fignificatis, quibus nihil cft com-
mune, nifi vox. Peraccidcns tamen, & per quen-
dam difcurfum poftumus accipere terminii xqui-
uocum pro altero fignificato. Nam audiens ali-
qucm loquentcm per terminum squiuocum , bc-
ne peicipit quod non intendit fignificare niii
vnum , nam non poteft nifi vnum fimul intclli-
gcre : illud autcm vnum fubito pcrcipit audicns,
cx determinationc addita ipfi tcrmino squiuo-
co. Nam Ci dicatur, P«ri« c«m'e , audicns be-
ne percipit , qiiod proferens intendit loqui de
aliquo vno ; quod autem fit illud vnum, perci-
pit cx detcrminatione iequentc , cum dicitur,
Petriu Hclid currit : fed non cft ita intelligen-
dum , quod ha:c detcrminatio Heli<e fa.ciat vocem
primo plura fignificantem, tunc determinatc fig-
nificare vnum : ita quod non aliud. Sed quod pcr
qucndam difcurfum in eius cognitioncm facit
deuenire.
j-. Ad primam ergo quccftioncm dicendum, quod

Primacoelu. tcrminus aquiuocus , pcr immediate adiundum
fioDedorit. contrahi non poteft : licet per talc immediatum
adiundum , poflit audiens manudnci, vt accipiat
tcrminum aequiuocum pro altcro fuorum fignifi-
catorum dctcrminate.
■^ I. prine. Ad primum argumcntum in oppofitum diccn-
dum, quod quacdam funtnomina penitus vniuo-
ca : & illa funt , quorum ratio fubftantiae eadem
eft, & nomcn idcm. Qusdam funt nomina, qua:
proprie dicuntur acquiuoca : vt iUa quae adu plu-
ra fignificant fubpropriis rationibus;& illa funt,
quorumnomen eft idem , & ratio fubftantiae di-
itcrfa : & aliqua funt nomina analoga, qua* figni-
ficant primo aliquod communc , fcd tamcn il-
lud communc diuerfimodc reperitur in diuerfis.
Sicut infinltum fignificat illud , cuius non cft ter-
minus ; fcd hoc diucrfimodc rcpcritur in magni-
tudine , & numcris : & in continuis, & difcretisj
quia crgo huiufmodi nomina fignificant aliquid
communc,idc6 propric non dicuntur aequiuo-
ca. Et quia illud commune diucrfimodc rcperi-
tur in diucrfis , ideo talia nomina non dicuntur
propric vniuoca , fed dicuntur proprie analoga;
quia crgo huiufmodi nomina fignificant aliquid
commune prim6,ide6 per immediat^ adiundum
contrahi polTunt. Huiufmodi autcm nomina
{unt mMltum, & allnim : nam mttltum primo figni-

ficat cxceflum in quantitate:& idc6 conttahi pdt-
tcft. Similitcr atlfum J)rim6 fignificat aliquid
faciliter moucns fenfum ; fcd hoc diucrfimodi
reperitur in diucrfis , fcUicet in colore , & in vo-
cc , quia in colore cft albcdo : & id etiam in vo-
ce repcritur, famendo alhedinem pro alta, & ela-
ta voce , & huiufmodi ; & idc6 poteft contra-
hi. Quia crgo multum , & alhum fignificant aU-
quid commune , ideo per immediatc adiundum
contrahi poirunt.iCquiuocum autcm,inquantura
squiuocum , nihil commune fignificat ; & ided
contrahi non poteft.

Ad fecundum rcfponfum cft. Ail i.s-d-^.

Ad tcrtium diccndum , qu6d ly idem , poteft
manuducere,vt aliquid dctcrminatc apprehendat
audicns. hocautcm cftpcraccidens,&perdifcur-
fum,vt didum cft.

Ad quartum de cognomine patct quid dicen-
dum per fe.

Ad fecundam quarftionem dicendum , quod €.

tcrminus xquiuocus per mcdiatc adiundum con- Secundtt cott"^
irahi non poteft;nec pcr talc mediatc adiundum '^^'f"'-
potcft audiens manuduci , vt concipiat aliquem
detcrminatum conccptum dc virtute fcrmonis,-
quia nihil talc mcdiatc adiunftum cadit in iden-
titatc cxtrcmi , cui additur mcdiatc. Et idc6
non potcft cfle modus intcUigcndi alterum cx-
rrcmum.

Vcrumtamcn intelligendum cft, qu6d ipfi tcr- K>t».
mino xquiuoco anneditur quaedam vniuocatio
inmodis fignificandi refpcdiuis fibi correfpon-
dentibus,pcnes res fignificaxas diuerfas:vcrbigra-
tia , amor fignificat conccptum aominalcm , &
Terbalcm ; qui duo conccptus fufficiunt ad^qui-
uocarionem, in ipfo ramen poteft elfe vniuocatio
in modis fignificandi rcfpediuis , qui ad contra-
dionem requiruntur ; cuiufmodi inm per/ona,nu-
merui , &c. fufficiens ad contradioncm per acci-
dcns tcrminiafquiwoci. Et quiaiftimodi figni-
ficandi lunt rcfpcdiui ; idco polfunt fe inuiccm
detcrminari. Vnde fi terminus a:quiuocus fub
vnomodo fignificandi conucniat altcri fignifi-
catorum,fi ille modus fignificandi rcfpediuus
contrahat modum fignificandi, ipfius modi figni-
ficandi per feerit contrad:io,a;quiuoci autem pcr
accidens : vcrbi gratia , Canna eft asquiuocum ad
fluuium, & ad calamum, fi tamen dicatur , Canna
Romanorum fimgnine fiuit tlenni ; iam ipfius ge-
neris eft contradlio pcr le : aequiuoci autcm pcr
accidcns.Et pcr hoc patct ad argumcnta.

Civ ^ S T I o XIV.

Vtrtim Jigmm <-vniuerfale adueniens ier-
mino xquiaocoyfopt ipftm diHribuere
pro omnibus Ju^fojitu; cuiujlibet Jiti
JigniJicAtif

loan. de MagiH.ibic q.x.Jiff.j.

QV6d Cic vidctur.Nam fignum vniuet fale cir- ' •

ca fubieaum,& eius fignificatum, fi fibi c6- ^rsumenta
formctur,ponit funm fienificatum,& modum C\z- ^J

•C J. /-1-1 • ■ • t J"

gnincandi : ergolic dicendo, ornntscanti eumt, ly
emnu, circa ly cmju , & quodlibet cius fignifica-
tum , cum fibi conformetur in accidentibus, po-
ncc fuum modum fignificapdi , qui cft diftri-
butio.

Jtcm,

/ire farte af-
\matiu»...

QusEftioXV.

^IS

Arxument»

frO pMTt* tH'

fstiuM,

ConeluJ!t.

Diflributi»

ObieBi».

StlHlit.

Itcm , fignum vniuerfalc aduenicns ccrmino
scquiuoco , diftribuit ipfum'pro fuppofitis alicu-
iusfignificati ,nara aliter fibi|fruura addcrctur.
Scd qua ratione diftribuit pro fuppofitis vnius,&
cuiuflibet. Probatio huius, nam squc primo fub
cermino contincntur.

Item , agens rationis proportionatur agenti
naturxjcum ars imitetur naturam inquantum
potcft : fcd agens naturx fimul poteft agerc in
raulta poflibilia ; ficut ignis in multa combufti-
bilia ; cum ergo fignificata termini zquiuoci fint
diftribuibilia eiufdera rationis , ipfum pro omni-
bus diftribuet.

Ad oppofitum. In quibufcunque rcperitnr ali-
qua proprietas communis , rcperitur in illis pcr
aiiquam rationem communcm ; fed in[termino
atquiuoco nibil eft commune , nifi fola vox ,!quac
diftribui non poteft, cum fit fingularis ; ergo in
cermino aequiuoco ifta proprictas , qua: cft diftri-
bucio , non reperietur pro omnibus fuis fignifica-
tis , ctiam quia tunc ifte fyllogifmus eflct rcdbus,
per dtci de omni , Omnis cams cHrrit, ceUfle/ydiu efi
canis ; ergo celefle fydm cttrrit , Nam pro omnibns
poteft fieri fumptio fub , pro quibus fit diftribu-
tio,vnico aftu diftributionis.

Ad quaEftionemdiccndum, quodfignum vni-
uerfale aduenicns termino arquiuoco , potcft di-
ftribuerc ipfum pro omnibus fuppofitis cuiufli-
bct fignificati.

Sed intelligendum eft,qa6d ficut terminus
aequiuocus fignificat vnum fignificatum , ac Ci
aliud non fignificaret : & vnum reprarfcntat rc-
fpedu pracdicati , ac fi aliud non rcprajfentarct,
hoc eft , fub nullahabitudinc : fic ctiam fignum
vniuerfale diftribuit vnum fignificatum , ac fi
aliud non diftribucrct , hoc eft , vnum diftribuit
fub vno adu diftribuendi,& aliud fub alio.Et hu-
ius ratio eft,nam dinributie efiacceptio alicttitn cem-
munis prt cjuolibet eiiu fitppofito , ^uorum ^uodlihet efi
ip/iim.. "Nanc autera in tcrmino acquiuoco non eft
aliquod communc , fupcr quod poflit cadere di-
ftributio ; quia nihil eft ibi comniune nifi fola
vox. Et ideo diftributio cadit fupcr vno fignifi-
cato,ac fi fuper aliud non caderet,& fuper quod-
libet:fedhoceft alio adudiftribuendi,&aIio.

Rationes ad primam partem oftendunt , qu6d
fignum vniuerfale poflit diftribuerc terminum
iquiuocum pro omnibus fuis fignificatis : 8c hoc
cft vcrum,fcd non vnico aftu.

Contra hoc potcft argui fic: Signi femel pofiti
cft vnum fignincatum,& vnus modus fignifican-
di ; ergo & vnus a£bus diftribucndi. Dicendum,
quod ryncategoremarafinitatem fuae fignificatio-
nis trahont ex adiundis : cum ergo hic iint aftu
pIurafignificata,quorum nullum ad aliudhabet
nabitudinem,vt didlum eft,diuerfi hic crunt a(5kus
diftribuendi , quorum nuiius ad aiium habct ha-
bitudinem.

Rationes ad aliam partem oftendunf,qu6d fig-
num vniuerfale non poflii diftribuerc terminum
acquiuocum , pro omnibus fuppofitis cuiuflibcc
fui fignificati , vnico a6tu diftrioutionis , & hoc
cft verum.

£x his patet, qu6d caufa apparentiaE in zqui-
uocatione eft vnitas aAualis vocis incomplcxz
fecundum ma reriam , & forraara. Pcr hoc qu6d
cius apparentia cft in diftione , fepar.ntur i locis
cxtra diftioncm,& per hanc particulam vecis in-
caw^/fjr^feparaturab Amphibologia; & pct hocj
quod additur,y?o<»<^K»> materiam, & formam , fc-
Scttieper. Tom. I.

paratur i compoiitione , & diulfionc, & accen-
tu : nam ibi eft vnitas fccundikm materiam , non
tamen fecundum formam. Pcr hoc autem quod
dicitur vnitat alhmUt vecii , feparatur a figura di-
^ionis , nam ad figuram didionis non rcquiri-
nir , nifi vnitas phantaftica. Si autem ibi maior
vnitas reperiatur , hoc accidit figurz didlionis.
£r fic patct , qu6d fallacia acquiuocationis di-
ftinguitur ab omnibus aiiis in di^ionc, & cxtia
AiCtionem.

^lius Autem qu^ndo jic foliti fumusdiec-'
re^drc. Cap. i. primihuius.

Qj^ iE S T I o XV.

Vtmm foffibile fit aliquodnomen fignifi-

re<unum ferfriiUs O* reliquum

per foHeritu?

Acid. ). huim. fy i. E/Jlr«V. t. 6. Boeciiu in c. i$ dfHiuaeii.
Doftor j./ij. D.Thotn. q.x.d* Verit.srt.i. Caict.</* nem.
Atflog.c.i..^ 3. Coaimb.v^fy«^.].8. Complut. diff.io.
Log.j.x.(it fe^q.

QV6d non videtur ; nam fi hoc cfl*ct poflibi-
le, aut hoc erit ex parte vocis , aut cx partc
ipfius imponentis , aut exparteipfius rei. Non
cx parte vocis, quia vox, inquantura voxcft,nul-
lara rem fibi*determinat ; nec cx patre imponcn-
tis, quia ex quo imponens imponit ad placitum,
poteft priils imponere nomcn, quod eftpoftcrius
in re ; ncc ex parte ipfius rei , nam licct rcs inter
fcordinem habcant , non tamcn ptopter hoc fe-
quitur,qu6d habeant ordinem ad inuicem,vt func
ngnificabiles,quia illud quod cftpofterius,vt di-
^um eft,poteft prius fignificari.

Ad iftam rationem dicitur,qu6dquardam funt
res,qu3E inter fe ordinem non habent,& quardam
quac ordinem habcnt. Iftae autcra res , quac nul-
lam ad inuicem habcnt habitudincm , fi fignifi-
centur per voccm , puri xquiuoce fignificantur.
lAx vcr6 res , quac habitudinem ad inuicem ba-
bcnt , fignificantor fub modo prioris , & poftc-
rioris. Nam intelligcre fcquitur eire, & fignifica-
rc , intclligere. £x quo ergo eft in rc ordo prioris,
& poftcrioris,in fignificando erit ordoprioris, &
poftcrioris.

Scd contra iftam folutioncm arguo duplicitcr.
Prim6 fic , Significare eft quidam adus intellc-
6tus,provtcft attributus ipfis rebus , fcd ;illud
quod pofterius eft in re, potcft cfle magis,& prius
notum apud intelletftura , quim illud , quod fim-
plicitcr prius cftin re. Et ncut intelligit intclle-
^us , fic imponit nomen ad fignificandum ; ergo
ci.quod pofterius cft in rcprius poteft nomen im-
poncte:prioritas ergo,& pofterioritas in intellc-
^u non concludit prioritatem,& pofterioritatem
in rebus,provt funt fignificabilcs.ergo,&c.

Item, fi aliquod noraen imponitur diuerfi$,auc
ergo illis imponitur vna impofitionc , aut pluri-
bus impofitionibus.Si vna impofitionc,cum vna
impofitio accipiatur fub vni rationefignificandi,
illa duo in vna rationc vniuocabuntur. Si cis im-
ponitur diuerfis impofitionibus , ciim prima im-
pofitio non magis impriraat voci rcprxfcntatio-
ncm, qultm fecunda,illa duo zqualitcr rcprxfen-
cabuntur.
Ptoptcr harc dicicur aliter,qu6d noroc analogti
R a figni

I,

.ArgumeHt»
fre p»rt* »#»
gttiu».

fritHM efinit.

Refutnsmr.

Seemuda tfi-

256 Super libros Elenchorum

fignificat primo vnam rationem communcm,ifta
tamen ratio per prius , & poftcrius in diuerfis re-
peritur.Et ficut ifta ratioindiuerfis repcritur,fic
nomen illud per prius,& pofterius de eis dicetur.
verbi gratia , Ens primo fignificat cntitatem , &
vnum primo fignificat indiuifionem. Sed ratio
cirendi ptimo competit Subftantis.deindc Quan-
titati,& fic caeteris Praedicamcntis.Et fic hoc no-
men ens per prius dicitur de Subftantia,& pcr po-
fterius de Quatitate, & aliis. Similitcr eft de vno.
Imfuinmr. Sed contra hoc. Intcr idem , & diucrfiam non
cadit medium ; ergo omnc quod concipitur,con-
cipitur fub cadcm rationc, vcl diucrsa. Sed illa,
quas concipiunfur fub eadem ratione, fub illa ra-
tionc vniuocantur. Quae autcm fub diuersa ra-
tione concipinntur , fub illis rationibus diuer-
fis aequiuocantur. Cum igitur inter idcm , &
diuerfum non cadat medium , omnc nomcn vel
erit fimplicitcr acquiuocum,vcl vniuocum.

Item , terminus , quod primo fignificat , fup-
ponit tefpedu praedicati : fi crgq nomen analo-
gumfignificaret vnumcommunc,illud fuppone-
ret refpe(Sku praedicati , & per confequens ad tale
nomen non eiret, refpondendum per diftindio-
nemjquia ibi cflet vnitas,& non duplicitas,& per
confcquens talis analogia afquiuocaiionem non
caufaret.

Item, quod additur de ente,veritatem non ha-

bet , namprimQ non fignificat aliquam rationem

communem illis , de quibus dicitur. Et hoc pro-

ptcr tria. Nam per Philofophum 8. Metaph.cont.

vlt.idem i.Metaph.contcxt.5;.duplex eft mate-

ria, fenfibilis,& intelligibilis.Quae autcm habcnt

matcnam fenfibilem, vcl intcUigibilem.non fta-

tim funt id quod funt.nam in illis materia cxpe-

<%ata duentum formae : in illis autem , in quibus

noH eft materia, nec fenfibilis , nec intclligibilis,

ftatim funt id quod funt , quia ibi non eft aliquid

^^ it* expedans aducntilra ipfius formae. Et excmplifi-

cat de ente , & vno , nam ens , & vnum ftatim

funt quale, & quantum, &c. Scd fi ens fignifica-

ret aliquam rationem communem , illa ratio cx-

pedaret aliquod additiim,pcr quod determinare-

tur ad fubftantiam,vcl adaccidcns.Cum ergo fta-

tiln fit decem Genera , non fignificabit aliquam

rationem communem.

4. Item,fi ens ficnificaret aliquam rationem cora-

munem, diuerfaPrsdicamentarninus difterrent,

qukm duae fpecics eiufdem generis,nam dus fpe-

cies eiufdem generis conueniunt in ratione com-

muni generis. Et differunt per differentias eften-

tiales.Sed fi ens fignificarct vnam rationem com-

munem ad diuerfa Praedicamenta , inifta ratio-

ne communi conuenirent , & non difFerrent per

differentias cfTentialcs , quiacns non eft genus,

quiaextra intelledtum generis eftdifFerentia,& c

Ew quomtd» conuerfo. Et de differcntia per fe non praedicatur

dTcemfrJi- S^""^ ' ^^^ ^"^ ^^ differentia per fe praedicatur.

tunmtn. Vndccns j.Metaph.contcxt.io. non diuiditurin

decem Genera per difFerentias cflentiale&,fed per

diuerfos modos eflendi,quibus corrcfpondcnt di-

uerfi modi pracdicandi , & ideo dicuntur Pratdi-

camenta:crgo,&c.

Item,quilibct conceptus aut eft comparati,aut
abfoluti ; ergo conccptus entis.vcl erit abfo-
lutus , vel comparatus. Sed conceptus abfo~
lutus eft cohceptus fubftantiae , & conccptus
conip.aratns eftcontcptus accidcntis ; ergo con-
i, ceptus entis , vel crit conceptus fubftantiai , vcl

ftqcidentis.

Forte diccret aliquis , quod in ifto argumento
eft fallacia figura: Didtionis , ac fi fic argucrctur,
Omne animal efi vel rationale , vel irrationale ; er~
go animaljignificat ratiQnale,vel irrationale. Hic eft
fallacia figurae Didionis, a fuppofitionc perfona-
li ad fimplicem.Liccr cnim in rc animal non fue-
ritaliud quam rationale , vel irrationale, animal
tamcn potcft fignificarc indiffcrcns ad rationale.
Similitcr , licet quilibct conceptus fit abfolutus,
vel comparatus , ens tamen poteft fignificarc in-
difFercns ad huuc,& ad illum.

Sed ifta rcfponfio non impedit argumentum,
namabfolutum, & comparatum funt difFerentiae
ipfius conceptus. SicutrationaIc,& irrationalc
funt difFerentiaeanimalis,vtin rerum naturaexi-
ftit. Sed impoffibilc cft in rerum natura rcperire
aliquod animal , quod indifFcrentcr fc habeat ad
rationale , & irrationale ; ergo impoffibile eft cf-
fe aliqucm conccptum; qui indiffercntcr fcha-
beat ad abfolutum , & comparatum. Quare re-
linquitur, quod cnsnon fignificat prim6 ratio-
ncm communem illis de quibus dicitur. Et fimi-
liter, quod nomen analogum nonfignificat pri-
mo vriam rationem communcm , quac pcr prius,
& pofterius in diuerfisreperiatur. Et per confe-
quens refponfio illa data.non fuit fufficiens , nec
bcne fundata;quare,&c.

Ad oppofitum arguitur. Et primo fic,difFeren- r.
tia eft inter vniuocum , & «quiuocum , & ana- Argument»
logiim. Vniuocum enim fignificat vnum ,itqui- pr' p»rje af»
uocum vero plura,fcd aequaliter. Ergo analo- firmatiMn.
gum fignificat vnum per prius , & reliquum pcr
pofterius.

Item,per Philofophum in ^.Metaph.contcxt.i.
Ens diciturvmltis modii , & per hoc innuit , quod
non penitus vniuocc , fed nec squiuoce , fed ad
vnum,&vnam naturam,vt fanum.

Item,inteIIigcre fequicur efle, & fignificare in-
tclligcre , crgo modns intelligendi fequitur mo-
dum cfFendi ; &modus fignificandi fequitur mo-
dum intclligcndi,fed in rc cft habitudo,ergo & in
fignificando eft habicudo.

Ite,in hoc libro,c.2.diftinguitPhilofophus no-
mina,quardicuturperprius,&pofterius:ergo,&c.

Ad quaeftioncm dicendum, quod quantum eft g

ex parte vocis fignificantis , non cft poffibilc vo- o/xW» D»-
cem fignificare vnum per prius , & reliquum pcr atris.
pofterius. t^zm Jignificare e/} ali^uid inteSe&ui re~
firafintare. c^uodetgo fignificatur,abintclledu co-
cipitur. Sedomnequod abintelleftu concipitur,
fuDdiftinda , & detcrminati rationc concipitur,
quia intelledus eft quidam aftus , & ideo qUod
intclligit ab alio diftinguit. Omne crgo quod
fignificatur, fub diftinda rationc , & detcrmina-
ta fignificatur. Hoc patct ; nam matcria prima,
qus dc fe eft ens in potcntia,fi intelligitur, opor-
tct quod intelligatur fub ratione diftindi. Et
fi ita fit de materia prima, multo fortii\s hoc crit
verum de omni alio.

Si ergo didio analoga , vel vox imponitur di-
ucrfis , nccefFe eft vt fubrationc diftinda , & de-
terminataeisimponatur. Si ergodidio analoga
fub diuerfis rationibus,diuerfis imponatur,necef-
£e cft quantum cft ex parte vocis fignificantis,
quod ea aeqnaliter repraefentct : vnde in re potcft;
efle analogia , fed in voce fignificante nuUa cadic
prioritas, vel pofterioritas. Aliquacnim eft pro-
prictas,quaemagisconuenitvnirci, quamaltcri:
fed non cft aliqua proprietas, quae magis con-
ueniat fubftantix vocis , quam alia. Hoc etiam

patcc

n

Qu^ftioXVI.

^37

.7-

Ad i.frinc.
Ad t.

Mult» fnnt
vniuocttmfud
Logitum, tfut
funt tqUiuo-
cmnfudPhy-
fitum.

8.

Obitm».

S»littit.

patet per llgnum,quia Ariftoteles in iibro Prscdi-
camentorum , vbi determinat de vocibus fignifi-
catiuis , nullam mcntionem facit dchis , (\\xx in
re funt analega, fcd folum ibi dc Vrtiuocis , &
iCcjuiuocis, Vnde Bor ' is dicit ibidem,qu(Sd cum
Ariftoteles dicit,qu6a ty^^HtHoca /utit , quorHm
mmen eft commtme,& ratio fkbFlamU diuer/a, qu6d
fub iftadcfinitione comprchendit quz in re funt
analoe;a , &c onine genusaequiuocationis. Vndc
ratio/HhBantitt pier ipfuni accipitur ibi pro ratione
detcrminata , quam inteliei^us attribuit ipfis re-
bus,&: non pro ratione, provt conftat cx genere,
& differentia. Proptcr quod dico , qu6d quan-
tum cft ex parte vocis fignificantis , nuUa cadit
prioriras , vel poftcrioritas , licct rcs fignificatae
id inuicem habeant habitudinem.

Ad primam rationem diccndura , quod quan-
tum cftex partevocis fignificantis,mcdium non
cadit inter vniuocum,& aquiuocura.

Adaliamrationcdicen*iu eft,qu6d Naturalis,
&etiam Metaphyficus ipfasre«confidcrant. Lo-
gicus autcm confiderat rcs rationis.Et idco multa
lunt vniuoca apud Logicum,qua: dicunturasqui-
uoca apud Naturalem. Naturalis enim diceret,
qu6d corpus «quiuocc dicitur de corpore fupe-
riori, & infcriori. Sed Logicus diccrct, quod de
vtroque diceretur vniuocc. Vnde aquibufi:um-
que poteft Logicus abftrahere vnara rationem
communem,dicuntur illa inillaratione commu-
ni vniri, vcl vniuocari. Vnde quia in corporc fu-
periori , & inferiori contingit reperire vnam ra-
tionem communem , quia haec , & illa corpoxa
conueniunt in habendo tres dimcnfiones , ideo
Logicus dicit tam hsc , quam illa in illa rationc
communi vniri.Scd quiaNaturalis applicat fuam
confiderationem ipfis rebus,& alia eft natura
corporis corruptibilis , & corporis ineorruptibi-
iMlis , idc6 Naturalis dicit , qu6d corpus dicitur
dchoczquiuocc , &deillo. Logicus ctiam di-
cit , qu6d omnes eiufdem Gencris fpecies in fuo
genere vniuocantur. Sed Naturalis dicit , qu6d
in Gcnere latcnt aequiuocationes mult<e:vnde
Logicus confidcrat rcs ipfas , vt fub ratione ca-
dunt. Et quia inter idem, & diuerfum non eadit
mcdium , idco Logicus mcdium non ponit imer
zquiaocum, & vniuocum. Vnde per hoc ad for-
mam argumcnti diccndum , quod quia primus
Philofophus confidcrat res fccundum fuas qui-
dirates. Et in te eft ita , quod qusdara rcs ad in-
uicem habent habitudinem , idc6 dicit primus
Philofophus , quod ens dicitur dc fubftantia , &
accidenteanalogicc. Scd quiaLogicus confidc-
rat res , vt fub ratione cadunt ,"ide6 dicit , qu6d
ens xquiuoce dicitur de fubftantia , & accidentfr.
Vndc Porphyrius cap. de Specic , dicit , qu6d Ji
qnis omnia entia vocet , dUjHiHoci , non vnimce min-
CHpahit.

Scd contra hocarguitur. Si enim vox, quat di-
citur analoga , quantum eft ex parte vocis figni-
ficantis , non fignificaret vnum pcr prius,& reli-
quum per pofterius , fcquerctur, quod primus
modus zquiuocationis , & fecundus nondifFer-
rent,-nam primus modus eft,quando aliqua di(^io
fignificat aequaliter plura.

Ide6 dicendum cil , qu6d analogia non caufa-
tur fecfnndum modum zquiuocationis,quia pro-
prie analogia rcducitur ad primum modum zqui-
uocationis. Vnde ad praefcnsdicatur,qu6d tranf-
latio , & tranfumptio a propria fignificationc ad
impropriam,per aliquam fimilitudincm caufat fe-
Sfotioper.Ti/m.I.

cundum modum aequiuocationis. Hoc patec per
Ariftotelcm in litera, dicic enim quod lccundU3
modus zquiuocationis , & Amphibulogia: relul-
tat ex hoc.quodfoliti fumus fic dicere.bicut ritltre
propric fignificat adbum hominis , & pcr quan-
dam trannationcm, fioritioncm,vel Huri^cratio-
nem pratorum,vnde dicerem,qu6d hic cft fccun*
dus modus zquiuocationis , ^uic^uid ridet hahet
os;pratum ridet.er^o,8iCC.Vhi in fecudQ modo nulla
cadit habitudo,vnde ii illa,quz in re habciit habi-
tudinem adinuicem,fub diucrfis orationibus fig-
nificcntur ,zquiuocc quantum cft ex paric vocis
import^ntur. Vnde talis analogiacftieducenda
ad primum modum zquiuocationis.

YVd aliud dicendum,qu6d li accidens intelligi- -^d j. frine.
tur, vt habet habitudincra ad fubftantiara,& nu-
men, fi fic fibi imponitur,fub ratione diftincla,&
determinata fibi imponetur, & pcr confcquens fi
idem nomen imponatur vtrique,illazquiuoce rc-
przfentabit, vnde licet prius fit caulla cllc pofte-
rius,non tamen oportet,qu6d prius fit caufa qua-
re poftcrius fignincetur : nam pofterius in rcpo-
teil efretnagis, &prius notum intellcdui, & pcr
confcquens fibi prius potcft nomcn iraponi,viidc
habitudo in re non concludit ncccirati6 priori-
tatera,& poftcrioriiatcm in fcrmonc.

Ad aliud patct.

Qj/JESTIO XVI.

Vtrum termtntu Analogus i fer fe fofitus
Jietfilumfro modo famojiort.

loan.dcMagift. hicq.x.diff.^.T3LnzKt.hic q,i.dub.i.

QVod fic,videtur; nam hic eft fallacia fecun- i .

dum quid ad firapliciter , fecundum Philo- Arpimftum
fophum I. Elench.c.}.& i. Elench.c.8.& de^Gcn. P'» />*'" •/"*
& periherm. c. ^.hoceftopinabiU;ergo hoceft. Quod /*""«'"♦*•
non cllet nifi ly efte in confcqucnce foium ftarcc
pro elle in adu.

Item , Ariftoteles concedit iftam confequen-
ti am , Hec eft in potentia , ergo'^ hoc non eft. S cd h oc
non ellet , nifi in confcquenti ncgatio folum nc-
garet elle in adu.

Item, Ariftoteles ^.Ethic.dicit, qu6d (\ dicatur
incontines,iam ftat Iy»wonr»w»^hic pro co.quod
excedit rcd:am rationcra in guftu,vel in tadu.
Sed i\ dicatur incontin^ns ira, vel lucri; iam ftat pro
eo , quod excedit redam rationem in ira , vcl lii-
cro : fcd cxcedcre certam rationem inguftu , vcl
tadu, eft modus faraofior incontinetiz;ergo,&c.

Ad oppofitu eft Boctius.Qu6d fi dicatur,//ovw x.

viuit, hicftat ly homo, pro homine pido, & viuu, A-^mnfntm
fed homo viuus eft modus famofior;ergo,&c. t^" /"«"' »*-

Item , fi fic ^icilMX, Giu/tcum^e expediunt, tona £*"*^
fitnt : mala expediunt ; ergo , &c. Paralogifmus eft
zquiuocationis ; fed fi terminus analogus pcr fe
pofitus, ftaret pro modo famofiori, non eflct liic
aliqua duplicitas ; nam maior non cfiet duplcx,
qniaponitur ly expecUre^ex fe ; ncc minor , quia
contrahitur ibi pcrly mala. Siconcedaturqu6d
ncutra illarum propofitionu cftper {emultiplcx,
hoc non potcft ftare,quia paralogrfnti in didlione
non foliira pcccant contraSylIogifinum,fed con-
tra contradidlionem , fed in non multiplicibus
faluatur vera conttadiaio ; fequitur ergo , qu6d
hic non cflet fallacia zquiuocationis , fi neutra
przmillaium elTct multiplex.

R. 3 Icem,

238 Super libros Elenchorum

■!«V»4 .t

?■

Trima tfinio.

Refeai/ur.

4-
O}>nio Dfiia-
Hi.

Ter-nlnui 4-
nal.ogU4 qMS-
da<fue plHr4,
quandoque
1'num refrt-
fentttt.

'- Item, Ariftotelcs in i. Phyfic. context. ij.
arguir fic. Si tanttim vnum ens eft , aut ergo ens
illuci eft fiibftantia,aut accidens ; fed talts forma
argiiendi non valerct nifi ens, quantum eftdc fe,
poifet accipi pro fubftantia,& accidentc.

Itcm , diftum eft , quod terminus analogus,
quantum eftexparte vocisfignificantis , vtrum-
quc fignificatum repr^fentat a:qualitcr;ciim crgo
accidcnrale fit fibi,qu6d in oratione ponatur, le-
quitur qu6d quantum eft de fe,pro vtroquefigni-
ficato pofllt accipi, cum nuUum accidentale per-
mutet eflentiale.

Item , fi poqatur , quod aliqua vox pluribus
imponatur, fcilicct rei, & eius fimilitudmi , vt fi
homo imponatur natura: humanaf , & eius fimilitu-
dini , volo fignificare vfliere incfic fimilitudini
hominis, licet falso : fed hoc non poiTtun faccre,
nifi fic diCendo,Ao«w viuif,ergo,Sic.

Ad quasftiocem dicitur , quod analogum pcr
fe pofitum, ftat foliim pro modo famofiori, nam
fic vtuntur Audores, vt patet per excmpia addu-
da, fed omnis fignificatip nominis debet eire no-
ta in fcientia ; quia per rationmi fcientificam fig-
nificata tcrminorum probarc non pofiumus : er-
go quia Auftores fic vtuptur , idco conccdere
dcberaus terminum analogum ficdcberc accipi.

Scd cdntra hoc arguo fic : Si terminus analo-
gus , qui dicitur importare multitudinem , im-
ponatur diuerfis ,jqua:ro vtrumcis vniimpofi-
tione imponatur, vel diuerfis impofitionibus. Si
vna, ciim vna impofitio accipiatur ex vna ratione
fignificandi , iftadiucrfa in illa ratione vniuoca-
buntur. Si diuerfis impofitionibus , cum oriftia
impofitio non magis imprimat voci repracfcnta-
tionem , quj^m fccilnda , fequitur quod quantum
eft ex parte vocis fignificantis,Jtque pro vtroque
accipietur.

Item , ifta refponfio non facit ad quaeftionem,
quia hic non quaeritur de fignificatb termini ana-
logi ,quiaeius fignificata debcmus fupponerc.
Scd hic quaeritur de modo fignificandi analogi,
licet cnim non poffimus probare , quod homo fig-
nificet naturam,qux ratiocinari poreft, fuppofiti
tamen eius.fignificationc,modum eius accipicndi
pro fuis fuppofitis probare pofTumus.

Propter hoc dicendum , quod ciim terminus
analogus vtrumquc fignificatum repraifcntct,
tanquam fignunj vtriufque,fit tamen fignum
vtriufque per hoc,qu6d fub determinata ratiohc,
& diftinde vtriquc imponitur. Etidco conclu-
dere poirumus , quod quantum eft ex partc vocis
figiiincantis,vtf umque fignificatum aequaliter re-
pra:fentat , & per confcquens , quod pro vtroque
accipf poflit.

Vndc intelligendum,qu6d tcrminus analogus
quandoqucplurareprzfentat,qUandoquetantum
vnum ,. fed illud vnum fccundum' diuerfaefl^ in
diuerfis reperitur. Excmplum primi. Expedire
fignificat expcditionem, quae eft in bonis , & vti-
litatem , qu^ eft in malis , & ifta duo in vocc fig-
nificante non fe habcnt fccundum prius,& pofte-
i;ius. Sirailiter *«/ , fignificat ens , quod efl fub-
ftantia,&cns , quod eft accidcns. Et licct ens
quod eft accidens inre habeat attributionemad
fubftanriain 5 in voce tamcn fignificantc , nullam
habet habirudinem ad fubftantiam. Et idc6 om-
nia ralia analoga habent reduci ad primum mo-
dum a^quiuocationis. Exemplum fecundi , nam
fmum fignificat proportionem calidorum , & fri-
gidorum,humidorum,& ficcorum:ifta proportio

in animaU reperitur,vt in fubiefto, & in vrina, vt
figno,& in Mitta,\t in conferuante:& fimiliter eft
de elcmento refpedbu ignis,& matcris primie. Et
talia analoga reducenda funt ad vniuocationem,
cum folumvnum prim6 fignificent.

Ad primum argumentura dicendum, quod hic j".

eft fallacia fecundijm quid ad fimpliciter , eftcpi~ Ai i. frinel
nahile , ergoefh. Et cum dicuur, cfreopinabilc eft PJ'<>P'"'" »/-.
fecundtjm fignificatum huius quod dico effe ,ne- P"^*"**'
go. Vnde dico , quod effe in opinione , efTe non
fignificat , fcd hoc totura cffe in opinione illud
iutelledui ceprzfentat.

Ad fccundum dico.quod^ non fignificat,ef^ •^' *•"
■in potcntia,&ide6 Ariftotelcs concedit illam
confequentiam, Eft inpotentia , ergo non eft.

Ad tertium dico , quod incontinens fignificat Ai j.
cxcefTum rationis in guftu , & tacau , & fignificac
excefrum rationis fimpliciter , & hoc asquiuocc.
Sed tcrmino xquiuoco vti poflumus pro altero
fignificato, ideo hoc nomine incontinens vti pof^
fumus , & pro excefTu rationis in tadu . & guftu,
& pro exceffu rationis in communi.Et quia com-
mune de fe non accipitur pro aliquo detcrmi-
nafo , nifi per additum determinetur , ideo in-
continens , quod fignificat exceffum rationis in
communi, poteft dcterminari ad alterunxeorum,
ita qu6d poflit accipi pro exccflu rationis in
ira , vel in lucro , fic dicendo, incominens ir* , vel
Ituri, &c.

Tfertius vero quattdo compojitum plitrajigni-
ficdt ,fepara,tum verofimfliciter , vtfcit
feculum. Cap. t . primi huius.

Cty^sTio XVII.

Zftrum tertiui modtu aquiuocationti re-
fitltet ex hocfolitm , quodaliqua diSiio
pgmficat T>num defe, f^ aliudex ad'
iunSiof

Vide Autliores cicandos irtfrh jHdfi.tj.Ucm Occam j.f.
Lȣiet,eMf,^.

HOc cft quacrere , vtrum haec fit diftinguen- i,
da , lahorans fanut efi ? Videtur qu6d non;. jirgummt*
nam per Ariftotelem trcs funt modi communes fr» farte nt-
acquiuocationis , & amphibologix. Et tertius i»tim.
modus eft , quando didio fignificat ynum defe,
& reliquum ex adiundo, Cum ergo in ifta ora-
tione , lahorans fantts eft , non fit aliquid quod
poffit conferre huic , quod dico lahorans , multi-
tudinem aliquam, fequitur quod hxc non fit di-
■iimguendA,l4horansfantu eft.

Item, Prifcianus in magno voluminc dtcit in
princ.cap. Tempora <ptoque Participiii accidunt,^od
nohit deficiunt duo Participia, prtfens paffiui, & pre-
teritum aEliui, concludens ex hoc , quod Partici-
pium definens \\\ens,\e\ in <*«J,non fignificac
tempus prtereritum. Et nihil poniturin hac ora-
tione, lahorans fanut eft , quod poffit conferre
huic quod dico /<«^or<w;/,aIiquam multiplicitatemj
ergo,&c.

Itcm , multiplicitas confignificatorum*detcr-
minari poreft per adiunftum : licct ergo lahorans
de fc fignificet duo tempora,tameri in ifta oratio-
nc,lahoratJs fanns eft, ad VBum tempus determina-
tur. Afruuiptura patetper Boctium,qui dicir,

quod

Qu^ftioXVII.

2^9

oabd fi dicatur : CMmMRmanorHmJinpunemfir'
pi<i/^/?««/,iamcontrahitur CMHapet mcdiatc a4-
iundum.

Item , in multiplicibus vtraqne pars contradi-
AioniS potcft efle vcrafecundum vocem,fcd bsec
/ccundura Ariftotelcm in liFcra eft dcterminatc
vera f/atms eft non laborans , & ha:c apparct dcter-

minat^ fa.\{z,LMlfortau/ims eftyCrgOyScc.

'T^* Ad oppoiitum. llla oppofitio cft diftinguc«da
trwmtim», vfmultiplex,quae potefthabcrc fccundumvo-
ccm vtramque partcm contradi<5tionis veram;
fed iftjc dux poriunt cfle vera:, NonUSorans ptnus
tft y &clAborMis fimHS eft t vt patct in litcra. Dicit
enim AriftoteleSjf^JrrKW (jHtdemfunahtitur Itdfortms,
& non UhoransyfanMs eft autem n«n lahorans.SedUbo~
rms non nunCifiifrms.

Item, in a:quiuocationc multiplidtas latet (iib
vnitatevocis incomplexz : fed n huic quoddico
Uborans , confertur tcmpus cx adiundo, fequitur
qu6d tota rault^plicitas «quiuocationis cflctin
eompIcxo,& non in incomplcxo.
1. Circa iftam quzfttonem duplcx cft opinio.

trtwmofini». Quidam dicunt, quod h«c non eft diftingucnda,
Laborans fantu tft , & quidam , qu6d fic. Et ratip
primorum eft illa.quz tada eft, fcilicct qu6d trcs
funt modi communes, &c. Haec autem eft diftin-

fuenda iecundum ipfos , lahorans fitnahitHr. Et
uius rationem ponunt ipfitquia prxtcritum im-
perfcdum , ficut cft imperfedle fadum , fic eft
impcrfc(£be prifcns. Vndc verbum talis tempo-
ris confignificat adum inchoatum , fed tamcn
non totalitcr determinatum.vnd? deeo quicom-
plcuit lotalitcr adum fcribcndi vcrfum,non pof-
fum dicere, quod {cribebat verfum ; proptcr igi-
tur cohucnientiam prstcriti impcrfefti ad pr«-
fcns , volunt ipfi quod fanahatur conferat tem-
pus imperfcdum huic quod dico , lahorans y &
cum lahorans dc fc non confignificet nifi tempus
pracfensjhxc non erit diftinguenda,/<i^i>r<tn/yS»«*
^ft. Et fic dicentes dc leui refpondent ad argu-
menta in contrarium.
I. 0» ». ^ j primum dicunt , quando dicitur , ift« funt
VCTXyUhoransfiriM eft, & non laboransfimtu p/?,ipfi
ncgant. Ad aliud dicunt , quod nihil prohibet,
qu6d aliquid alteri conferat multiplicitatem , &
tamcn quod iftamultiplicitas folum fit in di£tio-
ne vna : vcrbi gratia , hxc pfopofitio B comtenit
ejje A, habet duas acceptiones ab hoc ycxho con-
itenit, & tamen tota mulciplicitas eft in hoc quod
dico B. Similiter dicerent in propo"fito,qu6d ni-
hil prQhibct,quod tempus confcratur ab hoc vcr-
hofitnahatttr huicquoddico UhoranSySc tamcn
quod tota multiplicitas fit in hoc , quod dico,
Uhorans.
3. Sed contf5i:& primi contra hoc quod didtur,

^»»* «hit- quod hoc quod dico Uhorans , noii fignificat du-
plcx tempus. Prifcianus in magno voluminc di-
cit, quod Participium definens in ans , vel in ens,
confi^gnificat duplex tempns , fciiicet pracfens, &
prxtcritum imperfedlum, & idem dicit in mino-

StentU *• ^^'"^"'^^-

Sit. ' " '^^"^ ' "^°^' fignificandi abfoluti, & refpediui
prafcedunt ordinationcm didtionis in orationC}
cum fint principia ordinandi didionem cum di-
dfcionc in orationc.Et huius fignum eft,nam Prif-
cianus in magno voluminc , prim6 detcrminat
dc modo fignificandi , antequam dcterminet in
minori dc oratione ; non viderur ergo rationa-
bilc, qu6d aliqui« modus fignificandi confcratur
4i<Slioni cx ordinationc ciuf in orationc.

Item , licec aliqua didio altcri poffct confcrre nrtia «U»>
aliquctn modnm fignificandi rcfpcftiuum , cum ^'•»
fecundilm modos fignificandi reipeftiuos adin-
uicem dcpendcant, non lamcn vidctur,qu6d ali-
qua didlio polTct alteri confcrrc aliqucra tnodum
fignificandi abfolutum : ciim ergo tcmpus fic
modus fignificandi abfolutut, non vidccur, quod
aliqua didio poflSt tcmpus conferrc altcri.

Ad illud, quod dicitur dc illa coiiuenicntia in-
ter prxfens , & prxteritum impcrfedum , veri-
tatcm habcrc poircr, fi cadcrcnt cx vna partc ora-
tionis.

Quid autcm fit tencndum , nqn poteft ben^ m,

probari per rationes demonftratiuas. Nam ifta oplnitDo*
materia propinqua eft impofitionibus nominum, Soris.
in quibus non eft ratio qusrenda. Verumtamcn
poteft dici ad praefcns , quod hzc eft diftingufrn-
da, Lahorans fantu eft , ex co quod lahoram porcft
accipi pro laborante nunc , & priiis. Et ad hoc
niultumfacit quod didt Prifcianus,fcilicet quod
Participium confignificat duo tempora. Propter
hoc dico, quod tcrtius modus^quiuocationis cft
ex hoc , quod didio de fe confignificat plura , Sc
non cx adiun^o.

Ad primum argumentiim diccndum , qu6d #•_
tanium duo funt modi communes,& tertius mo- ^^ , .»«««,
dus non cft communis,fcd amphibologix appro-
priatur. Et ifto modo loquendi vtitur Ariftote-
lcs in lib. i. dc Anima , vbi diftinguit fenfi-
fibilia propria, & communia. Et dicic,quin-
que funtfenfibiliacommunia.fcilicct motiu,ejHieSt
numerut , magnitudo , & figHra. Et tamcniftanon
funt communia cuilibctfenfui, fcd quxdamfic,
& quafdam non. Numerus enim odoratui non
conucnit.

Adaliuddicendum,qu6dduoParticipianobis M x,
deficiunt , fcilicet praefens pafliui , & prafteritum
adtiui , quod circumlbquimur fic dicendo , Smm
^ui legi , fed hoc non intelligit de praterjto im-
perfedto.

Ad tertium dicendum , qu6d illud argumen- jt^ ^
tum eft commune vtrique parti. Nam quidam
fiifit modi fignificandi refpedliui,& quidam ab-
(oluti , rnod6 multiplcx in modis fignificandi rc-
fpc<Siuis,poteftdcterminari per mcdiatc adiun-
ftum,& hoc intcUigit Boiftius. Scdtcmpuseft
modus fignificandi abfolutus , & ide6 non opoc-
tet qu6d pet mediatum determinctur. 'f

Ad quartum dicendum, qu6d iftac duat propo-
fitioncs vcra: funt , Non Uhorans fimui eft. Et ad-
iungo ficut Philofophijs , Ubvrans non nunc,
fed priiis.

Item , ad principale ; quod non fit diftinguen- ^^
da , probatio ; quia qiiaiidocumque cft mulripli- ^^ ^
citas in termino abfolutc, Ariftotcles in manife- oHtlHt.
ftando exempla fcinpcr.manifcftat , vbi cft multi-
plicita$,abfolutc cfle diftingucndum.Dicit enim»
qu6d expedire eft duplex. Sed in manifcftaixlo
exempla iuxta tertium modum acquiuocationis,
nonmanifeftatmultiplicitatcmin aliquo termi»
noabfolute. Didt cnifn laborantcm qucmlibct
facerCjVcl pati , non taotum vnum fignificai : vi-
detur ergo. qu6d multiplicitas fuerit in toto , 3c
non in ifta particula Uhorans.

Dico , qn6d Ariftotclcs hanc multiplicitatem 7.

manifcftans tertij modi zquiuocationis dicit, StUat^.
hoc totum , Uhoramem tptemlibet factre, t-el pati»
mnlta fignificare , vt defignct hunc modum .ncci-
pi pcncs confignificata diftionum":quz quidcm
iunc modi fignificandi , qui modi figniJBcendi
R 4 di

240 SuperlibrosElenchorum

*«**« i di£tioni infunr, vt in orationc ordinatur. Quili-
bct enim modus fignilicandi ineft didioni, vt or-
dinarioncm habetj cum licet modi refpediui fint
principia ordinandi didionem cum alia. Etli-
cct tempus non (It principium ordinandi di-
dtionem cum didione , fcilicct dppofitum gum
fuppolito , eft tamen mcnfura adus qui ab eo
cgreditur.

SecHndur» amphibelogiam taUs velle me dc-
ciperefugnantes. Etfutas^ quodc[Hisfcit,
hecftt, &c. Capa. primi huius.

Qjr.ESTIO XVIII.

VtfUm ynttas yocis comflexct fitfuffidens

principium dijiinguendi Amphibo-

logiam ab aquiuocatiene.

Albertus ie Six.on.tr/tS. 6. c*f. j.

QVod non videtur ; quia complexum , & in-

Argumenta V^complexum foliim difFefunt materialiter,.

/r» /4r/« lit' Cgj diuetfitas in materia non concludit diuerfita-

' ' tcm in forma. Scd loci Sophiftici diftinguuntur

fecundiim fpecicm ; ergo per complcxum, & in-

complcxum folum,non diftinguuntur.

Itcm , complexum , & incomplexum difFcrunt
ficut pars, & totum ; fed pars , & totum noa di-
ftinguuiitur fbecic , quia qua: diftinguuntur fpe-
cie totalitcr funt diuerfa ; fed pars , & totum to-
taliter non funt diuerfaiergo,&c.
Ad oppofitum.i£quiuocatio,& Amphibologia
j ditferunt , ficut didio , & oratio : fed didio ,* 5c
oracio diifcrunt per complexum > & incomple-
xumjergo,&c.

Q^ ^ s T I o XIX.

Vtrum diuerfa ratto confiruendi requi-
ratur ad Amphibologtam.

Occam j . f»rt. Logie* , c»f. {.

/^ Vod fic videtur ; quia omnes paralogifmi

A'g-,rr.*nta V^eiafdcm fallacia:, dicuntur habcrc' vnum
po pa,tt »f- r)x\\\c\n\\.-im non cxiftentiaf ,ficut vnum principiu
firmntiH». r r r j 1- • 1 r • l • r 11

appaieiuia; : led aliqui paralogilrai , hums ralla-

cia',non iiabcnt aliud principium non exiftcntiaj,
quam diuerfam rationcm conftruendi : ergo di-
uerfa ratio conftrucndi ad Amphibologiam re-
quiritur.

Sidicaturquodomncsloci huius fallaciacha-
bent ynam caufam communcm non exiftcntix,
fcilicet diuerfitatem fcntcnti2,& pcr confequcns
quod illud alfumptum cft falfum,quando accipi-
tur, quod aliqui paralogifrni habcnt diucrfam
rationcmconftrucndi pro non cxiftentia.Contra,
in aliquibus paralogifmis huiusfallacix, diiierfi-
tas fententiae refultat ex diuerfitate cpnftrudio-
nis , ficut cx caufa : niodo vnius cffcdhis fcctln-
diim r.itionem,vnaeft cmfa fecundum rationcm.
Cum crgodiucrfitas fcntenti.-E i'n omnibus para-
logifniis huius loci rcpcriatur , & inaliquibus,
vt planum eft,rcfulrct cx diucrfitatc coriftruftio-
nis , vidccur quod diucrfa ratio conftrucudi rc-
quitatut ad Amph;boiogiam.

Itcm in omtione amphibologica tria rcquirun- <
tur , fcllicct vox,fignihcatum,&modi fignifican-
di dicStionum.Scd diucrfitas fcntcnti* non rcful-
tat cx vocc,nam vox manet eadem.Ncc cx diuer-
fitatc fignificati : ^am hacc pcr fc requiritur. ad
aiquiuocationem. Oportet ergo,qu6d diucrfitas
fcntcntiac in Amphibologia rcfultct cx diucrfita-
tc modorum fignificandi didjonum , qua: caufac
diucrfitatcm conftrudionis.

Itcm , hocpatet pct fignum , nam Ariftotclcs
inftrucns nos circa iftam falIaciam,non fonit ali-
qucm paralogifmum, quin in co contingat rcpc-
rire diuerfitatcm conftruftionis.

Ad oppoficum , quandocumque duo fic fe ha-
bcnt ad inuiccm , quod contingit repcrirc vnum
finc altcro , vnura non cft dc rations: alterius, li-
cct c conuerfo.Quia enim contingit rcpcrirc ani-
mal finc hominc, idc^homo non cft dcrationc
animalis,licet e conucrfo. Sed continjgit /cpeti-
re Amphibologia,firiC diucrfa-rationc conftrucn-
di,vt patct hlCiLitiu *rAtur,evgo, &c. Ad primam 1 .

quacftiohem dicendum, quod vnitas vocis com- CSclufi* D#-
plexiB fecundum materiam,'& formam , eft fuffi- ^«■«Wj.i».
f iens prindpium diftingucdi Amphibologiain a
quolibet alio loco Sophiftico in didione , & ex-
tr^. Pcr hoc enim,qu6cl eias a^parentia accipicut
ex partc vocis , diftinguitur 'i locis cxfra did:i<>-
nem. Et pcr hoc,qu6d dici|:Ury?c*»<J^«/w materiam,
&formam ,diftinguirur acompofitionc,& diui-
fionc , & acccntu. Et pcr hoc , quod eft ibi vera
multiplicitas, diftinguituta figura didionis , ad
quam non exigitur nifi vnitas phantaftica. Per
hoc quod Aiciiux ,vocis complex<i,iLh £S]\xmoczno-
nc diftinguitur. Eft cnim complexum fufficiens
principium diftinguendi ipfatn Amphibologiam
ab acquiuocationc.Nim diuerfiras aliquorum fc-
cundnm fpcciem , prouenit cx diucrfitatc matc-
riaj,& forma: : fed complcxum , & incomplcxum
diffcrunt ex parre matcrix , & formae ; ergo loci
qui accipiunrurftfcundiim complcxum,difFcrunc
ipecie. Qu6d autcm complcxum , & incomplc-
xlim differant cx partc matcriaj , hoc patct pcr
iimilc. Nam aliacft matcria propria ipfius Japi-
dis , & ipfius domus. Similiter alia eft materia
complcxi, & incomplcxi. Piepria materia autem
complcxi, funt didioncs perlc fignificatiuac : fed
matcria incomplcxfj funt fyllab» , & literz non
per fc fignificatiu^.Diffcrunr ctiam ex parte fbr-
mas : nara forma complexi confiftit in vnionc di-
ctionufn,qux pet fcfignificant.Scdformaincom-
plcxi confiiftit in vnione literarum,& fyllabarum,
qua: per fc noji funt fignificatiuac. Differuntcx
partc matcriae,& fornuEjcrgo,&c.

Ad primum argumentum dicendum , quod 5.
complexum , & incomplexum magis diffcrunt, Ad i.
quam fecundum materiam , quia fccundiim for-
mam,vt didlum eft.

Ad fccundum dicendum , qu6d duphcx cft to- Ad *.
tum , fcilicct homogencum , & hcterogcncum. ^*'* ditfl$:f.
In totq autcm primo modo dido , cft idem no-
mcn totius,& pflttis;quclibcE cnim parsignis,cft
ignis,& quxlibct pars catnis,cftcaro. £t idco in
toto homogenco, pars non differt a toto, fpecic.
In toco auccm fccundo modo di^Ao ,nomcn to-
tiusiion conucnitcuilibet parti , quslibct cnim
pars hominis noncfthomo- Erficutduplcx cft
totum, fic duplexeft pais, fcilicet homogenea, &
heterogenca. Pars autcm primomododi(3:a,non
differt a fuo toto, fpecic. Sed fecundo modo di- p^rj dufltx,
da poccft duplicitci confidcraii^aut vtcft per

for

Qusftio X X.

241

Qlclttfio Do-
Btrii *i
1Mdfl.ff4,ftn-
ttm.

MMlHfUcttiu

Huhiitm,

6.

Ad I. frine.

formam totius. Ct adhuc talis pars ^ fuo toto
non differt fpccie ; aut vt eft quodciam compofi»
tum in fchabens elTe diftindum ab efl^e totius : &
tah's pars poteft difFerre ^ fuo toto, fpccic. Et fic
intelligimus Amphibolpgiamaccipiex partevo-
cis compiexa:, & aequiuocationem ex parte vocis
incomplexae , provt fcilicet incomplexum, habct
eflc diftin^um il complexo.

Ad aliam quaEftionem dicendum,qu6d ad Am>
phiboiogiam,ficut ad qucmhbet alium locum So-
phifticum , duo rcquiruntur, fciiicct apparcntia»
Sc non exiftcntia. Si epim aliquid apparcat , &c
fimui cum hoc exiftat , dcccptionem non cauiat.
Similiter fi aliquid non cxiftat, ncc apparcntiam
habeat,nullam caufabir fallaciam.

Sed fcicndum.quod duplex cft multiph'citas,ia
did;ionc,& cxtra didionem.In didlione eft triplex
multiphcitas,fcilicet adlualis,pote«tialis,& phJ-
taftica. Adualis multiplicitas eft , quando eft ibi
identitas vocis fccundum materiam , & formam,
qu« eft prolatio. Potentialis cft , quando cft ibi
ideniitas vocis fccundum matcriam , & non fc-
cundi^m formam. Phantaftica eft, quando aliqua
didio vnum fignificat , fcd proptcr fimilem figu-
rationem videturaliquid aliudlignificarc. Nam
omnis multiplicitas aut eft vcra, aut non vera. Si
non vera,iunc ibi eft figura didi«nis. Si cft vcra
multiplicjtas , aut ibi cft idcntitas vocis fccun-
dum materiam,& forma,aut fecundum matcriam
tantum. Si fccundum raateriam tantiim, aut hoc
crit in vocecomplcxa,& tunc habcmus compofi-
tionem,&diuifioncmifiinvoceinGomplexi,tunc
habemus acccntum.Si fit identitas fecundum ma-
teriam , & formam , & ifta identitas iit in vocc
compIexa,fic eft Amphibologiajfi in vocc incom-
plcxa,fic eft aEquiuocatio.

Nunc videdum eft,vtriim ad Amphibologiam
requiratur diuerfitas conftrudkiohis. £t dicen-
dum,qu6d tum Amphibologia operctur aftualcm
mulriplicitatcm,quz proucnitcx diuerfitatcfen-
tcntiae : diucrfitas autcm fententiz haberi poteil
ilne diuerfarationeconftruendi. Concludendum
eft ergo , quod ad Amphibologiam non rcquiri-
tur diuerfitas conftrudlionis.

Qupd autcm diucrfitas fcntentiae non fcmpcr
proueniat ex diuerfitate conftruftionis , hoc pa-
tct : nam intcr conilrudlibilia qux tantiim vno
modo conftruuntur ad inuicem,poteft eile diucr-
fitas fententiac,quiaintcr illa poteft eflc diucrfitas
habitudinis,& cx diucrfitatc habitudinis fcquitur
diuerfitas fcntcntiae : verbi gratia , fi dicatur Uber
Ariiioteiis. Hic poteft eife habitudo efficicntis ad
effcdum, vt fit fcnfus.liber cft Ariftotclis,vteffi-
cientis. Vel potefteirc habitudo pofrcili ad poffi-
dcntcm,vt fit fcnfus,Iibcr eft Ariftotelis vt poffi-
dcntis. Similiter aliqua oratio, poteft fignificare
aliquem conceptum,itaqu6dpartcs illius oratio-
nis fignificcnt partcs conceptus , vt fi dicatur,
LittM Mratwr. Ha:c enim oratio fignificat fcif-
fionem littoris,& partes orationis fignificant par-
tes illius conceptus. Et ifla oratio abfque diuerfa
rationc conftruendi , potcft transfcrri ad fignifi-
eandum amiffioncm tcmporis. Et hoc propter
aliquam fimilitudinem,nam omnes transferentes
fecundiim aliquam fimilitudinem transfcrunt.

Ad primum argumentum diccndum,qu6d om-
nes paaralogifmi iftius loci habent vnum princi-
pmm commune non exiftentiac,fcilicct diucrfiu-
tcm fcntcntiac,cui ctiam multotics anneditu); 4i-
uctfa ratio conftruendi.

Ad rationem in contrarium,c&m dicitur,VniuA
cffedbus, &c. dicendum,qu6d ifla propofitio nott
cftgcncralitervera. Nam fanitas poteftinducii
natura , & pcr anera. Et quzdam animalia ciuf*
dcm fpeciei pofTunt gencrari pcr putrefadio-
neni,& pcr propagationem. Vndclicet diuerfitat
conftrudlionis quandoquefuerit caufa diuerfita-
tis fcntentix , hoc tamen non concludit , qu6d
vbicumquc fucrit diucrfitas fcntcntiac , qu6d ibi
fuerit diuerfitas conftrudHonis.

Ad aliud ptincipale dicendum , qu6d fi pcnes JU k.
nullum iftorum accidat diuerfitas , adhuc poteft
tota oratio complexa diuctfa fignificarc. Sicuc
patetin iftaorationemultiplici fecundum com-
pofitionem , & diuifioncm , PeJfibiU efifedenttm
ambuLtre. Eadcm cnim fignificata , & eundcm
modum fignificandi habet ifta oratio in fenfa
compofito,& diuifb. Et fimiliter , vt videtur,
poteft cfle in Amphibologia. Sed illud non fol-
uit , nam modus proferendi coniundim , vcl di-
uifim , eft modus profcrcndi , fiuc fignificandi
ipfius complexi , inquantum tale cft. Et idc6 in
compofitionc, & diuifionc accidit diucrfitas fcn-
tcntiaE proptcr tales modos fignificandi : fcd in
Amphibologia non funt tales modi fignifican'
di , propter quod vidctur , qu6d. in Amphibo'
logia rcfultct diuerfitas fcAtentiae , ex diucrfita-
te modi fignificandi didionum. Et diccndum cft
nunc ad rationcm, qu6d in Amphibologia quan*
doque ex diuerfa rationc conftrucndi refultat di-
ucrfitas fcntcntis,vcl faltem diucriitati fententi»
anncdlitur diuerfa ratio conftruendi. Quando-
quc autcm in Amphibologia diuerfitas fententic
refultat , co qu6d tota oratio transfertur t pro-
pria fignificatione ad impropriam, vt fi dicatur,
Litttu aratnr.

Ad vltimum diccndum , qu6d Ariftoteles fuf- ^ )>
ficienter infbruxit nos , quantum ad hoc quod
pcr fe rcquiritur ad Amphibologiam , quia ad
illam requiritur vnitas vocis fecundum mate-
riam,& forniam,& diuerfitas fententiae.Et quan-
tum ad h£C duo , fufficientcr inftruxit hos , fed
quia diucrfitati fententiae accidit diuerfa ratio
conftruendi , ide6 Anftoteles ponit ules para«
logifmos.

Putas eji tticenttm dicere , dup/ex enim ejl
tacentem dicere,(jr hunc dieere,& qud di»
cuntur. Cap. x. primi huius.

Qjr .£ s T I o XX.

Sufpjito qmdinaliquo paraiogi/mo repe»
riaturdiuerjitad conJlruSiionkr, fvtrunt
talkf oratio Jub vno aSiu froferencU
poftt multajignificare»

Vldetur qu6d non. 'Nam ad hoc qu6d ift4 f ,
oratio , Pttgrutfites veUem me Mccipere » rcprae- jffmment»
fcntet diuerfos fcnfus , neccfrc cft , qu6d ibi fit frtfityttM»
diucrfitas confthidionis. Sed ad diuerfitatem /•*«««.
conftrudionis fequitur diucrfitas prolationis.
Nam fccundilim qu6d ly »if , ad diuermatem coh»
ftrudlionis fequitur , conftruitur i parte ant^»
cft vftaprolatio. Et fecund^,qu6d conftruitur i
parte p6ft, eft a)ia ; fub vno ergo aAu prolationi«
non potcft multa fignificare.

ItCIB«

242. SuperlibrosElenchorum

Item , fccundum quod ly mi conftniftur a par-
tc ante^nccefle cft intelligcremodum fignificandi
^ partc antej& pcr confcquens nccefle eft intclli-
gcrc voccm iplam \ parteantc,quiamodi fignifi-
candi non funt fine voce. Similitcr fecundum
qu6d ly me conftruitur a parte p6ft,ncccfle eft in-
telligcremodum fignificadi ^ parte p6ft,& ipfam
voce,fcd vnico adu proferendi non potcft intel-
ligi ly me a parte antc,& a parte p6ftjcrgo,&c.
Item, conftrudio eft congrua dicStionum ordi-
,i natio.Sed in hoc difto, Vellem me acciperepMgnan-
tes , eft tantum vnica didionum ordinatio ; crgo
tantilm vna conftrudtio.
X. Adoppofitum.Ariftotelcs i.Elcnch.c.i.vbidi-

cit iftara orationem efle diftingucndam, Comingit
tacentem dicere , fed hoc non elfct , nifi ifta oratio
Ynico adu profcrcndi diuerfa fignificarer.

Item.nifi ita elfct,a6lualis multiplicitas non dif-
ferret a potcntiali , quia pro tanto dicimus aii-
quam propofitionem eifc multiplicem fccundiim
compofitionem , & diuifioncm, quiatalis oratio
diucrfis prolationibus ad diuerfos fenfus deter-
minatur.
j . Ad quacftioncm diccndum,qu6d cum Amphi-

CSclufii Di- bologia operetur adualem muhiplicitatcm , fc-

Stris. cundihT» Alcxandrum , necefle cft Amphibologi-

cam orationem,fub vno adtu profcrendi,diuerfbs
fcnfus reprajfcntare. Et ratio huius eft ; quia cx
i.Perihcrmc.i.nomina, & vcrba tranfpofita ha-
bent cadcm fignificata, & eundem modum figni-
ficandi, cum fignificata, & modi fignificandi fint
eflcntialia diftioni : fcd tranfpofitio cft fibi acci-
dentalis. Inict nomina cnim qua tantikm vno
modo conftruuntur, manifeftura eft,qu6d tranf-
pofitio non diucrfificat conftruftionem,quia non
diucrfificat modos fignificandi diftionum , qui
■f funt principiaconftruendi. Idemenimcftdicere,
feLeifilim,&filiHi Pelei.

VlteriCis ifta oratio, Pugnantes vellem me accipe-
re,(nh ifto adu proferendi,a6tu reprsfcntat hunc
fenfum, Vellem accipere pugnantes. Et ifta ora-
do, PHgnames vellem accipere me, aftu rcprs/cntat
hunc fenfum,Vellera quod pugnantes acciperenc
mc.Cum crgo nomina,& verba tranfpofita idcm
fignificent,oratio primo modo prolata,reprjefcn-
fcntabit adtu fecuqdum fenfum,& fecundo modo
proIata,primum fcnfum. Ifta ergo oiauo,Pugnaft~
tes vellem aicipere me, fub vno adtu proferendi rc-
prxfentat adudiucrfbs fcnfus. Et hoc fatis fe-
quitur ex hoc , qu6d a6tualem raultiplicit«era
opcratur.
4< Ad primum argumcntum concedo maiorem:

^i i.frinc, fed cum dicittir in rainori, quod ad diucrfitatem
conftru(^ionis fequitur diuerfitas prolationis.
Negojquia modi fignificandi funt caufie conftru-
dtionum,qui mancnt in tcrminis tranfpofitis.

■^ *• Ad aliud dicendura,cum dicit\ir,Pugnantes vel-

lem me accipere , qu6d ad hoc quod habeatur ifte
fenfus , fcilicet qu6d vellcm acciperc pugnantes,
neccfle eft intelligi ly wf,conftrui a partc ante dc
ly accipere , ita qu6d eius dependentiam a parte

^, antc terminet , quia conftrui a parte antc , nihil

aliud eft, quam qu6d modi fignificandi didionis
corrcfpondeant modis fignificandi ipfius vcrbi,
qui dcbentur ci per comparationem, quam habet
ad fubftantiam, a qua adus egreditur a partc an-
tc. Et fimiliter conftrui ^ parte p6ft , nihil aliud
cft , quam quod modi figuificandi did:ionis cor-
refpondcant modis fignificandi ipfius vcrbi , qui
ei «lebentur per comparationera ad fubftantiam.

\ qua a£tus egreditur k parte p6ft.Vnde modi fig-
nificandi didtionis poffunt habere corrcfponden-
tiara cum modis fignificandi verbi, qui ci dcbcn-
tur per comparationera ad fubftantia,^ qua nGtas
cgreditur. Vnde congruitas prationis refultat ex
corrcfpondentiamodorum fignificandi,& non cx
ordinationc corum,nifi per accidcns.Vndc potcft
intelligi aliqua di^tio conftrui a partc antc , licet
vox a partc ante non ordinetur. Et cum dicitur
vlterius, quod fi modi fignificandi cius , quod cft
ly wif,intelliguntur aparte antc,neccfle cft voccm
intclligi a partc ante.Vctum cft fecund^m corre-
fpondentiam.Vnde ad hoc, qu6d ly me conftrua-
tur a parte ante , vel a partc p6ft , fufficit corre-
fpondentia in modis fignificandi:ncc oportcr,
quod aliud vocalitcr intelligatur , quod ibi efl
proferrca partc ante , vel p6ft , vndc ifta oratio,
Pngnantes vellem me accipere , fub vno aftu profc-
rcndi diucrfos fenfus rcprzfcntat , fiuc ly me vo-
caliter profcratura partc ante,vcl poft.

Advltimumdicendum,qu6d hscconfcquen- A4 j.
tia non valet , tantum eft vna ordinatio didio-
num ; ergo tantum vna conftru6tio.

Q_v ^ s T I o XXI.

ZJtrum orario multiflex fecundum tAm^
phjbologiam ijno modofroUta,,Jttmul-
tiplfx quocumque modo proferatur?

QV6d fic videtur ; quia caufa in a(5lu,& cfFe- I.

<Stus in adu fimul funt , & non funt, cx j. ■^rgument»
Metaph. text.com.3.& i. Phyf.text.com.37. Scd /"?"';'' «/-
modi fignificandi funtcaufjc diuerfitatisconftru- J*'''"''^"*'*-
dionis. Et modi fignificandi mancnt idem,quo-
cunque modo profcrantur ; crgo, &c.

Itcm,cx i,Pcrihcrm.c.i.nomina,& verbatranf^
pofita, idcm fignificant ; quocunque ergb modo
tranfponantur termini, non auferunt multiplici-
tatem ^ propofitione.ergo,&c.

Item,fi determinata prolatio detcrminaret ora-
rionem multiplicemadaltcriieius fcnfum,a£tua-
lis multiplicitas a potcntiali non differret. Con-
fequentia patct.quia oratio multiplcx, fccundum
potentialcm multiplicitatem , ad alterum fcn-
fum determinari poteft pcr dcterminatam pro-
lationcm.

Adoppofitum. Nifi dctcrminata prolatio dc- 1.
tcrminaret orationem Amphibodogicam ad alte- ^rg-mentm
rum fenfum,nulla habitudo fyllogiftica cflct fine ^"/"»'" "»-
multiplicitate. Et vniucrfaliter,vbicumque hoc " '"**
vcrbum efi prxdicarctur tcrtium adiaccns , talis
oratio cffct diftinguenda,& fic tunc hsccflct di-
ftinguenda,/;owjo f^<i«i»M/.

Item , orationes imperfedtz eflent fimplicitcr
pcrfcftx. Hasc cnim eflet pcrfcdla , albw eft homo.
Etfimiliteroratioincongrua cflet congruafim-
pliciter,vt hxc,muliereft vir alba.

Itcm, Ariftotcles dicit in 1. huius cap. j. quod
in Elencho concludente hanc conclufioncm,
Contingit tacentem dicere , eft multiplicitas in con-
tradic^ionc , & non in fyllogifmo , fcd conclu-
fio fcquiturcxiftis pracmiflis , §lHic<juid contingit
ejfe alhum , contingit dicere : Tacemem contingit ejfe
alhum ; ergo tacentem contingit dicere. Maior non eft
multiplcx, quia tunccflet pcccatum in fyllogif-
mo,& non in contradiftione folum : necpercan-
dcm rationcm minor.Hoc non eflct,nifi decermi-

naca

Qu^ftioXXII.

V*.

4-

^tfittmtit V-
triufqtu if$.
ni»m4.

Opinit Dt.
^oris.

6,

7'

Ad 1 . ;>riHe.
fo par;e»f-

firmMiua.

nata prolacio deteminarct oratiottem Amphibo-
logicam ad altcrum fenfum.

Circa iftam quarftionem eft duplex opinio.Qui-
dam dicunt , qu6d oratio muliiplex fecundum
Amphibologiam vno modo prolata , eft multi-
plex,etiam quocunque alio modo profcratur.Vn-
de ifti dicunt , iftam orationem ellc diftinguen-
dtimJjoTno efi^nimal.

Alia opinio eft , quod oratio amphibologica
noneftalia, quam illa,quz fubcodem z{ku pro-
ferendi multa fignificat , vtin hac, //?» «finifimt
Epifiepi.

Neutra iftarum opinionum cft vera fimplici-
ter.Prima cnim ponit tantam indeterminationem
in fcrmone, qu6d vix homo po(ret,vbi hoc verbu
^prsdicatur tertium adiacens , conceptum de-
tcrminatum audicnti cxprimerc : crgo proptcr
fincm fermonis non debemus ponere indetcrmi-
nationem tantam in fcrmonc.Secuda opinio po-
nit multas oratiunes multiplices fecundum Am-
phibologiamnon cfte diftinguendas,quia fi dica-
tUTjPugnantes vellem rtte accipere, planu cft,qu6d ly
mf,8c ly pM^antes,Cecund\im hunc fitum non poC-
Cent pluribus modis conftrui,ita quod ordo con-
ccptuum correfpondeat ordinationi di£tionum.

Propter ha^c diccndum,qu6d oratio multiplex
fccundum Aniphibologiam,cum opcrctur adua-
lem multiplicitatem vno adku proferendi,multos
fcnfus reprxfentat. Tamcn oratio multiplex fe-
cundum Amphibologiam,vno modo prolata, no
eft multipley, quocunqucaliomodo proferatur.
Et huius ratio eft , nam pencs primum modum
Amphibologiasprouenitmultiplicitas cxdiuerfi-
tate conftrudtionis adtualis , & non potcntialis.
Sed caufa diuerfitatis,a(5tualis conftru6lionis non
eft , quod didtiones habcant modos fignificaadi,
fecundum quos funt adinuicem conftrudtibilcs.
Neccaufa przcifa eft,qu6d diftiones in oratione
fintfibiproximz, fed caufa diuerfitatis adualis
conftrudionis eft,qu6d modus fignificandi di-
«Stionis fucrit mutu6 dcpendens : ita qu6d depen-
dentia cx vtraquc parte didionum, fueritmutua.
Vndc fi dica.tut, homoani?nalefi.Hxc oratio eftdi-
ftinguenda , eo qu6d modus fignificandi huius
verbi efi, depcndens eft. Et hoc quod dico bomo
ratione qualitatis poteftiftam dcpendentiam tcr-
minare , & hoc quod dico antmal. Scd fi dicatur,
bomo efi animal, \\xc oratio non eftdiftingucnda.
Nam modi fignificandi non funt hic mutuo de-
pcndcntes,quia dcpcndcnria de ly <r/? i partc ante,
& ^ parte p6ft fufficientcr tcrminatur.

Eft tamcn intelligcndum,qu6d licct tcrminata
prolatio determinet orationcm multipliccm fc-
cundum aiflualem multiplicitatcm , & potcntia-
lem , ficut accidit in compofitionc , & diuifione,
vnatamenmultiplicitas ab alia difFcrt. Namde-
terminata prolatio orationis multiplicis , fecun-
dum potcntialcm multiplicitatem , pundtuando
ad alterum fcnfum , potcft ipfam determinare,
mancntc femper eodem ordine vocum.Scd deter-
minata prolatio manenrc eodcm ordine vocum,
pundluando , non dcterminat orationem multi-
plicem fecundum adualem multiplicitatem ad
alterumfehfum , fcdipfa tranfpofitio tcrmino-
rum.Si enim dicatur, Pugnantes vdiern me accipere.,
ly pHgnantes, non per punduationcm ad altcrum
fenfum potcftdeterminari.

Ad primum dicendum,qu6d caufa diuerfitatis
a£taalisconftruftionis'non eft,qu6d didliones
habeant modos figniiicandi, fccundum quos func

243

Ai X.

Ai I. ^ ».

pfOfHTtt ttt-

S»tiM0.

ad inuicem conftruaibiles , fi;d ad diucifitatcm
adtualis conftrudtionis rcquiricur, qu6d illi modi
fint dependentcs,vt diftum cfl.

Adaliud,ctiradicitur,nomina& verba,&c. dir
cendum, qu6d vcrum eft,non tamcn in oratione
multiplici. Et huius fignum eft,qu6d Ariftorclcf
probat iftam propofitiouem per contradidio-
nem , & in multiplicibus non cft coniradidio.
Quid autem fit diccndum ad tcrtium , patct ia
pofitione.

Ad arguraenta inoppofitum , ad primum pa-
tct ex didis.

Ad fecundum diccndum , qu6d hatc cft im-
pcrfcdka, albw efi homo. Et fi dicatur, quod ly
alhtu potcft conftrui a parte p6ft , dicendum eft,
qu6d dcpendentia verbi k partc p6ft fufficientcr
detcrminatur , & ide6 non oportet, qu6d a partc
p6ft conftruatur.

Ad aliud diccndum , quod hxc eft incongrua, "^' '•
Mulier efi vir alba , quia verbi dependentia pcr
hocquoddico wV,detcrminatur,nCT:mulier ad^ly
aU>a,in tali fitu refcrtur,ncc yerbum dependet.

Ad vltimum dicendum , quod hxc conclu-
fio , Contingit tacentem dicere , ex non multipli-
cibus poteft fequi fic,€«ntingit eptod Socrates dicat,
Socrates efi tacens,Scc.

Tert/us vero quando comfoJitumplurA Jigni-
^catidrc. Gap.z.prirai huius.

Qjr.£STIO XXII.

Vtrtim hxcjit diJiinguendaSc,ix.(t.c\x\\jLm.

Occatn i.fttrt.LoiicnitMf.f.

ET videtur-qu6d non, quia h«c oratio eft im- |.

perfcdta in altero fcnfu. Vt conftrudio ly fi- ArxuwtntM
culnm , a parte p6ft. quia tutic dcficit fuppofitum. /*■» /'*''» <**'

Adoppofitumeft Ariftoielcs, EIenchorum,qui £*'"**•
dicit, qu6d hic eft tertius modus Amphibologiai,
fiitficulum.

Ad iftam quxftioncm dicunt qui4am,qu6d %.

hxc eft diftinguenda fccundiim rcrtium modum, trima ofinit,
fiit fictdttm. Et dicunt , qu6d tcrtius modus Am-
phibologis eft , quando oratio per fe , folum fig-
nificat vnum : iunda autem altcri , plura. Sed (i
hoc pronomen hoc iungatur ifti orationi , harc
oratio pcim6 fignificabit plura, vt fi dicatur , Hoc
fiit fictdum , tunc fignificatur quod fcculum ha-
bcat fcicntiam altcrius , vel qu6d alterutn ha-
beat fcientiam feculi. Etqu6d fic dcbcarintel-
ligi , & aflignari tcrtiusmodus , hoc dicunt ipfi:
patet per littcram Ariftotclis ; quia tertius mo-
dus efi fccundikm ipfum , quando oratio per i*e
fignificat vnum:iun6taautem tlteri plura.

Vlterius affignant difFcrentiam intcr primum
modum,&: tcrtium;quia pritnus modus eft,qiian-
do oratio fignificat plura prim6 : C\ ab illa oratto»
ne aufcratur aliqua eius pars.adhuc fignifica-
bit plura, vt patet in ifta , Pugnantes vellem me
accipere. Scd tcrtius moduscft,quando abiato ali-
quo,refiduuiTi non fignificat plura,vt patet in ifta
orationc,Wi»fyJ'Vy?f*^.Auferattuly/»f, & rcC-
duum non fignificat plura.

Scd contrii arguo tripliciter. Prim6, qu6d ifta • .
oratio,quara ipfi ponum multiplicem , non fit tiifMt*ttir,
multiplcT, quia in pritno , & tertio modo Am-
phibologiz lefultat diuerfitas fcntentiz cx di-

ucrfitate

244 SuperlibrosElenchorum

uerfitate conftru^lioriis aftualis. Sed diuerfitas
conftru(9:ionis adaalis rcfultat ex hbc, quod mo-
di fi^nificandi fiunt ad inuicem dependenics,fcd
i ^■' depcndcnria huius ycrbi fiit , fufficietitcr termi-
nacur k partc antc, &a partc poft. Videtur ergo,
qubd ha:C nori fit maluip\ex,hoc fiitjecuium.

Item dato, qnod h;£c fit diftinguenda, oftendo
qiibd non fit diftingucnda fecundum tertium
toodum. Primbperlitteram Ariftotehs, quiaipfe
dicit , qubd tertius modus Amphibologia cft,
qu^do oratio per (e fignificat vnum , iunda ta-
mcn alteri fignificat plura , vt /cit ficulum : nam
vttumque, Scfiire , Scficulum , fi contingat per fc
dicere,vnUm quidcm fignific it,ambo autem plu-
ra. Si ergo hoc quod dico<*OT^<», includit coniun-
€tim , & noc quod dico vtrwmiHe ,,fignificat diui-
fim , vidctut qubd ifta oratio ^fiit ficulum, non
coniuniaa alteri debeat plura fignificare.
'{ ^^ rtem,multiplicitasAmphibologijE fecundiJm
tertiutn modura , proucnit cx hoc , qubd eadem
oratio iecundum materiam , & modm-n pronun-
tiandi ugnificat plura alteri adiunda ; illa ergo
oratio, qita: primo fignificat pluraprincip.ilitcr,
non cft Amphibologica , fecundum tertium mo-
dum : fed h«c, hoc fiit feculu>n, eft huiufraodi i er-
go , &c. Probatio minoris , quia iftaoratio non
indigit aliquo, vt fit plurium fignificatiua : ergo
ifta oratio primo plura fignificat.

Item , quod diftcrcntiaafEgnatainterprimum
modum,& tertium non valeat,probatio pcr fimi-
le in squiuocationc; quiaadhocqubdoratibfit
rtiultiplcx fecundum a:quiuocationem,& hoc pri-
momodo,non rcquiritur,qu6d ibi ponanturplu-
rcs tcrmini aequiuoci, hacc cnim eft diftinguenda
fccundum priraum modum , canis atrrit, ficut &
hacc , cams expedit. ergo ad hoc , quod oratio fit
multiplex fccandum modum Amphibologijc,
non oportet,qu6dabIato aliquo remaneat multi-
plicitas in propofitione rcfidua.
4- Ad quaeftionem ergo dicendum , quod hacc eft

opinio Dt- multiplex fecundumtcrtiummodum,y?»V /?«</«»».

'^" Sed intelligendum, quod tcrtius modus Amphi-

boIogi£E eft, quando oratio de fe fblum fignificat

vnum : ipfa taraen iunda alteri fignificat plura,

.*M^^ ».«.» pcr Ariftotelera in littera : non tamen fic intelli-
gcndo , qu6d multiplicitas fit in toto aggrcgato
primo , ficut ponit aliapofitio , fcd tota multi-
plicitas eft in ifta particula ,fiit ficulum , vt ta-
men ad aliud refertur ; ficut eft in ifta propofitio-
ne, B contlngk ejfe A. Huic enim quod eft B , at-
tribuuntur dujc acceptiones , & non ipfi propofi-
tioni, ncc etiam ipfi B abfolutc confiderato , fed
ipfi 5,vt ftat fub tali pracdicato : fimilitcr in pro-
pofito. Nara hxc oratio,y?«y?f«/«7»,y?f«/«w»de fe
folum fignifica^ vnum iuntiiba tamen altcri plu-
ra fignificat , vt fi dicatur , Socrates fiefl fapiens,
fcit ficulum , hoc confcqucns ,fcitficulum , eft di-
ftinguendum. Ex eo quod Xyficulum , poteft con-
ftrui a partc poft de ly fiit. Et tunc cft fenfus.
Si Sacrates efi fitpiens , ipfi habet fcientiam defi-
culo , & fic eft propofitio vera. Si ly ficulum
conftruatur a parte ante de ly fiit , tunc eft pro-
pofitio falfa,fub hoc (en(\.\,fi Socrates eftfitpietis,fi-
culum hahetfiientiam,8cc.

Stt0. Vltcriijs eft intclligendum , qu6d difFeren-

riacft inter tertium modum Amphibologije , &
primura , quia primus cft quando oratio pri-
ino , & prmcipalitcr plura fignificat. Tertius au-
rem modlis cft, quando oratio fignifirat plura,
Vt ad gliud habcac relationcm. Vndediccrem,

quod hic cft primus modus AmphibologijE , hec
fcit feculHm , quia hacc oratio primo , & princi-
paliter plura fignificat , fed hic cft tcrtius mo- .|
'dus tfiitficulum , quia ifta oratio de fe non fig-^ >W»*! »ii«\<i
nificat , nifi vnum , & ifta adiunda alteri plu-
ra fignificat. Ita quod tota multiplicitas fic
in ifta particula fiit ficulum , provt alteri ad-
iungitur.

Per hac adrationem principalem , cura dici- r.

tur,qu6d huic orationi , yc/V y?c«/«»i , dcficiet M i.frirtt,
fuppofitum, fi ly ficulum conftruatur k parre p6ft.
Diccndum , qu6d haec oratio fuppofitum poteft
habere exillo cuiadiungitur.

Sed contra haccarguo tripliciter. Primo fic: P"ma chki
Multiplicas adkualis in orationc non refultat nifi '^"'
ex coniundione partium ipfius orationis : fed cx
nullaconiundione partium iftius orationis ,fiit
ficulurn, refultat diuprfa fententia,quia vtrumque
de fe vnum foliim fignificat ; ergo haec oratio,y?»c
(eculum , non cft multiplcx fecundum Amphibo-
logiam. Et confirmatur ratio , iftc intelledus,
Socratesfcit ficulum , qui dcbct eirc alter fenfus ex
coniundione iftarum partium habcri non poteft.

Scd fortc dicetur , qu6d haec ratio folum con-
cludit , quod hic nojii fit primus modus Amphi-
sboIogiiE ,yc»>y^c«/«w»,quia primus modus Am-
phibologiat eft, quando diucrfitas fcntcntiz rc-
fultat ex coniundione partiura orationis. Sed
tertius modus eft , quando oratio de fc fignificat
vnum , & ipfa iu(ida altcri fignificat plura. Vn-
de qu6d hic fit primus modus AmphibologiaE
concludit ratio.

Contra , haec oratio non habet fignificatum,
ncc modumfignificandi,nifiex partibus ; quod
ergo partibus non confert fignificatum , nec
modum fignificandi, non facietorationem plu-
ra fignificare : fed tale adiunftura non con-
fert partibus fignificatura , ncc modum fignifi-
candi ; ergo ha:c oratio fcit ficulum, non fignifi-
cat plura cx adiundtioncaliqua.

Seddicendum eft ad rationem, qu6d in par- g
tibus orationis per fe acccptae , funt modi fig- stlutic
nificandi , fecundum quos ipfae ad inuicem di-
uerfimode pofrunt conftrui. In hoc enim quod
dico ,ficHlum eft cafus redus , ratione cuius po-
teft fupponi verboaparte ante,& cum eo in-
tranfitiue conftrui in ratione fuppofiti. Et in
hoc quod dico ,ficuhm eft cafus accufatiui , ra-
tione cuius poteft conftrui cum verbo a par-
te poft tranfitiuc. Cumigitur dicitur, qu6d ad-
iundlum nonconfert fignificatum partibu$,ncc
modura fignificandi , dico, qu6d adiundum con-
fert aftum huic quod dico ficulum , per quem
in altero fenfu poteft conftrui cum ly fiit a par-
te ante , per hoc qu6d fuppofitum pra;ccden-
tis orationis poteft fupponcrc vetbo. Secun-
d6 dat adum huic quod dico ficulum , vt pof-
fit conftrui cura hoc , quod dico , fiit , a par-
te poft. Haec enim oratio non potcft cfte pcr-
fedia , fi hoc quod dico , fictilum , \ parte poft
conftrueretur ,nifi aliquid redderet fuppofitum
huic quod dicoyc/r,a parte ante. Vnde quod
reddit fuppofitura , dat adum huic quod 6\-
co ficulum, vt conftruatur a parte p6ft de ly
fiit , &c.

Item adhuc poteft obiici fccundofic, quod ^ieund* eiit-
fi ha?c oratio , fiit ficulum , non fignificarer phi- '"'
ra,nifi vtalteri adiungitur,fcquitur,qu6d to-
tum rggregatura prim6 'fignificet plura , quia
quaodoaliqua operationonpoieft ineire alicui,

nifi

Qu^ftio XXIII.&XXI V. 24y

nifi vt illuc! iundlum cft cum alioj dicimus illam
opcrationem ellc vtriufque , vt fi traliere nauem
non inHt Socrati,nin per adiutoriii Platonis,vtri-
que attfibuimus hunc a£bum, qui eft trahere na-
uim,& non alteri per (e. Si crgo h«c oratio ,/cit
ficulHTn, non fignincat plura , nifi vt iunfta alteri,-
videtur qa6d totum aggregatum ptim6 fignifi-
cet plura.
T*Hi» thii' Item terti6, hoc videtur efle de intentione
*•• Ariftotelis. Dicit enim qu6d tertius mgdus Am-

phibologiz eft quando compofitum fignificat

Jjlura: feparatum vero vnum ioXom ,vt fiit ficu»
um. nam \yfiire , & \y ficHlttm, vnum fignificat:
ambo autem plura.Si ergo Ariftoteles vniformi-
ter accipiat vtrwtque diuifim,& amh coniundim,
videtur qu6d hacc ot:itio,fiit ficulHm,de fe dcbeat
fignificarc plura,& non ex adiun(5l:ione cum alio.
jU 1. oHi- Ad primum iftorum duorum dicendum , qu6d
9knm. ratio non concludir,quin tertius modus Amphi-
bologiz fit ex coniundbione alicuius cum alio,
£t admaiorem rationis,cum diciturrquandoali-
qua oratio non ineft vni, nifi vt iundlum cftalte»-
ri,&c. Dico, qu6d maior habct fic intclligi,qu6d
ifta oratio cft vtriufqucvel vnius partis, vt attri-
butionem habet ad aliam.
Ad \, thitS. Ad aliud diccndum,qu6d Ariftotcles in illa li-
tera intelligit , qu6d multiplicitas tertij modi
non refultet ex hoc , quod aliqua didio ibi ha-
bcat plurcs fignificationcs.Vnde idcm cft,ac fi di-
ccret,qu6d hacc oratio,& cius partes folum vnum
fignificant ; adiundaautem alteri, plura.
Nna. Vltim6 fcicndum eft circa hunc locum , qu6d
trcs funt modi Amphibologis,& tres aequiuoca-
tionis-, tcrtius tamen modus affignatus ilPhilo-
fopho non cftcommunis vtrique fallacis. Duo
tamen modi communcs funt vtrique. Nam pri-
mus modus eft, vt dicit Ariftoteles quadodi^io,
vel oratio fignificat plura. Sccundus, quando cft
trafiatitt a propria fignificatione ad impropriam.
Viide Ariftoteles fic dicit, qu6d fecundus modus
refultat cx hoc qu6d foliti fumus fic dicere. Er
iuxta fecundum modum zquiuocttionis fic fiunt
paralogifmi ; G^icquid ridet htthet os,pratum ridet;
ergo,S)CC.Ridere enim propric fignificat a£tum ho-
minis : & propter aliquam fimilitudinem trans-
fertur ad floritionem in pratis. luxta fecundum
modum Amphibologiac fic fiunt paralogifmi.
§luandocutitpte litttu tir4ttur,terrafiinditur:fid eptan-
docunejue indocilis docetur , littut aratur;erg$ cjuando-
cunque indocilis docetur, terrafiinditur. Arare cnim
fignificar propric fciffionem terrs , fcd ille qui
arat littus , amittit tempus fuum ; ide6propter
iftam fimilitudinem transfertur ad amiffioncm
temporis. Tcrtius modusxquiuocationiseft ex
eo, quod aliquadidbio plura confignificat, vt la-
^or<i«j.Similiter tertius raodus Amphibologiaicft
quando oratio dc fe fignificat vnum , & ipia ea-
dem iundaaltcri fignificat ^\\xiz.,-^xfcit fecuUim.

Secunditm comfojitionem ttutem , (jr diuijio-
»r»»,^f. Cap.t.primi huius.

Qjr^sTio XXIII.

Vtriim comfofitio O* diuijio fint dua
faUacia difiin^ajpecie.

D.Thom. cpufc. def»IUe. c»p. 8. T«f tar. hic j. i. CoDiinb.
hic q.i.Art.t.^ in i, PrtVr.m^.). Vi<le Coinplut. mt»t.
im Ub. Eltnth.

Sooti oper. Tom. I.

Vldetur qu6d non, nam ficut fe habet multi- jrpimtni»
plicitas a<5lualis orationis ad orationem, fic t** P*r'* "'-
fe habct multiplicitas potentialis orationis ad t*'*'**'
orationcm:fed multiplicitas adualis non confti-
tuit nifi vnum locum Sophifticum, vel vnam fal-
laciam,vt Amphibologiam;crgo ncc potentialis.

Item , ficut fe habet multiplicitas potentialis
didtionis ad didionem , fic ic habet multiplici-
tas potcntialis orationis ad orationem : fcd mul-
tiplicitas potentialis didionis , non conftituit
nifi vnum locum Sophifticum , vt Acccntumi
ergo , &c.

Itcm , loci Sophiftici diftinguuntur fpccie pcr
caufas apparcntia: ; illi crgo loci,qui habcnt can-
dem caulam apparcntiae , fpecie non diftinguun-
tur : fed compofitio , & diuifio habcnt eandcm
caufam apparetia: vt vnitatcm materia;ergo,&c.

Ad oppofitum. Nifi compofitio , & diuifio
fpecie diftingucrentur,non cftcnt fcx lociSophi-
ftici in didbionc , quod cft contra Ariftotelem
cap.i.primi huius. Nam hunc numcrum probat
indudiuc cx fyllogifmo.

QjriESTIO XXIV.

ytrum 'imitai materialti *T;ociit comple-
xafitfitfficiens caufa difiinguendi com-
fofitionemi t£ diuifionemf

Occam yp»rt.ljig.caf.%. Alb.de %xi.trmS.\.c»f.^.

QVod fic vidctur ; quia cuni vnitas matcria- I .
lis vocis complexas fit caufa generalis ap- Argument»
parcntix , in compofitione , & diuifionc , nifi f^'>f*<-t* •/-
fuerit principium fufiicicns diftingucndi vnum fi'^*"**'
locum ab alio , oportcrct fuper iftam caufam ge-
neralem aliquid addcre , quod ipfam determinct
ad compofitioncm, & diuifionem : & illud addi-
tum oportcret clTc aliquid pcrtinens ad modum
pronunciandi,& fic compofitio,& diuifio .ndua-
lem multiplicitatem opcrarentur , quod falfum
eft. Confequcntia patct;quia ibi eftct vnitas ma-
tcris, & vnitas modi pronunciandi ; & haec duo
intcgrant locum operantcm adualem mnltipli-
citatem;ergo,&c.

Item , illud eft caufa apparcnti» in compofi-
tione, & diuifione, fub quo multa latcnt : fed fub
vnitatc materialium multa latent in compofitio-
ne , & diuifione ; crgo cft fufficiens principium
diftingucndi compofitionem,& diuifionem. Mi-
nor patet per Ariftotclem i. Elench. in illo cap.
Fallacia autemfit in his. Nam ibi vult Ariftotelcs *

quod propter vnitatem materialium crcdimus
compofitioncm,& diuifioncm cllc idcm.

Itcm , illud eft caufa apparentia» in compofi»
tionc, & diuifione , quod cft principium tegendi
defcdlum; quia defec^us latet fub apparentia:fed
vnitas materialium eft fufficiens principium tc-
gendi defctStum ; ergo, &c. Minor patet per Ari-
ftotelem. Dicit cnim , quod compofitiu, & diui-
fio deficiunt ab £lencho:eo qu6d non eft eadem
oratio compofita , & diuifa ; diucrfitas crgo ora-
tionum eft caula defedlus in compofitione, & di-
uifione: fed ifte defedus latct fuo vnitatc tnate-
rialium;crgo,&c.

Ad oppofitum. Quod eft comraune duobus,
non diftinguit illa fpecie;fed vnitas matcrialis eft
communis compofitioni & diuifioni.-crgOj&c.

Vt fciatur veritas primz quarftionis > prim6 *•

oportct diiTolueic fccuDd«un,drca qu;»m funt di- 'f*'* *f"
S uerfz

246 Super libros Elenchorum

aerfx opiniones. Quidam dicunt > qu6d vnitas
materialis eft caufa apparentiae generalis in com-
poittione, & diuinone : ipfa tamen diuerfificata
per diuerfas habitudines diuerfos locos confti-
tuit. Et hoc ponitut fic , Proponcns orationem
fecundum compoHtionem , nondcbeteam pro-
ferre, vt indiffercnter fe habct ad vtrumque fen-
fum , quia fic ita de facili pcrcipcret refpondens
fcnfuni compofitum falfum , iicut fenmm diui-
fum verum. Nec debet eam proferrc fub fenfu
diuifo vero determinatc , nam manifeftatio fcn-
fus diuifi vcri , cft manifeftatio fenfus compofiii
falfi. Sed debet eam profcrre fub fenfii compofi'
to falfo, c\imhabitudincadfcnfum diuifumve-
rum. Vnde vnitas matctialis cum habitudine ad
fenfum diuifum vcrum , cft caufa apparcntiz in
compofitione: ic vnitasmaterialiscum habitu-
dine ad fenfum compofitum verum,eftcaufa ap-
parentiae in diuifionc. Ifta autem habitudo cft ex
parte orationis : propter quod vnitas matcrialis
cum habitudine ad lenfum diuifum vcrum , eft
caufa apparentiae in compofitione.

UsfiUMtifr. Scd contra hoc : In caufit apparcntix , cum fit
principium tcgendi defe(ftum , non debct elle
aliqua occafio manifeftandi defe<5lum ; fed in ift^
caufa apparcntiae , eft fufficiens occafio pcrci-
piendi vtrumque fcnfum; quiapcr hoc, quod
profertur fub (cnfu compofito falfb , poftumus
pcrciperc fenfum compofitum falfum.Etper hoc
quod profertur fab habitudine ad fcnfum diui-
fum verum , eft ibi occafio percipiendi fenfum
diuifum verum ; in caufa crgo apparcntiae cflet
fufficiens occafio ad defedlum manifeftandum.

Item , inferius probatur, quod inter prolatio-
nem compofiram , & diuifam non cadit ah'qua
prolatio media : quod tamen ponit ifta pofitio;
qusHbet ergb prolatio , vel eft dctcrminatc p6b-
latio fenfus compofiti , vel fenfus diuifi , &c non
vnius fub afiimilatione ad aliud.
j . Proptcr hatc dicitur alitcr , quod caofa appa-

Steuni» (fi' rcntis in compofitione , eft vnitas matcrialis

""• fub aftuali prolatione fenfus diuifi veri ; quia

opponcns fophifticc tria debet celare , fcihcet
pluralitatem fignificatorum , falfitatcm propofi-
tionis , & indcterminationem ad vtrumque fcn-
fum. Quae tria per caufam apparentiae teguntur;
quia pcr vnitatem materialem tegitur pluralitas
fignificatoru.Per hoc, quod profertur fub deter-
minato fenfu , tegitur indcterminatio ad vtrum-
que fenfum. Per hoc quod ifte fenfus diuifus vc-
rus eft, tegitur falfitas propofitionis.

f*iifitiur. Sed contra iftam viam arguo duplicitcr. Pri-

mo fic , omnc quod apparct , habet aliquam fi-
militudinem illius quod apparet : ficut aurichal-
cum , quod apparct autum , habctaliquam fimi-
jitudinem auri ; fi ergo oratio compofitaapparct
cfTc vera , oportet quod in fe habeat aliquam fi-
militudincm ad diuifam veram. Scd ifta pofitio
pon ponit aliquam fimilitudinem in orationc
compofitaaddiuifam; crgo,&c. Confirmatur
ratio , nam vera natura auri , non eft caufa quare
aurichalcum appareat aurum. Ergo veritas fcn-
fus diuifi non cft canfa quare oratio compofita
falfa, apparcat efTcvera. Sed ficdicentes forte
dicerent , quod veritas fcnfus diuifi non cft cau-
fa praecifa apparentiae in compofitionc , fed fimi-
litudo orationis compofitac ad diuifam. Er ifta
fimilitiido prouenitex vnitatematcrialium.

Sed videtur,qu6d ifta refponfio concedat pro-
pofitum : nam formale in compofitionc eft ifta

fimilitudo , & ifla fimilitudo prouenit ex vnitate
matcriali ; crgo vnitas materialis eft fuHiciens
principium apparentiae in compofitionc » & di-
uifione.

Item,in omni loco in «lidione , idem eft quod
tegit falfitatem propofitionis , vel pluralitatem;
& quod facit apparentem contradi6lionem : (ed
vnitas materialis cft caufa apparcntis contradi-
6bioni$ ; crgo,&c. Minor probatur, nam fi quae-
ratur , FitiifH m oculo hunc fercujjitm ? Haec pro-
pofitio conceditur. Si iterum quaeratiur , ViSfti
ne hunc fercujftm oculoy hacc negabitur. Et caufa
iftius apparentis contradidbionis , cft vnitas ma-
terialis ; ergo, &c.

Proptcr hoc dicitur aliter , quod caufa appa- 4«
rentiae in compofitione eft vnitas materialium, ■'*^»*V»««»»«
prolata in fenfu compofito falfa. Et hoc videtur
naberi ab AriftoteIc,quia Ariftoteles in i. huius,
vbi dcterminat de locis Sophifticis , quantum ad
eorum apparentiam , non ponit aliquam oratio-
ncm in fallacia compofitionis,quin in fenfu com-
pofito fit falfa , nec aliquam iuxtadiuifioncm,
quin in fenfu diuifo fit falfa.

Sed contra hanc viam arguitur duplicitcr. Pri- KeftlUtmr,
va.h fic, Illud non poteft cficcaufa apparentiae in
loco Sophiftico , unc quo conucnit repcrire lo-
cum illum,quia locus Sophifticus non eft fine ap-
parentia. Sed conucnit rcpcrirc compofitionem,
& diuifioncm, fine falfitate alterius fenfus,vt pa-
tctper exemplum.f7<^<? bominemmagnumhMulkm
tenentem, hic cft compofitio , & diuifio , eo quod
haec determinatio nominalis, magmm potcft de-
terminare hominem , vel haculum , & in vtroque
fenfii poteft elle propofitip vera , pofito cafu
poflibili.

Item,Sophifta debetarguere ex apparcnter vc-
ris, fed fi caufa apparentiae in compofitionc efTct
vnitas materialis prolata in fenfu compofito fal-
fo, ex manifefto f^alfis argucret Sophifla, quod ei
non eflet conueniens. Et prsterca , vt argutum
cft , in caufa apparcntiae non debet efle ajiqua
occafiomanifeftandi dcfedum , cx qua defcftus
latere debet fub apparentia. Sed prolatio com-
pofiti falfi cft occafio manifeftandi defcftum;
ergo,&c.

Propterea poteft dici ad quaeftionem , quod f •

vnitas materialis eft caufa apparcntiae generalis ^/'"*« ^**«
in compofitione, & diuifione : fed quia commu-
ne, inquantum huiufmodi , non diftinguit , ideo
ipfadiuifa , vel paitita per diuerfas diffcrcntias,
diuerfos locos conftituit.Nam fimilitudooratio-
nis compofitae ad diuifam , cft caofa apparentia:
in compofitione. Etfimilitudo orationisdiuifs
ad compofitam , cft caufa appatentia: in diuifio-
nc. Nunc autem ifta: fimilitudines difFcrunt fe- Solufhj. 13.
cundum fpecicm , &ide6 pofTunt diftingucre lo-
cos fecudum fpecicm.Quod autcm iftse dux fimi-
htudines difFcrant fecundum fpcciera , probatio;
nam relationes diuerfificantur fecundum fpc-
cicm , fccundum diucrfitatem fundamentorum
fccundum fpeciem. Nunc autcm fundamcta ifta-
rum fimilitudinum funt modi profercndi com-
pofitim.vcl diuifim. Et ifti modi differunt fecun-
dum fpeciem , ideo ifta fimilitudines differunt
fccundum fpeciem. Maior patct,nam fimilitu-
do,quae fundaturfupcralbedincm,difFert fpeciea
fimilitudincquae fundatur fuper nigredine, quia
aIbedo,& nigredo fpccic diftinguuntur. Secunda
pars minoris patet, fcilicet qu6d modi proferen-
di compofitim , vcl diuifim difFcrant fccundim
.i..wwx, fpecicm.

QusEftioXXV.

247

ipedem » quia maior eft diuerntas inter modos
proferendi compodtim, vel diuinm, qu^m inter
materialia nunc, & iterum prolata : fed materia-
lia nunc , & iterum prolata differunt fecundum
numerum } ergo modi proferendi compofitim,
vcl diuidm differunt (ccundum fpeciem.Et prar-
terea modi proferendi funt formx locorum dif-
ferentium (ccundiim ipeciem ; ergo,&c.

Prima pars minoris patet, quz fuit, qu6d iftx
/imilitudines fundantur fuper iftos modos pro-
ferendi fpecie diucrfos. Nam nmiiirudo oratio-
nis compontz ad diuifam . vel attenditur folum
pencs vnitatem materialium , vel penes modos
proferendi compofitim, veldiuifim. Non penes
vnitatem materialium , nam talis fimilitudo non
caufat deceptionem , qujc appropriatur compo-
pofitioni, Sc diuifioni,nam in materiaiibus com-
pofitio , & diuifio non diftinguuntur. Si enim
aiiquis credat materiaiia efle eadem , propter
lioc non decipitur. Ifta ergo fimiiitudo attendi-
tur fecundo modo. Hoc patet , fi nos infpicia-
mus ad modum , quo decipimur fecundum com-
pofitionem , & diuifioncm. Si cnim quzricur,
PutM ne verum dicere nunc , (juonittm tum failus es.
Cit6 refpondens hanc concedct. Si ergo virc-
rius inferatur ,fit^u4 es ; ergo nunc, dcceptio non
accidic , quia refpondens credat materialia eile
eadem , fed propter fimiiem modum profercndi
compofitim, & diuifim. Etliocvult Ariftotcics
tam in primo huius,quam in fecudo.Dicit enim,
quod nos dcdpimur fecundum compofitionem,
& diuifionem , eo quod nihil putacur difterrc
compofita, & diuifa oratio.

Vnde dicendum , quod vnitas matcrialium
cum fimilitudine orationis compofitJe ad diui-
fam , eft caufa apparentia: in compofitione , & e
conucrfo , in diuifione. £t licet iftz fimiiitudi-
nes radicalitcr proueniant ex vnitate materia-
lium:iftae tamen fimiiitudincs fupcrmodos pro-
ferendi compofitim , vel diuifim fundant ur , qui
funt fpecie difterentes.

Vitcrius intelligendum eft , qu6d arguens fo-
phifticc fecundum compofitionem habet profer-
re taiem oracionem in fenfu diuifo vcro. Nam fi
profcrrer eam in fenfu compofito faifo , ibi eftct
occafio manifeftandi defcftum,& faifitatcm.Sed
tamen vcritas fenfus diuifi non erir caufa appa-
rentiz in compofitione, fed fimiiitudo orationis
compofitz ad diuifam, vt di6bum eft.

Sed contra hoc arguo , & oftendo , quod ifta
fimilirudo non fit caufa apparcntiz in compofi-
tione , quia caufa apparcntiz in compofitione,
debet eftc obicdlum fenfus.Cum ergo umiiitudo
ifta fenfui non obiiciatur, non erit caufaappa-
rentia: in compofitione.

Diccndumeft, quod ifta fimilitudo obiicitur
fcnfui per hoc qu6d vnitas materialium fenfui
obiicitur, ficut umilitudo Socratis adPlatonem
in albedine fenfui obiidtur.

Ad primam rationcm iftius fecundz quzftio-
nis,cum dicitur, Si vnitas materialis nonfit fuf-
ficiens caufa apparencis, cum fit generalis,opor-
tet fuper iftam aiiquid addere. Dicendum , qu6d
illud additum, eft fimiiitudo orationis compofi-
tz ad diuifam,& non modus profercndi.
Aix.i^l. Ad fecundam patet per di^ in quzftione.
Ad tertiam , quando dicitur quod vnitas ma-
terialis tegit defc<5him , &c. Diccndum , qu6d
vnitas materialis non facit apparentiam fihe fi-
militudine : ncc tegit dcfedlum.
Scoti oper. Tom, J.

6.
tnt*.

M'

OhitSlt.

Stlmtit.

Ai i.frmci
falt qtuft.
frtftMtit.

Ad rationes primac quzftionis , dicendum pro 7.
prima ratione , quod fimiie eft quo ad hoc>qu6d Adi.prinr.
vtraque multiplicitas eft in oratione: fed tamen 1**fi*-i-
cx hoc non fequitur viccriiis , qu6d fi in aduali
muitiplicitate orationis non cft nifi vnus locus,
quod ide6 fecundum potentialem multiplicita»
tem non fit nifi vnus locus. Nam in potentiali
mdtiplicitate orationis , eft diftinguere duas
caufas apparcntix fpccie diffcrentes , ficut di-
dlum eft ; & etiam duas caufas non cxiftcntix
latcntis fub illis caufis. Sed in adbiiaii multipli-
citate orationis , non eft diftingucrc nifi vnam
caufam apparentiat, & vnam caulam non cxiftcn-
tiz, idc6 non eft fimiie.

Ad aliud diccndum,qu6d circa hoc funt diuer-
fie opiniones ,de quibus vidctc inferius. Scd ta-
men dicendum cft pro nunc , qu6d quantum eft
cx potentiaii multipiicitate , Ariftoteics potuic
diftinxifle duos iocos pcncs Acccntum : ficnc pc-
ncs compoficioncm , & diuifioncm. Sed forri
confiderauit hunc iocum , prout magis conue-
niens cft vfui Sophiftico. Et hoc eft in fcriptu-
ra , & poifmatibus , vt ipfe tcftacur : & confideo
rando accencum prouc cft in fcripcura , & poc-
macibus, eft ibi folum vna caufa apparenciar , fci-
licet eacdem iitcrx & fyilabaj.

Ad tertium patct per dida in didione.

Qjr.ESTio XXV.

Vtrum ad fallaciam comfojitionu requi'
ratur quod fenfus com^ojitus
fttfalfus?

Vldetur quod fic , nam iocus Sophiftictts f ,
non eft finc fua canfa apparentia: , & non Argumtni»
exiftenciz , nam ex his duobus integratnr locus frt fartt •/-
Sophifticus : fed caufa non exiftcnciz in com- /'''»«"»«.
pofitionc cftfaifitas fcnfus compofiti ; crgo, &c.
Fortc aliquis interimeret minorcm dicedo, qu^d
caufa non exiftentiz eft diucrfitas orationis com-
pofitz ad diuifam , & hoc patet per Ariftotcicm
in i.Elench.cap. Aut ergo fic ^uidentes , qui di-
cit , qu6d compofitio , & diuifio in ignorantiam
Elcnchi reducuntur , quia non eft eadem oracio
compofica, & diuifa.

Concra. liiud non eft fufliciens caufa non exi-
ftcntiz huius fallaciz , quod adiundlumfuz cau-
(x apparcntiz , non potcft in proprium efte-
6c\im iftius faliaciz ; fed diucrfitas orarionis
compofitz ad diuifam annexa caufz apparcnciz
hm'us fallaciz,non poccft in proprium cffcdum;
ergo , &c. Probacio aftumpci , quia proprius cf-
fc^s faliacizcft faiiere : nullus autem fallicur
nifi crcdcndo falfum elTe vcrum. Sed fiquando-
que refpondens credat fenfum diuiium ciXe idcm
cum fenfu compofito , non credit falfum efte
verum, vt patet in exemplo ifto , Video hcminem
mdgnum bMulitm tenentem.

Item , ratio eorum quz func ad finem a fine
fumitur : fed locus Sophifticus ordinatur ad me-
tam, fed ad metam non diciturnifi per propofi-
cionem falfam ; ereo,&c.

Irem , re&a foTutio eft manifeftatio falfi , &
propter quid accidic falfum : fi ergo diuifio fic
lolutiocompofitionis, quiavbi faliit compofi-
tio , foluit diuifio , necefte eft qu6d fcnfus com-
pofitus in coropofitione fit falms.

S 1 Ad

248 Super libros Elenchorum

JlrgHmmt*
fro fartt n*-
/»tiu0.

3.

Cendufio.
Copefitit pB-
tefldupliciter
C0nfider»ri.

Ai i.prinf,
fro parte »#•
glttiUM.

I.

Jlrgumenta
fro farte ne-
Xittiu»,

Ad oppofitum. Ex falfo conringentc cbncelTb
a rcfpondente>cum aliqua propomione vera, He
fcnfu compofito , fcquitur inconueniens , quod
non fequitur cum eadem propofitione vera in
fenfu diuifo : fed hoc erit pcr aliqnem locum
Sophifticum , & non niii per compoiitionemi
crgo, &c.

Irem ii dicatur, Vtdeo hemnem magnttmbacnlitm
tenentem, hacc potcft eile vera in vtroque fcnfu, &
eft diftingucnda fccundum compofirionem , &
diuifionem. Itemhacc, CtctuviiUt hominempul-
thrnm lihrum fenentem,in vtroque fenfu eft falfa.

Ad qusftionem diccndum , quod compofitio
poreft duplicitcr confiderari , aut in fc 8c abfolu-
.tc,aut prout perrinet ad fincm Sophifticai.Si pri-
mo modo confideratur , non cft neccftc in com-
pofirionc fenfum compofirum efle falfum , quia
ad potentialem multiplicitatem non requiritur,
nifi quod marerialia uib diuerfo modo proferen-
di diucrfa fignificent. Quod aurem illa materia-
lia fint vera , vel falfa , vcl in alio fcnfu vera , &
alio falfa,hocaccidirporentiali multiplicitati.Si
confideratur fecundo modo , fic necefle eft fen-
fura compofitum in compofitione eflc falfum,
Nam opponens fophifticc , intendit rcfponden-
tcm ducere ad metam , fed hoc non facir, nifi fa-
ciat ipfum opinari falfum efle verum, proptcr fi-
niilitudinem falfi ad vcrum. Et proprer hoc Ari-
ftotcles detcrminans dclocis Sophifticis , prout
ducunr ad mcram,omnes orationes quas popit in
compofirioncfallunt in ifto fenfu.Er omnes ora-
tiones, quas ponit in diuifione , funt falfic in ifto
fenfu. Primar rationcs oftendunt, quod prout
compofitio ducit ad metam , neceflc eft fcnfum'
compofitum clVe falfum.

Ad illud primum in oppofitii dicendum, quod
quandoque oratip vcra in fenfu compofito , eft
incompoilibilis alicui contingenti falfo. Et ea-
dcra oratioin fenfu diuifo vcra,eidem falfo con-
ringenri non eftincompoflibilis. Er tunc cx pro-
pofitionc vera in fcnfu compofitionis , cum ifto
contingenti falfo , fequitur inconucniens , pro-
pter incompoffibilitatem inter ea , quod tamcn
falfum non fcquitur cum oratione vera in fenfu
diuifo:vnde forte fallaciacompofitionis non ac-
cidit propter illationcm illius falfi. Sed tantiim
ifta incompoflibilitas cft caufa illius falfi.IntcUi-
gendum eft quod eadem compofitio , prout cft
t aWcns, dicitQt falUcia compoJitionis;\x eft foluens,
dicimi fin/Mi compofitionii. Et fimilitcr cft de di-
iiifione.

C^v^sTio XXVI.

Vtmm Wor4^/<j,Scdcntcm ambulare
cft po{fibiIc,y«^ diuerjjs ^roUtiombw
fojp dtuerfa fignificnre,

Occam -vbifufri e»f.%.

Vldetur quod non , nam omnis diuerfiras in
orationibus , vcl proucnit ex diuerfirate fi-
gjiificati, vel ex diuerfitate modorimi fignifican-
di. Sed marerialia diuerfimode prolata , habent
eofdem modos fignificandi , & eadcm fignifica-
ta i ergo, &c. Maior patet : namdiucrfitas in fi-
gnificando , refultat ex diuerfitatein intelligen-
do. Sed diuerfitas in intelligcndo , vel prouenit
ex diucrfitate fignificati , vel modorum fignifi-
candi j crgo, &c.

Item , qu6d fenfus compofitionis non ^t iSi
poflibilis , probatio : n&m fidetis, ciira fit przfcn-
tis temporis, fignificat illumqui fcdens eft. Scd
hfomlmUre, poteft ampliari per modum poffibi-
litatis jfignihcatuf igitur, quodiftcqui nunc eft
fedens,.poflct in futuro ambularc, & ifte cft fcn-
fus-diuifiDnis ; crgo,l5cc.

Itcm , quod feniusdiuifionis non fit ibi pofli-
bilis, probatio:nam tcrminus concrerus,aur f up-
ponit formam tantum , & tunc cft orario falfa,
qualircrcunque cpnftruitibilia diuidarur. Si fup-
ponat rantum fubicdum,tunc harc eft fallaciafi-
gurae di«3:ionis , §luic(juid heri vidifti, hodievideti
alhum heri vidifti ; erg0,Scc. Oportct igitur diccrc,
quod fupponit formam , vt fubieftum conccrnir.
Scd tunc adhuc fequitur idem , quia tunc dcno-
tatur , potcntiam clTe in fedcntc , vt concernit
fubicftum. Sed ficut vna forma non poteft efle
alia, fic nec fubiedum fub tali forma eft in po-
tentia ad formam oppofitam. Ad oppofitum eft
Ariftotcles in i. huius.

Ad quzftionem diccndum,qu6d materialia il- *»
lius oratibnis , Pojftbile eftfedentem ambulare, funt Cenclfifia,
in potentia , vt fignificent diuerfa fub diuerfis
prolarionibus, vt oftendit Ariftotelcs in i.huius,
pcr fimile in di<5bionc prolata, fub graui acccntu^
& acuto. Nam ficut ipfa diftio cft in potcntia,
vt conftiruat intelledtum fimpliccm fubaccentij
graui , & alium conceprum fub acccntu acuto.
Sic mat crialia iftius ,fidentem, &c. funt in poten-
tiavt diuerfas fententias fub diuerfis modisproT
fercndi fignificent, vcl repraEfentcnt. Et iftafi-
militudo patet : namficut accentus cft quidam
modus fignificandi attriburus di(5lioni,per quem
vnum iiitelle(3-um fimplicem ab alio din^inguiij.
fic modus profcrcndi eft quidam modus fignifi-
candi , per quem nos diftinguimus vnum intel-
ledum ab alio. Vndc ficut accenrus variar po-
tcftatcm didtioiiis , fic modiis proferendi variat
poteftatcm orationis. Vnde quod dicitur , quod
orationi non attribuitur modus fignificandi, nifi
qui attribuit^ir parribus cius.Hoc hab*rintelligi
dc modis fignificandi Grammaticalibus,qii2 func
principia conftrucndi vnam diiftioncm cum alia,
fcd tamen modi fignificandi Logicales ipfi ora-
tioni attribuuntur.

Sed contra, modus profcrcndi , qui cft modus OtieSio.
fignificandi orationis , ex parre noftraeft : nam
quod conftructibilia fic , vel fic proferantur, hoc
eft ex partc noftra. Si crgo conftrudibilia fub di-
ucrfis modis profercndi diuerfafignificarcnt,fe-
querctur, quodmultiplicitaseorumcx parreno-
ftra acciperctur. Er ralem diuerfitatem orationis
increpar Ariftoteles,&c.

Dicendum , quod diuerfitas modi profcrendi ^*'*'««»
eft ex partc noftra. Scd quod oratio fic prolara,
hoc fignificet,& fub alio modo profcrendi figni-
ficer aliud,hoc non eft ex parre noftra. Vnde Ari-
ftorelcs non incrcpar multiplicitatcm ex parre
noftra, dummodo oratio habcat in fe multiplici-
tatem,quc)d enim pendere profcratur fub accentu
graui , vcl acuro cx parte noftra eft. Sed quod
didtio prolara fub graui accentu,fignificet vnum,
& fub alio fignificct aliud , hoc ex parte noftra
non eft , fed ex parte didbionis. 5-

Sed vlteriiis oportct vidcre , quis modus pro- ^i^tutn.
fcrcndi , facit fenfum compcfitum , & diuifum.
Et diccndum cft , quod continua prolatio eius, Solutit.
quod edfidentem , cum hoc quod cft ambula-
re , caufat fenfum compofitum. Ifte autem mo-

dus

Qu^moXXVIL&XXVIII. 249

dut proftfrendi poHibilis eft in oratione * nam
iic modi Hgnificandi Grammacicales ad inuicem
dependences cerminancur, & quz riaca (unc con-
iungi coniunguncur. Ifte aucem fepfus accidic
orationi prxter aliquam violcntiam , idc6 ifte
fenfus magis appropriatur oracioni. Senfus au-
cem diuitionis accidic ex difcontinua prolatione
earundera partium. Et quia qux nata func con>
iungi ad inuicem, fcparancur,idc6 ifte fenfus mi-
nus appropriacur orationi , vnde accidic ei cuih
quadam violencia.

In primo fcnfu ex conttnua prolatione eins
quod efty?<ifwf«»,cum Mnbulare, intelligimus ex-
trema rcferri ad idcm.Vnde fecundum quofdam
dc hoc lotOy fidentemitmbHUre, ponitur poffibiH-
tatis modus:fecundum alios modus poinbilitatis
dicit difpofitioncm circa ifta extrema. Sed fiue
fic, fiuc fic , fcmpet ifta cxtrcma in fenfu compo-
Htionis ad idcm habcnt referri.Scd in fenfu diui-
fionis, ex difcontinua prolatione iftarum didio-
num, poteft \yfidens accipi pro vno tcmporc , &
\y amhHUre pro alio:vnde in fenfudiuifionis,mo-
dus non dicit difpofitionem circa ifta cxtrema
pro eodcm cempore , fcd permirtitur quod pro
diuerfis^cemporibus accipiatur.
4* Ad rationes. Ad primam dicendum j qu6d fi

Mi.prme. maior intcUigitur folum de modis fignificandi
Grammaticalibus , qui funt principiaconftrucn-
di vnam dicbionem cum alia , tunc £alfa eft ma-
ior. Scd fi intelligatur , qu6d omnis diucrfitas
in orationc, vel prouenit ex diuerfitate fignifi-
cati,vel modorum fignificandi Logicalium, tunc
vera eft , & minor falfa. Nam modut proferendi
cft quidam modus fignificandi Logicalis , pcr
quem vnus intellcftus ab alio diftinguitur.
^d t. Ad fecundam , cum dicitur , quod fedeas fi-
gnificat illum , qui nunc eft fcdens , & ly ambu-
lare ampliatur per modam poffibilitatis. Dico,
quod in fenfu compofito ad idem tempus , ad
quod ampliatur ly ambulare^ ad illud ampliatur
fedentem. Vnde k parte lyfedentem , eft poffibili-
cas vt amplietur. Nam Prifcianus dicit , quod
Participiis prsfcntis temporis infunc cempora,
quemadmodum Infinitiuis. Vnde cum dicitur,
Fuit legens , eft legens , erit legens ; ly legens accipi-
cur pro cempore pracfenti, fed non pro tempore,
quod eft praifens , fed pro eo quod crit , vel fuic
prsfens.
Mi. Ad vltimam dicendum , qu6d terminus con-
cretus fupponit formam , vt concetnit fubie-
€t\xm. Sed hoc dupliciter contingit , aut prout
cum forma coniungitur , aut prout in fc , & ab-
folutc confideratur. Primo modo fupponit in
(enfu compofito , fecmido modo in fenfu diui-
fo. Et cum dicit vlterius , qu6d in fedente de-
notatur potentia ad ambulandum , fuppofito
quod hoc fit vcnim. Dicendum , quod in fenfu
diuifo fupponit fubicftum ratione format, cui
mcft fcffio. Et ideo fufficit folum fubiedum ef-
fe prefens ambulationi,quz tcrminat potentiam.
Exemplum huius cft , materia prima , vt eft in
potentia ad formam , fed non eft in potentia ad
formam , nifi vt eft fub priuatione. Et ided ma-
teria prima eft in potcntia per accidens. Et quod
eft fic in potentia , vt folum concomitans , non
oportet cire prxfens adlui terminanti potentiam;
fic eft in propofito,quia forma feffionis foli^m eft
in potentia ad ambulandnm pcr accidens , ide6
non oportet qu6d fit przfens , ciixa fubiedhun
coniundbum eft cum ambulatione. .^

Scoti oper. Tom. I.

I.

Qjr^sTXo XXVII.

Vtrum hiu propofitioi Scdcntcm am-
bularc cft pofTibilc , fit wera, tn
fenfitdimfionu^ '

Do&otfit^ri q. ij. huim. Tartar. *»r. q. j. /«».1. De hae
inaceria Tide D. Thom. opmftj^o. lettu.i.ecntrMftn-
t*s, tsp. <f 7. Aluar. lii. ix.dt Aux. dijp. n j . Complur.
/«*.». Injiit. fp.i. Iiem Doa.4. dijl.f.j.i.

Vldctur qu6d non. Nam poffibile , fub quo-
cunquemodoproferatur, dicit poffibilcm ■^S'**"***»
vnionem eius , quod e{\. fedentem aim amhulare. ^7/,«^"*"
Sed tunc arguitnr ficilla propofitio eft falfa,quae ^* '* '
fignificatpoffibilem vnionem corum,quac ad in-
uicem componi non poflunt ; fed hatc cft talis.
crgo,&c.

Item , in fedente denotatur eftc potentiam ad
ambulandum,fed cuius eft potentia.eius & aftus.
Nam adus eft terminus per fe potentia* : fignifi-
catur ergo per propofitionem in fenfu diuifo,
quod fedens, fub forma feffionis polfit efTe con-
iundum cum ambulatioi«,quod eft impoffibile.

Item , propofitio vera dc poffibili , habet ali-
quam veram de inefie , nam pojfihile eft , quo po-
fito in eflc , non accidit impoffibile ; fed propo-
fitio de in eftc rcfpondens ifti de poffibili eft
hacc , Sedens amhulaty quae fimplicitcr falfa eft;
ergo, &c.

A quibufdam dicitur quod hatc, Sedentem am- * *
hulareefipoJfihiU,dehcx: fic poni in ^Ve,Sedens priits IffJ^f^ ''*
amhulat. Secundum tamen alios fic debet poni ""J''*"""
inellc, Homo, vel animalamhulat. Ratio primi cft
ha:c, nam ex difcontinua prolationciftarum par-
tium, Sedmtemamhulare, permittitur, quod lyy?-
densy poffit accipi pro vno tempore,& ly ambulare
pro alio,& hoc virtute modi potenriae,propterea
fic debet poni in eftc, Sedensprius, ambuiat. Ratio
fccundi cft, potentias refpcdu illius,refpedku cu-
ius eft fo!um per accidens , non correfpondet
adus. Vndepropofitiodebetponi in clfc rationc
fubiedi feffionis, vt, i>omo atwulat, vel animal.

Sed contra hoc arguo fic:Diuerfis propofitio- <^*"^'*' ]_
nibus de poffibili,correfpondent diuerfac propo-
fitiones dc ineflc : fed iftac dua: funt diueriat pro-
pofitiones de poffibili , Sedentem pritts, pojfthile efi
amhulare,&c Sedentem pojfibileefiamhulare. Scd pri-
raa: de poffibili correfpondet haec de ineflc , Se-
densprius, ambulit;eTgo fecunda dc poffibili cor-
rc pondet hxc,fidens ambulat.

Item,ifta: funt diuerfat de poffihili, ^nimalam-
buUre efi poJfibiU, & Sedentem ambuUre efi pofibile.
Sed huic poffibili de poffibili correfpondet hxc
de inefle,./;/wW(«/4w^/«i^; crgo ifti, Sedentemam-
huUre efi peJfibiU, correfpondet alia de ineffe.

Ad oppofituro, hxc propofitio, TojfthiU efifi-
dentem amhuUre , fcquitur ex veris ; ergo eft vera.
Sequitur enim cx iftis , PoJfibiU efi Socratem ire,
Socrates efi fidem ; crgo, &c.

CiViESTIO XXVIII.
Vtrumfit^era infinfitcomfofitionu,

Videcitatot qutft.prAttd,

QV6dficvidetur.namlyy?<Cfmpotoftcom-
parari ad diuerfa cempora pcr nocam po- p^^^^^i^*f.
5 3 centix, firmatm*.

2 $o Supcr libros Elenchorum

Ttttnti» di-
citur multit
rtudk.

Cantlupo

iP>oa.4di.
■17.

4-

^V I fiHtte.
ijutfi.i-j.

Adt.

tentiae , & per confeqncns^porcft eflcfenfus in
propofitione , Sedemem prius, pojfibiU efiamhulare.

Itcm", continua prolatio cius,quo<i cAjedentem
cum ly ambulare non facit, c[iibd/edfntem, 8c am-
^«/rf^-tf accipiantur pro eodem lempore , namfic
didlo , HoTm quifuitefi, potcft ly homo accipi pro
praefenti, & ly fuit pro prstcrito , non obftantc,
quod fiib contmuaprolatione profertur;ergo ei-
dem ratione in propofito. Oppofitum vult Ari-
ftotcles primo huiuscap.i.

Propter primam qiuEftioncm , intelligendum
cft, c\aoA potentia Aicitin multis modis.Et in qui-
bufdam cft multiplicitas xquiuocationis , & in
quibufdam eft multiplicitas analogix,per Arifto-
telem in princ.9. Metaphyf. cont. i. Aliqua enim
dicuntur potentialia , non quia habeant aliquod
principium tranfmuiationis. Etficrepcritut po-
tentia in Geometria , & in Logica. Lineaenim
quac eft radix alicuius quadrati , dicitur potentia
ipfius , ficut in nnmeris dicimus , qu6d ternarius
cft potentia ijouenarij ; ifta autcm potcntia non
didturpropter aliquod principium tranfmuta-
tionisjfed propter aliquam fimilitudinem. Sicut
matcria eft potentia adus , quia tranfmutatur ad
a<5kum,fic nunierus dicitur potcntia alterius,quia
ex dudbu eius in feipfum refultat alterum. Simi-
liter cft in Logica : poflibilc cnim,& impoflibilc
J16 dicimusin Logicalibus proptcr aliquod prin-
cipium tranfmutationis , fed (oliim propter or-
dincm ad vcrum . ic ad falfum. Sicut enim ens
non folum fignificat ens extra animarn , fed ve-
rum circa compofitioncm intellcdus. Sic potcn-
jia cum dicat otdinem , transfertur ad compofi-
tionem , & diuifionem in propofitionibus. Vnde
illa propofitio dicitur pephilif , quar poteft cffe
vera , & illa impojfihilu , quai non potcft cllc vc-
ra. Sed hoc non eft propter aliquam potentiam
aiftiuam , vcl pafliuam , fed folum proptcr con-
uenientiam , & repugnantiam terminorum. Po-
tentia autem in naturalibus accipitur , prout eft
rincipium tranfmutationis,qux fecundumana-
ogiam diuiditur.

Hoc fuppofito dicendum , quod propofitio
potcft elTe vera in fcnfu diuifo , Sedentem amhu-
lare efipeffihile. Nam propofitio fignificat , quod
vnio prajdicati ad fubiecaum cft poflibilis. Sed
Jioc poteft efTc duplicitcr. Vel pro eodem tem-
pore , & fic cft compofita & falfa ; vel pro diuer-
fis temporibus, & fic eft diuifa, & vera. Vnde il-
lud , quod eft fubicdtum feflionis in vno tcmpo-
re , potcftcfle fubiedum ambulatibnis in alio
tcmpore. Et quia potentia a-quiuocc accipitur in
Logicalibus , & naturalibus , ideo Logicus dicit
multas propofitiones ellc vcras , quas tamen di-
ceret Naturalis cire impofTibilcs. Vndcconccdit
iftam propofitionem, F alfum potefi effe venim , in
altero fcnfu. Et etiam iftam , Ctctupotefieffivi-
dens.

Ad prjmum argumcntum , cum dicitur, quod
poffibile , fub quocunquc modo profcratur, &c.
dico quod verum eft. Sed hoc potcft efTedupli-
citer , vel pro eodem tempore , & fic propohtio
falfa eft, vel pro temporibus diucrfis , & fic vera
cft, & ratione fubiedi.

Ad aliud , cum dicitur , quod in fedcnte de-
notatur effc potentia , &c. Dico , quod propofi-
tio non fignificat qu6d compofitio cxtremorum
cft poffibilis.Vnde propofitio non fignificat quod
in fedcnte, vt in fubicdo, fit potentia.vt fubicdi
a4 pra:dicatum. VgruntaraenhocpofitOjdicen-

f<

dum eft ad rationem vlteriias , cumdicitur-j cii|S
cft aftus , cuius eft potentia. Dico , quodcuius
cft potcntia vt fubiedi per fe, eius erit ad^us.Cu-
ius tamen cft potcntia vt fubicili per accidcns,
non oportet , qu6d cius fit adus, ncc pcr fc, ncc
per accidcns. Nam priuatio , & forma, oppofita
funt in potcntia pcr accidens ad formam,quae cfl
tcrminus motus, & tamen nec priuatio, nec for-
ma oppofitamanct fub adu.Et hoc,quia nonefl
alja potentia carum,quam potetia ipfius matcriz.

Veruntamen propter intelle<2:um illius pro-
pofitionis eft fciendum,qu6d ficut aliquid fe ha-
bet ad potentiam , fic fe habct ad a£tum, & fi pcr
accidens fe habct ad potentiam , per accidens fc
habet id adlum. £t intelligcndum qu6d aliquid
potcft pcr accidens acciderc illi , quod per fc eft
in potentiaad adtum , vel illi ad quod eft in po-
tentia. Exemplum primi , nam materiae accidif
priuatio , & forma oppofita. Exemplum fccun-
di , najn formac humanz ad quammatcria homi-
nis cft in potentia , accidit efTc album , vel mufi-
cum. Quod cft in potentia j primo modo , non
pportet qu6d fit fub aclu nec pcr accidens , nec
per ie. Sed quod cft in potentia fecundo modo^
potcft cfle in a<Slu, licct per accidcns.

Ad vltimum dicendum,qu6d hsc propofitio,
Sedentem amhulare efi pojfibile , debet /ic poni in
cflc , Sedens in A ambulat in B. Et fic homo am-
bulat,pofito quod homo fit proprium fubieftum
fcflionis. Si cnim propofitioni de poflibili cor-
refpondeat aliqua de inellc ratione fubiedi pct
accidcns ,tunc fic debct poni inefTc, Sedens inA,
&c.Si autem propofitioni de poflibili folum cor-
refpondcat propofitio de ineflc ratione Cuhie€ti
per fe, fic debet poni in eflc, homo ambulat.

Ad rationcs in oppofitum, ciim dicitur , qu6d
funt diucrfs de poffibili , &c. Diccndum quod
ifta; dus propofitioncs , Sedentem prius pojfhile,
Scc. prout accipiuntur in fcnfu diuifionis , non
difFcrunt.

Ad aliam eodem modo diccndum cft.

Ad fecundam quaeftionem dicendum , qu6d
hjcc efle falfa in fenfu compofitionis , Sedentem
amhulare, &c. Nam ex continua probatione cius
quod c{i/edentemamhulare,fignificAtUT,cii-i6d vnip
iftorum extremorum cft poflibilis pro eodem
tcmpore.

Ad primum argumentum cum dicitur, quod
Iyy?<^»ff»j,ampliatur pcr notam potentiac,dicen
dum , qu6d hoc pofito , propofitio falfa cft,nam
adquodcunquctempus ampliarur \y fedentem,zd
idem tempus in fenfu compofitionis ampliatur
ly anAulare. "Vnde in fcnfu compofito propofitio
fignificat,qu6d compofitio iftorum extrcmorum
pro codcm temporc poflibilis eft.

Ad aliud dico,quod fic di&o-,Ho7?u> cjui fjtit efi,
& hoc fub continua prolatione. Vel homo accipi-
tur pro practerito , vel pro praefenti fub ratiofie
practeriti , vnde ratio accipit falfum.

Qjr^STIO XXIX.

Vtrum hac copula, &, po^t copulare inter

terminos , ''vel propofitiones in hac

propofitioneyQmnquc funt

duoj & tria?

Nmm.

AJ,.

Ad etfeSU'
nem fofitum

denti, n.x.

Ctnelufig
fi/inttm.

Adi.frinci'

Adi

Q

V6d inter terminos videtur , nam pcr Pri-

fcianum coniundio copulat inter partes

o.wwn orationis.

Qu^ftio XXIX.&XXX. 2SI

jlrgumints
fro pttrtt »»-
gtuium.

Cotlufi* Dt-
Ber.id^.i^.

Aii.frme,
iMtfi.X9.

Ait.

1.

CSclufit Dt-
Bor.Miqutft.
frtftnttm.

orationis , fcd ocationes non funt partes oratio-
nis : crgo, &c.

Item , Coniunftio conftruicur cum illis inter
quccopulat : fcd conftruAioficratione modor
rum fignificandi j cum creo orationes non ha-
beant modos fignificandi,n£c Coniund^io & in-
ter orationcs non copulat.

Ad oppofitum fecuiidi!lm Prifcianum,//<w,M^<ns
bomo, M, hoJieyConcuiity Ufi/iu,hic funt omnes pac-
tes orationis, prcter Coniun^ionem, quz fi ap-
poncrctucjcxigccet aliam otationem,hoc non ef-
ict, nifi intcr oracioncs copularer.

Item , copulatio videtur effe inter fimilia , fed
fic di&o, Quifupte/itnt duo, & triay ocatio pcacce-
dic Coniundioncm j ecgo aliara ocacionem exi-
git fibi coniungi.

Qj^ iE S T I o XXX.

ytrum h^c di^io, SCyOpereittr poteniialem
multiflicttatem?

Vldetuc quod non.Nam multiplicicas didio-
nis ciufdem fccundum mateciam , & foc-
mam non caufat muitiplicitatem potencialem,
nam ad pocencialem mulciplicicacem cequiricur
diuecficas focms:fed hxc didio & manet eadem
fecundum mateciam, & formam;ecgo,&c.

Ad oppofitum : & diilbhnc compofitioncm,
&diuifionemiecgo,&c. Ad pcimam quxftionem
dicendum,qu6d Coniundlio,vel copuiatio,pec fe
copulat intec tecminos : pec accidens autem intec
pcopoficiones. £t huius catio eft:nam cum Con-
iun^iofitpacs ocationis, habetmodos fignifi-
candi fecundum quod cum aliis pactibus ocatio-
nis conftcui poceftjfed non conftcuicur, nifi cum
illis,incec qux copuIac,opoccet igituc ifta habece
modos fignificandifibi pcoposcionabiles,qui finc
principium conftcu(3:ionis;ecgo non copulatin-
tcc oraciones. Scd tamen , quia tecminos inter
quos copulat accidit partes vnius ocationis efte,
vel diuecfacum , ide6 dicituc copulace inter tec-
minos,veI intec ocationes. Magis tamen pcopcic
poceft dici,qu6d Coniundlio poflct cbpulare in-
tet terminos vnius orationis, vel inter terminos
diuetfacum ocacionum.

Ad pcimum acgumencum in oppoficum , cum
A\chwtyHeM,idemJbomo,S<.c.(Mnt omrtes pactes oca-
tionis pcartcc Coniundiionem, qua: fi apponatur,
exigit aliam ocationem fibi adiungi. Dicendum,
qu6d Coniun£lioappofica pec accidens fit copu-
latio inter ocaciones,quia pec fe fit copulatio in-
tcr partcs diuerfacum ocationum.

Ad fecundum cum dicitur,qu6d copulatio vult
efle inter fimilia. Verum eft de copulatis per fe,
cuiufmodi funt didiones.Vel poteft dici,qu6d in
hac oratione, §luirt<pte/ftnt duo, & tria , copulatio
folum copulac vnamparrem prsdicatialteri. Et
tunc eft fcnfus compofitus , & copulac fimile fi-
mili. Vcl poreft fic proferri , Gluintpu duo/itnty &
tria. Er runc copulat orationem prjccedentem
oracioni fubfequenci , & fic eft fenlus diuifionis,
& fignificac qu6dquinque func duo : & quinque
func cria diuifim. Ec cunc copulac fimile fimili,
quia oracionem orarioni.

Ad quxftionem aliam dicendum,qu6ddiftin-
£Ko foluens hunc paralogifmum , §iuin<pie /itnt
dHOyCfr triaf opcracur pocencialcm mulciplicita-
tcm:nam prouenit cx hoc, qu6d eadera materia-
iia diuerfimodc pro Iata,diuerfa fignificanr. Huic

diftindlioni accidicqu6d barcdidie & , copulac
inter rerminos , vcl inrer propofftiones. Vnde
& y cx diftindione , in fe confiderata operatur
adualem multiplicitatem,lic^t in-principioop^
retur potentialcm multiplicitatcm. Et hoc pro-
banc rationes.

C^ViESTIO XXXI.

Vtrum ijie paralogi/muj,Quinquc funt

duo , & tria jjtt rverus in fenfi

compojitionu ?

QV6d fic videtur. Nam duo,&tria , funt ali- '•
quis numerus. Aut ergo quinarius,aut ma- ■^'y******
ior, aut minor numerus, fed non maior , ncc nji- ^cL^^y.*
nor ; ergo, &c. jtnMtms,

Item , quilibet numerus additus alteri conftj-
cuit numerum ; ternarius ergo additus binario,
conftituic aliquera numerum,& non alium,quam
quinarium.

Icem,ifte paralogifmus eft paralogifmus diui-
fionis } ergo eft verus in fenfu compofitionis:
nam vbi fallit diuifio, foluit compofitio.

Item, duplex eft totum, vniuerfale, &in.tegra-
le. Totum vniuerfale de fuis partibus diuifira
pr£dicarur:(ed totum integrale non nifi coniun*
Aim ; hacc ergo eft vera, Duoy & tria/imt tptinepUf
& per confequens hxc per conuerfionem, ^jitun-
que funtduoy&tria.

Ad oppoficum eft Ariftotelcs /. Alctaph.cont.
19. cap. de Qualitate,quaclibet rcs habet eflc fc-
mcl, & non bis : vndc conclndir, qu6d fex cft fc-
mcl fex,& non bis tria;ergo eadem ratione,quin-
que cft femcl quinque , & non duo, & iria.

Item , fic dido , ^imnquefunt duo,(*rtrui, h«c '*'*/**' «^
pars praedicati , & tria , nihil aufert \ prima par-
te praedicati , quin de fubicfto pracdicerur, Umi-
lirer prima pars przdicati nihil aufcrt a fecunda,
quin de fubiefto prasdicetur , & fi hoc fir verum;
ergo fignificatur quod quinquc funt duo , &
quinque funt tria.

Item, per Ariftotclem in 7. Met. cont.24. pars
non pracdicatur dc ttJto, nifi concretiuc;fed duo,
& tria func partes quinarij ; ergo, &c.

Ad quzftionem dicendum qu6d eft falfa, for- ^ •
malicer loquendo , nam quinarius fccundum fe Cintlmfio.
eft vmim , quia fccundilm fe eft ens. Ec vnum-
quodque,ficut eft cns,fic eft vnam,&pr«tcr hoc,
quinarius cft iecundum fe intelle(^ns ; ergo fe-
cundum fe vnum ; quia omne quod intelligicur,
fub vna racionc incelligicur:qui cnim vnum non
incelligic , nihil incelligit. Sed quando aliquid
cft fecundum fc vnum , & ex pluribus partibus
compofirum , requiritur aliquid vnicns iftas par-
tes ; fed quinarius componitur ex multis vnita-
tibus , qux fecundum le funt difcretae ; ergo rc-
quirirur aliquid vnicns iftas vnitates. lllud au-
tem vnicns non poteft eflcaliqua vnitas , quia
cx ifta vnitate , & aliis conftituitur quinarius, &
tunc rcmanet quiftio , quod aliud vnit iftas vni-
tates ; ergo oportet qu6d illud vnicns fit aliud
ab vnitatibus , & hoc eft forma ipfius quinarij.
Sicut enim ex elcmcnris componituc mixtum,&
in mixto eft aliquid , quod non eft elcmcntum,
nec ex elcmentis , vc focma mixci : fic in quina-
rio cft aliquid , quod non cft vhitas numcralis,
nccex vnitatibus compofitum , & hzc cft for-
ma cius. Cilun ergo matcria non przdicetur de
S 4 compo

2 52 Supcr libros Elenchorum

coraponto cx materia, 8c forma, 8c quinarius eft
quoddam compofitum cx vnitatibus , & fua for-
ma, & duo , & tria funt materialia ipHus quina-
rij : hsc erit falfa formaliter loquendo, G^in^ue
fmt duo , & tria. Vnde ficut h«c eft falfa , Homo
eficames , & offktCic haec fft falfa , §liHin<jHe fitnt
duo, & tria.

Jtem , Philofophus in 7. Metaphyfic. cont.i j.

dicit , quod qui dicit domumefie lapides , & li-

gna, dicit domum efle in poccntia domum : nam

lapides , & ligna funt materia doraus. Qui ergo

dicit, qutnque eflc duo , & tria, folum dicit qui-

narium efle quinarium in poteniia. Nam duo, ic

tria funt materia quinarij , vndc fi hafc fit vera

aliquo modo , Q^virtcjue Jkm dm , & tria , hoc erit

folum materialiter loquendo , formalit^r enim

propofirio falfaeft.

j . Ad primum argumentum , cum dicitur, quod

Ad I fririf. duo , 8c tria funt aliquis numerus. Dico , quod

duo , & ttia poflunt (|uplicitcp confiderari. Aut

prout funt in potcmia ad vltcriorem formam j

aut prout diftinguuniur per fuas formas. Primo

modo funt aliquis numerus in potentia. Secun-

domodo funt duo riumcti fpecic diftindi.

^i. Ad aliud dicendum , quod quilibet numerus

additus alteri conftituit numerum materialiter,

fcd ad formam humeri requiritur forma vnicns,

qux non habetur, fic diccndo , Gjuin^jne Jitnt dfto,

0- tria.

M 3. Ad tcrtium dico , quod haec eft falfa dc virtu-

tc fermonis in fenfu compofitionis , §j^in<fue funt

duo, & tria. Ariftoteles lamen concedit eam,pro-

pter apparcntiamveritatis. Namapparentiafuf-

ficit ad Sophiftam. Et quia numerus cft quanti-

tas difcreta,ide6multoties admittimus tales pror

pofitioncs.

«• Ji i. Ad vltimam dicendum,qu6d totura intcgrale

rion fignificat fuas partcs, fed fignificat compofi-

tum ex partibus fub fua forma : fed partcs non

fignificantur vniri fub forma totius, nifi nomine

totius. Vnde fic dido , Due , & tria , ifta: partes

non fignificantur vt vnitaj funt in forma totius,

fcd folum fignificantur vniri per copulationem,

Vndc ad argumcntum dico,qu6d totum integra-

le prardicari potcft de omnibus fuis partibus, vt

vnitx fi.mt in forma totius , non tamen poteft

^ prasdicari de partibus fui vnitis per copulatio-

•;>>■ ncm. Vndc hasc non eft vera , domm efi lapideSy

(*r ligna. Sed \ixc , dornus eft compofita ex lapidihusy

(^ ligniiy m formatamen totius vnitis.

Ctv^sTio XXXII.

ytrum ipe fardogifmuj 5 Qu.od vnum
folum potcft ferre , plura potcft
fcvrc^Jtt difimguenduj Jecundum com-
fofitionem , C3^ diuijionem , frout ly
folum tenetur aduerhicditer^

Occam vbi fupra caf.%.

Vldctur quod non , nam Aduerbium cft Ad-
iediuum Verbi:fed Adiecaiuum Verbi No-
men dcterminare non potcft;ergo,&c.Minor pa-
tet , nam Adie(ftiuum Verbi habet modos figni-
fic.-indi,quibus non proportionatur ipfi Nomini.
Et confirmatur ratio , nam Adiediuum Jslomi-
nis Vcrbum detcrminarc non potcft ; crgo Ad-
iediuum Vcrbi Nomen determinare non potcft.

ArgHfKint*
pro p»rte ne-
g»tiH».

Item,Aduerbium circa idem ponit fuum figni-
ficatum, & modum fignificandi. Sed fuos modos
fignificandi foliim ponit circa Verbum ; crgo fo-
liam Vcrbum determinabit. quare, &c.

Q^iESTIO XXXIII.

Vtrum fit diSiinguendtis fecundum com-
fofitionemy f^ diuifionem,froutly(o-
lum nominaliter tenetur^

Vldctur qu6d non,nam,vt fuprk,Adie£tiuum
Nominis Verbum determinare non poreft.
Ad oppofitum ^ haec eft diftinguenda , Omnis
homo eft vntu foltu homo , fecundiim compofitio-
ncm, & diuifionem.

Ad primam quaiftionem, & fccundam, diccn-
dum , qu6d ifta , ^iuod vmmfolum , &c. eft diftin-
guenda fecundiim compofitionem , & diuifio-
nem, prout ly/dlum tenetur Aduerbialiter , non
autem prout Nominaliter tenctur. Ratio primi
eft, nam Aducrbium, licct fit Adiediuum Vcrbi,
non tamen habet niodos fignificandi fpcciales,
quibus ipfi foli Verbo proportiohatur. Vndc
quia habet modos fignificandi gencialcs , ideo
detcrminarc potcft Participium,& Pronoracn,&
ipfum Nomcn. Qupd determinet ipfum Nomen
patet. Nam talis oratio admittitur, Ifte mediocri-
perbontUy benecurrit. Qu6d dcterminet Partici-
pium.patet.Nam benc dicitut, Ifiefortiterpugnans,
vlncit. Proptcrea lyfilum , poteft determinare ly
poteft, & tunc cft fenfus compofiius falfus,& tunc
fignificatur quod illud , quod poteft ferre vnura,
ita quod non aliud , ferre potcft plura. Si autep
lyfilum determinet ly vnum,f\c eft fcnfus diuifus
verus , & runc fignificatur , qu6d illud quod po-
teft ferre vnum ens , & nulli aflbciatum , potcft
ferre plura,& hoc verii eftdiuifiuc.Vnde paralo-r
gifmus potcftfic formari.Quod vnumfolura po-
teft ferrc , plura potcft ferre ; fed quod vnum fo-
lum poteft ferre, nonpoteft plura ferre ; ergo
quod potcft plura ferre, non poteft plura ferre.
Maior & minor eft diftinguenda , fed maior eft
vera in fenfu diuifionis, & minor cft vcra in fen-
fu compofitionis.

Secundum acceptum patet, fcilicet, qu6d fi ly
filum teneatur Nominalitcr , non eft diftinguen-
da fecundum compofitionem,& diuifioneni,nam
Adieftiuum Norainis habet modos fignificandi
fpeciales , quibus fuo Subftantiuo proportiona-
tiir, puta nufnerum, cafitm , & gentu ; fed pcr rales
modos fignificandi ipfum Adiediuum Nominis
Verbo non proportionatur , propter quod acce-
pto lyfilum Nominalitcr , propofitio eft diftin-
gueda fecundijm arquiuocationem , ex eo qu6d
ly filum poteft tcncri categorematicc, vcl fynca-
tegorcmaticc : fi categorematicc , fic poteft efle
vcra,quia tunc fignificatur , qu6d illud quod po-
«cft ferre vnum non aflociatum alteri, poteft fer-
rc plura. Nam ficlyfilum fignificat quandam
folitudinem , fcd fi teneatur fyncategorematicc,
tunc fignificat praccifam acccptionem illius cui
adiungitur. Sed hoc potcft cfle dupliciter , vel
abfolutc , vt , Socrates eft vntu filtu homo , vel in
comparationc ad aftum , vt, SoUu Socrates currit.
Sed fiue fic , fiue fic , fyncategoreraatice tenetur,
& eft propofitio falfa.

Ad priraum argumentura diccndum , qu6d
Aducrbium eft Adiediuum Verbi , & aliarum

partium.

I.

Ctnelufio ai

•vtram^e
qutfiionem.

Rttio CQflit-
fionit quo 4t4
t..fitrtem.

1.

Adi.prine.
quaft. frtee-
dtntit.

Qusftio XXXIV.

255

3-

Adl. qutft.

frtftntit , »d
offffitMm.

I.

jii^tttfHntM
fr* fmrtt mf-
(tnoMtiuM.

partiiim, vnie eft proprium Vcrbo , Ced non foli
vcrbo, ficut Prifcianus dicit , qu6d Ablatiuus ca-
fus cft proprius cafus paffiuorum , & Accufati-
uus proprius a(Stiuorum, & tamcn cum aliis vcr-
bis conftrui poirunr.

Adconfirmationcm dico.qu^d non eft fimile,
vt didum cft. nam Adieftiuum Nominis habct
modos fignificandi fpeciales quibus fuo fubftan-
tiuo folum proportionatur. Scd Aduerbium ha-
bet modos fignificandi generales , & ideo non
cft fimile , & per idem patet ad vltimum primi
quaeftionis.

Ad illud fecundae quacftionis in oppofitum.di-
cendum eft quod ittzyOmnif homo fji vnwfiltu ho~
mo,c(t diftingucnda fecundum acquiuocationem.

Circa tamen modos intelligenduni cft , qn6d
tot funt modi fecundum compofitionem , & di-
uifionem , quot modis componcre contingir,
quac nata funtcomponi , & illa ad inuicem diui-
dere, refultante diuerfitate fcntentis. Sed ad vi-
dendum qux nata funt componi , inteHigcn-
dum eft , quod Prifcianus dicit , in maiori volu-
mine, quod omnis determinatio, & omnia Ad-
ie(ftiuaNominalitcr,vel Aducrbialiter defignara,
pratponuntur aptius fuis fybftantiuis , vt , fortit
Jmperator fortiter pugnat, 8c ratio poteft circ, nam
Adiedliua dc fe quafi infinita funt , & idco per
fua Subftantiuadetcrminantur. Dicit etiam Pri-
fcianus , quod licet omnia poftponerc, exceptis
monofyllabis , vt nnncy tanc , & huiufmodi , fcd
hic vidctur cllc diccndum , quod quando dctcr-
minatio componitur cum dcterminabili fubfe-
quenti , tunc dicitur oratio compofita ; & cjuan-
do ab codem rcmouetur , dicitur diuifa : fed huic
modo dicendi rcpugnat iftc paralogifmus , Ex
ijHtncjUM^inta virorum centum relicjuit dium AchiUeSy
nam fi pr.Tdidta oratio dicetur compofita, quan-
do ly virorum componitur cum ly Gfuirtcjuaginta,
tunc propofitio cft falfa , cum tamen ille paralo-
gifmus fit paralogifmusdiuifionis , & tuncdici-
tur clfe vera in fenfu compofito, fed tuncdiccn-
dum cft, quod hacc cft \iiexi, C^Hinejuaginta ex cen-
tum virorum, Scc. vel quod paralogifmus illc cft
compofitionis,poniturtameninterparalogifmo3
diuifionis, &c.

Secmdum Accentum nutem in his quidem,
qu£ funt Jine fcriptur/i Diale^tcis , non
efl idoneumfncere orntionem. Infcrtptu-
ris autem (jr poematihus magis , (^c.
Cap.^.primi huius.

Cty^STio XXXIV.
Vtrum accenttufitduxfallactit?

De fallaciaaccencas vide Auer. Ctmmtnt. ine»f. }. frim.
Zltnch. O.Thom. ofHfc. dtfaU/te. eaf. 1 5 . Ioan.de Mag.
hic q.i.Jub.i.Occim e.9. klb.c.yYoni.lib.i.Inftit.c.ii,
Coaivabt.hic q.vnic. Coinplut.»«f«ri in lib.Eltnch.n.7.

Vldctur qu6d fic : nam ficuc fe habet mulci-
plicitas potentialis orationis ad orationcm,
fic fc habet multiplicitas potentialisdidionis ad
diftionem:fed fccundum multiplicitarem potcn-
cialcm orationis accipiuntur duz fallaciz , vc
compofitio , & diuifio , qus funt fpccies diftin-
da: ; crgo, &c. Et confirmatur ratio , quia Ari-
ftotclcs in folucdoorationes fccundum compo-
fitionem , Sc diuifioncm dicit , quod foluendae

funr , co quod aHud fignificac oratib rompofita,
& diuifa : ficut alitcr fignificat nomcn giauircr,
& acutc prolatum , vndc vnam mulciplicicaicin
fcmper alrcri affimilac.

Ad iftam racioncm quidam dicunc , quod non i •
cft fimilc dcpotcntiali mulriplicitatc in diftio-
nc, & oratione, eo quod modi profcrcndi graui-
cer , & acurc , diucrfihcant folum accidrntalitcr
ipfam di(5tionem,fed modi profcrcndi ipfam ora-
tioncm compofitim , vcl diuifim , orationcm cf-
fcntialiter diucrfificant. Sed ilfud non vidctur
vcrum,n.im cadem eft idcntiras,& diucrfitas ora-
cionis compofitac , Sc diuifat , & di(5lionis gr.iui-
ccr, & acute prolatx , quia vtrobique eft idcn-
citas materialis,& diuerfitas fccundum formam:
ficut crgo fit apparcns Elcnchus fccundiim com-
pofitionem , & diuifioncm , eo quod oratio eft
diftercns , fic fir fccundum acccntum , co qu6d
non eft idcm tcrminus grauitcr , & acutc prola-
cus : Sc pra:rerea de iftadiftcrcntia diftum cft fu-
pra , quod ficut modus proferendi orationcm
ipfam diucrfificar , fic acccntus diuctfificac di-
«flionis potcflatcm.

Ideo dicitur alitcr,qu6d accentus habet nomcn
vnum , compofitio autem , & diuifio non habct
vnum nomen , & idco pcncs compofitioncm , &
diuifionem .iccipiuntur duac fallaciac,& pencs ac-
centum folum vna fallacia.

Sed corjtra , locus Sophifticus corrftituitur in
efle per fuam caufam apparcntiar, & non cxiftcn-
tia:, nam ha-cduo intcgrant locmv. Sophifticum;
vbi crgo eft repcrirc duas caufas apparcti^ fpccie
diftindtas,& duas ciufas non exiftcntiar, latcntcs
fub illis caufis apparcntiie ; ibi ncccllc cft diftin-
gucrc duos locos Sophifticos. Scd acquc cuidcns
ratio apparct, vt diftinguanturduae caufx appa-
rcntix in accentu, ficut in compofitionc, & diui-
fione : nam ficutponitur , quod fimilitudo ora-
tionis compofitaj ad diuifam , fit caufa apparcn-
tia: in compofitionc : fic dicam, quod fimilitudo
didbionis grauircr prolar.-e , ad acuic prolatam,fic
caufa apparcntia: in acccntu graui, & c conucrfo
in acuto.

Et pr.Tterca, ficut prol.itio matcrinlium fiib
fcnfu compofito detcrniinat.i, facit crcdcrc quud
folum hoc vnum fignificcnt , ita prolatio diftio-
nis fub acccntu graui. Si dicatur , quod ncn cft
tanta fimilitudo didtionis grauiicr prolatar , ad
acucam prolaram , ficut orarionis compofitx ad
diuifam. Hoc concedo,quia hoc concludit ,quGd
acccntus non cft ita cfficax locus ad dccipicn-
dum , ficut compofitio, & diuifio.

Propter hacc diccndum cft brcuitcr , quod J.
quantum cft cx potcntiali multiplicitatcdidlio- Ciiiclkft»
nis, potuic Ariftocclcs poncrc duos locos Sophi- ^**»'»*.
fticos iuxta .icccntum , ficut iuxta compofitio-
nem, & diuifioncm. Vcruntamcn quia Ariftotc-
lcs confidcrauit iocos Sophifticos , prout niagis
apti func ad decipicndum. Nam fic tnagis con-
gruanc in finem Sophifticc , & iftc locus non cft
apcus ad decipiendum in his , quz func fine fcri-

titura, vt in his quz func in prolatione,nam pro-
atio manifcftac eius defcdhim. Vnde Ariftocclcs
I . Elenchor. cap. t . dicic , quod ifte locus nmi-
mc dccipic in fcripcuris & pocmatibus , & vc in
fcriptura eft , habct vnam folam caufam appa-
rentiz , quia eafdcm liceras , & fyllabas. Idc6
Aciftocclcs fic confiderans hunc locuni , quia fic
decipic magis , pofuic acccncum folum vnum lo-
cum Sophifticum.

R.icio

2 54 Super libros Elenchorum

4-

JIJ argutne-
ti frincipftle.

ObitSio.

SilHti».

§lUMtU0r/uHt
mdi»e(ttiti.

Ratia ad opponcum concludit,hoc quod con-
ceiTum eft, qu6d quantum cft cx parte potcntia-
lis multiplicitatis didionis r accentus poflent
elle du£ rallaciae. Scd quia Ariftoteles hunc lo-
cum confiderauit prout maxime decipit , 8c hoc
cft in fcripto. Et vt in fcripto eft , folum habet
Tnam caufam apparentiac , ideo fic confidcran-
do non pofuit Accentum , nifi vnum locum. Dc
eius caufa apparentia: dicicur , quod eft vnitas
vocfs incomplexx fecundum matcriam.

Sed contr^. Caufa apparentis dcbet manere
in vcroque fenfu propqfitionis diftinguendx,(cd
fecundum accentum diftinguimus , eo quod ali-
quid poteft cflc didio,vcl oratio ; cum ergo vni-
tas vocis incomplexat non maneat in oratione,
non poteft elle caufa apparentiac inaccentu.

Propter ha:c dicendum eft , qu6d vnitas vocis
fecundummateriam , prout communiseft voci
complexae , & incomplexs, eft caufa apparentiae
in accentu.

Circa modos intclligendum eft , qu6d yiu-
tuor/km moeU accenttu. Primus eft in hoc , quod
aliquadidiio pdteft legi graui accentu , velacu-
10. Secundus eft , eo qu6d aliqua di^tio poteft
legi correpto accentu , vel produdlo. Tertius
eft , quod aliqua di6tio poteft proferri cum afpi-
ratione , vel fine. luxta quem modum fic para-
logizatur. G^kejuid hamatttr , hamo captnm efi:ifte
homo hamatur ; ergo ifle homo hamo capttu eft. Nec
oportet dicere, quod ly H fit litera , quia tunc
non manerent eadem matecialia. Quartus mo-
dus eft ex eo , qu6d aliquid poteft proferrl fub
vno accentu,vel pluribus,vt wrt«*.

i I ■ ■

^ujt autem fecuditm figuram di£fienisfunt,
accidunt quando non idem interjfretatur,
fimiliter vt mafculinum,fcemininum,&c.
Cap.i.primi huius.

Q^v^sTio XXXV.

Vtrumfigura diSlionis oferetur aliquam
muUiplicitatem^

pe fallacia (igarae di£tioais Tidc Occam ^. to. Auerroem
& .luchorcs alios citatos qutjl.pr*e*denti.ltem comma-
nicer SummulHlas.

g, "T Tldetur quod non , nam fecimdiim Com-
Argument» V mentatorcm Alexandrum , figura didionis
fro p»rtine- operatur phantafticam multiplicitatem , id eft,
multiplicitatem apparentem. Sed quod tantum
apparec multiplicitas, non eft multiplicitas;cum
ergo figura didlionis operetur phantafticam , id
eft , appirentcm multiplicitatem , in illa nulla
^rit multiplicitas.

Fortc aliquis diccret , quod ratio concludit,
quod figura didionis non operatur vcram mul-
tipli.citatem , operatur tamen apparentcm mul-
tiplicitatem. Contra hoc.Si figura didionis opc-
retur tantum apparentem iTmltipIicitatem ; ficut
crgo in loco operante veram multiplicitatem,
neceftc eft eandem orationem, vel idem nomen
plura fignificarc , fic necefte cft in apparenti
multiplicitate, quod aliqua di^lio, vel oratio ap-
pareac plura fignificare.

Scd fi fic arguitur : Homo eft ftecies , Socrata
eft homo ; ergo , &c. hic , nec nomcn , nec ora-
tio apparec plura fignificare. Sed fortc dicetur
ad h.mc rationem, quod licct nuUa oratio fit hic

'tuiiu.

multiplex, nec etiam nomen, eft tamen hic mul>
tiplicitas latens ex coUatione vnius diiSbionis ad
aliam. Nam licct hxc didtio homo , non fignifi-
cetplurain ifta oratione , Homo eftjpecies , nec
etiam in ifta , Socrates eft hotno , comparando ta-
men hunc tcrminum ad fe ipfum prout accipitur
in vnapropofitione, & in alia, videtur fignifi-
care ^uale eptid , & hoc ali^Mid , ciim tamcn lolum
fignificet ^uale ^d.

Sed contr<i , per Ariftotelem ,Loci in dictio-
ne peccant contra contradiftionem , fed loci ex-
tradidionem peccant contra fyllogifmum.Tunc
arguo fic : Vbicunque eft apparens contradidHo,
necclTc eft idem nomen , vcl eandem orationem
plura fignificare : fi ergo figura di^onis peccec
contra contradidkionem , necefTe eft idcm no-
mcn,vel eandem orationem plura fignificare;eius
crgo multiplicitas non confiftit in collacione
vnius termini ad alium.Maior rationis patet,nam
vbi eft apparens contradidio , ncceflc eft vtram-
que parrem contradidionis efle veram, & necef-
fc eft qu6d vterque conceptus fignificetur.

Item , ad multiplicitatem , refpondendum eft
perdiftinftionem , fedad figuram didbionis non
eft refpondendum per diftindionem ; crgo , &c.
Minor patet per Ariftotelem in z. huius cap. j.
Dicitenim, quodpalam eft quomodo foluendx
funt orationes , quae funt fccundijm figuram di-
^bionis , co quod habemus genera Praedicamcn-
torumdiftinda.

Icem , fi figura didlionis confifterct in colla-
tione vnius termini ad alium , fequcretnr , quod
figura didionis peccarct immediatc concra Syl-
logifmum.ficuc fallacia Accidencis.

Ad oppoficumeft Ariftorclcs, qui dicit , quod ^"S*"*"»*»
aequiuocatio & Amphibologia , & figura didio- H^I-**''
nis peccant fccundiim duplcx : fed vbi eft dupli-
citas, ibi eft multiplicitas ; ergo in figura didio-
nis aliqua eft multiplicitas.

Item , omnes locr in di(^ione fiunt ex hoc,
quod eifdem nominibus , & orationibus non
idem figmficamus ; fed figura didbionis eft locus
in didione ; ergo, &c.

CtViESTIO XXXVI.

Vtrumflgura diSlionti operetur veram
multiflicitatem ?

QV6d fic videtur. nam quod vcrc impcdit i.
formam Syllogifticam ; veram operatur Argumenta
multiplicitatem ; fed figura diftionis eft huiuf- f^» f.»^f* «/-
modi : namomnes loci in didione , & extra di- J»"»*"***
<5tionem peccant co quod funt immodificati.Ma-
ior patet, nam fi non eflet veramultiplicitas,me-
dium verc poflec vnire cxcrcma.

Ad oppoficum Alexander i . Elench. cap.4.di-
cit, quod figura didionis operatur phantafticam
multiplicitatcm, id eft,apparentem.

Item.vbicunque eft vcra multiplicitas, neceflc
eft idcm nomen, vel eandem orationem plura fi-
gnificare : fed in figura didionis,nec nomen, nec
oratio plurafignincat.

Ad primam quacftionem dicendum, quod om- *•
nes confentiunt in hoc , quod figura didionis Conclufto *d
aliquammultiplicitatemoperatur, proptcrhoc, f,'^f'^''^**
quod in omni loco Sophiftico in didlione , fi-
gnificamus non idem eifdem nominibns , vel
ofationibus. Vnde fub cifdem vocibus in omni

loco

Qusftio XXXVII. 255

5-

Prims tpi-
ni» eircaf.
fr*fnttm.

Vnu iieitur

tmdtiflicitn.

4-

Sitund* tfi-

Opint» DfS.

4d Lpriiu.

Ai Mrptme-
tum in tfpe-
fitum.

loco in didione > efl aliqua latcnda plurium , &
hoc cdy locum aliquam opcrari mulciplicitatcm.

Sed circaquzftionem lccundam , dicunt qui-
dam , quod Hgura didionis veram operatur mul-
tiplicitatem , & hoc quia differentia eft intcr
multitudinem , & muhiplicitatcm : nam multitit-
Jo importat abfolute pluralicatem ; natUipUcitM
autcm fupri pluralitatcm addit vnitatem. Vndc
multiph'citas cft phca muUorum fub vno. Scd
vnum dicitur muItipUciter , ficut & cns ; vnum
enim in Sublbntia dicitur identitas ; in Quantr-
tate zqimhtas, in QuaUtate fimilitudo. Inngura
didionis cft vnitas , quz cft fimiUtudo ; vidctur
ergo, qu6d vcram mukiphcitatcm opcrctur.

Ahj dicunt , quod non opcratur veram muhi-
phcitatem , fed fblum mulTiphcitatcraapparen-
tem , pro co quod in vcra muhiph'citare neccftc
eft idem nomcn, vcl orationem plura fignificare.
Sed in figura diftionis , nec nomcn , ncc oratio
plura fignificat,hoc patct difcurrcndo pcr omncs
modos. Nam fi fic arguitur , Aiu/cay (*r fi^mntt
fmilitcr termitiantttr in A\ & ma[c% efl fcenuninige-
rieru ; crgo & fcamna , Mufca non confignificat
duo , fcilicct , mafculinum , & &£mininum. Si-
mihtcr fi dicatur , Homo eftfpecies , Socrates eft ho-
mo ; crgo , &c. homo non fignificat qualc quid , &
hocahquid.

Vtraque iftarum opiaionum cftprobabih's:vc-
rumtamen dici poteft,qu6d figura didionis opc-
ratur muhiphcitatem , non lamen ita veram
ficut ahj loci in didtione : nam in muhiplicitate
vnitas eft formalc ; fcd in figura didionis non
eft vnitas vocis fccundum fubftantiamjfcd folum
vocis fecundum fimilitudinem , propter quod
ifte locus opcratur multiphcitatcm , illa tamen
multiphcitas cft fccnndaria, rcfpeftu iliins mul-
ciplicitatis , vbi eft vnitas vocis fecundum fub-
ftanciam.

Ad primara rationem diccndum , qu6d in fi-
guradi<fbionis eftapparcns muItiplicitas,non ta-
men eft fic apparens , quod fit fine cxiftcntia,fed
ideo dicitur apparens , quia prouenit ex fimili-
tudine di6tionis ad didionem : fcd fimilitudo
dicitur phamafma rei , ide6 illa multiphcitas ab
Alexandro vocatut multiplicitas phancaftica.

Ad illud in oppoficum cum dicitur , qu6d fi-
gura didionis peccac concra contradidioncm,
dici potcft , quod non cft verum : & ciim dici-
tur , quod omnes loci in di£bione pcccant con-
tra contradi(SHoncm , diccndum quod verum eft
pro maiori partc locorum in diftionc.Nam Ari-
ftoceles ftacim fubdit , quod loci cxcra didio-
nem pcccant contra Syllogifmum , tamen dicit
quod fallacia fecundum ejuidy & fimplicitcr du-
cit in ignorantiam Elenchi , co quod noncft af-
firmatio,& negaiio de eodem.

Quod figura di Aionis non pcccct contra con-
tradi<ftioncm,poceft probari , nam quaclibet pro-
poficio in fc vna cft ; crgo vnara potcft haDcre
negationem. Ei vbi affirmatio , & ncgatio eft
vna , & ciufdcm , non contingit vtramquc par-
tcm concradidionis cflc fimul veram , quod ta-
men rcquiritur in locopeccantc contra contra-
difKoncm. Suftinendo tamcn qu6d figura di-
dionis pcccet contra contradiAionem , dici po-
teft , qu6d in figura didionis eft pcccatum in
contradiftione , eo qu6d non vcrc infcrtur con-
tradidoria prxconcefta a rcfpondente. Propofi-
to enim fub interrogatione , Tuta/he elat ali/ptu
^odnonbabet f hac autcm ncgata a rcfpondcntc.

opponens arguit fophiftic^ , Dat vmmfolum eU-
narium , dr uon hatet vmtm foium tUnarium ; err»
Jat ^d non h^tt. Hic non infcrturcontradi-
doria prarconce(fi , nam h«c conclufio bcnc fe-
queraur ; «y» dat qued mm hahet. Alia tamen
conclufio non fcquitur , nifi propter fimifitudi-
ncm quam habet ad hanc , Alitjuu dat ^uodnm
hahet. Ifta autem apparcns contradidlio accidit
proptcr fimilitudinera in didione , fed illud non
fufncit , nam fi hoc fufficeret , tunc omnes loci
in didione , & extra , & Accidens dc quo mmia
vidctur , pcccarct contracontradidioncra , quia
per omnem locum Sophifticum potcft conclu-
di oppofitum praeconcefli ^ rcfpondcnte appa-
rcntcr.

Ad alias rationes , patct quid diccndum ex
quzftione.

C^y^sTio XXXVII.

Vtrumfigura diSiionufit locM tn
diSiione .<*

Vldetur quod non , nam omnis locus in di- i.
dlionc , fit eo quod eifdem nominibus , vd jltptiimua
orationibus non idem fignificamus. Sed fi fic ar- prtfmtt m>
guacur » Mufa , & poeta fimiliter terminantur^ & /«'"<«.
Mufa eft fieminiai^eneris ; ergo &poeta. Hic ncc
diftio , nec oratio plura fignificat, ncc configni»
ficat. Ifte igitur locus non accidit , eo qu6d eif-
dcm nominibusjvcl orationibos non idera figni-
ficaraus .

Icera , ille non dicitur locus in di£lione,ctuus
apparcntias principiura fumitur k partc rei : fed
principium apparcntix figur« didionis fumitur
a partc rei ; ergo , &c. Maior paret , quia loci in
didione , diftinguuntur ^ locis extra didtionemi
pcr hoc , quod principium apparentia: locorum
in didionc a partc vocis accipitur. Minor patct,
namfi fic areuitur, Gluicqutd heri zndifti , hodie
vides : alhum heri vidifti ; ergo alhum hodie vides.
Hic caufa apparcntia: ncm cft fimilitudo vocis,
nec vnitas , nara alhi ad tjidctjuid, nuUa eft fimili-
tudo. Similiter fi arguitur , Hom* eft ft>ecies , So~
crates eft homoyergo , &c. Socratis ad hominem nul-
la eft fimilitudo ex partc vocis.

Oppofitum patct per Ariftotelcra i.Elcnch.c.2.
qui ponit fcx locos in didione , cuius numerum
probat indu(5tiue, & fyllogiftic^.

Ad quzftioncm dicendum , qu6d fallacia fi- t .
guraj di^ionis cft locus in di^ione. Ec hoc pa- Ctnelu/!»
tet per raciones. Vna eft , quia ifte locus magis ^*^*"**
fit in confiderando cum alio , quim cum fcipio,
fed curaalio confideracio fit per fermouem. Alia
ratio, quia ifte locus fit cx fimilitudine,& fimili-
tudo cft in didione.

Circa taraen cius caufam apparcntiz , & circa
eius modos funt diuerfc opiniones. Nara qui-
dara dicunt , quod aliqui modi iftius fallaciz ac-
cipiuntut realiter, & tamen locus cft in di(fbio-
nc. Nara ad di^ioncm tria rcquiruntur , fcilicet
rcs fignificata, modus fignificandi , & modus
profercndi. Pencs ifta tria accipiuntur trcs rao-
di figurz didtionis.

Primus modus cft , qu6d proptcr vnitatem rei
fignificat« interpretamut vnitatem in modis fi-
gnificandi , iuxta qucm modum fic fit paratogiC
mus, Omnit fiihftamia eftcolorata:lapiseftfiibftantitii
ergo lapii eft colorttta^ propter vnitatcm rci intcr

fubfton

Trima tfl.
mii.

256 Super libros Elenchorum

fubftantiam , & lapidcm , arguimus vnitatcm in
modis fignificandi.

Secundus modus accipitur , quando propter
vnitatem modorum fignificandi arguimus vnita-
tem rei fignificatac , vt Gimcijuid heri vidifii , hodie
vides, album heri vidifii ; ergo, &c. Nam Piaedica-
mcnta habent modos fignificandi concrctiuc fi-
miles, proptcr quod vnum dc alio poteft concre-
tiue praedicari.

Tertius modus eft , quando proptcr vnitatcm

modi profcrcndi , interpretamur vnitatcm rei fi-

gnificat^ , vcl madi fignificandi, •vt/ecare,8cvi-

aere fimiliter terminantur , & ficare fignificat

adtionem ; ergo &c videre. Et licct aliqui modi

iftius fallacis accipiantur realiter, tamcnlocus

in didtione eft , nam principium apparcntiae ex

* parte vocis eft : nam ad vocem pertinent tcrmi-

natio,& ipfa concrctio.Sed concretio eft duplex.

Vna qua vtimur in praedicationibus cftentiali-

biu:alia qua vtimur in pracdicationibus acciden-

talibus. Pencs primam concretioncm accipitur

prinuismodus figurae didionis ,pcnes fecundam

fecundus:fed penes terminationem didionis ac-

cipitur tertius modus ;" quia crgo concretio cft

ex parte vocis , ideo figura dictionis eftlocus in

didione.

j, Scd contra iftam pofitionem poteft argui mul-

frim» «*»'• tipliciccr. Nam ille Iocus,cuius principium mo-

a» to»y» tiuum ex parte rei accipitur , eft locus extra di-

frtdiH^ 'P'' (Stionem : fi igitur principium motiuum figurx

ntntm. didionis ex parte rei accipitur , fequitur quod

figura didionis fit locus extra didbioncm. Maior

patet per diftindlionem locorum in didione , &

cxtra didlionem. Quod autem h^c pofitio po-

nat, quod principium apparcntiae figurs didio-

nis fit cx parre rei , hoc patet , nam cijm fic di-

citur , Omnis fubjiantia efl alha, lapis efl/iibflantia ;

ergo, 8cc. Dicitur , quod propter vnitatcm rei la-

pidis ad fubftantiara , intcrpretamur roodos fi-

gnificandi cfle eofdem.

StcHni» #i- Item , in omnibus modis vnius loci , vna de-

iiSie. bet efle caufa apparcntiae indiuifa fecundum fpe-

ciem ; cum crgo in tcrtio modo , fimilitudo vo-

cis ad VDCcm fit caufa apparentiae figurae didio-

nis , in alio modo eiufdem loci vnitas rei non

poteft cfte caufa apparcntia:. Quod autem con-

uenientia in modo fignificandi concretiuc non

fic caufa apparentiae didionis , probatio , nam

illud quod cadit cx parte non cxiftcntiae in ali-

quo loco Sophiftico , non poteft caderc ex partc

apparcntix eiufdem loci. Sed modus fignifican-

di concretiue cadit ex partc non cxiftciitiai in fi-

gura didionis ; ergo non poteft efle caufa appa^

fc-ntiae in fecundo modo. Maior patct indudi-

UC" , & ratione. Induftiue , nam in squiuocatio-

ne diuerfitas fignificati , quac eft caufa non exi-

ftcntiae, non cadit ex parte apparentiac. Similir

ter rationc , locus Sophifticus integratur cx cau-

fa apparentia», & non exiftentiae, vt compofitum

ex matcria , & forma. Sed illud quod cft ex par-

te matcrix , non potcft cadcre cx partc formjc,

nec c conucrfo. Qu6d modus fignificandi cadat

fx parre non cxiftcntiae, patetper Ariftotelcmin

z.huius.

TtrtiaokieU. Item , caufa apparcntis gcneralis dcbct cfle

eiufdcm natura: cum caufa apparcntiae fpeciali,

fedcaufa generalis omnium locorum in didio-

ne, quae cft vniras vocis, non eft eiufdcm naturae

cum c.iufa apparcntiae , quae accipitur cx parte

rci;crgo,&c. Airumptum patct, nam caufa appa-

rentiae locorum in didlionc debet cflc obiedum
vircutis fenfitiuas , vt auditus , fed vnitas rei non
eft obiedum fenfitiua: virtutis vt auditus,fed vni-
tas vocis ; ergo, &c.

Item,fi caufa apparentiae in figura di6tionis,ex 4*
parte rci acciperetur , magis dccipcremur pcr fe, S?«'''«wi*-
qukm cum alio per figuram didionis. Si dicatur,
ad figuram didfcionis non cxigitur quod cius cau-
fa apparentiac accipiatur ^ parte vocis : vndc di-
citur figura dictionis non vocis. Nunc autcm ad
didtionem tria requiruntut , fcilicct vox, fignifi-
catum, & raodus fignificandi, ex parte cuiuflibct
iftorum accidit deceptio figurx didtionis , eft ta-
mcn res aliter, & aliter caufa apparentiac in figu-
ra didionis, & in locis cxtra didtioncm. In locis
cxtra didtioncm accidit dcceptio clx partc rci ab-
folutc confidcratae. In figura di6tionis , accidic
deceptio cxparterei per voccm fignificatac.

Ifta rcfponfio fufficientcr non diftinguit intcr
locos in didtionc , & extra didtioncm. In locis
cxtra di(5tionem vidcmus , quod ex partc rei ab-
folute confidcratac non accidit dcceptio,quia hacc
eft fecundum quid, & fimplicitcr , Homo rwrtutu,
ergo hoTM. Si tamcn hoc nomen cadauer, impona-
tur ad fignificandum hoc totum , hemo mortuus;&c
diceretur, Cadauer efl hic intus, ergo homo efl htc in-
tus, non eft fccundiiin quid, & finspliciter,dcficit
enim apparcntia : crgo in locis cxtra di6tionem
non cadit deccptio ex parte rci abfolutc confidc-
ratJE. Similitcr in fallacia fecundiim plures in-
terrogationes, propofirio^/«r«nonapparet vna
proptcr vnitacem rci. Vt fi diccretur , Eflnecoe-
lum, teira, aut mare ? Inter ifta intcrrogata non eft:.
aliqua conuenientia , nifi vt cadunt fub vno mo-
do interrogandi.Modus autcminterrogandi per-
tinet ad ipfam voccm. Ideo dicendum eft , quod
fi caufa apparentiac accipitur ^ parte rei fiue ab-
folute confidcrat«,fiuc vt pcr vocem fignificatur,
fempcr cft fallacia extra didlionem.

Ideo diccndum cft , quod figura didionis cft T»
locus in diftionc , quia caufa iiiac apparcntiac ac- P?"^' ^'^-
cipitur ^ fimili figuratione vocis ad vocem.

Si deceptio proueniat ex fimili figuratione vo-
cis ad vocem , cft primus modus , & cft quando
interprctamur cadem efle , fiue genera , fiue ca-
fus , vt hic , Secitre , & videre fimiliter terminan-
tur, &c. Sccundus modus prouenit cx fimili fi-
guratione didtionis diuerfimodc confiderat» : vt
vnum fignificat , & aliud conccrnit : vt G^icquid
heri, &c. Tertius modus proucnit ex fimilifi-
guratione didtionis , vt vnum fignificat , & aliud
appcllat : vt hic, Hemo efl jpecies, &c. Similis cr-
go figuratio cft caufa apparentia; in figura di-
«Stionis.

Ad primum argumentum,concedo maiorem: Adi.fritui.
ad minorem dicendum , quod eft falfa ; quia in ^*^*
figura didionis fignificamus non idcm eifdem
nominibus.

Ad fecundum dicitur , quod albcdo dupliciter Ad %.
confiderarur , fcilicct , vt fubi*<5tum conccmit,
vcl vt qualitatem fignificat , nunc autcm ifta fi-
militudo albi r^ua vnum fignificat vc qualita-
tcm , & aliud concernit , vt lubiedum , eft cau-
fa apparcntiae in ifto paralogifmo , Giuicquid vt-
difli,8cc.

Ad illud de homine eodem modo refpon-
dctur.

Qusftio XXXVIII. XXXIX.&XL. 257

Q^^STio XXXVIII.

VtrHm tfie paralogi/musy Mufa & Pocta
fimilitcr tcrminantur in A,& Mu-
fa cft foeminini gcncris j crgo &
VociZy&ccdebeaf ficformari

j^ •^ V6d fic videtur. Nam Aridoteles 1. huius,

ArgMmtnt* V^^cap.j. fic format quendam paralogifmum,

fro fmrtt «/- Vt.viiert,&fecarefimliter terminantur,ficarejigni'

firmMtiu*, (J- fictif agere:erge dr videre.

ii*j[4ttMM, ^^ oppofitum paralogifmus dcbet apparere

fyllogifmus^fcd hic non eft apparcntia formx (yl-
logifticx;crgo,&c.

Item , arguens fophifttcc non debetexprimcre
illam falfam maximam , fecundura quam arguit.
Nam arguens fecundi^m locum zquiuocacionis,
non debet iftam falfam maximam exprimcre,fci-
licet , C^uid vni nemini felim correjpondeat vnumfi-
gnificatum ; fed haec eft falfa maxima , fccundiim
quam argnitur iuxta primum modum figurx;Di-
6liones qu^ fimiliter terminantur,habent eofxiem
modosfignificandi; iftamergo non debet expri-
mere.

Item , fi Sophifta iftam maximam exprimercr,
DiEliones <jua fimiliter terminantttr habent eofdem
modoifigntficandi: Mufa , Sc Poetafimiliterterminan-
tHr;erge,S<cx\inc faceret Syllogifmum peccantem
in matcria,& non in forma.
2,_ Ad qusftionem dicendum, quod duplex eft

Contlufit. modus formandi fyllogifmos iuxtaprimummo-
dum. Et vterque conucnicns eft. Primus mcfdus
eft,quem Ariftotelem videtur innuerein z.huius.
Arguit enim fic , fidere &ficare fimiliter termina-
tur,fidCecztefignificatagere ; ergo & videre ; fccari
fignificat patiiergo & videri .fid comingit idemfecun-
ditm idem videre, & videri;ergo contingit idem, & fi-
cunditm idem agere &pati. In ifto paralogifmo non
exprimitur illa falfa maxima,fecundum quam ar-
guit , fed eam tacct , & veram proponit , tamen
virtute illius falfa: roaximz arguit. Alius modus
eft formandi paralogifmos fecundum formam
fyllogifticam fic.Quxcunque funt alba,funt plu-
ra,mulier eft aIba;crgo plura. Quia enim /'/«r«,&
alha , fimiliter tcrminantur , & pluracft pluralis
numeri , credit quod alha fit plutalis numeri , fic
diccndo.iWw/irr efi alba.
» . Ad primum argumentum dico,qu6d non opor-

Ai ufriae. tct , quod paralogifmus appareat fyllogifinus in
difpofitione terminorum, fed fufficit quod appa-
reatillatio.

Adx. Ad aliud dicendum, qa6d Sophiftanon expri-

raitillam falfamroaximam , fccundumquara ar-
guit,fed tamen virtuteillius arguit.

Veruntamcn intelligendum eft , quod ciim in
figuradidionis interpretemur , non eadcm efle
eadcm propter figurationcm fimilem vocis. Si-
militcrautcm figutatio poteft eflc exparteprin-
cipij, ficut ex parte finis. j^lbui enim fimiliter fi-
guraturei quod eft alba ex parte ptincipij , ficuc
alha ei quod e^fcamna ex patte finis ; fi ergo mo-
ueamur aliqua efle eadem quz non funt, propter
fimilem vocis figurationem , fiue hoc proucniat
expartetetmini, fiueexparteptincipij , feroper
£gura didlionis crit.

Scoti eper. Tom, 7.

Q^^STio XXXIX.

Vtrum cotnmutatio 'vnitu Pradicamenti
in aliud caufet figuram diSIionis ?

Vldctur quod non.Nam fcquitur,S*fr<i/«^rr-
ciuit Platonem ; ergo Plaropercutitura Stcrate.
hic tamen mutatut adio in pafiiionem.

Item fequitur , Quantum efi;ergofiJ>fiantiaefi,Sc
fenuitau^UfdeefiiergotjuaMumeft. Hic laBien c6-
mutatur vnum prqdicamentum in aIiud;crgo,5i^c.

Item fequitur , Quic/juid heri vidifii ,hodie vides:
tdbedinem heri vidifii;eigo,8cc.hxc tamen cft com-
mutatio,&:c.

Ad oppoficum Ariftotcles dicit quod figura
didioniseft, quando nos interprctamur quale»
quantum,vel facicns,patiens.

Ad quaeftionem dicendum , qn^d commntare
rem vnius prxdicamcnti in rcm alterius acce-
ptara fub diucrfo modo prxdicandi , caufat figu-
ram didlionis, tamcn commutare rcm vniiis prz-
dicamenti in rcm alterius fubcodemraodoprx-
dicandi,forcc non caufat figuram diftionis.

Vcruntamcn intelligendum eft,qu6d aliud eft
commutate rem vnius prjEdicamcnti in rcm alte-
rius , & rem vnins prxdicamenti fcqui ad rem al-
terius:tunc enim commutatur res vnius prxdica-
menti in rem alterius,quando rcs vnius accipitur
ac fi efletalterius , 8c hoc propter atiquam fimi-
lera vocis figurationem, & hoc vult Ariftoteles.
Dicit enim quod figuta didtionis cft , quando in-
terprctatur quale.cfle quid , vel facicns , efli? pa-
tiens ; fcd proptcr hoc , quod rcs vnlus prxdica-
mcnti fcquitur ad res altcrius , non accipitur rcs
vnius pra.dicamcmi,ac fi eflct rcs altcrius,fcd ac-
cipiturvt diuerfa.quando enim ficdicitur,Socm-
tes pcrcutic Platoncm : ergo Plato pcrcutitur a
Socrate , non accipitur hic agere ac fi eflct pati.
Significaturcnim qnodad adionemalicnius,vc
agcntis.fcquitur paflio altcrius,vt paticntis.

Per hqc patet ad duo argumcnta prima Ibi enim
non accipitur res vnius prxdicainenci , ac fi eflct
rcs alterius.fcd dcnocacur,quod ad rem vnius pr^-
dicamcnri fcquicur rcs alceiius prxdicamenci.

Ad tertium dico.quod ly, tjuiccptid, non diftri-
buit foliim pro his qux funt in genere fubftantiar,
imm6 abfolucc diftribuit pro his qiix dicunt
quid , fcd in qnolibet genere conuenirreperire
quid,&res cuiuflibetprxdicamenti,vcdicitquid,
fub hoc quod dico , tjuictptid, poceftaccipi , vn-
de fi ly , quicqiud , folum diftribucret pro his,qux
funt in genere fubftantix : forti hic eiret figura
di£lionis,quicquid heri vidifti,hodie vides,&c.

Ad argumencum in oppoficum diccndum,qu6d
tcxtus habet intelligi quandb les vniuspridica-
menti fub vno modo acccpta,commutatuf in rcm
altetius ptxdicamentiacccptam alio modo.

Qj/ iE S T I o X L.

Vtrum commutare rem <-uni(u prtedica-
mentifitb '-uno modo acceptam , in rem
eiufdem generu , <-uel alteriM fub alio
modo acceptam^fit fufficiens caufa exi-
fientittfigura diSlionu ?

Argumirita
fre pnrli m-
l»:iua.

t.

Conelufit
Dtcitrit.

A.ft. &t.
frintlfaU».

Adi,

AJ mrgmmf.
tum m ifft-
fitutn.

1,

V

Idetur qu6dnon. nam pofiticaus4,ponitur Argttmtmta
cStQtK&iieA alicubi cft coininucati6,vbi non /'*/•"' *«-

cft

Xtitna.

2 5 8 Super libros Elenchorum i

Okiflih-

Solutio.

Qbitiii».

Solutit,

OhieSit.

cft figura didlionisjergo, &c. Probatio alTumpti,
nam lequitur, 6^iV^«»<rf CHrrit moueturtalbum curriti
trgoy icc. Oppofitura conclufionis non potcftfta-
re cutn prxmiifis.Iftaenininon ftant fimuUqudd
nullum album moueatur , & quod album fit ali-
quid quod currat,& quicquidcurrit,moueatur,

Similiter hic eftbonus Syllogifinus,0»»«ftf ho-
mo currit, omnii homo alhus efi homo, ergo omnis homo
4lbtu currit.mm cx oppofitoconclufionis cum mi-
norc , infertur oppofiium maioris fic : Non ornnu
hemo allfni currit, omnis homo aWm efi home;ergo non
omnis homo currit.

Hicdicitur, quod ex oppofito conclufionis
pum minore non fufficit inferre oppofitum ma-
ioris.fed ctiam oportet qu6d cx oppofito conclu-
iionis cum miiore inferatur oppofitum minoris;
nam duae pracmiflTa: fe habent in tacione Antece-
dentis.refpcdu conclufionis. Si autem accipitur
oppofitum conclufionis cum maiore , erit idem
defedus.qui fuit in priori Syllogifmo.fic arguen-
do , Omnif homo currit, non omnis hamo albtu currit:
trgo non omnis homo albui efi homo. Hic eft idem dc-
fe6kiis,crgo,&c.

Sedcontra, quandocunque ex oppofito con-
clufionis cum altera pra^miftarum , infertur op-
pofitum alterius prjEmiflTae , neceftc eft vtrunque
fyllogifmum effe bonum : cum ergo exoppofito
eonclufionis cum maiorc inferatur oppofitum
minoris , ncceffe eft illum fyilogifmum efle bo-
num.Probatioairurapti.QuandocHnqaealterfyi-
logifmorum probantium eft bonus , necclle eft,
quod ex oppofito conciufionis cum vtraque pras-
jnifTarum poflit inferri oppofitum vtriufque prar-
rniftajjhoc cnim conccditur,& probaturperhanc
tegu\3Lm;Gluando ad antecedens/etjtiitur confeijueTJS,ex
oppo/ito cenfeijHentii fe(juitur oppefitum anteceJitntii;
(c^i altcr fyllogifmorum probantium primum fyl-
logifmum, eft fyllogifmus bonus^necefte eft ergo
quod vterque fyliogifmus fit bonus.

Idco dicitur aliter.quod hic non eft figuras di-
ftionis fa\\zc\A,0mni4 homo currifyhomo albus efiho-
mo. ergo homo albus currlt. Nam hoc quod dico,
om»if,ve\ ^mcquid , diftribuit pro his , qua; dicunt
guidtCcd tamen hocfignum ^uic^uid diftribuit
pro hisq«a»dicunt ^uid ,&c fub ratione^«<W; fed
hDcquoddicoow»«/ir,etfidiftribuatpro his qu^di-
ciint <juid,non taracnfub ratione^wiW.Et idco fub
hoc quod dico,omftit ^ow^^poteft accipi homo alhus.

S^ed contra.Hfc eft figutxi didlionis , Omnis ho-
me.tjui heri cucurrit , hodiecurrit ; homo alhus heri cu-
currit -^ergohodie currit. PrxmiflTac enim pofTunt eftc
vcr2;& conclufio falfa, pofito cafu poflibilijergo
diuerfitas diftribuendi cum ^uic^uid,&c omnu,noxi
facit quod fit fallacia ciim ly <juicquid , & non
cum ly omnis.

Hic dicitur,q»6d defcftus caufatur ex diuerfi-
tate compofitionis fecundum tempus , nam cum
vtroque figno acccpta duplici compofitione eiuf-
dem temporis , argumentum erit bonum , variati
autcm compofitione vttobique deficiet. Nam
diuerfitas compofitionum fecundum tempus,
variat veritatem , & faifitatem , & habitudi-
nem aliquorum terminorum inter fcex identita-
teeorundem in aliquo tertio illatam.

Sed contri , contingit reperire figuram didlio-
nis fine diuerfitate compofitionum , fecundiJm
tcmpora. Namhiceft figma Ai€tion\s yQtuctjuid
auditura Platone,profertur a Socrate ifalfitm auditur
a Platorie ; ergo falfum prcfertur a Socrate. Nam
conclufio eft falfa ptarmiflis exiftcntibus veris.

J-

Conelufii

DcQotit.

pofito qu6d Socrates proferat iftam , Nuttu^ha»
moefiafinus , & quod Plato audiat totum ptaetcc
lignum.

Itcra , cura diuetfitate compofitionum fecun-
dum tempora ftat bonitas fyllogifmi. Nam hoc
argumentum eft bonum , Quicquid heri vidiRi,ho-
dievides-.Socratem heri vidifli;ergo,dcc.Et,Quic^id
heri vidifH,hodievides , albumheri vidifti ; ergo,dcc.
Si dicatur , qu6d non eft fimiie de iftis duobus,
^uicquid heri vidifii,hodie vides. Socratem , &c. &,
jQuicquid heri vidifti hodie vides,album heri vidifii;
ergo,Scc. quiainter fubftantiam , & accidens ca-
dit aliqua implicatio media , qu<c non cadir,
quando fub ^«<V^»(^accipitur aliquid, quod dici-
turquid. Sedcontrk, circa ly Sofr^rfwconuenit
cxprimere eandem impiicationem , & tameti
argumentum eft neceftarium ; diuerfitas crgo
compoiitionis per fe non caufat dcfcAum in ar-
gumento.

Ad oppdfitum , hic eft figura di£l:ionis , Giuod
/criptumefi /cripfit alitjuii;fal/a oratiofcriptaefi;ergo
falfam orationemfcriffit aiiquit. & hic eft commu-
tatioin caufa.

Ad quajftionera dicendum cft , quod commu-
tatiovnius modi prxdicandi , in alium modum
pra:dicandi , eft fufticiens caufa non exiftentix fi-
gura: didionis ; hoc tamen difficile cft viderc
in quibufdam : nam iftam commutationem con-
comitatur diucrfitas compofitionum fecundum
tcmpus , & quando aliquid quod cft caufapet
accidensconiungitur illi , quod eft caufa pcr fe,
difficilecft vidcre , quod eorura fit caofa. Dicit
cnim Ariftoteles in 7. Metaph. conrcxtv34- & Jn-
dc , quod Ci natura circuli non poflit repsriri nifi
in xre:difficileeiTet vidcrevtrijmacs eflet deeius
efTentiajVel nonjfedquianatura circuli potcftre-
periri in alia matetia,quim in xtc , vt in materia
lignea , & cuprca , idco facile eft videre,qudd a:s
non eft de efTcntia circuli. Et fimiliter cfi de ifta
oradone,Glupdfiriptum efi ,fcripfit ejuii, &cc. nam
hic funt duo,quotum vtrunqoe videtur effc cau-
fa figurae diftionis , fcilicet diucrfitas , & com-
mutatio : nam amota diuerfitate compofitionis,
commutationc manente , argumentum app ret;
vt fi ficarguatur , Giuictjuid currit mouetur : athum
cKmVjf^-^o.Similitcr amota commutationc,diucr-
fitate corapofitionis manente , arguraentura ap-
paret necefrarium : vt fi fic arguatut, G^uicquid
heri vidifii , hodie vides : Secratem , &c. vnde neu-
tium pcf fc videtui efTc caufa defed:us,fcd vtrun-
c^ue fimul.

Veruntamen dicendum, qu6d commutatio fo- 4.

lum,per fe eft caufa defeftus, cui tamen quando- Snund» cm-
qucanncftitur diuerfitas compoficionis , fcd ta- '^*/^'*
mcn diuerfitas compofitionis non eft caufa defe-
ftus. Hocpatet cxemplo ,&ratione. Exemplo,
nam hiceft figuta didionis , G^ictjuid auditur k
Platone^rofertur aSocrate ifalfitm auditura Platone;
trgo,Scc. Conciufio cft falfa temanente hypothe-
fi,vr fupri : hic tamcn non cftdiucrfitas^lrorapofi-
tionis fecundum tcmpus. Rationefic ,nam in
quoiibet fyllogifmo ncccffc cft , qu6d vna pto-
pofitio fe iiabeat vt totum , reliqua vt pars deci-
fa abiiio totomam omnis fyllogifmus concludic
virtute ptima: figutx : fed nec quale fub ratione
qualit , nec quantum fub ratione quanti , fe ha-
bent in ratione pattis decifas ab eo , quod dicic
ijuid, nec e conuerfo. Si ergo fub eoquod dicic
quid, fub ratione totius accipiiut quale fub ratio-
nepartis , ibi erit figura di^ionis , & tamcn non

ciic

Qusftio XLI.

25f9

etit ibi diuetticas compontionis. hoc patet pcr
lliud exemp\am: Sli^dfiriptMm efi,firip/it^u:fatfi$
9r4ti»firiptaefi\ergOyicc.Viim ly tptodin maiori ac-
cipitur fub rationc qiud;Sc in minori comparatur
ad iioc quod dico : fftlf* oratio fub ratione ejHiUu;
ergo mutatur ^uid ivKputlt. Et hoc eft quod Yult
Ariftoteies x.Elench.cap.j.ii quzratur, PutMtu
^od <ptu hdbuit, & non hMhet , Mnifit iBud ? £x luc
conccila ^ refpondcnte infcrtur, Decemdigitos hd-
buit (jMUy^ non hnhet ; ergo decem digitos mmifit tjHte.
hic eft figura didionis , nam hic mdtatur tjuodin
^UMititm:nzm dccem Hgnificant quantum. Scd
quando eftcommutatio , & quando non,hoc po-
tefl dignofcicxemplo & rationeprzcedente.cum
identitas extremorum inter fe includatur in ide-
titateextremorum in medio, aliter propter prac-
inidas.nonfequerctur concluiio. Si ergo medium
comparetur vni extremo fub ratione f «i</,& ahe-
ri extremo fub ratione <]Htilis,\e\ «fHMiti. Si ifta di-
uerHtas lateat proprcr fimilcm figurationcm vo-
cis.figuradidionis erit inargumento, vtpatet in
ifto cxcmplo : QuicqHid additnr a Platone,profertur
a SocrateyScc.tes enini intelleda in hoc quod dico
*^ ■ ^«iV^KJ^i.comparatur ad hoc quod eft proferri a So-

crate fub ratione tjuid, quia inquantum vox cft,&
non vt cft fignificatiua veri , vei falfi : fedad hoc
quod eftfalfum comparatur fub Fatione^M«/^,&
ideo ibi commutatur quid in ^««/f.Vndecommu-
tatioeft caufa noncxiftentix figur* didlionis,
vel fallacia accidentis , faltem in fecundo modo,
vel in tertio modo figurz di^ionis.Sicut ergo in
fallacia accidentis eft defedus fyllogifmi , & in
figura didionis eft defeflus fyllogifmi. Sed in fi-
gura didtionis occultatur non exiftentia per Ci-
milem figiirationem vocis ad vocem. Sed in fal-
lacia accidentis occultatar non exiftentia per vni-
tatem rei.
y , Sed contra, hoc eft bonum argumentum : Ifle

OhieSitnes, datvnumfilum denarium, &nonhahetvnumfiium
denarium;ergo dat denarium. Et fcquitur, Dat dena-
rium,ergo dat quodhabet, & non fequitur : Iffe dat
vnumfilum denarium,dr non habet vnumfolum dena-
rium ; ergo dattjuodnon hahet.Hic tamcn fit cadem
commutatio, qux fit in hocargumento , fcilicet,
/fle dat vnumfilum denarium, & non hahet vnumfi-
lum denarium : ergo,3cc. Commutatio ergo non eft
SelMt$t. caufa praccifa figurat di^ionis. Dicendum , quod

illud argumentum cft bonum, Iffe dat vnumfilum
eUnarium,Scc.c[m eftprimus paraIogifmus,nec eft
ibi figara di6tionis,& tamen in paralogifmo Ari-
ftoteliseft figura didlionis. Cum enim dicitur,
Jfie dat vnumfilum denariHm,d\io dicuntur,fcilicet
dare dcnarium,& modus dandi. In minori autcm
cum dicitur , (fr non habet vnumfilum denarium,i\>i
folum negatur modus habendi,& non rcs ipfa, &
ideo res potcft concludi, fic dicendo;ergo dat tjuod
hahet.Sed in paralogifmo Ariftotelisex negatio-
ncmodi rei, proceditur ad ncgationem ipfius tei,
ideo ibi commutatur modus rei in rem.
^, Ad primum argumentum dicendum, qu6d hic

Ai t.frine. non eft figura didlionis : gluictjuid currit , mouetur,
Mlbumcurrit;ergo,8cc. Non enim fuinptio cuiufli-
bet denotantis ^/«fuhaliquo denotante f«(W,
facit fallaotam figurz didionis,fed folum fi tjuaie
accipitur, vt pars decifa ipfius quid. Vnde ad for-
mam argumcnti dico,qu6d iniftapropofitione
maiore , Gluic^uid currit , mouetur , attribuiturma-
ueri ipfi currenti accepto fub ratione ^uid.ln mi-
nori autem fignificatur attribui rci cui accidit al-
bum,Tnde eft fenfus,album,id eft,res alba,&c.
Scoti oper. Tom. I.

Ad fecundum dico , qu&d hic nen eft figura ^<' >*
didiionis , Omnit homo currit , hom» alhui efi homoi
ergo,8cc.nzm in minori^Mm «/^m# , non accipicur
fub ratione albi.fed fub ratione hominiscui acci-
dit album,& fic patet ad quxftionera. f

Qjr iE S T I O XLI.

ytritm commutare quale quid in hoc ali-

qmdifaciatfallaciam figur^

difiienu^

Vldetur quod non, nam fi fic, in confequen- _

tiis Ariftotelis in lib. Prasdicamentorum . '...,.
cap.de Subftantia,cuet figuradidionis. Arguit prtparte nt-
enim fic : Si eolor efiin corport,ergo in atitjuo corpore, gatiu».
Simi\iter,Sittnima mouetHr,alit]ua fpecie motu* moue-
tur , hic tamen procedit i quali tjuo ad hoc aliftid.
Si dicatur,qu6d hic procedicur a tjualiquo ad tjua-
letfuid ,nam aliquam rationcm habet cius quod
eft quale quid.

Contri , Ariftoteles ibidem per hoc intendit
oftcndere,qu6d omnia qu« funt , vel funt in pri-
mis fubftantiis , vcl dicnntur de Primis fubftan-
tiis,vndc pcr hoc quod eft alitjuod corpui , videtur
fumcre fubftanciam primam , & per confequens
hocalitjuid.

Item , fi talis commutatio facerer figuram di-
ilionis^fequcretur ,qu6d inconucrfionc vniuer-
falis affirmatiuz eflct figura didlionis.Cofequcns
eft falfum;ergo anrecedens. Confcqucntia patec,
nam fic dicendo,Om»fcr homo e/} animal ; ergo tjuod-
dam animalefi homo. In primo \y animal fignificac
quale quid,8c in feciinda hocalitjuid.

Item , interpretari ea effe eadem qu« eadem
funt,non facit figuramdidionis.fcd fingularc &
vniuerfalc funt realiteridem;ergo,&c.

Item,fi commutare tjuale tjuid in hac alitfuid, fa-
ceret figuram di6lionis,tunc c conuerfo commo-
Xitehocttlit]uidintjualet}uid, faceret figuramdi-
dionis ; confequens eft falfum , ergo & antece-
dcns. Confequcntia patcc, nam ficut commucarc
ejuale in tfuantum facit figuram didlionis, fic econ-
uerfo , commurare ^iMnf«m in tjuale facit figuram
di£lionis. Falfitas confcqucntis patet , nam tunc
hic cflet figura didionis , Ifie homo currit , (*>• ifit
hotno efi homo;ergo,iic.

Si dicatur quod ly homo in hac minoti, i fte homa
tfi homo , non fignificat tfuale tjuid , fed hoc alitjuid.
Contra,tunc non cfTet hic figura didlionis,//cm0
efi Plato , Socrates efi homo;ergo Socrates efi Plate. E C
przterea in hac minori przdicatur fuperius de
inferiori , fuperius autem rcfpe£ku fui infccioris»
dicit ijuale tjuid.

Ad oppofitum.Ariftoteles 2. Elcnch. cap.y.di-
cit quod hic eft figura didlionis : Corifim efi alter
ab homine:Corifiu4 efi homo,ergt,Scc.

Ad quzftionem dicendum eft qu6d commuta- t .

re^iM/f ^M0</in ^0C «/i^Mti , facit figuram didlio- Ctmelnfi»
nis. Circa quod prim6 intelligcndum eft , quid ^*"*"''
intelligimus per ^uale^uid, & htc aliquid. Ad
cuius euidentiam intelligendum eft , quod no-
men Speciei,& nomen Indiuidui eiufdem fpeciei
eandem naturam impoctant , ficuc homo.&c tfie ht-
me. Sed ifta nacura per nomcn Speciei, & Indiui'
dui diuerfimode imporcatur , per nomen enim
Speciei importatur prout fibi accidit vniuerfali-
tas,& pacticularitas : per nomcaautem Indiuidui
T 1 importatuc

i6o Super libros Elenchorum

1. \ itopQrtatur prout eft hxc natura. Ratio autem
(ignificandi pEima eft ratio fignificandi eius quod
ed ^uale <juid: cuius rationem aOlgnat Boctius:
natura (jMii dicit > & circa primam fubftanti^lm
qualitatcm determinat. Ifta autem eadem natura
fignificata per terminum fingularem, per modum
deterraihati dicitur hoc alitjuid. Vnde hoc aliquidt
8^ tjuale (juid , funt diuerfae rationes accipiendi
eandem natnram. Si autem aliquis interpretatur
hac acceptionem, vel rationem accipiendi eiTe ii-
lam , & hoc propter fimilicudinem vocis ad vo-
cera,figura didtionis erit.Si autem propter vnita-
tem rei,fallacia accidentis erit.Et quia difficile efl
videre diuerfitatem rei,& vnitatem rci,licet faci-
lc fit videre fimilitudinem vocis ad voccm , ide6
paralogifmi tertij modi figur» di(ftionis,difficiles
funr ad foluendum , propter caufam apparentia:
accedentis annexam.

Vlterius efl; intelligendum,qu6dnon omnis il«
latio a lermino fignificante quaU^uid, ad termi-
nura fignificltem hocaliejHtd, facit figuram diftio-
Tiis:fedfolum iiia,in qua^««/r ^«/<^ accipitur, ac Ci
eiXtx. hoc alitjuidy vel e conuerfo,& hoceftqu^ndo
aliquid actribuitut ipfi communi prout commu-
ne eft, & poftea fingulari pront cft hoc vnum,fic-
ut hic : fJomo efi Jpecies , Socrates efthomo; ergo Sq^
cratesefi jpecies.
5 • Ad primam rationem dicendum, cum dicitur,

Ad i.frine, Color eft in corpore,8cc. quod Inc proceditur ^ ^«*-
fi ^Mo.ad qUale ^uid,qaii ly alicjuod cprptts, titionem
communis habet,vndefuppofita concernit , nani
vniuocc dc multis poteft prxdicari.

Ad illud contra hoc , dico , quod licet ptima
fubftanciain TcCithoc 4/i^m(<^ determinatum , ta-
picn fecundum intciiedlum poteft habere ratio-
nem communis. Et vt fubftantia prima habet ra-
tioncm communis , per hoc quod cft ali^uod cer-
/>aif.defignatur.Nam ficut prima fubftantia de hac
fubftantia prima,5i: iila pra:dicatur,fic alitjuodcor-
ptu,Ac hoc corporc,& iilo pracdicatur.Vnde fi.per
hoc,qu6d dico aliejuod corput , foium hoc corpu$
dcfignaret , Ariftoceles faceret fallaciam Confe-
quencisjfic afguendo,Co/or <?/? «'» corpore;ergo in alir
^uo corpore.

Ad aiiud dicendum, quodin conuerfione vni-
yerfalis affirmatiuz,non cft figura di<5Vionis,Nani
jbi non accipitur ^uale qttid , ac fi efTer hocali^uid.
Scd ibi procedicur a cermino fignificante ^«W<
^uid , prout ftat pco pluribus fuppoficis , ad eun-
dcm fignificancem hoc ali<juid, hc hoc prout ftat
pro paucioribus. Nam in prima propoficione fi-
gnificacur,qu6d animal pro aliquo fui accribuitur
|iomini pro quolibct fuii& in fecunda , quod ho-
mo pro aiiquo fui attribuit animali , pro aliquo
fui.ynde vniformiter accipitur in ancecedcnce, &
confequence.

Adi.frtHc. ^j aljarn rationem dico , quod licet terminus
communis , & fuum fuppofitum pct fe fint reali-
ter eadem, modi tamen fignificandi eius quod eft
qnale qi(id,Sc hoc alitjuod, func diuerfi. Vnde com-
mucate ifta ad inuicem , propcer fimilitudinem
yociscaufant figuramdi<5tionis.

■^^ 3« Ad vicimum dico, concedendo quod infettur.

Et cum dicitur , tunc efTet hic figura diftionis:
lile homo currit , iile homo eft homo ; ergo homo
currit, Dico , quod figura didio|iis non eft hic,
nam hoo ali^uqd non accipitur ac fi efTet <juale
ejHod , vndc in ifta ; Ifle horno eft homo , attribui-
tur pr.Tdicatum ei quod eft hoc aliejuod , fed non
folura fub hac ratione , vi eft hocati^uod , fed vt

fecum compatitur aliam acceptionem. Vnde hic
eft figura.di&ionis .* Secrates eft indittiduum , homo
eft Socrates ; ergo homo eft indiuiduum, £x iftis fe-
quicur pius , vel vlterius , quod proccdete a plu-
ribus determinatis ad vnum iftorum , eft proce-
dcre a qualiejuo , ad hoc aliquod. Nam quando ali-
quid in prarmiflis accipitur pro diuerfis , habet
racionem communis,& per confequens ratio eius
eft tjuale <juid ; accipere ergo aiiquod iftorum rc-
fpe(5tu alicuias,de quo iliud quod habet rationcm
communis przdicatur, eft facere figuram di&io-
nis , ficut hic, Socratesefthomo:Platoefthot»o;etgo
Socrateseft Plato.

Qji iESTio XLII.

ytrumjiib terminojignificmte quaU quid

lateatdiuerjitas interpretatorum in

tertio modo figura di^ionti.

Vldetur quod non, naro diuerforum locorum T.
fecundum fpeciem , funt diuerfa: caufs ap- Argumtnt*
parentiae fecundum fpeciem; fed figura di£lionis, t^' p^rnm-
& asquiuo^atio funt diuerfiloci, fccundumfpc- i*****'
ciemdiftindi^cum ergoin 2quiuocatione,vnicas
vocis fecundum maceriam , & formam fit caufa
apparentix , non poteft efTc caufa apparcnti* fi-
gurae didionis, vel fequitur quod in tertio modo
figurs didlionis fit xquiuocatio.

Icem, in quoiibetmodo eiufdem loci Sophifti-
pi,debet efte eadem caufa apparentiz : nam modi
ciufdem loci non diffcrunt fpecie. Cum crgo in
primo modo figurae di^ionis,fimilitudo vocis ad
vocem, fic caufa apparentiae , identitas vocis non
crit caufa apparenciae in tertio modo.

Item , in figura didlionis , fimilitudo vocis ad
voccm cft caufa apparentiz , fed vbi eft fimilitu-
do ,ibi non eft identitasjcum ergo fimilicudo vo-
cis ad voccm fit caufa appatentiae in tertio modo
figurx di£lionis;fequitur,&c,

Ad oppofitum , figura diiSlionis eft quidam lo-
cus , cutus principium motiuum cft in voce , fed
nifi diuerfitas interpretatorum fub termino fi-
gnificante 9««/* quid lateret , difficile effet affi-
gnare caufam apparcntiz in tertio modofigur* *

di(ftionis , vt puta in ifto paraiogifmo, Homo eft
Jpecies,Secrates eft homo;ergo Socrates eft Jpecies;quare,
&c.

Ad quaeftionem dicendum , quod hasc eft dii- j^^

plcx via,& vtracjue probabiiis.Prima,qu6d diuer- prima e»n.
(itas interpretatorum in tertio modo figurac di- clufii.
d:ionis,iatcat fub termino Cignificame quale quid;
nam cijm dcfcdtus occultecur pcr apparenciam,
in eifdem dcbet efle caufa appatenciae , inquibus
cooperca eft caufa non exiftencia; ; fed vniuerfa-
liter caufa non exiftentiaeeftdiuerfitasinterpre-
tacorum ; fcd diuerfa interpretata intcrprecan-
tur quandoque per diuecfas di6liones,vt in primo
modo figora: di^ioni$,cumfic arguitur,5««r*,^
videre,fimiliter terminantftr,&cc. & tunc caufa ap-
parentije confiftit in duabus di(5tionibus.Quado-
que diuerfa interprctata interpretantur per vnam
di(^ionem, &hoc dupiiciccr,aut fic,qu6d di(^io
vnura fignificat,& aiiudconcernit, & tunc eft fe-
cundus modus.Aut fic , qnod did:io vnum figni-
ficat,& aliud appcliat , & tunc eft tercius modus.
Cijm ergo in cerminc fignificante qtialetjuid,
iaceat diuerfitas interpretatorum , & in eifHcm

eft

Qu^ftio XLIII.&XLIV. 261

eft caufa apparcntiz , iiib quibus latet caufa
«Qn exidentiz , vt didlum e(l : fequitur, qu^d in
tertio modo figucx di(5bionis diucrfitas interpre-
tatotum lateat in tcrminongnificante ^tuUt^tiid,
Et hic vidctur velle Ariftotelcs in lib. Prxdica-
mcncorum, cap.z. fecundx partis.vbi dicit,q(i6d
ermu fubfidntitt videturfignificttre boe MUtjtud yicin
primis fubftautiis indubitabileverumeft. Infe-
cundis autcm (imilitct videturfubappellationis
Egarz hecdli^iiid fignificare.

Veruncamen intelligendum eft, qu^diimilis
figuratio vocis ad voccm perfe requirituradfi>
guram didionis. Quod autem maior identitas in
figuta didlionis reperiatur,quam idcntitas nmili-
cudinis, hoc accidit figurz di6lionis , & pcr hoc
patet ad rationes.
j. Ad primam,dicoqu6d vnitas Tocisfecundum

Adi.frine. matefiam,& forraam.perfc rcquiriturad^quiuo-
cationcm.Qu6d autem vnitas vocis reperiatur irl
figura didlionis,hoc accidit ei.-fcd tamen ptoptcr
primum argumentum dicendum , quod licet in
tertio modo figuiz didionis diucifitas inteipre-
tatoium iatcat fub vnitate vocis , non tamcn eft
aequiuocatio , nam in xquiuocationerequiritur,
quod nomen fignificet diuerfa , fed tcrminus di-
cens ^uaUtjtad in tertio niodo figurx didionis
non fignificat duo , fcilicet cjttale ^nid , & hoc ati-
fuid,(ed folum ^uale tjuid , & fub appellationis fi-
gura vidctur hoc aliquid fignificare.

Alia via probabilis eft , quod fimilis figuratio
voci» ad vocem eft caufa appacentix in figura di-
£kionis,& in quolibet eius modo eft hoc manifc-
ftum.in prirao modo, nam Ariflotelcs in fecundo
huius, fic format paralogifmum , Fidere drficare
fimiliter terminantur,fidficarefigmficat agere,ergo &
videre:ficari aMtemfignificat pati;ergo (fr videri. Scd
contingic aliquid fimui & femel viderej& videri;
ergo agcre,& pati.

Sidicas.quod in ifto paralogifmo,6^(V^M(<^4«-
ditur a PUtone, prefirtur a Socrate ,falfurn audiiur k
Platone;ergo,^c.n\x\\z eft fimilitudo intct ijuic^uid
&^/yMm. Dicendum,qu6d paraiogizans pencsfe-
cundum modum fic pitz\(igiz3iZ,Falfum,& iignutn
fimiliter terminarttur,fid lignumfignificat quid ; ergo
drfalfum figjtificat quid , & fi fignificat quid , fub
tjuic^uid poieil capi.

4-

SeeuHd* etrt-
tlufit.

ObUlHt.

Sihtti*.

T.

^rgumint»
prt ftrtt m-
Xttiua,

Ergo fecundum Accidens quidem parslogijmi
funt , quando quidlibet 0>fignntumfuerit
rei fuhie6i<e ineffe f^ sccidenti , nam quo-
nism eidem accidunt multa,non necejfe eji
omnibus pfttdicAtif, (jr de efuopr^dicantur
hxc omnia inejfe,icc. cap. 3 . pr irai huius.

Qj^ iE s T I o X L I IL

Vtrum partialu tdentitas alicmtu haben-
tis infe diuerfas naturas/vel rationes,
ad aliquid participansy yna illarumjit
caufa apparentia fallacia Accidentii?

De fallacia accidencis *ide Interptetes in tmf.^, huitu. D.
Thom.tpufe.^o.eit.cAp.iy.it.if.dr lo.Occam^.i i.Alb.
eap.7.fon(ec.ltb.t.itiflii.c»p.io.Con\tT\h.hicqueJt.vnie,
mri.^ Sot.Coii>pliit.& Samtnaliftas ^»SxvaJif»U*c.txtra
diRtontm.

Ideturquodnon.nam tunc in quolibetbo-
nofyllogifmo eftct fallacia Accidccis.Con-
Scetioptr. Tom. J.

V

fequenseft faifum; etgo & Antecedens. Probatio
confequentix : nam hic eftct faliacia Accidcntis,
Omnu honu efi ammai. Plate tfthonte ; ergo Plateefi
animal. lizmanimalxn fe includit diuerfas ratio-
nes , & fecundiim vnam iliati)m in conciufione
condudicur de Piatone.

Item,diueifoium iocorum fecundumfpeciem,
diuerfx debent efTc caufx appaientix ; fed paitia-
lis idencitas eft caufa appaientix infecundum
quid, & fimpliciter , quia partialis identit as alicu-
ius dicit fecundum^i«W,adidemdi<Itum fimpiici-
ter : ergo non eft caufa apparentix fallacix Acci-
dentis.

Ad oppofitum, Ariftoteles i.huius, cap.j. di-
cit , qu6d fallacia Accidcntis eft,quando aliquid
fimiliterattribuitur rei fubie£lx,& accidenti,cum
tamen diffimiliter infit.Sed fi nulla efTet ibi iden-
tita5,nulla efTet ibi apparentia , & fi totalis iden-
titas,nullus eflet ibi dcfe£tus:ergo,&c.

Qjj A s T 10 XLIV.

Vtrum fuperius ^ojStt acciderefuo
inferiori.

Vldetuc qu6d non, nam Aciftoceies i. Phyfi-
coiumdicit , Quod veieeft , nulliaccidit:
fedanimai veic eft;eigo nulli accidit. Quod ani-
mal fic illud quod veic cft,pacet , nam animal eft
fubftantia , fubftantia autem cft id quod verc eft>
cijra nuliiaccidat.

Item.fupcrius eft deintelledlu infcrioris;ergo,
&c.

Itcm , accidens poteft incfle,& non inefTc fub-
ie€to\ fed fuperius non poteft non efle , fuo infc-
riori mancnte inferiori;ergo,&c.

Adoppofitum,Atiftotelesin i.huiuStC.^.dicit,
quod tiiangulo accidit figura; fed figura fupcrius
cft ad triangulum;crgo,&c.

Ad priraam quxflioncm dicendum, quod paC'
tialis identitas alicuius habentisin fc diucrfas ra-
tiones.ad aliquaro earum,eft caufa apparcntix fal-
iacix Accidcntis,nam tegit defrdlum accidentis,
& fallaciaaccidentisabaliislocisdiftinguit. Pri-
mum patet in ifto paralogifmo , Homo eft jpecies:
Plato efthome ; ergo Plato eft jpecies , aam partialis
identitas de ly homo , prouc in fe includit diueifas
rationes , per quarnm vnam poteft fubftare acci-
denti intencionaii,& peialiam conuenire fingu-
lari ad Piatonem,facit Cfedere,qu6d quicquid po-
ceft prxdicaci de homiue, poilic prxdicari dc Pla-
tone.

Secundum patet.per hoc enira quod eius appa-
centia accipitur \ parte rci, diftinguitur a locis in
di£lione;quomodo autem diflinguatur ab aliis lo-
cis extia didionem,hoc patcbitf. Et hoc cft quod
dicit Aiiftoteles i.Elcch.in ilio c.FaUaciaautemfit
in iifj^.Dicit enim quod faliacia Accidentis pioue-
nit ex eo, quod non potcft diuidcre intcr idcm,&
di^erfum;vnum,& multa.

Ad primum argumentum dicitur,negando con-
fequentiam.

Ad probationem eius,ciimdicifur , quod fupe-
riusin feinciudit duas naturas. Dicendum,qu6d
licct animai in fc inciudat duas naturas, & fecun-
dijm vnara earum conueniat fuo infei ioii , quia
tamen iftx lationes non funt extranex, vt ad ter-
tium comparantur,ide6 in illo fyilogifmo non ctl
faltaciaAccidciitis.Adhocenimqu6d fit fallacia
T 5 Accidcntis,

Argumtnta
prt pArtt nt-
latiua.

Ctnclufi» md
tjutft. prttt-
4tuttm.

Ad I . ptiue.
iMaJl.ii.

26 1 SuperlibrosElenchorum

4-

Conclufio
'Dtfi. ad q.
frtfrntem.
Aceidens ii-
titur trifli-
titir.

^ccidcntis,reqaintur qu^d illz rationes (int (ibi
^epugnantes,vt ad tertium comparantur.

Ad aiiud dicendum,qu6d inferi^s patebit,quo-
modo partialis ideiititas (it caufa apparentiae fe-
cundum^w'', &fimplicitcr. Vel poteft dici ad
lationem , quod rationes diuetfae inclufz in ter-
mino paralogifmi Accidentis funt ita repugnan-
tes , quod vna earum nec includit in fe, nec Cirti-
pliciter, nec diminute aliam : fed in didlo fecun-
dum quid,diminutc includituc didlum fimpli-
cirer.

Ad aliain quaeftionem dicendum,qu6d accidem
dicitur tripliciier , vno modo , qu6d aduenit rei
poft complementum eius , & iic dicimus omnia
nouem Genera cffe accidentalia ; alia mpdo dicj-
tur accidensqu6daduenit rei,& eft cxtra eius in-
telle(Stun),& ifto modo poteft dici, qu6d inferius
accidit (uia fuperiori,namiti^ intelledbu fuperioris
non includjtur inferius.Tertio modo capitur ac-
cidens pro illo , qijod eft cxtraneum alteri,prout
ad tertium comparatur. Et hoc modo non foluin
infeciusaccidit fuperiori , fed fuperius inferiori,
yt figura triangulo. Nam ratio ipfi^s figurx cft
cxtranea rationi crianguli , prout rriangulo con-
uenit ha:c paffio hahretres , &c. per fe & prim6.
£t ifto tertio modo accipitur accidens in fallacia
Accidentis. & jratio huius eft, nam accidens pcc-
(Cat cqntra rationeip fyljogifmi : fed ad fyllogif-
inum requiritur , qu6d pcimum fub eadem ratio-
ne attribuatur mcdio , fub quatatione medium
attribuitur poftremo , ita qu6d illaerationesnon
difFerunt , fcilicet nifi ficut pars & totum. Vn-
dequandocunque in aliquo difcurfu fyllogiftico,
accipiturterniinusinciudens in fe diuerfas ratio-
ncs , ita quod ifte terminus acceptus fub vna ra-
tione,eftextraneus fibiipfi , vt fub alia ratione
accipitur, & per vnam illarum rationum compa-
ratur vni extremo,& per aliam altcri,ibi erit fal-
lacia Accidentis,vt hic,fJotnoeJl Plato : Socratesefl
homo j ergo Socrates eft Plato , ynde rationes pro-
cedunt viisfnis.

Dc accidente intelHgcndum cft, qu6dtcrmi-
nus maior,&minor , & medius poteft habere ra-
tionem accidcntis. Vnde terminus includens al-
teram rationem,eftextrancus termino includenti
diucrfas rationcs : vt ad vtrunque compararur.
Vnde Ariftoteles dicit , qu6d fallacia Accidcntis
eft . quando aliquid fiinilitcr attrjbuiiur rei fub-
iedaE,& acddenti ineflTc^ciim tamen fimiliter non
infit.Vnde ibi vul^ minorcm habcre rationem ac-
cidentis:fed tamen magis proprieilleterminus
includens diuerfas racioncs poteft dici acci-
dens.

Sed intclligendum eft , quod quidam confide-
rant fallaciam Accidcntis , quantum ad fieri : &
quidani quantum ad fadlum efTe. Confiderantes
primo modo , dicunt minorem habereraiioncm
accidentis. Nani ante additioncm minoris non
fitaliqua variatio ; licct enim mediumincludat
diuerfas naturas : tamen fecundum vnam earum
tantum comparatur fubicfto ante additionem
minoris. Confidcrantes fecundo modo di-
cunt , quod tetminus includens in fe diuerfas na-
tutas , debet dici accidens , quia ex illo termi-
no capitur tota vatiatio ; tamen fccundijm
Philofophum quilibet terminus potcft habcre
rationcm accidcntis. Rationesfoluuntur inquz-
ftione.

CLy iE s T I o X L V.

VtrumfAllacia acctdentu pofit caufari ex
ijariatioue alterius termmhquam me-
dijjyllogijiici: '^elnjtrumfoffit caufari
indifferenter ex m^ariatione maiorki,
minoruj ^ medij.

aybd ex variatione medij folum,probatio. '.

Nam faliacia accidcntis caufatur ex diuerfa Argument»
coroparatione alicuius tcrmini ad diuerfa ; fed in P"f'*^'* "•*
prasmiflis nihil poteft comparari ao^ diuerfa , nifi
medium,quia in przmiflis nullus terminus bis ac-
.cipitur,nifi itiedius terminus;ergo,&c.

Item,fi mcdium non fit variatum,neceire eft ex>
trema ccTniungi ; fed in fallacia Accidentis con-
clufio non fequitur ex neccffitatc;ergo necciTe eft
mediutnvariari.AiTumptum patet i.huius,cap.4.
Nam quzcunque vni , & eidcm non variato funl
cadem,ipfa intet fe funt eadem.

Sidicatur ad iilas rationcs,qu6d tnaior fub vna
pratione.ipfi medio in przmiffis poteftcomparari,
& fub ajja minori in conclufione , & per confe"
quens ibi erit accidcns cx variatione maioris.
ContrJk , habitus , & priuatio •habent fieii circa
idem:fcd fallacia accidentis quantum ad fuinon
exiftcniiam,eft priuaiio formz fyllogifticz, nam
peccat contra formamfylIogifmi:fed formafyllo-
gifticafolum confiftit inprzmiffis; ergo^fallacia
Accidentis folijm caufatut ex variatione in prz-
miffis : fed nihilpoteft variari in przmiffis , nifi
medium ; ergo , &c. AfTumptum patct , nam pcr
Ariftotelem i . Priorum , ^uando mediMm eft in toio
prirtio, &pofiremurn in toto medio , necejfeeft extrema
coniungi. Per hoc innuit Ariftoteles qu6d forma
fyllogiftica folum in pr^miffis confiftit.Item,con-
clufio eft aliud ^ przmiffis , vt patet intuenti cjus
definitionem.

Item,intelle£lus conclufionis includitur in in-
tclleftu przmilTaru^ficut ergo termini accipiutur
in przmiffisjfic ncceife cft accipi in conclufionc,
aliterenim propter przmifras non fcqnetur : er-
go fi non fit variatio in przmiffis , non crit varia-
lioin conclufione ; fed in przmiffis nihil poteft
variari,nifi medium: quia variatio non cft abfque
binaacceptione alicuius termini:fed nihil bis ac-
cipitut in przmiffis.nifi mediumjergo,&c.

Ad oppofiium , Philofophus dicit in i. huius,
c»p.7.qu6d hzceft fallacia AccxAenm, IHe canis
eft tufu : ifie canis eft pater ■,erg» eft tutu pater. lAc
enimtcrminus MHAf non variatur,fed folum ly
tuiu,q\iod cft maior.in qua accipiiur raiionc pof-
feffionis. Significatur enim qu6d ifte canu efttua
poj/iftio , in conclufione autem accipitur raiione
efficientis. Poteftetiam caufariex variationemi-
noris , vt patet hic , Socrates eft indiuiduum , homo
tft Socrates,ergo horno eft indiuiduum.Hoc ctiam pa-
tetperratioiiem,nam fallacia Accidentis accidic
exdiuerfa compofitione, & extraneaalicuiusad
diuerfa,fed quilibet terminus fub diuerfa raiione,
&extranea poteft comparari ad diuerfa;ergo,&c.

Ad quzftionem dicendum.quod fallacia Acci- ^
dentis poteft caufari ex variatione maioris , mi- ccmlu/i»
noris , & mcdij , differenter ramen ; nam rae-
dium variatum,fecundumdiuerfas rationescom-
paratur vni extremo , & alteri. Scd extrcmura
variatum, fecundijra vnam rationem comparaiur

medio, *•"

QusftioXLV.

263

medio , & fecund^m aliara radonem alteri ex-
tcemo in concluflone. Ratiohuiascft ifta>nam
fallacia Accidencis eft immediat^ defedus foT-
mx fyllogifticz : fed forma fyllogiftica non fo-
lum confiftic in prsmiiEs , fed ctiam in conclu-
fione; ergo variatioquz eft in fallacia Acciden-
ti$,poieft cfTe in pczmiflis,& in conclunone,Me-
dium autem non ingreditur concluHonem. Po-
teft igitur caufari tam ex variacione alterius ter-
mini , qu^m medij. AiTumptum patet ^fcilicet
qu6d forma fyllogiftica non folikm conGftit in
pracmiflls. Nam fyilQeifmus eft quacdam ha-
bitudo inferens conclunonem tanquam coa-
fequens cx pracmiflis, vel tanquam ex vnoan-
tecedence : vnde duc przmiffz fe habent in
ratione vnius antecedentis refpedu conclu-
/ionis.

Hoc eciam patet cx modo , Sc figura Syllogif
mi , quz funt quafi quxdam difpontiones confe-
quentcs ipfum Syllogifmum. Modus autem di-
fiinguitur i modo per conclunonem. Si enim ex
iftis przmiilis , Omnu horno tfi animal : emne rifi-
bileeiihomo j infcratur ida conclunoi ergeomne
rifihile efl dnimMl , eft primus modus primee figu-
rz. Si autcm ex eifdem przmifHs infcratur ifta
conclufio,«)^o ^uocUdim animal efi rifi{>ile,e(i quin-
tus modus primz figurz. Figura autem 3i tigur^
diflinguitur per couciufionem, vt patet in fyllo-
gifmo cx oppofitis. Si enim fic arguitur,^»//«
difiipUna eftfindfofii, omnit difiiplina efi fluiiofafic
infertur conclufio ifla : ergo nHUum fiudiofum eil
fiudiofitm,e(k difpofitio tertiz figurz. Si autcm
ex eifdem pr^miflis inferaturiflaconclufio,iV«/-
la difiiplina efi difiiplina , efl difpofitio fccundz
figurz. Cum ergo conclufio diuerfificet modnm,
& figuram , quz funt difpofitiones confequcn-
tcs ipfum fyllogifmum , videturquodde ratio-
ne Syllogifmi fit conclu^o.

Hoc ctiam patct pct cxerapla.Et ptim6in pri-
ma figura. Nam hzc efl fallacia Accidentis , He-
vw eft fpecies : Socrates eft heme; erge , &c. Et hoc
efl ex variatione medij. Sed fi arguatur Gc,Socra-
tes nen efi jpecies ; Secrates efi home : erge homo nen
efi fpecies. Hic ex variatione eiufdcm tcrmini
caufaturaccidens , prim6 tamcn fuit mcdium,&
nunc cfl minor cxtremitas. De variationc maio-
ris in ptima figura. Exemplum, Triangulm habet
tres angulosperfi, & primo :figuraefltriangulus\er-
ge,Scc. Hoc quod cfl hahere rr« , diucrfimod^
comparacur medio , & ipfi maiori ; habere autem
tres eft maior cxtrcmiras. In fccunda figura, hoc
patcr. Namhic eft faliacia kcc\AtT\ih,Socratet
tion eff jpecies : home efi Ipecies ; ergo homo non eff
Socrates, cx vatiatione minoris. Et ex vat iatione
maiorisfic, Home eflfpecies: Socratesnen efi fpe-
cies ; ergo Socrates non efl heme. \n tertia figura cx
variationeminoris fic: Socrates nen efi jpecies ,Se-
crateseflhomoierge ,Scc. Ex vatiatione maioris
fic ; Omnit triangultu habet tres , prime : triangulm
eftfigura; ergo, &c. Sic crgo patet,qu6d argucn-
do pcr eundem paralogifmum affirmariue in vna
figura , & negatiue in alia , medius terminus va-
riatus invno fyliogifmo crit maior» vel roinor
in alio.

Qupd autem necefre fit cundem terminum va-
riari in paralogifmo afiirmatiuo , &negatiuo,
patet pcr hoc, qu6d quziibet propofitio in falla-
cia Accidentis vna eft,alitet enira fub vnitate
vocis latetct muitiplicitas , & effet locus in di-
&ioDe. Sed fic argaendo , Hemoeflfpeciei : Secra-

us eflhem$ ; rr/« Secraut efif^dts, \y Seerat»s,xMn
variatur : ergoin ifto paralogifmo,.^«rr«/» nenefi
^ciet t Secrates efi homo ; erge heme non efl jptcits,
non variabitur,cijmvnifcrmiter accipiatur affir-
matiuc,& negatiue. Scd hic eft follacia Accidcn-
tist & non cx variationc mcdij, quod cft ly Socra-
tes; ergo ex alterius variatione. Patet ergo cum
dicitur,/^0nf« efijpecies, Secrates eSi homo,erge,8cc.
qu6d hic eft accidcns cx variatione mcdij in pri-
ma figura. Si ifte cecminusfiatroedium in tcrtia
figuca,adhuc ecic accidens ex vaciatione eiufdem
cermini,vt, Hemeefijpecietjjemeeft Socrates ; ergo,
&c. Et cx vatiatione alcctius termini, quam mc-
dij in certia figura fic , Nen Socrates efifpecies: So-
srates efi homo ; erge non hemo efi/pecies. Conciufio
cft falfa , & przmifTz funt verz , & variatut mi-
nor extrcmitas. Similitcr fi fit fyllogifmus in
fecunda figura,vt fic , Homeeflfpecies : non Socra-
tes efifpecies ; erge non Secrates efl homo. Conclufio
eft falfa , & przmilfz verz. In quolibct crgo pa-
calogifino Accidentis cft accidens pcnes varia-
tionem termini , qui in aliquo paraidgifmo eft
maior,in aliquo minor , & in aliquo medium,
Ad huius probationcm fuppono duo , primum
patec de vnicate propofitionis ; fecundum quod
in contradidionibus necefrc eft ccrminos firoili-
ter fumi , aliter non crit contradi^io.

Ad vidcnduro autem quando mediuroeftva-
riaturo, & quando non , fecunduro quofdaro
vtenduro eft taii regula : Sumendum eft medium,
cum reduplicationc aitcrius extrcroi. Et fi roe-
diuro fic furopium vcre conocniat altcii cxtre-
morum , tunc non eft variaturo : fi autcm non
verc conueniat ,tunc eftvariaturo. Alijdicunt,
quod eft feroper confiderandum ad fubieAum,&
accidens, vtrijm diffcrant inter fe,& in tcrtio,vcl
non : fi non, non fit accidens, ficut hic : Percutii
Socratem , Socrates efi veniens ; ergo percutio %■«•
nientem. Si autcro difFcrant intcr fc , & in tcrtio,
tunc cft accidens , vt hic ; Cegnofce Cerifium , Co-
rifim efi veniens ; ergo,8cc.

Alitcc dico , qu^d cotifiderandum eft , vtrum
oppofitum maioris extremitatis conucnirepof-
fit rocdio , fecundikm qu6d roediuro conuenic
roinori extreroirati : & fi fic,tunceft acciden5,vt
hic, jinimal eflgenus, home efl animal ; ergo , &c. fi
non , non , vt , .Animalefi corpm , hemo efl animal;
«rge, Scc.

Ad prironro arguroentum ,cijm dicitur qn6d
faiiacia Accidcntis non caufatur abfquediucrfa
compararione alicuius tcrmini ad diucrfa , dico
qu6d veruro eft. £t vltcrii^scumdicitur,in prz-
miflis nihil poteft variari ,nifi medius terroinus.
Concedo. Ide6 ratio conciudir , quod in przroif-
fis non poteft cfic accidens abfque vaiiatione
mcdij, & hoc conccdo.

Ad fccundum ciim dicitur,fi roedium fit vnum,
neccflc cft cxtrema coniungi. Dico , qu6d Ci me-
diuro eft fic vnuro in coroparatione ad extreroa,
neceffe cft aiiquaro conclufiuncro fequi.vt iilaro,
in qua extrema habcnt vnitatcm : fed taroen per
roediuro fic vnuro nonoportet illamconclufio-
nero , quz accipitur in paralogifmo accidentis,
fequi.

Ad rationes in oppoficum.

Ad pcimam dicendum, qu6d focma fyllogifti-
ca confiftic in przroiflis , vt ordinantur ad con-
clufionem. Vnde ex hoc non fequitur,quod acci-
dens foium caufetur ex variati.one mcdij , ncm
iicct nuUus tcnuinus in przmifliis poffet variari,
T 4 nifi

4.

Mtdii jut-
mod» VAtm-
tum.

6.

Ad i.fiiae,
pre parti »#-
{tuiu».

Adi.

Ad Lprint.
pr* partt */-
frmviua.

264 Super libros Elenchorum

nifi tnedium ; fi tamen prxmiiTz coniicierencac
refpe^lu concluiionis inferendx, quilibet termi-
nus poted variati, nam flc quilibet terminus bis
accipitur.
^j ^, Ad aiiud,cum dicitur,qu6d concluno eft aliud

i przmidis, dico,qu6dlicctconcIuno Ataliud
ii pra:miOis > non tamen e(l aliud a fyllogifmo.

Ad vltimum ci^m dicitur , qu6d conclaHo in-
cluditurinprsmiflis; dico, quodillaconcluno,
qua: fequiturex prsmifEs , in prxmiffis includi-
tur, fed tamen iila conclu(io,quae infertur ex va-
riationc maioris refpe^lu medij , & minoris in
concluiione , in intellcdlu prxnuilarum non in-
cluditur.

QjriESTio XLVI.

Vtmm procejfus a re Jubiecia adaccidens
faciat faUaciam Accidentu.

If T 7 Idetur qa6d fic, quia Ariftoteles 1 . Elench.

V cap. j. dicit, quod accidens fit, eo qu6d non

eft neceffe , quod dc rc dicicur, de accidente dici.

Item , hic eft accidcns : Tu cognofiu CorifiutH^

Corifcm efi vcniens ; ergo , &:c. & procedit hic i rc

fubieda ad accidens.

Ad oppofitum , hxc confequentiaeft neccfTa-

- vj ria , Omnu duiificator adlficat , hoc album eii itdifica-

-»* jor ; ergo hoc alhum adificat , quia non ftant fimul,

quod hoc album sdificet, & fit xdificator , &
quod non omnis zdificator afdificet , arguendo
cxoppofito conclufionis curaminori,inferendo
oppofitum maioris.
2^^ Dicendum , qu6d accidens peccat immediate

C^nclufio, contra Syllogifmum. Ad videndum ergo,quan-
do eft accidcns,& quando non,videndum eft pri-
m6 quid facit neceffitatem in Syllogifmo , co-

Jilit^, ^nofcitur enim priuatio per habitum. Vnde in-

telligendum eft , quod coianeccflitas Syllogifmi
eft in hoc , quod medium vniformiter ad quod
vniformiter extrema funt comparata, fub vna ra-
tionc accipitur.Quandocunque ergo extrcma ac-
cipiuntuc ad inuicem comparata,& vtadme-
dium, fecundum variasrationes , accidens eft. Et
poflibile cft aliquando , quod coniungantur , fcd
hoc non etit proptcr comparationem , quam ha-
b:nc excrcma ad medium.Hoc manifeftum eft in
omnibus excmplis Ariftocelis : 7« cognofiis omne
honHm,^uod volo interregare efi honum; ergOyScc.Iiia.
conclufio non fcquicur, quia hoc, quod dico^o-
pum fub diuerfa racione comparacur ad hoc, Tu
cognofiu, & ad hoc, efuod volointerrogare,qmz hasc
propoficio ,(cihcet,Tucognofiisejnne bonum, vera
pft fub ratione qua bonum. Scd cum dicitur,
Gjtmd volointerrogare eft honum, hocquod dico ho-
num, accidens cft huic ijuodvolo interrogare, prout
honum cadit fub cogniiione tui. Et idc6 non con-
iunguntur cxtrema.

Et breuicer incelligendum eft , qu6d quando-
punque aliquis terminus vni comparacus accipi-
tur (ub alia racione, vt eft alteri cermino conipa-
r^icus , fi illac raciones non neceflati^ fe inclu-
dunr,accidens eft; quia in omni bono fyllogifmo
necefte eft alceram propoficionem eftc, vc cocum,
&alccram vc parcem. Ec hinc concludo,qued fi
ratio, fubquafumicurrcs fubieda in vnapropo-
ficione , fic cxtranea rationi , fub qua fumitur in
alia refpcdku pcacdicati , in taji proccflu acci-
dens cric.

Ad primam rationem dico , quod Atiftoteles 5 .

intelligit , quando ratio vnius termini cft extra- Ai i.frint,
nea rationi alterius , fecundum qu6d ad aliquod
tertium comparatur, ficut di<Stum eft, vt hic , Ifte
cinif eft ttuu.-iiie ctmis eftpater ; ergo ifie canis eftpa'
ttrtutu. quia illa duo accidunt tertio. Ratio enim
eius, quod eft tutu , fecundum qu6d comparatut
ei quod eft canit , excrancaeft k racione eiufdem,
fecundum quodcomparacur ei, quod eitpater.

Ad aliud dico ,qu6d ille procedus non valet, A4 u
quia proceditur k re fubiecta ad accidcns , quod
cft ei extraneum. Caufa.apparencix in fallacia
Accidentis,eft idencitas apparens alicuius diuer-
(itatis, ica qu6d fit aliquod vnum pro medio,
comparacum ad excrema , fecundum diuerfas na-
turas in ipfo exiftentes , & hic eft apparens iden-
titas , & caufa apparentix , ipfa tamcn diuerficas
eft caufa non exiftentia;.

QjfjESTio XLVII.

Vtrum <zfariatio medijfitfufficiens caufk
non exijientia infaUacia Accidentu?

Vldetur qu6d non. Nam pofica causi, de ne- i.
ccflicate ponitut efFedus ; fed medio va- Argumtntm
riato , non eft neccfTe fieri accidens ; ergo, &c. prop^rtt »#-
Prob.itio aifumpti per fyllogifraos vtiles:nam ^'*'"***
niaipre cxiftcnte de neceiTario , & minore dc
contingenci , fequicur conclufio de concingenci.
Nam fequicur, Omnis homo de neceftitateeft animal:
comingit ad vtrumlihet alhum efie heminem ; trgo con-
tingit alhitm ejfe animal. Ec fimiliccr fequicur,Oi»-
nii horno de necejfttate f i? animal ; album efl homo;er-
go alhum efl animal , dc tainen mcdiuni h.ic,\tho-
»>0,diuerfaracione comparatur maiori,& minori,
quia maiori comparacur fub modo neceflicacis;
minori aucem per nocam contingcncix , vel pec
verbum de inefTc.

Icem , medium refpe^u maioris habet ratio-
nem partis, refpeiSluminoris habet raiionem to-
tius. Et ide6 diuerfx funt rationes variances mc-
dium;non ergo caufat accidcns variacio medij.

Ad oppoficum, medium variatum eft duo me-
dia, vel habet rationem duorum mediorum ; fed
duo media non vniunt excrema ; ergo,&c.

Adqua:ftioncmdicendum,qu6dcumaccidcns, '

quantum ad fui non exiftentiam, fic immcdiace
obliquicas Syllogifmi (nam Ariftotelis i.huius,
cap, 4. dicit , quod peccac definico Syllogifmo.)
Ad hoc vt videamus naturam accidencis, primo
oporcct viderequid requiriturad Syllogifmum.

Circa quod, intclligcndum , qu6d coca necef- Ad SyBogif~
Ccas Syllogifmi. confiftit in hoc , quod medium '"*"'. ^'"*
vnum fub vniformi ratione acceptum per refpe- '■'?""■*""'•
6lum ad exttema , ipfa extrema coniangit : fi ct-
go ipfa extrema coniungantut intcrfe, per refpe-
^um ad medium , fecundum variam racionem
accepta,in alio procefTu eric accidens. Patct hoc
inexemplis Philofophi, Dicitenim i.huius,cap.
7. qu6d in ifto paralogifmo eft accidens : Tu co-
gnofiis ernne honum ; qued volo interrogare ateeft he-
num ; ergo qitod vole interregare cegnefcitur a te.Nitn
^o»Mi»fubalia ratione comparatur ad hoc, quod
eft cegnefii ate,8czd interrogare. Nam tu cogno-
fcis bonum, in eo qu6d bonum^cui" accidit, qu6d
cadat fub interrogare , inquancum ^ ce cognofci-
tur. Et idc6 dicit Ariftoceles z. Elench.cap.y.
qu6d folum in his , quz iecundum fubftanciam

func

QusftioXLVIII&XLIX. 26y

Jld MtiMmf-

tM.

funt indi^ercntia , Sc quac vnum funt, orania vi-
dentur e(reeadcm,intelligens pct. indiffirettti^m
ficundMfH fitbfiMtiAm identitatem proptiz ratio-
nis alicuius , vt ad duo comparatur. Vnde (iue
tnedium refpedlu extremorum accipitur fab va-
lia ratione , fiuc extrcmum altcrum rcfpcftu mc-
dij, & alterius excrcmi, in tali proceflii cric falla-
cia Accidencis.

Veruntamcn intelligendum eft , quod quan-
turicunqne medium fuerit variatum , in ipfo ta-
nien erit aliqua identitas partialis , refpedu ex-
tremorum : aliter cnim ibi deficerct apparentia.
Si crgo extrcmum ibi concludatur de cxcrcmo,
fiScundum iliam idcntitatcm partialcm , erit fyU
logifmus bonus. Vnde in quolibet paralogifmo
accidcntis poccft fequi aliqua conclufio. Nam
bcnc fequitur, Corifitts cognofcitur k te : Corifim efi
veniens j er^o iUudqued eil venienSyCOgnofiitur k te,
* Vndc ad quzftionem dicendum , quod quan-

Cenelufie. docunquc mcdius terminus , vel quilibcc alius
tcrminus comparatur vni extremo fecundum
vnara rationem, & alteri fecundum aliam,ita
quod illx rationes non includant fe inuicem, in
tali illatione ncceflarii erit accidcns, Si autcm
includanc fe, bonus crit fyllogiimus.

Ad primam rationem dicendum , quod minor
cft falfa. Ad probationcm, cum dicitur : maiore
exiftente de ncceftario , & minori de contingen-
ti, &c. Dico , quod in tali proceftii ,medium eft
fufficienter idem extremis, refpedu conclufionis
dc inelle , & dc contingcnti , quia ibi homo vni-
formiter accipitut in maiori , & minori rcfpedu
talis conclufionif.

Ad aliud , cum dicitur , quod medium in ma-
iori habet tationem partis,&c. Dicoquod diucr-
fitasrationum non caufat accidens , quando illa:
rationcs includunt fc , vnde cum identitate mc-
dij ftat diuerfitas talium rationum : fi enim me-
dium in vtraque propofitione acciperccur fub
racione parcis , vel cocius , non haberet vcre ra-
tioncm medij. Vnde ibi cft fallacia fecundum
quid,& fimpliciter.Ac fi ficarguerctur :Medium
iiridbe fumitur in maiori , & ampliatur in mino-
ri ; crgo variacur, &c.

QviESTio XLVIIL

Vtrum htc Jit fallacia Accidentu, Co-

rifcus cognofcitur a tc : Co-

rifcus cft vcniensiergo,6^r.

j, TTldeturqu^dnon. Namhiceftbonus fyllo-

Argumtnta V gifmus , Omnu ddificator ddificat , alhttm ef{

fr» parti ttt- dtUficator ; ergo album adificat. hic tamcn procedi«

IMtiHM. tur ^ re fubiedta ad accidcns, talis proceftiis ergo

non caufat accidens.

Item, fequitur : Corifim cegnofiiturate,Corifcftt
rfl veniens ; ergo id ^uod efi veniens , cogneficitur k te,
& fequitur, id tjuod eft veniens cognofiitur k te ; ergo
veniens cognofiiturk te. Et cum quocunque ftat
antecedcns, & confcqucns, ergo i. primo ad vlti-
mnm, fcquitur, ergoveniens cognofiitur k te.

Itcm,paralogifmus ille non ncgatur, nifi quia
cognofii attribuitur venienti cum rcduplicationc,
vt fit fenfus. Vcnicns , inquantum vcniens, co-
gnofcitur a te. Sed vidctur qu6d oratioad hunc
incellcdlum non liroitetur.quia oratio non figni-
ficat fc effc vctam cum teduplicatione,nec pcr (c.

Ad oppofitum cft Ariftocelcs x. Elcnch.cap.y. %,

Ad qazftioncm dicendum, qu6d hic eft falla- Ctntlufii.
cia Accidcntis: Corifim cognofiiturkte, &c. nam
cognofii priiks atttibuitur Corifco fub ratione
Corifci. Corifcus autcm fecundura aliam ratio-
nem comparatut ad ly veniens , quia fecundum
quid accidit ei cognofii, proptcr quod non fequi-
tur, veniens cognofiitur,8cc.

Ad primum argumcntum, ciim dicitur, Omntie ^ i.frint,
ddificatcr, &c. Dico , qu6d in omni tali illatione
cft acddens, intclligendo,qu6d4b^//?Mrrconclu-
datur de aIbo,fub propria rationc albi, quia incft
ipfi xdificatori,fub rationc propria xdificatoris.
Si tamen intelligitur, qu6d adificare concludatur
de re quac eft alba , quia incft «dificatori cui ac-
cidit albcdo , fic dici potcft qu6 d conclufio fc-
quitur. Et fic patcr, qu6d hxc conclufio , id tjuod
eft veniens , cognofeitur kte , fequitur cx pra^milHs.

Ad fecundum diccndum , quod bcn^ fequicilc •^'*'
cx przmillls , id ejuodefi veniens cognofcitur k r^ ,fed
non fequitur vlterius , id tjuod eft veniens cogiiofci-
tur k te. ergo veniens cognofcitur k te.

Adtcrtiumcumdicitur, qu6dilIefyllogifmus ■^'' f-
non negatur, nifi quia cognofci atttibuitur venien-
ti cum teduplicatione,&c.Dico,qu6d orationon
limitaturad hunc intelle^um : Vcnicns.inquan-
tum veniens,cognofcitur a te,vcl album,inquan-
tum album , asdificat , quia tamcn nos non dici-
^us, quod aliquid, nifi fub propria ratione , vcl
pcr fuam fimilitudinem , virtutcm cognitiuam
immutct ,ide6 nos accipimus hatic propofitio-
ncm ,vemens cegnofcitttr k te , fub hoc intelledtu,
veniens,!nquantum veniens, cognofcitur i te.

Contra hoc quod dicebatur , quod iilacon- OhieBi».
clufio, Id ijuod eft veniens cegnofcitur k te , fequitur
ex fllis ptsmiQis,Corifittt cognofiiiurk te, Corifim
eflveniens , non tamen fcquitur illaconclufio,
Veniens cognoficitur k te. Sic eniro conclufio vno
modo accepta ,fequitur ex pra:miins,& alio mo-
do non , cum diuerfa: acccptiones fint ex parte
noftra : crgo ex parte noftra accidens accipitur.
Dico,qu6d locus Sophifticus ex parte noftra non 5»A»//#.
accipitur, quod enim hzcconclufio , vcl illa ac-
cipiacur , hoc eft ex parce noftra. Scd quod con-
clafio accepta fic fcquaturcx przmiflis , & alio
modo accepca non fequatur , hoc non eft cx par-
te noftra, fcd cx parce conclufionis.

Qjr iE s T I o X L I X.

Vtrum Varalogijmus Accidentu fojjitfie"
ri negatiuejicutaffirmatme.

Vldetnr qu6d non. Nam Atiftotcles in t. lib.
tradit regulam quomododcbemus cogno-
fccrc, vbi eft accidcns, & vbi non. Diccns, Acci-
dtnsfit (juando aliquidfimiliterattribuiturreifitbie-
n* , (^ aecidenti ineffe. Accidcns crgo non fic
quando aliquid attribuitur aiicui non incftc: ne-
gatiui ergo non poteft ficri ptralogifmus acci-
dentis.

Item , Ariftoteles nec in i. lib. nec in i. Elcn-
chorum ponit aliquem paralogifmum ncgati-
uum : fignum ergo cft qu6d foli^m fiat a65rroa-
tiuc.

Ad oppofitura. Ex cifdem tciminis contingic
fieti paralogifmum squiuocationis ncgatiu^ , &
afErmatiue, & fic dc aliis locis Sophifticis. Vide-
turcrgo,qu6dfirailiter fit in accidcntc. Confir-

matuc

I.

AriMmtntm
prtpartt ni-
intiua.

266 SoperlibrosElenchorum

1.

Ctnclufie,

4d l.frifif.

Jdi

tnatur ratio , qnia affirmatio , & negatio non di-
uernficant illationem formz fyllogifticx : nam R
proceffus affirmatiuus fit fyllogifticus,& ncgati-
uus ; ergo eadem ratione Hmiliter crit in dcfedi-
bus. quod ii proceiTus affirmatiuus deficiat , &
negatiuus deficict.

Ad quazftionem dicendum , quod paralogif-
mus accidentis , potcft fieri negatiuc , ficut affir-
raatiuc. Hoc patet, fi confidcrcmus regulam pcr
quatnnofcere debemusaccidcns, qu£ cft,Quan-
do accipitur aliquis tcrminus in proccffu aliquo,
includens in fe diuerfas naturas , & rationes , 8c
femel in illo proceflu accipitur pro vna illarum
racionum,& alia vice in codcm procefTu pro alia:
a ilijB rationes non includunt fe , prout ad ter-
tttim comparancur, in tali procefTu erit accidens.
Scd terminum fic variari contingit inproceiru
negatiuo, 8c affirmatiuo. £c ex hoc fequitur,
quod accidens poteft fieri in prima , fecunda , &
tertia figura. Et hoc cft , quod dicit Ariftotclcs
l.Elenchorum cap. lo, quod cum vna eft oratio,
tranfpofita contradidione,omnes fimiliter habc-
bit fyllogifmos. Vndc,fi defe<Stus fit in affirma-
tiuo , dc necefHtace crit, Sc in negatiuo proceflii.
Vt fi fic arguacur : Nulla^ecies currit , homo eftjpe-
cies ; erga nufltu homo currit. Ponatut quod omnis
homo currit , prasmiffaE funt vera: , & conclufio
falfa per cafum. Ergo hic dencceflitatecrit ali-
quis defedlus, fed non aliusqu^m accidens.Nam
cum fic dicicur , Homo eii fpecies ,'accipicur homo
prouc fubiacet intencioni ,in conclufioncvero
pro re ipfa , quia nunquam vtimur termino pro
intcntione , nifi quando rcs fubiacct inrcncioni,
talicer enim hxc t(ifz\(z,Home eHfubflamia,c[nii
intentio fubftantia non eft. Ec fimilitcr hicnon
eirec accidens , Homo e^fpecies , Socrates efl homo;
ergo , &c. quia homo vniformitcr pofTet accipi in
piaiori & minori. Propcer hpc dicicur,qu6d ac-
cidens poceftficri negaciue.

Ad primum argumencum dicendum , quod
proceflus affirmacfuus manifcftior eft , & pocior
qukm negaciuus , vndc procefTus negaiiuus indi-
get affirraatiuo , g,et Ariftotclem primo Pofter.
Similicer eft in defciSlibus ,quia defedus mani-
feftior eft in procefTu aflirmatiuo , quam negaci-
uo. Ec idc6 Ariftocelcs fuam regulara dedit in
affirmatiuo.

Ad fecundum dicendum, quod licec Ariftote-
les non pofuerit exempla in proceflu negaciuo,
hoc tamen non.concludic , quinaccidenspoffit
fieri negaciuc , quia Ariftoceles pofuit exempla,
vbi dcfedkus cft manifeftior. Ec hoc eft in pro-
cefru afnrmatiuo magis,quam in negatiuo.

Pracrerea ipfe 2, huius , cap. j. ponit cxcmpla
qnx ad affirmationcm , & negacionem rcduci
poffunt. Ponit enim talc cxcmplum, Corifcm eft
alter a Socrate , &c. & in ly ««/<«• includitdr quac-
dam negacio.

Vel poteftdici ad ptimum argumentum , c^m
dicitur.quod accidcns fic quando aliquid affigna-
lum fuerit tei fubieftac , & accidenti firoiliter in
effe, qu6d haec propofitio fe extendit ad affirma-
lioncm &negacionem, icavt ifte fitfcnfuspro-
poficionis. Accidens fit , quando aliquid affigna-
tum fuerit rei fubiedx, & accidenci fimiliccr in-
efTc affirmaciue , vel ncgatiuc. Nam Atiftoteles
I. Priorum, diuidens omnem propoficioncm,di-
cir, quod omnis propoficio, auc cft dc ineffe , aut
dc neccfTario ineflc , aut de concingcnci inefle.
Et fecundum quamlibet combinacionem pro-

pofitio de inefle poteft effe affirmatiaa, ii Ae-
gatiua.

SecHndum autem quod ftmfliciter dicitur
hoc , aut quo , & nonfrofrie quandopar-
ticulariter dicitur , Scc. Primo huius,
cap. ij.

Q^ iE S T I o L.

VtrumptfallAcia extra. diBionem.

Vldetur qu6d non. Nam per Ariftotclem lA
1

primo huius, in illo cap. ^ut igitur diuiden- jtrgtimm»
tes. Loci ia didione fimpliciter peccant contta frofmrt*»*.-'
concradi^aioncm : loci autcm extra didionem X'**"^
contra fyllogifmum. Sed fecundiam quid,& fim-
pliciter fpecialicer peccat contia contradidlio-
nem. Quia dicit Ariftotcles in 2. huius , qdoil
paralogifmi qui fiunt fccundiim quid , & fimpli-*
citer , folucndi funt confidcrando conclufionem
ad concradi£tioncm ; ergo,&c.

Itcm,illc locus cft in didlione, qui accipit
principium apparenriac k parte vocis ; quia loci
extra diftionem accipiunt caufam apparcntix i
parte rei. Sed fallacia fecundiam quid , & fimpli-
citer accipit fuam appatentiam a partc vocis , vc
hic : EiJ- homo mortuut ; ergo homo. Si camen loco
totius aggregati yhomo wjorrww , ponerctut cada-
uer , fic dicendo : Cadauer ; ergo homo. hic non efl:
fccundiim quid , & fimpliciter , cum dcficiat ap-
parentia; ergo, &c.

Oppoficum dicit Ariftoteles i.Elcnch.cap.j.
poncndo feptcm locos cxtra didkioncm.

Ad quaEftioncmdicendum, quod fallacia fc- ^.

cundiim quid , & fimpliciier ,eft locns cxtra di» Ctntkfie.
dlionem. Nam caufx apparentiae diftinguunt lo-
co$ Sophifticos. Sed caufa appatcntix in fecun-
dum quid, & fimpliciter , eft conucnientia alicu-
ius didi fecundum quid ad idem diftum fimpli-
citer. C^m ergo cx pattc rci accipiatur caufa ap-
parentia: , fcquitur quod fic locus cxtra didio-
ncin.

Veruntamcn intclligcndum eft, qu6d conue- W**.
nientia vocis ad vocem alicuius didli fecundum
quid , ad idem didum fimpliciter , coopcratur ad
iftam dccepcionem. Nec tamcn eft per fe caufa
apparentiac in fecundum quid, & fimplicitcr.Scd
e conucrfo eft in fallacia figurx didionis : nam
ibi identitas rei intcr fuppofuum , & fuum com-
munc cooperatur ad decepcionem in tertio mo-
do figurjE didionis. Et tamen fimilitudo vocis
ad vocem eft per fe caufa apparcncix figurx di-
«aionis. E conuerfoeft ex partc ifta.Nam e con-
ucnicntia rei didx fccundum quid , ad idcm di-
aum fimplicicer , eft caufa apparentix pcrfcin
fecundum quid,& fimplicicer,camenconuenien-
tia in vocc ad iftam decepcionem cooperacur.

Adprimum argumentum dico, quod minor 4-
eftfalfa. Vndedico, quod fecundijm quid,& Adi.frlne.
fimpliciter , per fc peccat contra illacionem: &
non pcr fe contra contradiftionem. Ex apparen-
ti enim contradi6lione,qnaE accipitur in prsmif-
fis , infertur vera contradidio in conclufione,
propccr rcalem conuenienciam intcr fecundi^in
quid , & fimpliciter. Hoc patct fi fic arguatur:
i/£thiops efi niger: dr non efl nigerin dentihiu ; ergo
efl niger , & non niger. Propcer enim conuenicn-
tiam nigri in dentibus, ad nigrum. firoplicicer, ex

ncgacio

Qu^ftio L l

267

4.

I.

Argumtnt»
pro fartt mf-
fm»tiiM.

X.

CMelmfit

ncgatione nigri in dentibusab iCchiope.conclo-
ditur negacio nigri (impliciter ab epdctn : vnde
ffit fe peccat contra iilacionem,vel ryllogifmucn,
8c non concra contradi(^ionem , quia nulla pro-
poucio eft Hbi multiplex , ficut in locis in di-
Aione.

Ad fecundum dico, quod minoc eft falfa. Ad
probationem eius dico , qu6d conuenicntia in
voce,eft de bene effe iftius fallaciar,& non de efle
iimpliciter. Et fi fit dc cfTe , non tamen eft ficut
caufa prima apparentix. Sed conuenieniia in
vocefacit,qu6d paralogifiiius fecundum quid,&
fimpliciter apparcat fyllogifmus. Nam fic dicc-
rctur , Hoc non efi homo, & eft cadaiter ; ergo elhho'
mo , (^ non eft homo. hic nulla eft apparcntia fyl-
logifmi. Si tamen diccr«tur fic , ffoc non efi homof
($" efi homo mortnut ; ergo efl homo , (fr non efl homo,
hic eft apparcntia fyllogifmi. Vnde conucnien-
tia in voce , facit qu6d paralogifmus fecundum
quid, &fimpliciter , appareat fyllogifmus. Eius
camcn caufa apparenti* pcr fe ^ patte rci acci-
pitur.

Q_y >E s T I o L I.

Vtrum ab aliquo fumpto cum determlna-

tione diminuentey ad ipjum fumptum

fimpliciter, teneat confiquentia j*

Z>/ fallacia afecandutn quid ad (impliciter , Tide incerpre-
tes cMp.^.eit. huiM, Itein D. Thom. Opmfe.tit.di fallac.
*.t i.<^ it.Ioau.de Mag.iM^rimam Eleneh. quAft.i.dub.
1. Tartar. ibid.cim.eaf.i. ConiiBbr.& Complut./»«/>ri.

HOc eft quartcrc , vttum hacc confequentia
teneat ; Eft hom» mortHtft y ergo homo. Ec vi-
dccur quod fic bona , nam quod intclligiturin
aliquo.fcquitur adipfum : fcd homo intclligit&r
in hoc , homo mortum. nam hlc cft oppofitum in
adiecto , homo mortutu. Quod patet , H defini-
tiones pro nominibus ponatur. Nam homo eft ha-
bens vitam : & mtrtutu priuatnm vita. Intcllcdlus
ergo hominis, vt opponitur mortuo.intelligitur
in hoc antecedente , homo mortuia. ergo fequituc
ad ipfum.

Item, non obftante oppofitiooe mortui,ad
horaincm : fequitur,^0mo mortuns ; ergo mortuura.
Cum ergo homo opponatur mortuo,ficut c con-
ucrib , (equitur , Homo mortuttt ; ergo homo,

Itera, fignificatum didlionis poft cius impofi-
cionem cft fibi eflcntialc : fed homt fignificat ve-
ram natuYam humanara ; hoc ergo cft fibi efien-
tiale. Sed poni in oratione cum aliquo eft fibi
accidcntale. Ciim crgo accidentale non pcrmu-
tet eftentiale : fequitur, homo martutu; ergo homo.

Oppofitum vult Ariftoteles i. huius, cap.j.

Ad quxftioncm diccndum , quod ab aliquo
fumpto curn dctcrminatione impottante natu-
ram oppofitam , ad idem fumptum fub propria
ratione, non valct confequentia. Hoc manifeftac
Boccius fupta libtum Perihermenias. Vbidicic,
qu6d non fcc[uitui, Homerm poieta efl ; ergoHome-
rtu eft , quia primi effe attribuitur Homcro fub
rationc poc'fis , & in confequente fub propria ra-
tione, ide6 non fcquitur : fimiliter eft hic, Homo
mortuw, ergohemo.

Dubium tamen eft, vtrura in ifto antecedentc,
homo mortum , ponatur vera natura horainis , fub
determinatione tamen fibi repugnantc. An hoc
cotura, hemo mortuut, dicat quendara intcUedura

oppofituaa homipi. Sed quocunquemododica-
tur,,dici,poteft,qu^dconfcquentia non valet.

Si ppmo raodo,tuncccitura eft , cura homo in
anteccdente accipiatut cum dcterroinatione fibi
repugnantc, qu6d ad idera fumpttira fub proptia
ratione, non tenct confequentia. Si fccundo
mododicatur,tunc manifcftus cft defcdlus, ap-
parcncia taraen eft ,quiailludcuius inteilcdlm
conftituitur pcr hoc quod dico , homo mortum,
afllmilatur horaini in diraenfionibus , ic figura-
tionibus. Seeundura tamcnaliquos.primus mo-
dusraagis competit eis, qu« dicuntur fecundum
hanc fallaciam. Nam hzc falUcia fit, quando ab
aliquo furapto fecundura quid , ad idcm fum-
ptum fimpliciterproceditur.

Cohtra hoc poteft argui.nam fcquitur, Hom» Obitnjt.
alhus currit : ergo homocurrit.Hictimen attribni-
tur pra:dicatum ipfi fubiedlo fub ratione albi.
Sed eirealbum, cft fccundum quid efte, rcfpeftu
hominis. Diccndum eft , quod fequitur , Homo Stlutie,
alhfu currit; ergohomo currit.Sed tamcn non fequi-
tur fubrationcquahoccft fccundum quid , 8c il-
lud fimpliciter. Sed quia efie albi , fimpliciier
praefupponit eflc hominis, ideo fequitur.

Ad primum argumentum dicendum, quod in- 4*

ter iftas partcs , Homo mortuus , vt rcfpedlu tertij ■^'^ »tgHmt-
accipiuntur , non eft oppofitum in adie6lo,fcd '**
intcr iftas partes diuifim acceptas. Vel intcr to-
tum aggregatum, & alteram partem,non cft op-
pofitum in adic£lo,fed inter partes totius aggre-
gatijficut oftendit Boctius,vbi fupra. Dicit cnin»
quod qui dicit manum niarmorearn non cfle ma-
num, verum dicit, quiamanus habet poteftatem
dandi, & recipiendi : fcd manus marmorea non.
Similiter oppofitionem,qua: eft inter partes.ma-
nifcftatibidem,dicens, quod homoimpcKtat vi-
tam habens > fed moituum imporiat priua-
tum vita.

Sed fi arguas , quia oppofiiio inter partcs non Obieai»,
impedit confequentiam, eo quod ^ partc ad par-
tcm non proceditur,fcd a toto ad pattem.Dicen- Solutit.
diim , qu6d hoc nonobftante, oppofitio inter
partesimptdit confequentiam , quiaciim aliqua
determinatio impottat naturam oppofitam fuo
determinabili , tunc ex adiundlionc deterraina-
cionis cura dccerminabili, cefultat quidam intel-
le6tus,qui eft fecundum quid, fefpcdu illiusde-
terminabilis. Vnde intelledus detcrminabilis
fecundum quid ponitur ; propter quod procede-
re atali aggregato, ad talem partcra, facit fecun-
Jura quid, Sc fimpliciter.

Ad fecundum diccndura, qu6d fcquitur , homo S'
mortuus ; ergo mortuum ; quia homo accipitut in an- ^ t-fri»t.
teccdcnte fub tatione mottui ,& idco fequitur,
homo mortuus, ergo mortuum. Sed i\u\3. home fub
propria ratione non ponitur in antecedente,ide6
nonfequitur, Homo mortutts ; ergohomo.

Ad tertium cijm dicitur , fignificatum didio-
nis cft cflentiale. Dicendum ,quGd ^omoinhoc
aggregato , ponir naturam hominis , fcd tamen
fub ratione raortui, & ide6 non fcquitur.Tamen
tenendo, qaodhomo ponit natutam propriam,
quac eft efTe viuum , & raertuum fimihtcr fuura
ngnificatura ponat , quod cftefle ptiuatum vita.
Tunc poteft dici, qu6d in hoc antecedente , homo
mortuus includuntur duo oppofita. £t tunc forte
poteft dici,qu6d vtrunquc fcquitur. Si taraen
per hoc quod dicitur , homo mortuus , intelligitur
corpus priuatura vita , qnod quidem corpus fi"
laile eft corpori viuo in lineationibus > & di-

raen

AJi

268 Super librosElenchorum

mcnfionibus.tunc poflct dici,qu6d confequentia
non valet , 8c tunc pofTet dici ad argunicntum,
quod inter ly hom, & )y hom«mertnus,e(i oppo-
ntioin adiefto.

Q^ ^ s T I o L 1 1.

Vtrum terminus communu , fo[Jit Jhffo-

mre ^ro tota fropojttione

cuiuj ejipars ?

I_ /^ Vod non oftenditur , quia in propofitione

Argumenta V^vniucrfali affirmatiua , pracdicatum dcno-

fr«p»rte ne- tatur conucnirc omnicontcnto fiib fubic(flo : fi

t»tiH». crgo alicui dcnotctur non conuenire, illudfub

fubie^lo non continetur. Sed qui dicit , omnem

propofitioncm cflc veram , vel omnia efle vcra,

non dicit fuum diftum cffe verum, per Ariftotc-

iem 4.Mctaph.c6t.i9.y4a/</*V itaciue ex eo quodali-

^uidaffirmfttumefide omnihus talihus orationihus ip/as

fe ipfa^ deflruere. Nam tjui omnia vera dicityorationis

fuit contrariam facit veram , e\uare fuam non veram:

contraria autem nen dicit ipfam effe veram , qui vero

(fr emniaftlfh, & ip/e/eipjitm, &c. Scd fi terminus

.V fupponcret pro tota propofitione, cuius eft pars:

fcquerctur.quod diccns omniaelle vera,diceret

fuam propofitionem eife vcraiB;ergo,&c.

Icem,4.Metaph.cap.io. qui ncgat omnem lo-
quclam, ponit loquelam , & non nifi eam.quara
profert.Sedfiloquelalupponcrccproillaloquela,
cuius eft pars:fequeretur , quod qui diceret om-
iicm ioqucjam clfe falfam,d«ceret luam loquelam
efrefalfara.

Item, impoffibile eft idem effc totum vn uer-
falc,& partcm integralcmrefpc€tu eiufdem. Sed
fi pars fupponcrct pro toto , hoc fequetur : nam
fic ditbo , Omnis propofitio tfi vera , propofitio eft
f, pars intcgralis huius totius, & proutde ifta pro-
pofitione pra:dicatur,cft idem ifti propofitio-
ni:ficut homo,vt dicicurde Socrate,eft idcmSo-
crati j ergo,&c.

Praetcrca fic ^\GiQ,Omnij propoftio efl vera:Ci ly
propojitio fupponeret pro ifta propofitionc , cuius
eft pars : fequitur , quod idem efier totura incc'
grale,& pars integralis refpci5lu ciufdem. Vcl po-
teft ratio aliter deduci fic : Incellcdus refulrac cx
parcialibus intellcdibus partiuni ; fed fic dido,
intelle&Ms propojiiionu efl intelleclus: intelledus hu-
ius quod dico propoptio , eft intelleftus partia-
lis totius , & (\ pro toto fupponeret , intcllcdus
eius adxquaretur toti. Scd hoc eft contra com-
munem acceptioncm , quae eft , quod omne to-
rum cft maius fua partc^

Itcm, ilKid extra cuius inteUc<fluni cft pars in-

tcgraiis.non conftituit intelledlum totius aggre-

gati ex ilIo,& alio.Sed fi Aicnm.propoftioefivera,

cxtra intcllcdum huius tcrmini , propefitio , eft

hoc,eJfe veram : crgo hoc quod dico propofitio , vt

cft pars huius , huic toci non adxquatur. Sed fi

fupponcrct proea,toti adzquaretur.

X. Ad oppofitum eft Ariftotclcs in fine quarti

Argument» Mctaph.cont.i^.diccns , §^i dicitomnia ejfefalfa,

fro pnrte */ dicit fuurn diSlum ejfefalfum :fed hoc nonfiaret , nifi

prm»tiu». pars,icc. Dici pofter,qu6d Ariftoteles non arguit

ibi de virtutc fcrmonis,fed folum fccundum opi-

niouLMii aliorum, qui dicebanc omnia eirefalfa.

Sed iIludnonvidcturverum,nam Ariftotclcsper

illam propofitionem arguit contra cos,& de vir-

tutc fermonis, quia {li^Ci conccdcrcnt didum

fuam cffc falfum,contra eos non argueret.

Item,hoc patct per naturam</i««/f omn», nam
feqaitur,ow«fcf propofitio eflfalfath^cpropefitioprt-
lata efl propofitio\ergohtc propefitio eftfal/a.

Item.ifta: contvadicunt,.Omnis propefitie eflve-
ra,non omnis propofitio efl vera : cunc quserOjVtriira
in ifta jpvoipoCmoncOmnii propefitioefl vera , fup-
ponat ly prcpofitio^^^o hac propofitionc,'vcl non.
Si fic, habetur propofiturn. Si non fupponit pro
hac,fcd pro omni alia ab hac, tunc fupponit pro
fua contradidl:oria,qux cft i\h,7^on omnis prepo-
fitio efl vera.Cmn ergoin contradiftoriis termini
fupponant pro cifdem, in ifta, non omnis propo-
fitio eft vcra.fupponit tcrminus pro ca.

Item,terminus fupponit pro eo,quod naturam
ciusparticipatjfinon conttahitur:cum ergo hacc
propofitio cuius \y propofitio, cft pars, non miuiJS
participct naturam propofitionis,quam qua;libct
alia,fequitnr,qu6dproillafupponerepoteft,fic-
ut pro qualibet alia;ergo,&c.

Pro folutioneiftius qu^ftionis eft primum intel- 3 .
ligendum.quod terminum pro alio fupponerc,ni- Uota.
hil aliud cft,quim intelledtum fuum pro alio po-
ncrCjiu quo tamen faluatur, vt in partc fubiedta.

Vltcrius intclligendum eft, quod quidam func
termini , qui fignificant naturas dcterminatas',
non rame (unt dc complexis dicibilcs.vc homoile
Socrace, & Platonc , & animal dc homine,& bo-
ue,& huiufmodi. Alij funt termini , qui fignifi-
cant complcxa, fed tamcn non modo complcxo,
fed pcr modum fimplicis appr -henfionis , quia
funt obiedainttllcdtus fimplicis,cuiufmodi func
Enuniiatio,propDfitto,loqueU,Sc moltH alia. Alij ao-
tcin funttermini^qui fignificam rcs dicibilcs dc
complexis,& inconiplexis, cuiufiTiodi funtm,&:
vnum & tjuantum , Scc. Dc icimini^ autcm primis
non habet quasftio locum , Ccd folum dc fecundo
gencre..& rertioterminotum. In illisenim idcm
poteft cftc pars intcgralis , & totum vniuerfale:
nam hirc eft vcra , Omne totum efl maius fia partet
quac ert quoddara totum. Et fimiliter hic , Omnit
oratio veraefloratio,S>c fic de aliis.

Tertio infcUigcndum cft , quod licct in rebu»
naturae,vel in terminis fignificaniibus res narur^,
nihiivnum,& idem pofTit eHeparsinccgralis, &
tocum vniucrfalcnifi ajquiuoce , ficuc corpus eft
pars animalis& genusjEquiuocc.quiaaUaeftra-
tio cocius,& partis. Et eciam alia rcs eft torum,&
pars; ramen in ratione , vt in tcrminis propofitis
nihil prohibet vnum,&idem cflc totum vniucr-
falc,& totum integrale, & etiaro par» integralis.
Intelledus cnim poteft apprehendcre aliqnod
compIcxum,& fibi nomen imponerc dicibilc
vniuoccdequoliber aliocomplexo. Etcumeo-
dem termino non mutato fccundiim fignifica-
tioncm.ncc fecundura inodum fignificandi , po-
teft aliquod aliud componerc. Et terminus com-
munisfinoncontrahatur,poteft fupponerc in-
diffcrcnter proco,quodciusnaturam participat,
vel formam fignificatam per tcrminum. Et cum
ha;cpropofirio cuiuseft pars.non minijs partici-
pet formam fignificatam pcr terrainum , quara
quarlibct alia propofitio.fcquitur , quod pro hac
potcft fupponere.ficur pro qualibctalia.

Vnde propofitio tciplicitcr potcft confiderari. Propcfn,
Vno modo inquantum cft praedicabile de hac t"pl'"f"'
propofitionc&iUa; &ficcftroriim vniuerfale. ^^^^^.^ ■'
Alio modo prout conftituit orationem cum prx-
dicato,& C\c eft pars inregralis totius propofitio-
nis. Tcrtio modo prout verificator dehacpro-
' : tj '= . poficione.

Qu^ftio LIII.

269

r

jofitione , & hoc cft totum intcgrale , ficut &
\TC propofitio. \nde Ci dicAtut prepoJ!th efifly
frapejitio inquantum prxdicatur dc hac,c(l totum
vniuerfale refpcdu iftius propofitionis ; inquan-
tum tamcn cum hoc,quod dico f/?,con(lituit ora«
tioncm , & eftpars cius integralis ; inquantum
autem pro hac eadcra veiificatur,eft totum intc-
grale.
4. Vride ad quxftioncm dicendum , qu6d pars,

Cml»fi>' inquantum pars, pro tota propofitionc fuppone-
rc non potcft. Et fi hoc imaginatum eftet, idem
cflct imaginari , vt parietcm fupponcre pro tota
domo, fcd tamen illod quod eft pars , ncn varia-
tum fecundim figniScatum ,ncc fecundum mo-
dum fignificandi , poicft refpcdlu eiufdem habe-
re rationcm lotius vniucrfalis. Vnde fic dido,
«mnu propQ/ttio eft ver4,C\ ly ^»/>9/r»ff,fupponit pro
hac propofitione prolata , cum formam propofi-
tionis participet, ficut & pro qualibet alia. Vnde
propofitio licct varietuc , quod quzdam eft vni-
uerfalis, quxdam patticolaris , & hoc ab vniucr-
falitatc , & particularitatc fubiedli : quxlibct ta-
mcn propofitio cft fingularis in generepropofi-
tionis , &c.
r^ Ad primum argumentum dicendum,qu6d qui

Ai mguall- *^icit omnem propofitionem efte vcram, dicit il-
u. lam propofitionem , quam profert efTe veram, &

non cflc vcram : fed alia habitudine,& alia. Nam
pcf virtutcm dici deomni , dicit fuam efte veram:
£cut & omnem aliaro. Sed pet naturam primi
principij.dicit fuam non cffe veram : nam fcqui-
tut , Otf^u propojitio efi vera ; ergo contradiStoria
iftiiHpropofitionit eft vera. ic fequitur per naturam
primi principij, contradiiloria iftim propefitionis eft
vera ; er^o htc noneftvera. Vnde hoc fequitur pcr
difcarfumrationis,& non per dicideomni,S>cc.

Ad fccundum dicendum , qu6d qui interimit
omnem loquelam virtute dici de owm.negat fuam
loqucIam,fed quiq non poteft negarc loquelam,
nifi per loquelam , ide6 per zCtum exercitum po-
nit loquelam , virtute tamcn dici de omni negat
fuam, ficut & aliam.

Ad tertium dicendum, qu6d licct impoflibile
fit in rebus natura: , vnura , & idera elfc totum
vniuerfalc , & partem integralem rcfpedu eiuf-
dcm, in rcbus tamen rationis non eft hoc incon-
uenicns. Multa enim funt impoflibilia in re, qu£
non func impoflfibilia in ratione. Sicut procedere
ininfiniiumin rebus cft impoflibilc, fedinra-
tione non eft inconueniens^.

Ad quartum dicendura,qu6d in tebus rationis
idem poteft eflc toturo integrale ; & pars intc-
gralis rcfpc(5^a ciufdero fub alia confideratione,
& alia.

Ad confirmationem dico, quod in rebus natu-
i'a:,omnc totum cft maius fua patte.Et iilud quod
eft pacs fub vna confideratione,non potcft rcfpe-
&\x eiufdcm habere rationcm totius. Similiter in
zatione,pars inquantum pats minor eft fuo toto,
fed tame ilIud,quod eft pars fubvna cofidcratio-
ne,potcft refpeftu eiufdcra fub alia confidcratio».
ne habere rationera totius, ipfo non variato, fcd
tot^ variationc cadcntc circa intelledlura : qu6(i
aut«m non fit cadem vox , non mirura , quia ca-
dem vox non prxdicatur dc hac, vel illa.

Ad vltiraura diccndura, qu6d maior fic habet
intelligi , illud extra cuius intcllc^um eft ali-
quid, ipfum fic acceptum non conftituit inielle-
^um lotiusaggregati cx illo, & aho. Scd ipfum
coufidcrarum fub alia rationc bencpoteft, ficcft
Sci^i oper. Tom. I.

in propofito. Si enim dicatur , propefitio eft vera,
ly propofitio , fi confideraiur foluraraod6 inquan-
tum eft pars huius totius , propofitio efl vera , fic
non conftituit intelledum huius toiius. Si ta-
men confideretur inquantum prxdicabile cft do
hac propofitione , (ic poteft conftitocre intel-
lcAum totius.

QjTiE ST 1 o LIII.

Vtrum incipiensfic loquii Ego dico fal-
fum 3 Jit Jimpliciter *verm
in dicendo ^

ViJe Ock. €»p.^%. 4* InftlHbilib.Albennva ie Sazon. Tf«^.
3. dt InftMilibttt. Hutcado di^. ^.fmm.fiff. 7.

ARguitur qu6d fic : fequitur enim , ego dico r.

falfmn ; ergo vernm efl me dicerefalfum, &{ fe- Argumtnt^
quitur , verumeft me dicerefalfiim ; ergo dico verum, P"' P*^' */"
crgoa primoad vltimum (e<\\i\\.m; ego dico fal- /•'''"*'"'*•
fitm\ergodicoverum. Pcobatio prim« confcqucn-
tiac. Nam bcnc fequitur , ego dico hominem effeafi-
num ; ergo verum eft me dicere hominem efte afinum.
ergo fequirur confimiIiter,</«Vtf/4/y«wi ; ergo verum
e^medicerefalfHm. Probatio fccundic confequen-
tix , nam qui dicit ficut eft,dicit verum , fed qui
dicit fe diccre falfum, cum dicit hoc falfum , ego
dico falfum, ipfe dicit ficut eft ; qui ergo dicic fe
dicere falfum, dicit verum.

Itcm, fic incipiens loqui, aut dicit verura, auc
falfum : fi verum , eft in dicendo fimpliciter vc-
rus , quia dicens denominatur \ qualitate fui di-
(k.\ : fi dicit falfum ; ergo falfum eft ipfum dicerc
falfum. ciim crgo non dicat falfum,& dicii ali-
quale; ergo dicit vcrum.

Ad oppofitum.Dicens dcnominatur aquali-
tate fui didi , fed hsc oratio cft falfa , ege dica
falfum , quam dicitincipiens fic loqui ,cum uihil
prii^s dixit, &c.

Ad quxftionem dicendum, qu6d fic incipiens 'X.
loqui , Ege dicofalfum, eft fimpliciteriialfus in di- Ccntlmfi*.
cendo , verus tamen fccundura quid. Difficile
taraen eft hoc vidctc in quibufdara , vt innuit ^\

Ariftoteles in litera. Nara propter conucnien- '*>

tiara in re intet didtum fccundijra quid , & fira«
pliciter ,quandoque nefcimus diftinguere inter
falfum fecundum quid, & firapliciter. Taraen di-
co,qu6d circa hoc cnunciabile, ego dico falfitm,e^
vcritas, & falfitas, fed veritas fecundum quid, &
falfitas fimplicitcr.

Qupd autem circa ipfum fit falfitas fimpliei-
cer, hoc paret per hoc , quod oratio dicitur fim-
pliciter falfa , quia eft fignura falfi , quoniara fic
incipiens loqui , nihil dicit , quod fit falfum. Si
cnim diceret horaineme(rc afinum,vel aliquid
huiufraodi , hatc eflet vera.

Quod autem fic incipiens loqui fit verus , fe-
cundikm quid , diucrfimode ponitur ^ diuerfis.
Quidameniro ponunt, quod eft vctus fecundum
quid, quiadrca aliquara orationcm falfara exer-
cetur verc adus dicendi. Dicitur aliter , quod fic
dicens cft vcrus fecundura quid , quia aftu cxer-
cito.per propofitionera intclligitut ficut eft in
rc. Sed quia ab adlu cxercito rton dicitur otatio
fimplicitcr vcra , vel falfa , ide6 talis oratio dici-
tur fecundura quid vera. K€tn enira excrcito in-
telligitur , qu6d ipfe cxcrcet aduin dicendi circa
faifum , & illud in ce eft verum.

V Ad

Adiprint.

Ad i.

1.

Argument»
fro farte nf-
JSrmiHihif.

Conclufit
'P»3»rit.

*' Ad primum argumentum dicendum , cum
dicitur, e£9 dicofnlfunti ergo vernm efl me dicere
fdJitm.T^ico , qudd conlcquentia non valet for-
malitcr. Sicut non fequitur , homoeH animal, ergo
vtrumeft dicere bominem ejfe animal , &tamenin
aduexercito in antecedente includitur confe-
quens. Vltcrius pofito quod fequaiur , licct non
form:^liter, dico, quod non fequitur alterom,
Jico me dicere faljkm ■■, ergofum vertu in dicendejim-
pHciter^Ced cft fecundijm quid , & fimpliciter.
Sicut hic,Ifte beni iurat adimplendo iuramentum,er-
go hene (Mr<fr Similitcr fic dicendo, korno efi afinuf,
verun^eft ipfum dicerefalfum, & tamen non fe-
quitur.quod ipfc dicat vcrum. Veriitamen in qiii-
t>ufdam lequitur , verumelt me dicere j ergofirnpli-
citer fum verus . Sicut hic, verum esi me dicere homi-
nern eff. ap.imal : ergo fum fimpliciter verui , & hoc
eft in illis , in quibus cft veritas in aftu fignato,
& in a(5tu cxf-r. jto , fed in propofito falfitaseft
iu avStu fignato , & vcntas in a6lu exercito. Vn-
de fequitur , verum efi me exercere aUum di-
cen 'i circafalfitm ; ergo illud circa quod exerceo, efi
fulfum.

Ad aliud, curn dicitur,fic incipicns loqui,
tgo dicofalfiim,aaz dicit vcrum,aut falfum. Dico
quod dicir propQfitionem, quse eft falfa. Et vlte-
rius cumdicitur, crgo fajfum cft ipfum dicere
faifum. Dico, quod non fequitur, fed magis fe-
quitur^ crgo vcrum eft ipfum dicere falfuni. Et
ex hoc non fequitur , quod dicat vcrumi fcd ma-
gis , quod dicat falfum.

Qjr ^ s T I p L IV,

Vtmm fmtum , cmm <-vna medtetas efi

alba 5 ^ alia nigra , debeat dici

album 5 nuel nigrum .<*

loan. de Mag. hie qutft, }. duh, i.

QVod alterum , probatio. Nam 4. Topicor.
cap.i. quod cftin generc, cftinaliquacius
fpecic , cum gcnus nihil aliud fit reaiiter quam
fuas fpecies , fed tale fcutum poteft dici colora-
tum fed non eft coloratum aliquo medio colorei
ergo vel dicetut album,vel nigrum.

Item , quod ineft parti alicuius xotius , deno-
minat totum. Nam homo dicitur crifpu$,ciam ta-
men crifpitudofit foliam incapitc; ergo mult6
fortius quod ineft medietati alicuius , totum de-
nominabit.

Item, Ariftoteles dicit in y. Phyfic. contex. 7.
quod homo fanatur, quia thorax cius fanatur.Er-
go eadem rationc fcutum poteft dici albumjquia
cius media pars cft alba.

Ad oppofirum, qua rationehuiufmodi corpus
dicerctnr album , cadem ratione dicerctur ni-
grum. Et fic idcm fimul, & fcmcl ^ duobus con-
trariis denominaretur.

Ad quxftionem dicendum , qu?>d tale corpus
deneceffitate alteroiftornm quatuoi modorum
fe habebit ; vel enim dicetur album , & njgrum;
vel ncque album , neque nigrum ; vcl fecundum
quid nigrum,& finipliciter album ; vel fccundum
quid album, & fccundiim quid nigrum. Primum
eft impoffibile , quia tunc contraria fimul eidem
incftcnr. Ncc fe<;undum , quia ponitur quodvna
Cius medictas fit alba,& nigra. Nec tertio modo.

Super libros Elenchorum

quia non eft maior ratio, quare tale corpus dica-
turfimpiicitcr album,& fecundum quid nigrum,
quim c conucrfoiwsigo oportet , quod di>.atur
iccunduin quid album , & fccundum quid ni-
grum.

Adprimumargumentum cum dicitur : lUud j.
quodeftin genere,eft inaliquaciusfpecie. Di- Adi.frime.
co , quod illud quod cft in gcnere , ficut homo
in animali , de neceffitate cft in aliqua eius fpc-
cie. Sed tamen illudqood denominatur ab ali-
quo gencre, non oportet qu6d fimpliciter ab ali-
qua eius fpecic denominetur, fcd fccundijm quid
ab vna, & fecundum quid ab alia.

Ad aliuddiccndum,qu6dqu«damfuntacci- ■*''»•
dejitia , qua: dcterminant partes in toto , ficuc
cnfpitudo in hominc determinat fibi caput , &
quod ineft ifto modo parti , poteft totum dcno-
minare, Sed quzdam accidentia non dctermi-
nant fibi aliquam partem in toto , & quando ta-
lcaccidens ineftparti , nonoportet quod deno-
minet toturo , & talia accidentia funt album , &
nigrum.

Sed fidicatur, quod fiue aceidemia determi- oW»<?#>.
nent pattem in toto , fiuenon,femper videtur
quod proccftus a parte ad totum ,vcladcnomi-
natione qua: fit a parte ,ad dcnominationem to-
tius,caufctfecundiamquid, & fimpliciter. Vndc
hic videtut effe fallacia fecundum quid , &
fimpliciter : Efl criffw fecundiim caputiergo efi
crijpiu , quia denominatio fecundum partera
cft fecundurii quid , refpedu denomiuationis
totius.

Dicendum qu6d hic non eft fecundum quid, Sekait,
& fimpliciter , Efl crilfH* ficundum caput: ergoefl
crifpHi. Nam ratio fecundum quam prsdicatum
attribuitur fubiedo in antcccdente , non eft fe-
jcpndum quid, refpedu rationis.qua pracdicatura
attribuitur fubiedo in confequcnte. Vnde non
fecundum plus fit detetminatip,dicendo,Aowjo?/?
criffUi , qu^m dicendo, homo eft cri^ut fecundiira
caput , & hoc cft cx natuta fpeciali cius , quod
dico crifpits.

Ad tcrcium dicendum, quod ratio accipit fal- Ad j.
fum. Nam fi homo polTei dici fanus ,quiafana-
tur fecundum thoraeem , cadera ratione polfec
diciinfirmns , fi infitmaretur fecundiim caput,
vel fecundum oculum. Et tunc vnus , & idem
pofletdicifanus,& «ger. Sed Ariftocclcs/.Phy-
fic. contex. 1. intendit ibi ,qu6d aliquid potcft
inefteparti alicuius totius. Et aliquid poteft in-
efte alicui toti primo. Et aliquid poteft inefTe
alicui per accidens. Vnde non intendit,qu6d ifta
habitudo fit bona Cimplickec ■.pefltufanatur; ergo
homofanatur.

^md autemfecUTtdiim quod non determintt-
tur quid Jyllogifmus , mt qmd ^lenchus
fecundiim diminutionem fuerit rMionis.
Nam Elenchus ejl contradiBio eiufdem
Cr vnius, nonnominis , fed rei;(^ nominis
nonfynonymi , fed eiufdem his qua data
funt ex necefitate,non connumerate,quod
erat in principie fecunditm idem , ^ ad
idem , ^ fimtliter , ^ in eodem temfore^
Cap.3. primihuius.

QV^

QuxiWo LV.

271

frtpartt tu-

1.

Ctnclufio

NtlM.

§>u»tutrmt-

JtfaOticit

Htnthi.

4-

Aii.frinc.

Q_y iE s T I o L V.

ytrum ignordntU Elenchi fit locta
diflinSim ah aliu.

DefallaciaignoraotixElenchi ride Intcrpretesrii^.^. Am-
im.D. Thom. Ofufc. fuprMcit.cap.x^. ^ 14 Foafec.Co-
niinbt. (^c. OccitafuprMciip.14, Alb. c»p. 10.

Vldcrur qu6d non. Nam vnufquifque locus
Sophidicus > Hcut habet fua principia pro-
pria, Cic habet fuam folucioneni propriam. Sed
ignorantia Elcnchi, & fecundum quid, & fimpli-
ciccr , habent vnam folucionemj crgo non funt
fallacix diftinftac. Minor patct per Ariftotelem
qui dicit : Qui fiunt fecundum quid, & fimplici-
tcr,& fecundijm diminutionem rationis.folucn-
di func confiderando condufionem ad contta-
didioncm.

Itcm.quod nondiftinguaturifecundum quid,
& fimplicitcr, probo : nam ficut in fccundum
quid , & fimpliciter proccditur k quo ad figipli-
citcr, fic in ignorantia Elcnchi proceditur i quo-
ad fimpliciter. Sicut cnim hic proceditur , Efl al-
btu fecundUm dentes; ergoefi alhut. Similiter hic,
Hoc eftdHplum ad hoc fecHndnm lon^itudinem,^ non
efi duplHm ad hocfecHndum latitHdinem ; ergo efi du-
plnm, (^nondHplum, in primocftfccundum quid,
& fimplicitcr;in fccundo cftignorantiaElenchi.
Vndc inmodoarguendi non vidcturdiftcrrc.

Itcm,illud in quod aliquid reducitHr,abco
non diftinguitur , inquanrum in illud rcducitur:
fcd omncs loci Sophiftici rcducuntnr in igno-
rantiamElenchi; ergo ai> illi« non diftinguitur
ignorantiaElenchi.

Ad oppofitum cft Ariftotcles , qui numerat
hunc locumintcr locoscxtradiaioncm. Etnifi
ab aliis diftinguerctur , non cflent feptcm loci
cxtra didionem.

Ad quxftioncm diccndum , quod ignorantia
Elcnchi nurticraturinter alios locosSophifticos
cxcra didlionem, & ab aliis diftinguitur. Nara lo-
ci Sophiftici diftinguuntur fccundum fuas cau-
fas apparcntiae, fed caufa apparcncix in ignoran-
tia Elcnchi , eft apparcns idcncicas apparcncis
contradidbionis ad veramconcradi(fiioncm.

Circa hoc nocandum , quod cadem eft defini-
tio Syllogifmi, & Elcnchi, nifi quod oportec ad-
dcrc concradidionem. Ex quo fequicur , quod
qua;dam funt conditiones fpcciales ipfius Elcn-
chi , & quacdam communcs. Vnde licct omncs
alia: fallaciac pecceni contra Elenchum,&: in hoc
quslibet poflit dici ignorantia Elenchi , tamen
ifta fallacia fpecialitcr peccat contra propricta-
tcs,quas Elenchusadditfupra Syllogifmum,quaE
funt quatuor,fcilicct adidem,/ecundumidem,fimt-
liter, & ineodemtempore. Et quiafic pcccat contra
conditioncs proprias ipfius Elenchi, idco fccun-
dum quandam cxcellcntiam vocacur ignoran-
tia Elcnchi. Ec ex hoc fcquicuc vlccrius , quod
quacuot funt modi huius fallacix, qui accipiun-
tur fecundum iftas quatuor proprierares , fcilicct
ad idemfecundHm idem,/imilit*r,&c in eedem tempore.

Adprimum argumcntum diccndnm^quod iila
confequentia non valet. Eadem eft ars folucndi
paralogjfmos fccundum quid , & fimplicitct , &
lccundiim ignorantiam Elcnchi ; crgo ignoran-
tia EIenchi,& fecundum quid,& fimplicitcr funt
idcm locus Sophifticus, Nam folutio cft manifc-
ftatio dcfcftus. Etnihil piohibct eofdcm dcfc-
Sctti oper. tom. /.

dus diucrfis caufis apparentix poflc teei.

Vcl potcft dici,qu6d licct ignorantia Elcnchi, ^^'"^ *^
& fecundum quid,& fimplicircr habeanc candeni /"'»'""•
folutioncm communem , non tamcn fpccialcm.
Nam in fccundum quid,& fimplicitcr,appareni ia
eft idcntitas didi fccundum quid,addidum fim-
plicitcr,& caufa non cxiftentix cft diiicrfitas eo-
rundem. Vndc folotio fpceialis in fecudum quid,
& fimpliciter,cft manifeftatio varietatis intcr di-
Gtn fccundum quid,& fimplicitcr.Scd apparcntia
in ignorantia Elcnchi cft idcntitas .contradidio-
nisapparentis,ad veram contradiftioncm. Et fo-
lutio fpccialiseft manifcftatio diuerfitatis inter
ca. Et ide6 non fequicur cum ignorantia Elcn-
chi,& fccundum quid, & fimplicitcr habeant di-
uerfas folutiones fpcciales,qu6d fint idem locus.

Ad aliud diccndum,qu6d licct in codem para- Ai 1.
logifmo poflitcflcfecundumquid,& fimpliciter,
& ignorantia Elenchi.Hoc taracn cric alii ratio-
ne,& alia.Quia in fccundum quid,& fimplicitcr,
vt didum eft,caufa apparentix cft idcniitas difti
fecundum quid,ad didum fimpliciter. Sedin
ignorancia Elenchi caufa apparetix eft identitas
conrradidlionis in prxmiflls,ad veram contradi-
dtionem in concIufionc.Et ex hoc fequitur,qu6d
fccundii quid, & fimplicitcr poflfit efle fine igno-
rantia Elenchi, quiapotcft cflc fine apparcnci
concradidlione , quia hic eft fecundum quid , &
fimpliciter:i^<? efi alhu* fecundum dentes; ergo efi al-
^w,& tamen hic non cft concradidio apparens.

Ad vlcimum dicendum quod ignprancia Elen- j.
chi inquancu alij loci Elcnchi generales ad ipfatTi Ad j.
rcducuntur.non diftinguicurab illis : vnde in
ignorantiam Elenchi fpecialem,quxdiftinguicur
aLis locis, non reducuncur fallacix.

Sed ex prxmiflls vidccur fequi,qu6d ignoran- OhitSi».
ciaElenchi eftlocusin didtionc.Namcxquoeius
apparcntia accipitur a concradiftione,& concra-
diftioeft aparcevocis, videcur , quod eiusappa-
rencia accipiacur \ voce.Vndc cum peccct contra
concradi6bioncm,videcur fcqui,qu6d fit locus ia
di(5lione,quia loci in didlione fpecialitcr pcccant
contra contradidlionem.

Sed diccndum eft ,qu6d ignorantia Elcnchi ^oiutio.
non eft locus in didionc : quod iimuit Anftotc-
les i.Elench.cap.5.cumdicit,7r<i/;«<«Wfw<t/»^«M
hunc locum , in eos , ejui funt in diiliene, per hoc di-
cen$,qii6d non poteft poni locus in di£lione,nifi
per quandam violentiam. Et diccndum cft,qu6d
ad contradi6lioneni non folum requiritur vniras
vocis, fed etiam vnitas rci,qu6d patet per dcfini-
tionem contradicflionis i. huius, cap.i. Contta-
didio non cft nominis tantum , ffd rci, & nomi-
nis. Vndc Ci apparcns contradidlio accipitur i
partc rci,t«nc cft ignorantia Elcnchi. Si cx parte
vocis, tunc eft locus in didtionc.

Vcl poteft dici.quod pcccare contra conrradi-
ftionem cft duplicitcr. Aut ita , qu6d paralogif-
mus inferat contradidioncm alicuius prxcon-
cefll ; aut qu6d vidcatur apparcntcr concludcte
contradidoria, non habcndo refpe&um ad prx-
conccfliioncm rcfpondcntis.Primo modo pcccant
loci indidionccontra contradidlionem.Ec quia
Elenchuseft magis contradid^orius pcr icCpc&xx
ad refpondcntem,idc6 loci in didionc fpecialitcr
dicuntur pcccare contra contradiftionc.Secundo
modonihilprohibet quinfit ignorantia Elenchi,
& fcciidum quid,& fimplicitcr;quia ambo pcccat
cotra illationc, quia intcr prxmiflam ncgatiu|,&
parte negaciuicoclufionis cft dcfedlus illationis.
V 1 QVi£

zjz SuperlibrosElenchorumQu^dLVL

Argumetit»
pro pnrte n*-

0«aclttfio,

(Xy -« s T I o ' L V I.

Vtmm ifiaconfeqtienttajitbomi Hoc eft

non duplum j ergo hoc non ett

duplum.

Vldetur qu^d non. Nam aliquid ftat cum an-
tecedente, quod eft incompoflibilc confe-
quenti ; ergo confequentia nulla» Ifta enim ftant
iimul, Hoc efi nluplHm, (^ hoc efi non duplurn.Ei ta-
men ifta , Hoceflduplum , non ftat cum hoc con-
fequcntc , Hocmnefi duplum. Aftumptum patet
per Ariftotelem , qui dicit fecundohuius,qu6d
non cft imronuenicns fateri idem eifc duplum,&
non duplum ; crgo ftant iimul.

Item, ficut ad pofitionem plurium, non fequi-
tur poficio paucorum,& hoc fub indetermina-
tione ; fic ad negationcm paucorum , non fequi-
tur negatio phirium. Sicutcnimnon fcquitur,
jlnimal currit ; ergohomo currit. fic non fequitur,
Homo non currit,ergo animal noncurrit ; ergo ad ne-
gationem extrcmi non fequitur negatio compo-
fitionis,& extremi.

Item , non fequitur, hoc eil mnfimile; erge non
eftfimile ; quia aliquid ftat cum antecedcnte quod
cft impodibilcconfequenti.Namiftaftantfimul,
Hoc eflfimile , & hoc efi diffimile. Et fequitut , hoc
tftdijfirmle; ergo efl non fimile. Et tamcn ifta.iWoc
eflfimile, non ftat cura hoc confequcntc jhocnon
eBfimile.

Ad oppofitum fequitur , Hoc eH non duplum ad
A ergo non efi duplum ad A. Ergo abfolate fequi-
fatfHoc efi non duplum, ergo non eft duplum.

Item , negatio infinitans negat fignificatum
termini.fed-fignificatum huiusquoddico</M^/«m,
eft quidam rcfpedus ; ergo ncgat refpeibum , &
fi negat refpe£lum , nihil relinquitur ; er-
go , &c.

Ad quzftionem dicendum , quod confcquen-
tiabonaeft, nam fignificatum huius quod dico
duplum, eft quidaro refpedus. Non eft autcm in-

telligcndum , quod fupta fignificatum relatiui
fundetur rcfpcftus , tanquam habitudo mcdia
inter relatiuum, & fuum correlatiuum. Sed illud
quod nominc relatiui importatur refpedus cft,
fcd negatio infinitans ncgat fignificatum tcrmi-
ni. Sic ergo di6to , Hoc non eftduplurn , negatur
vniuerfaliter refpcdus. Quo negato non dicitur
ad dimidium.Ergo fequitur, Hoc efl nen duplum,
ergo non efiduplum. Et per Ariftotclem lib. Peri-
hermenias,iVo« currere in difterenter reperitur in
eo quod eft,& quod non eft, prasterquam in cur-
fu. Ergo non iuplum reperitur in eo quod eft, &
quod non eft, prasterquam in duplo. 'Z)uplum er-
go , & non duplum , veram contradidionem im-
portant. Sed cuicunque attiibuitur vnum con^
tradidboriorum , ab eodcm remouetur reliquum;
fcquitur ergo,//oc efi rton duplum ; ergo nonefidu-
plum.

Ad primam rationem diccndum.quod non cft 5 •
inconucniens fatcri ideme(lcduplum,& non du- ^^ ifriat,
plum cum diuerfis determinationibus , vt quod
fit duplum ad A, & non duplum ad B. Tamcn
abfolute Ioquendo,fic. Et hoc eft, quod dicic
Ariftoteles quod non cft fatcndum idem cfte
duplum,& non duplum , vt erat conccftum a rc-
darguto.

Ad fccundum dicendum , quod non eft m3gis AJ t.
negare compofitionem, & extrcmum , quam cx-
tremum per fe. Nam in interemptione antece-
dcntis, includitur intcrcmptio confequcntis.

Ad vltimum dico , quod fequitur , Hoceflnon Ad j.
fimile \ erge nonfimile. Et cum probatur quod ifta
ftatfimul, Hoc efifimile , & hocefinonfirnile. Dico
quod non eft verum. Et cum dicitur vlterius,
quod ifta ftant fimul, Hocefifirnile , & hocefidifii-
mile, & quod fcquitur, Hoc eft dijfimile; ergohocefi
nenfimile. Dico , quod ifta vltima confequcntia
non valet,quia pcr hoc qu6d dicitur difilmile im-
portatur quidam refpe6tusad</«//;TO»7f , quod eft
diffimile fuo diflimili. Sed per hoc quod dico,
7fo«y/»>»7(? priuatur rcfpe(ftus. Eta rcmotioncre-
fpcftus ad vnum uon fequitur remotio refpedus
ab alio.

§lmftionum fukilis Doctoris Scoti Jufer lihros
Elenchorum finis.

EIVSDEM

EI VSDEM

DOCTORIS SVBTILIS

Librum primum Priorum Analyticorum
Ariftotelis Qujeftiones.

VidcDofto-

Qjf ^ S T I o I,

Vtrum de Syllogifmojimflmter Jit
Jcientia <?

Dodor fHtji. j. Vniutrf. & cias cxpofitoics liUm. Vide
cicandos quAjl.ftqMtnti.

R G V I T V & qu6d non ;
quia fcientia habetar per
definitionem tanquam pcr
medium ; fed de Syllogiuno
fimpliciter non habetur de-
finitio ; crgo nec fcientia.
Maior patct ; quia definitio
cft medium demonftratio-
nis, vtpatcc i. Poft. tcxt.cbm.i^.&minor paicty
quia Syllogifmus fimplicitcr cft quoddam com-
plexum : modo folius incotnplcxl eft defi-
nitio.

Secundo, omnis fcientia eftnopitia habita pcr

lem in 1. <l dcmonftrationcm : fcd deSyllogifmo fimplicitcr

j.q. 6. m fo- „Q„ habeturnotitia pet demonfttationem.Maior

reiprincipa- P^tct, quia icicntia cft habitus pcr dcmonftra-

lis,& in 3.d. tioncm acquifitus,vt patet i. Poft. text. com. i c

i4.q.t. Minor patct» quia turlc demonftratio ifta,pcr

quam de fyllogifmo fimpliciter habctar fcientia,

eflretnotiot Syllogifmo fimpliciter, & pcr confc*

qucns fcientia de demonftratione, prxcedcrct

fcicntiam de Syllogifmo fimpliciter,quod tameu

eft falfum.

Tcrti6,quia de definitione, & diuifionc,5r aliis
argnmentationibus i Syllogrfmo fimpliciternort
habcmusfcicntiamdiftinflam; crgo nec dc Syl-
logifmo fimpliciter. Tenet confcquentia; quia
ifta funt inftrumcnta fcicndi , qucmadmodum &
Syllogifmus ; & antccedcns apparct , induccndo
pctlibrq^ Ariftotelis.

Quarto , quia de cnte per accidcns non eft
fcientia,vt patct 6.Mctaph. tcxt.com.4. fed Sy\-
logifmus fimplicit ct eft ens pcr accidens;quia eft
aggregatio ex pluribus propofitionibus, quarum
quzlibet eft in ndta., mod6 ex piuribus exiftentir
bus iu a(Sbu non fit nifi vnuro pcr accidens,vt pa-
tet 7. Mctaphyficac.

Quint6, quia omnis fcientia eft de neceflfariis
impoflibilibus alitcr fe habere,& perpetuis , vt
patet primo Pofter.fed Syllogifraus hmpliciter
non cft huiufmodijimmi poteft aliter fe haberc,
cum quandeque fit,& quandOquc non; ergo,&c.
Scoti optr. Tom. /.

X.

SeititfU d*
tliquo dufU'
cittr.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotclcm , qui in
ifto lib.cap.i. dat uobis fcientiam dc Syliogifmo
fimpliciter.

In qucftione prim6 vidcbitnr , quomodo de
aliquo eft diucrfimodc fcientia : fecundi vidcbi- BiuifioqMt-
tur cxpofii;io tcrminorum quaeftionis , & teiti^ fitotu*.
refpondcbitur ad quazfitum.

Quantum ad primum, notandum,qu&d de ali-
quo potcft efie fcientia tripliciter; vno modo
tanquam deillo ,dc quo aliquid fcitur , & hoc
dupiicitcr. Vno modo lanquam de rcbus fignifi-
catis per fubiedum conclufionis , quemadnio-
dum dicimus , quod de ta^nca habcmus (cien-
tiam , quod fanat fcbrcni ; ficnt cti.im dicit Ari-
ftoteics in i.Poflcr. text.com.i^y.quodinfinita
fciuntur inpropofitionevniucrfali.Sccundo tan-
qua de CubicSto conclufionis,vt quando dicimus
de triangulo , Demonflratur habert , &c. Secundo
modo dc aliquo dicitur fcicntia, lanquam de ii-
lo, quod fcitur de aliquo, & fic dicitur in fccun-
do Ppftcr. quod palTIo fcitur de fubiedo.Tertio
modo dc aliquo eft fcientia , tanquam de illo
quod fcitur,& hoc duplicitcr. Vno modo.vt hoc
verbumyirirf accipitur non modalitcr,vt quando
dico, Scto cantare , id cft , habco artcm cantandi.
Aiio modo, vt hoc verbum/ciV«,cft modus deter-
minans propofitioncm,& hoc quadrupliciter, vt
dicit Linconienfis primoPoftcr.quia primo mo-
do/cientia eft comprehenfio veritaiis ctiam con-
tingcntis ad vtrumlibet , vcl vt in paucioribus.
Sccundo modo, /«>»«*« cftcomprehcnfio vcrita-
tis contingcntis , vt in pluribus , & fic fciuntur
muitx conclufioncs fcientiz naruralis. Tcrtio
modo,/««»fM eft comprehcnfio veritatis neccfta-
ric,& non confingenter;& fic fciuntur tam prin-
cipia, quim concIufiones.Scd quarto tnodo/cien-
tia tji Ctmprehenfio vtritatis ntceffarie iubitahilis ^qua
nata eR fieri etiidens , per pramijfu /ylloginice app^i-
catat, Et ifto modo fcitur conciulio dcmonftrati-
ua , vt homo tiirifibilis , aut.fignificabilc pcr ta-
lem conclufioncm , vt honantm tfftrifibiltm , &
quid fit talefignificabile poftca vidcbitur, & hoc
deprimo.

De fecundo notanduin,qu6d \fiAAi€t\ofimpti- j .
cittrin propofito non denotat diuerfitatem Syl- SitnmdMpatt
logifmorum, fcd denotat diucrfum modum acci- j^w/frt»».
picndiiftum tBcmfnum, SyUogifiHiH\\nAe ifte ter-
minus 5y£0^/r/iw,aliquando accipitur cum dcter-
minationefibi addita,vt c&m A\cimu%,SyBeg'/mm
dialtiHcut , vcl SyUogifmm demonftratittus \ (cd ali-
quldoaccipitur ifte tcrminasj^^i^v^ymwjloqucdo
V ) iimpli

274 Super lib. I. Priorum

nraplicitej:,fine-aliq«a dccermiDatiene fibi addi-
ti, vt dicendo, Jyiiegi/mm , dc iftam acceptioncm
abfolutam.fine aliquo addito,denotat iftadidio,
JmpUciter,in propofito, &c fic accipitur ifla didio
/tmptictter in i. Top. vbi dicitur , Simpliciter dico,
qmdfine addito Mco.
. Sed dubitatur,& videiur quod ha:c didioy&n-

^/iwVfyjdenotatdiuetfitatem ryilogifinorum,quia
denotat fyllogifinum componi ex terminis non
^gnificatiuis,cuius fignum eft , quod Ariftoteles
in ifto lib.text.com. 1 69. ponit omnia exempla in
terminis non iignificatiuis. Secund6,qu6d lyjlo-
gifinas nmphciier non ordinatur ad aliquem fi-
nem , fed quilibet alius fyilogifinus ordinaturad
aliqucm fincmrigitur iftadi(5bio,y7/w/'/«V«i«', deno-
lat diuerfitatem fyliogifmorum. Maior probaturi
quia finis fyllogifrai fimplicitcr , non eft fcicntia,
cum fcientia fit finis demonftrationis ; nec opi-
nio, cum fit fiuis fyllogifmi dialcdici , nec appa-
rens demonftratio , quia illa eft finis Sophifticaej
jgitur non ordinatur ad finem.
j^ Ad ifta dico , quod ifta ditStio Jtmpliciter , non

denotat fyllogifmura componi ex terminis non
■* fignificaijluis.quia proprietates, Sc pa(Eones con-

fideratac de Syllogifmo in ifto libio habenr vc-
rum in omni fyllogifmo, fiue componatur ex ter-
niinis fignificatiuisjvcl non fignificatiuis.
^^ Ad primam dico , quod illi tetmini non funt

fimplicitcrnon fignificatiui,vndc iftalitera A,fi-
gnificatfcipfam,&quamlibctfibifimilem;&:ide6
Ariftotclesexplicat in iftis terminis , ad fignifi-
candum, quod bonus fyllogifmus non tenet fpc-
cialiccr gratia aliquorum terminorura, fed gcne-
raiiter in omnibus tcrminis , 8c hoc conferuata
jconfimili difpofitionc tcrmino:ura.

Ad fecundam dico , qu6d tam fcientia ,qu^m
ppinio eft finis buius fcientiat ,quiade vtraque
determinat iftafcientia,quantum ad proprietatcs
communcs , ^ia: fe tencnt cx parte il!ationis,fed
non quantum ad veritates przmiftatumjfuppofi-
ta iHatione.
7« Sccundo notandum , vt patet cxprimaparte

SclentU quaEfhonis , quod Sciemia eft notitia necejfaria veri

qiiid. dHhitahllu , nata fieri eiiidem perpramiJfM informa

fijllogiftica applicataj ; per hoc qu6d dicitur necejfa-
ria,diffen fcientia a notitiis faifis , & ctiam a ve-
ris contingentibus. Per hocqu6ddicitur,t/rr»^«-
■hit.ihili^fdiffcn fcientia a principiis pcr fe euidcn-
tibus , qux a cognofcentibus quod nominis , non
poirunt dubitari.Ponitur ibi, natafifri,Scc. quia
non oportet , quod de fado fit euidcns pcr ptx-
miHas applicatas in fyllogifmo : quia potefiefTe
euidens percxpcricntiam. verbigratia :iftacon-
clufio, Lnna eft eclipfabilii , poieft cfTe euidens per
cxperientiam.quae tamcn eft demonftrabilis. Dc-
jnde ponitut , perpramijfoi in fij/tUgifmo applicatas,
ad dilFerentiam quorundam principiorum natu-
ralium , vt qu6d ignis eft calidw , vel huiufmodi,
vnde taleprincipium cft notitia neccfTaria dubi-
tabilis,tamen ab inexperto in illa notitianon di-
citut fcicntia,eo quod non poteft ficri euidens
pcr prJEmilfas , in forma fyllogiftica applica-
tas : immo fijlum potcft ficri euidcnsper cxpe-
rientiam.
8. Detertio recolenda eft diftihdlio prius pofi-

Tertiapari ta,qu6d dc aliquo poteft efTc fi:ienria,vt de fubie-

^utftignis. fio conclufionis,vcl vt dc re fignificatli per fubie-'
Q.am conclufionis,vel vt de conclufione demon-
ftrata;tunc fcquuntur tres conclufiones.

Trima cen' Pruna cft , quod dc fyliogifmo fimplicitcr , vt

clufie. " r -''-*'"'■'*'

de conclufione demonArata, non eft {aentia,
Probatur , quia fyllpgifmus fimpliciter non «ft
conclufio demonftrata,& ide6 non opottetiquod
de fyllogifmo verificcntur iftae conditionc», qua;
dicuntur de fcientiaifto modo dida : fictitqu6d
fitex nccefTariis.ex impoflibiiibus aliter fe habe-
re , quod non fic de ente per accidens , & fic de
aliis.

Secunda conclufio cft , quod de ifto termino,
fyllcgifintu yXoc^nendo fimpliciter fineadditione,
eft fcientia,tanquam de fubic<%o. Probatur , quia
fubiicitur in multis conciufionibus demonftratis
in ifto libro,vt in iAis,Omnif/yllegifinitifitextribfu
terminit. Omnis fyllogifmHt fU ex dnabm prtpofitioni-
hM,Sc fic de confimilibus.

Tertia conclufio eft,qu6d de oinni fyllogifrao
eftfcientiatanquamdere fignara pet fubiedum
conclufionis. Probatur ; quia omni fyllogifmo
conueniunt proprietates dcmonftratx de fylio-
gifmo in ifto iibro, vt puta , fore ex tribus- icruji-
nis,ex duabus propofitionibus,& fic de aliis pto-
prietatibus oftcnfis in ifto libro.

Nunc ad rationcs. Ad priraam concedo , quAd
fcientia habetur per definitionem tanquam per
mediura, inodo de ifto termino,^//o^«/»J«5, datur
definino,vt patet primo hnius. Ncc dcbet nmgi-
nafi,qu6d iftud complexam./yllogifinnsfimpliciter,
Jefiniatur , quiaid complexnm non eft intelligi.
bile,fi hxc di€tio,fimplieiier,Cii detcrminatio hn-
ius tetminij/yllogifinus, fed eftdeterminatio liuius
vcrbi, lequitHr,\el dico , firapiicitcr loquendo de
ifto terminoj^^^/c^fy^M^fineaddito.

Ad fecundara concedo maiorein , & nego roir
norcm. Ad probationem concedo quod demon-
ftratio illa eft notior,quantum ad neccffitatcm ii-
Iationis,non tamcniquantum ad proprferates ve-
rificabiies de demonftrationc.Verbi gratia,in fyl-
logifmo primura principium eft euidentiflime
notum , fciliccr quantura ad euidcntiara : taraen
eft benc dubitabile quantum ad proprietaces di-
cibiles de primo principio, vt patet ^.Mctaphy-
ficz.

Ad tertiam qualiter de aliis inftrumenris fcien-
di habctur fcientia , & vbi , dicetuc in alia quae-
ftione.

Adqnarcam dico,qii6dauftoritas debet incel-
ligi, quod de propofitione per accidens vera non
eft fcientia , tanquam de conciufione demonftra-
t^ , raod6 didura fuit quod ifto modo non eft
fcientiade fyllogifrao fimpliciter. £t peridem
patet ad fequentem.

Steunda c«i»*
elnfie.

Tertia cm-
tUtfi»,

9'

Ai argW
mentif.

Q^ ^ S T I o II.

ytrumJyUogiJmusJimflictterJitfubieSium
inlibroTriorum.

AJex.Aphrod. Buran. Auerrocs,Coniinbr. inprincipiofrier.
Vide citatos q.deebiiHo Legict.

ARguicur quod non, quia Syllogifmus eft in-
ftrumentii acquitendi fcientiam huius libri,
igitur Syllogifmus non eft fubie^ii in ifta fcien-
tia. Confequentia tenct j quiainftrumencum ac-
quirendi fcientiam , poniturin genere caufceffi-
cientis , & fubieftum in gcnete caufas matcrialis,
modo cfficiens, & matcriaiis non coihcidunt , vt
patet fecundo Phyficorum,tcxt.com.70.
Secund6,quia fubiedum alicuius fcictia; dcbec

cffe

r.

Ar^umtnt*
pro p»rtt nf
gatiMo.

Qu^ftio II.

X.

Dim/ie qut-
/lumt.

iJotr.en fub-
udHm Aqui-
uocum iU

efle commune ad omnia contenta in illa fcientiaj
icA Syllogirmus non eft communis ad omnia
connderaca in ifta fcientia , quia hic detennina-
tur de InduAione , Exemplo , & Entbymcmaie,
quae non funt fyllogifmi.

Teiti6,quia fubicdum in aliqua fcientia debec
cde adxquatum illi fcicntiar , ita qu6d non tran-
fcendat limices eius; fed Syllogifmus non eft ad-
«quatum fubieftum huius fcientiz , cum Ht fub-
ieftum in tota Logica , vt comnluniter dicitur:
igitur,&c.

Quarto.quia Syllogifmus eft fubicdum in li-
bro Etenchorum \ igitur non in ifto libro. Tenct
confequcntia ; quia iftz funt diuerf£fcientiz;&
antecedcns patet ; quia fyllogifmus Sophifticus
eft obliquitas fyllbgifmi : mod6 idem eft iudex
xe€t\t & obliqui, vt patet tertio de Anima : igitur
eadem eft fcicntia dc Syllogifmo , & fyllogifmo
Sophiftico.

Quint6,quia nullus fyllogifmus eft huius fub-
ie&ura : ergo Syllogifmus non eft huius fubie-
^uni. Tenet confcquentia per locum 4 totoin
quantitate ad fuam partcm ; & antecedens appa-
ret indueendo.

Sexto , quia cuiuflibec fcientis anima eft fub-
iedbumjigiturSyllogifmiunoneft fubiedum hu-
ius fcientiz.

Oppoiitum arguitur per cofnmuniter expo-
nentes iftum libium , qui ponunt, qu6d Syllogif-
mus eft fubicAum huius,co modo, quo in aliqua
fcieniia totali affignatur vnum fubicAum.

lu quaeftione prim6 videbitur de aequiuoca-
tione huius nominis,/M^fV^wn , fecundo quid iit
fubicdum.vc pertinet ad propofitum,& quac finc
eius condiciones,& terti6 videbiturdequsiito.

Quantum ad primum nocandum , qu6d hoc
nomen ,yM^tV£FMm,eft aequiuocum ^d fex.Nam pri-
m6 diciturfubiedtum de fubftantia,cuiinhzrec
aliqua forma fubftantialis, vel accidentalis,vtpa-
rics dicicur fubicdum albedinis , & anima fubie-
GtMva fcienciz.

Secundo modo dicitur fubie^um de ente in
adbu,& fic dicitur quinto Phyficorum , qu6d ne-
cejfe efl otnmm motum ejfe mutntienem de /ithieilo in
fibie£}i4m,Sc hoc ad difFcrcntiam mutationis, quac
aliquando eft de negato in affirmatum , vt genc-
ratio,& aliquando ccontra,vt corruptio.

Tcrtio modo dicitur fubiedum de fcruo,& fic
dicitur primo Politica: ,qu6d fecunda combina-
tio principalis ipfius condiuifionis cft inier prin-
^ipans & fubie^um, quz ^ natura eft propter fa-
lutem.

Quarto modo dlcitur fubicAum de inferiori
per pr^dicationem,vt dicitur in Antepr^dicamen-
tis , §lu4ndo alterum de Mltero prddicatur , vtdejiib-
»f^0,ideft,de infcriori.

Quinto modo dicitur fubiedlum in relaticme
ad przdicatum , & fic dicit au£lor Summularuin,
trafb. I . qu6d fiibie^um efl de t^uo aliud dicitur, (ci\i-
cet przdicatum.

Sexto modo dicitut fubied):um in relatione ad
rationem, quemadmodum dicimus , qu6d in ali-
qua fcientia rationali eft vnum fubiedum, & ifto
modo dicitaudtor in primo Pofteriorum , qu6d
/cientia vna eji vnim generisfuhieSlitfartes &pajft»-
nes eiut conjiderans.

Icem , dicit audlor quarto Metaphyficz , Sicut
vnmjinjiu efl vnimgenerit/enflkilu, ita vnajiientia
eft vnim generi4 Jcibilit , idcft , fubicdki , & boc de
ptimo.

r

Ctnditiorii
jHbitaifcU-

^7$

Quantum td fecundum notandnm , quhdjitb- 4.
ieElum,8c pajfto funt duo termini,quorii vnus.fcil. sttumJnfari
fuhieHum ell terminus abfolutus, vel connotatus; iutfiionti.
& alter eft connotans : vt ifte termmus, bomo , eft
lubiedum refpe&u huius termini rijihile , qui cft
paffio . & fi ambo termini , fcilicei/M^iV^Km , &
pajfio fint connotati.tunc terminus. qui cft paflio,
connotat aliud , vel aliqualiter vltra fignificatio-
nem, & connotationem fubicdi , vt ifti termini,
i»#w w/»*,velMr«/i«,funtconnotatiui,& iftc tcr-
minus rnotm,Cc habet per modum fubicdi, & to-
tumiAuddifmnStmnyVeloXyVeltardmSchihct per
modum pafnonis.& ide6 connoiat aliud, vel ali-
qualiter vltra fignificationem, & connotationctn
fubiedi.

Sccund6 notandurh , qu6d ipfius fubiedi in
aliqua fcientia totali funi aliquz condiiioncs.

Prima eft,qu6d fubiedbum debet efTe primo no-
tum in illa fcientia C^iius eft fubiedtum.

Secunda cft,qu6d lale fubiedlum debctcfle
communeadomnia confiderata inilla fcicncia,
& ifta fequitur ex prxcedenti.quia coinmuniora,
& magis confufa funt ad cognofcendum piiora,
vt patet primoPhyficorum,tcxt.com.j.

Tcrtia conditio.fubiedlum debei cfle adzquan-
tum , ita quod non tranfcendat confidciationem
illius fcientiz cuius eft fubiedtum.

Quarta conditio , quod debef przdicari expli-
citc , vel implicicc rcfpedu pafEonum principa-
lium illiusfcienciz.

Qu.inta,qu6dpofIit dici in refto , vel in obli-
quo de fubie€tis aliarum conclufionum minus
principalium,quz deierminantur in illa fcicntia.

Sexta, qu6dper ipfum poflit conucnienter re-
fponderi ad quzftionem quzrentem , dequo dc-
terminetur in illa fcientia.

Et notandum, qu6d fecunda conditio non de- 6.
bet intelligi.qu6d fubie£tum fit commune fccun-
dum przdicationem.fed fufficit quod oninia con-
fiderata in illa fcicniia reducantur ad illud iubic-
Aum,vel vt principium, vcl vt pars fubicdi , vel
vt pafliotoiius fubiedi , vel principij , ve! partis
eius:&itadeaIiismodis,quibusfitreJu(5bio vnius
ad alterum. Patet igitucquid fubiedlum , & quz
fint eius proprietates,& hzc de fecundo.

Quancum ad teitium , notandum , qu6d Ci in Ttnia part
aliqua fcientia lotali aflignatur vnum fubiedum ^utipitni*.
contradbum , tamen propter aliquam condicio-
nem poceft effe fubiedbum partis illius fcieniiz:
vt verbi gratia.in Arithmetica afEgnaturiftc ler-
minns,»MW#r««,profubie6lo;quia terminus con-
tra^us per iftam conditionem ySmrMm , eft fubie-
Aum in Mufica , quz eft pars fubalternata Arith-
mctics,& ideo ad inquirendum fubiedlum huias
libri,oportet prim6 videre de fubiedbo totius Lo-
gicz,& tunc per diuifionem illius fubicdti , inue-
nietur fubie&um huius libri,& aliorum libiorum
Logicalium.

Tunc fit primaconclufio , quod ifte terminus, 7.
JyBogiJmm,non eft fubiedlum in tota Logica. Pro- Prims cim-
batur,quia fubiedlum dcbct cfTc communc ad '^*!^*
omniaconfideratain illa fcientia, cuiuseft fub-
iedbum:fed ifte terminus^£»/«/mMr, non eft com-
munis ad omnia confiderata ih Logicaicrgo.Ma-
iorpatet per vnam conditionem priCkspofiiam.
Minor pater.quia in Logica determinatur dc De-
finitione,& Diuifione.de Enthymemate & Indii-
dlione , ad quz ifte terminus fytUgiJmm , non eft
communis.

Secunda condafio eft , qu6d ifte terminus, sinmJMein-
V 4 injlrumen tli-fii.

276

Super lib. L Priorum

itifiru?nentum/ciend$,e(i fubie^tum in tota Logica.
Ptobatur pcr conditiones poHtas , quia cft com-
munis ad omnia conHderata in Logica,nec tran-
fcendit metas Logic£;igitur,&c.
S. £x iftis poteft haberi fubicdum huius libri,

TertU cttt' qu6d omne inftrumentum fciendi eft diuifio , vel
elufit. dcfinitiojvel argumcntatio:fi eft diuifio,fic eft li-

ber diuifionum Boctij. Vndc quia iftc modus
fciendi per diuifionem , eft valde imperfedus,
ideo dc ipfi? non curat Ariftotelcs.Si dc definitio-
ne.fic cft fiscundus Poftcriorum, & fcxcus Topic.
Si autem determinetur de argumentationc, tunc
quia ifte modus fciendi eft fwrfedifliltius incer
alios , idco de ipfi} Ariftotcles fecit quafi cotam
Logicam.Vnde confidcratio deargumencationc
vcl eft de argumencatione quantum ad Ce totum,
vel quantum ad eius partes; fi quantum ad partes
eius , vei quantum ad partes propinquas , vcl rc-
moras;fi quantum ad remotas,fic eft libcr Praedi-
eamentorum , ad cuius fupplcmentum fafti funt
libri Porphyrij,& fcxPrincipiorum : fi quantum
ad propinquasjficcft liber Perihcrmcnias.qui cft
de enunciatione,& cft pars propinqua argumen-
tationis. Si autem fiat confideratio dc argumen-
tatione quantum ad fe tot^m , vcl hzc eft quan-
tum ad proprictaies communes , fe tenentcs cx
parte neccmtacis illationis , & fic cft liber Prio-
rum,caius fubic<9;um eft ArgumeDtatio,quantum
ad cius proprietatcs gcncrales pcrtinentes adnc-
cefficacem illationis. Vcl coniideracur dc argu-
mentatione quantum ad proprietates fpeciales
contrada ad atiquam materiam fpccialem,& hoc
quinquemodis : vcl quia contrahicm: ad roate-
riam probabilem,& fic eft hbcc Topicoium , qui
cft dc fyllogifrao dialedico; vcl ad matcriam ne-
ceflTariam, & fic cft libcr Pofteriorum , qui cft dc
demonftrationc;vcl ad matcriam probabilcm ap-
parenter, & fic eft confidcratio dc fyllogifmo So-
phiftico in Iib.Elenchorum;vcladmateriam pcr-
fuafiuam circa huniana agibilia , & fic eft liber
Rhetoiic:B;vcl ad matcriam animx illicitam' pro-
ptcr delediationem, & fic cft Poiifis. Patct igitur,
qnalicer iftc tctminvis,arg$tmentatio, eft fubiedum
in iilo librOjnon fimpliciier.fed quancumad pro-
priecatcs communes , qua: fc tcncnt cx paitc nc-
cciTiriac illationis,& hacc dctcrtio.
9. Ad rationcs. Ad primam , patec ex di(%is. Et fi

Ad »rgume- fiat ratio de argumentatione , &c. debet negari
'«• confequentia. Ad probacionem, non cft fimile in

naturalibus & in propofito ; ad alias rationes
patet cx didis.

Qj^ iE S T I O III.

Vtrkm frofofitio Jit oratio affirmatiua^

njel negatiua aiicuius de altquo,

fvelalicuius ab aliquof

/Lpbrod.Aucrtoes &Buranail>»f e»f.i. Albertas Mag. tr»6l.
lin I .Prior.ctp.i jEgidius Roman. ibidtm. PettusHifp.
traS.i.fummul.T znii. ibidem. Conimb. inj.Prier y.r.
Complut lii. t. fummul. eap.).KodttgaezibiJtm t»f,x.
Auetfa trmit.j.fum^»p.x.Do&ot in^.d.i.q.t.

t. \ Rguitur qu6d non ,quia omnis propofitio

Argument» -LX cft affirmatiua.igitur nuUa ncgatiua. Tcnct

proparte ne confequetia.Antccedens probatur,quiafequitur,

gntm». propofitio cft affirmatiua , igitur propoficio eft;

igitur fcquitur, omnis propofitio eft : igitur om-

nis propofitio eft affirmatiua. Pcc iftam rcgulam.

Quando ad antecedens f«quitur confequens , std
confequcns diftributunri, lcquitut anteccdens di-
ftributunii.

Sccundo , quia omnis propofitio affirmatiua
cft:igicDr omnis propoficio eft affirmaciua. Con-
fequcntia probatur;quia fcquitur,haecpropofitio
afnrmaliua cft ; igitur hxc propofitio eft affirma-
tiua , & illa propofitio afhrmatiua eft : igituril-
la propofitio cft affirmatiua,& fic dc fingulis j er-
go per4ndudioncm fequitur , Si omnis propofi-
tio affirmatiua eft , qu6d otnnis propofitio cft af-
firmatiua.

Ttrtio , quia fcquitur : Omnis propofitio cft
affirmatiua,vcl ncgatiua; fcd non omnis propofi-
tio cft affirmatiua:igitur omnis piopofitio eft
ncgatiua. Et fi dicitur quod confcqucns non fc-
quitur,co quod antecedcns eft dc difiuniSlo cxtr«-
mo,qua: benc valcret,fi efret difiundliua.

Contra hoc obiicitut,quia fcquitiir , hacc pro- j,.
pofitio eft affirtnatiua, vel negatiua : igitur haec
propofitio cft affirmatiua , vcl haec propofitio cft
negatiua,& fic dc fingnlis:igitur fi omnis propo-
fitio cft affirmatiua , vcl ncgatiua , fcquitur qu6d
oranis propofitio fit affirmatiua,vcl quod omnis
propofitio fit negatiua.

Quarto fi omnis propofitio fit affirmatiua,vel « ^
negatiua,tuncfcquitur.qu6d fi omnis propofitio
fit affirmatiua , quod nulla effet ncgatiua : modo
confequcns eftimpoflibile, quia quotielcunquc
confequcnseft,ipfum eft propofitio negatiua, &
tamen antccedens eft poflibilc.

Qumto arguiiut dc propofitionibus hypothe-
tlcis, dc exclufiuis cxceptiuis , dc quibus non ap-
paret,an finc .'.ffiimac:u£E,velnegatiuae.

Scxto arguitur de propofitionibus, inquibus
ponitur tcrminus infinitus affirmatiuus : & quod
tales fint.-^ffiimatiua- , pacct per Ariftotclem in
primo Pcrihcrmenias, c/ vbi dicic.quod ad a^r^-
matiuam de pntdicato injinito , fe^uitur negatiua dt ^

prtdicatoJinito.Sed quod calcs finc negatiii^, pro-
batur , quia inferunt ntgaiiuas. Ei confirmatur:
quia calcs includunc in fe ncgationcm , cuius vir-
tus cft diftribuerc tcrminum fcqucntcm; & non
diftiibuit affirmatiue:igiturncgatiue,&pcr con-
fcquens, propofitioncs funt ncgatiuar , in quibus
ponuntur huiufmoditerminiinfiniti, vcl priua-
tiui.

Oppofitum aiguitur pcr dcfinitionem propo-
fi ionis datam in litera.

In ifta quaeftioncprimo danda: flmt aliqua: rc- 4.

gulae , ad cognofcendum dc propofitionc hypo- Diuifio ju».
thctica, an fitaffitmatiua, vcl negatiua. Secundo /'•"»»•
videbitur quid requiratur , & fufficiat ad vcrita-
tem ncgatiuz,& quid ad veritatem affitmatinae.

Quantum ad primum,fciendum quod quardam
eft propofitio merc categorica, &aliquahypo-
thctica , & aliqua qua: non cft hypothctica per
coniundioncm cxprefTam, zquipoUct tamen hy-
pothcticae , vt propofitio exclufiua , & copulati-
ua rcduplicariua , & propofitiones in quibus
ponuntur ifta verba , ivcipit , definit , gentra-
ri , corrumpi , vel confimilia. Sicut quaedameft
catcgorica , in qua ponirur rerminus infinirus,
vel priuatiuus, & alia in qua non porutur. Tunc
deiftis propofitionibus per ocdinem dantucre-
gular.

Prima eft, quod propoficio categorica de tcf-

minis finitis,cftmcreaffirmatiua,quando copula „. ^'

. . ,. /rr • T- j- Prtm» rtgu-

prmcipalis remanet amrmatuia. Ec dico notancec udt prottfi-

primipal fi,c^ma. fi dicatur , Socrates ejuinon dijputat tiom t»ttgo^

eft riea.

QusEflio III.

tfialbm , ifta eft afErmatiua , non obftante qu6(i
copula minus principalis fit negata;& propontio
ifta eft negatiua,cuius copula principalis eft nega-
ta.Ex quo fequitur.qu^d illa propoHtio eft nega-
tiua,cuius copulam przcedit negatio, vel explici-
te,vel implicitc cadens fupercopulam.Et dico,rAr-
flicite,\t Homo ntn currit ; implicitc, vtNemo eitr-
rit. Ex qaibusrcquitar,qu6d iftz funt ncgatiuar,
Egonegoconfiiptenti^m: Ego contraiico tihi-.Necifie
dijpHtattNMn^Mamfiti Romd^SiC C\c de connmilibus;
quia quxlibet iftarum includit negitionem ante
copulam.

Secunda regula eft, qudd propoHtio categori-
ca in qui ponitur terminus infinitus , (luc i parte
fubicdi, Huci parte przdicati,cftaffirmatiua,
dum tamen copulam illius propoiitionis non
praecedat negatio aliqua, alia ^ negatione inclusi
in termino infinito.Patet,quia ifte tcrminus , non
homo cttrrit , affirmatiu^ figniBcat omnia , alia ab
komine, currercjficut ifte tcrminuSjAoiB», HgniH-
cat hominem, cuius /ignum eft , quod (ibi poteft
addi conuenicnter fignum vniuerfale negatiuum,
vc\ negatio , faciens propontionem vniucrfalem
negatiuam : & ide6 quando negatio additur i
partc prxdicati poft copulam , negatio efficitur
intinitans , & manet ptopoficio afnrmatiua , vc
dicit Arittoccles primo fiuius, cap.z. infine. Vn-
de ifts funt affirmatiux,/i/0m0 eft non bonum:Hom«
eft non album.

Et n quzratur de modalibus, dico, quod diifbz
regulx fe extendunt ad modalcs. Vnde ifta ; Con-
tingit nn/lum B ejfey^, cft affirmatiuaifcd ifta,Co»-
tingem non eftB effe A, eft ncgatina, non obftante,
quod modus fit affirmatus.

Tcrtia rcgula cft,qu6d propbfitiones hypothe-
ticx non funt afiirmatius , vei ncgatiux ratione
categoticarum , cx quibus componuntur, fed ra-
tione coniundlionis , per quam propofitio fit
hypothetica , qux fi fucrit affirmatiua, propo-
fitio hypothetica eft affiruutiuA ; & (\ ncgatiua,
ipfa efi ncgatiua ; vt ifta eft affirmatiua , Anima,l
ctmrit fihomo currit ; & fi hxc didio fi , efTct ne-
gatiua , vt dicendo , Non animal currit fi homo
currit , tunc eft negatiua , ic debct intelligi,
quod ifta negatio non , cadat , non fuper iftam
propoficioncm animal currit , fcd fuper iftam
coniun6lionem fi ; Sc tunc dcnotat confcquen-
tiam non valcre, videlicet , quod non eft , tjuod fi
animalcurrityhomo currit. Ex quibus fequitur^quod
dux propofitioncs contradidorix^funt ambx af-
firmatiux. Probatur, quia difiundbiua eft con-
tradidloria copulaciux hypotheticx , ex partibus
contradiAoriis parcibus difiundliux , 8c tamen
vtraque, fcilicct tam difiund^iua, quamcopula-
tiua , eftaffirmatiua , cum in vtraquc coniundlio
remancat affirmatiua}igitur,5cc.

Sed obiicitur,quia conttadiAio eft affirmatio,
& negatiovnius,& ciufdem,vtpatet primoElen-
chorum;igicur /i vna concradi^otiarum eft affir-
maciua , reiiqua erit negatiua.

Refpondetur, quod contradidio cft oppofitio
vnius & eiufdcm, fcu affitmatio , 8c negatio , vel
faltem affirmacio alcerius , qux xquipollcc nega-
tiux illius : mod6 difinn&iux xquipollet nega-
tiua , Cc copulatiux fibi contradi^oriz , & ccon-
tr^.

Quatta regula eft , qu6d propofitiones xqui-
pollentes hypothcticis , non funt pure affitmati-
ux,vel pure negatiux.co modo quo purccatego-
cicx,&idc6 in eis affumcnda non eft affitmatio.

277

& negatio , ficut in categoricis , qux componunc
ipfas.

Et fi arguatur,qu6d iftud verbum,i««^/,inclu-
datncgationcm.qux cadic fupcr copulam. igicuc
perprimam regulam propoficio in qua ponicur
noc vcrbum,i«ni^V,erit fimpliciter negatiua, non
habendo refpedlum ad fuas cxponcnics.Rcfpon-
detur,qa6d ifta non valet,pro tanto , qu6d nega-
tio inclufa in illo verbo , non intelligitur cadcre
fuper vtranquc exponcntem , fed fupet alteram
canti^m.Verum eft tamen,qu6d propofitiones in
quibus ponuntur huiufmodi di£liones , poffiint
dici affitmatiuz,vel negatiuxcum additione,ver-
b'i gratia,ifta, fcilicet, Socrates incipitejfe, eft affir-
matiua de hoc veihb,incipit. Similitcr ifta, Tan-
tum animalefthomo,e(i exclufiua affitmatiua,& ita
de aliis,& hxc de pt imo.

Quantum ad fecundum,notandum,qu6dqux-
dam eft ptopofitio de inefle , & quzdam de prx-
fenti,& quzdam de ptxterito, & quzdam de fu-
turo.Aliaeft modalis,& talis, quxdam de impof-
fibili , & quxdam de poflibili , & quxdam dc nc-
ceflaiio , & qnxdam decontingenti , & in quali-
bet iftatum diucrfimode eft aflignanda caufa ve-
ritatis.

Et fit tunc prima conclufio ifta , quod ad veri-
tatem ptopofitionis categoricx , non requiricur,
ncc fufncit illud efTc, quod ipfa fignificat. Proba-
batur primo , quod hoc non requiritur , quia ifta
eft vetZyNulla Chimaraeft hircoeeruM, 8c tame non
cft illud quod ipfa Hgnificat ifimilitcr ifta cft vcra,
Ariftotelesfuit homo , & tamen non cft illud quod
ipfa fignificat,cilm Ariftotclcs non fit.

Secundo pacet,qu6d non fufficit,quia ifta pro*
pofitio,' homo eft afintu , fignificat inefrequod cft,
quia fignificat hominem efTc, & ita eft, quod ho-
mo eft,& tamen ifta eft falfa.

Secundaconclufio vtquodad veritatem pro-
pofitionis non fufficit , qu6d qualitercunque ipfa
fignificat, ita fit. Probatiitiquia de ptopoficiuni-
bus de przteiito,& de fucuto, & de pofTibili , &
de quibufdam propofiiionibus neccflatiis , quz
funt vef?,& tamen non cft.ita qualitercunque ift^
fignificantjigitur.Idc6 dantur aliquz regulz.

Prima eft.quod ad vetitatem piopofitionis ca-
tegoricx affirmatiux,& deprxfenti, & deinetle,
requiricur,& fufficit ita ctre, qualitcrcunque ipfa
fignificat efle.Vcrbi gratia.ad vericatem iflius,^-
rno currit , fufficit ita ctrc , qualitercunque ipfa fi-
gnificat eflc.

Secunda regula eft, qu6d ad veritatem propo-
fitionis affirmatiuz dc pr^terico,fufficic itafuilTc,
qualitercunque ifta propofitio fignificat fuitfc,&
non requirituritaetrc, quia ipfa fignificac fuifTe.

Tcftia fcgula,qu6d ad veritacem propoficionis
affifmatiuzdcfuturo requiritur ita fore,qualiter-
cunquc fignificat effc futurum , vt ad vcricatem
iftius, Antichriftnt curret , non requiritur ita clTc,
qualicercunque ipfa fignificac , fed fufficic , qu6d
ille curret,qualiccrcunque ipfa fignificatforc.

Quartarcgula, qu6d propofitioaffirmatiuadc
pofEbili,ex eo cft vera , quia poteft cfTc qualitcr-
cunque ipfa fignificat pofTc cfle. Vetbi graiia,ifta
cft yeti,Ali^uedpoteft effe tjuod nuntfuam trit , & ad
vcritatem iflius non requiritur ita cfte^nec ita fo-
re , fed fufficit polle ctre qualitercunquc ipfa f\-
gnificat poftc ctre.

Quinta regula,qu6d ad veritatem propofitionis
de neceffatio,fi fit de ptzfenti , requiiituc fic cfTc
de necefficate, qualitcicunque ipfa fignificat nc-

ccffc

10.

SeeMnJmpMri
qu^Jlioaii.

I r.

Primm ctn-
tlujit.

II.

S*eunU»con-
tlfjio.

frimm rtgn-
U dt •utrit*-
tt fropofuit-
HMm.

SttMnda.

Ttrtia.

Quarta.

QMinta.

278

Super lib.I. Priorum

14.

Ai »rgnmfl-
t4.

cefTc e(rei& H Je przterito,requirjtur fic fuiiTe de
neccflitate , qualitercunque ipfa Hgnificat neccf-
fario fuilfe , & fic de przterito & poflibili fuo
modo.

Et notandum, qu6<i cum cuilibet propoiitioni
aHirmatiiiaecontradicat vna ncgatiua,eadem cric
caufa vcritatis affirmatiuz,& fal(itatis ncgatiux,
fcilicet contradidoriz. Vnde ad veritatem pro-
pontionis categoricz negatiuae de przfenti,& de
ine(re,^fiifficjt non itacfle qualitercunque per af-
firmatiuam iibi contradi&oriam iignificatur e(Te,
& ita illade przrerito , qu^d ad eius veritatem
fufficit non ita fuifle qualitercunqueper affirma-
tiuam (ibi contradidoriam iignificatur fuiife , &
debet inteliigi yfiemficatnr , \c\fignificetur , fi fua
<;ontradi(5loria eflet ; quod ita conformiter po-
tefl dici de negatiuis,de futuro,de poflIbili,de ne-
cefrario,aut de impoflibili. Patet igitur, vnde ali-
qua propofitio efl affirmatiua, & vnde ncgatiua,
& vnde propofitio categorica habet caufam vc-
ritatis,& falfitatis.Nuncad rationes.

Ad primam,conccditur prima confequentia,&
negatur fecunda.Ad probationem dico,qtt6d rc-
gula dcbet intelligi de diftributione confequen-
lis negatiua:.

Ad fecundam negatur confequentia.

Ad probationem dico,qu6d ad iflas fingularc8
antecedentis non fequitur propofitio vniuerfalis,
quz cft coiifequens : cuius caufa eft, quod multae
funt fingulares confequentis , quarum nulla po-
teft inferri cx aliqua fingulari antecedentis Vcr-
)bi graria,ifta cft vna fingularis confcquentis , ifla
propofitio eft «i^rw<ff««<*,demonftrata vna negatiua,
quz non poteft inferri cx aliqua fingulari ante-
cedentis.

Ad tertiam coticedo maiorem,& minorcm,fed
liegaciir con equentia.

Ad probationcm dico , qu6d cx illis fingulari-
bus.non infcrimt iftz vniuerfales , quia indudUo
pon dcbet fic fieri mediante difiundlionc.

Ad quartamconcedoconfcqaentiam,& dico,
quod confequcns non eft impoflibilc , licet non
poflet eflc verum , & ideo quotiefcunque confc-
iqucns eft,ipfam eft falfum, & ciiam antcccdens,
exquo iiifertur.

Ad quintam,di(5tum cft in quarftione.

Ad fextam dico , quod iftaconfequentianon
valet,«7?<i infert negatiMm\ergo efi negntiHtt. vt patcc
ex prascedentibus.

Ad confirmationcm dico,qu6d negatio inclu-
fa in tcrmino infinito,non diftribuit^erminum in
propofitione, in quaponitur tcrminusinfinitus,
fed in vna alia. vcrbigratia dAztv\diO,Nonhemoefi
afinns , negatio inclufa in fubiefto, non diftribuit
jftum terminum,^#»jo, in ifta propofitionc, fed in
vna alia, fcilicct in ifta, aliquuefiMfirttttt qui »on tft
homoyScc.

IV.

I.

jSrgnment»
fre />arie ne-
£iftiU4.

(Xy iE S T I o

An omntj profofitiofit <-unmerfalu , pArti-!
ctiUrtSyindefinitaynjeljfingularu f

Authorcs citati jutfi.Mitee.

ARguitur quod non, de ifti? propofitionibus:
Ornnii homo eft totumin quamitate.OmHit bomo
eft terminw communii figno vniuerfali determinattu,
Anlift^ home efi lotum in quantitate , & fic de aliis,

Dubi» nuil'
t».

de quibus non vidctur quoci (int vniuerfales;
quia runc cffent falfz , & tamen ponit ipfas Au-
^or Summularum.fcilicet quod fint vniuerfales;
patct , quia ibi fubiicitur terminus communis
cum figno vniuerfali.

Sccundo dubitatur de iAis,Non omnti homo fur' *"
rit.Afinui cuiuflibet homintt currit, & de confimili-
bus.

Tcrti6,quia {(k&^Omnif pheenix eft , non cfl vni-
uerfalis,quia fubie^um non diftribuitur pro plu-
ribus,& tamen hoc fignum , omnii , ad miniis re-
quirit tria fuppofita , igitur videtur , qu6d illa
non fit vniuerfalis; & tamen ifti fubiicitur termi-
nuscommunis,cum figno vniuerfali.

Quart6,dc iftjs , Omnem hominem effeanimal, tft
necejfarium : Ornnem hominem currtre.eft contingens,
& fic de fimilibus,quae videntur cffe vniuerfales,
ex quo in cis fubiicitur terminus communis , fi-
gno vniuerfali dctcrminatus , & tamcn non func
vniucrfales , quia funt verac , & quzlibct fuarum
fingularium eft falfa. Oppofitum arguitur pet
Ariftotelcm in primo huius primi libri,cap. 1 .

In ifta quatilionc funt multa dubia de diuerfis ^ .

propofitionibus. Et primo dubiratur de propofi-
tionibus hypothcticis.quantac fint. Etrefponde-
tur vno n>odo , quod ptopofitiones hypoiheticae
non f mt quantar, immo ifta didlio folum intelli-
gitur dc propoJitionc catcgorica.

Sed contra hoc obiicitur , quia tria quzfita,
g»<e , G^ualu , G^uanta, non foliim quzrunt de ca-
tegorica , immo tam de catcgorica , quam hypo-
thctica,vt patct in Summulis.

Ideoaliter dicitur, qu6d propofitiones hypo- ^,

thcticz funtquantae , fecundum quantitatem ca-
fCgoricarum,cx quibus componuntur,ita qu6d (i
vtraqiie pars hypothctica fit vniucrfalis,ipfa dc-
bct dici vniuerfalis , vt ifta , Si omnii homo currit,
omnii homomouetur:, fcd fi vnaparnum fit vniuer-
falis,& alia particularis , vcl indcfinita , tunc non
debct dici fimplicitcr vniuerfalis, fed partim vni-
uerfalis,& partim parricularis.

Secundodubiiatur de propofitionibus exclu» J"

fiuis,exceptiuis,& huiufmodi;& vidctur quod ta-
lesdebent dici quantz, fccundum quantitatem
hypothcticarum,quibuscorrefpondenr, vt, vcrbi
gratia,ifta, Tantum animaleft.homo, acquipollct ifti
copulatiuae , Animal eft homoydr nihil ah animali eft
homo; &-quia ifta partim eft vniuerfalis,&partim
particularis,ide6 illa exclufiuadcbet confimiiitet
denominari quanta.Similitet dicitur dc propofi-
tionibus in quibus ponitur iftud vcrbum , incipit,
defimt,vt\ huiufmodi. Vcl potcft dici , qu6d talcs
funtquanr^.ficut fimpliccs categoricz.vcrbi gra-
iia,ifta,Sofr<ir« incipit ej/e,e{i finguiaris,^flwj« /»ci-
pit efte,t(i indefinita,& ifta > Omnu homo incipit ejfe,
eft vniuerfalis.

Tcrtio dubitatnr dc ifta , Jmmediatepoft hocerit 6.
inftans, Pro quo fciendum , qu6d ifta aequipollec
ifli copuIatiuar,«»/?<«»i eritpofthoc,(^ nullum eritmt-
dium antequamerit infians , & quia ifta copulatina
eftparrim vniuerfalis , & partim indefinita , ideo
i{iz,',Immtdiatepefthocerit inftans,e{i confimilitcc
quanta.

Quarto dubitatur de ifta , Omrus Apoftolifimt 7*
duedecim,Sc qu6d hoc fignum,0m»«r,tcncatur col-
lcdiue.Rcfponderur.pro quo fciendum , qu6d fi-
gnnm vniuerfale fumptum collcfliuc dcnotac
terminum, cui additur ftarc pro maiori multitu-
dinefuppofitotum contentorum fub illotcrmi-
no. Item denotat ,qu6d nihil fitcontentum fub

illo

Qujeftio V.

279

fo.

illo termino , qu^d non Gt patt illius multitudi-
nis.Verbi gratia,<licen(io, Omttes ApofioUJum duo-
decim,i(i[x6. (\gnQ.m,omnei, denoiat idem quodiila
copulatiua,-^/'o/?o/i /wwf duodecim,& hm&M4 tft Apo-
ftoltUtijkin/itaUqMuiilorHmdHodecimt & tunc HcuC
ifta copulatiua eft partim particularis , & partim
vniuerlalis , ita & ifta , Omnts ApoiloUfMnt dMode^
dm.

Qilint6 dubitatur de ifta:Tifw Socrateieftminor
Socrate , & dicitur qu6d eft vniuerralis , capicndo
hoc Hgnum , totum , diftributiue , quia Hgnificat,
quod quzlibet pars Socratis cft minor Socrate.

Sext6 dubitatur de propontionibus, in quibus
ponituraliquis iftorum terminotum, contimte , ah
atemfyOtnnino, Sc huiufmodi. Refpondetur , qu6d
tales func yniuerfalesjquia fequitur,^^ aternofiiit
hotno-yigitttr herifuit homo , &pridie , &ficin infini-
tnm : & ficfignificando,aquipollct i&i, femperfuit
homo.fed quandoqueifte tetminus,«ternMm, acci-
pitur categoreraatice,& adiea:iuc,& tunc ifta di-
€tio,at <««-«(7,fignificat pro omni infinito,vt fi di-
ceictat,Ab ttemofMit homo,vt putjl, a Tfeofuit ho-
iito. Eodem modo,ifta , Continueper horamSocmtes
iw««f^/r«r,eft vniucrfalis , & fignificac idem qnod
omni tempore huius hora: Socrates moucbitur.
Similiter de ifta dicendo , Totm Socratts efl albtti^
qu2 eft vniuerfalis , quia fignificac quddoranis
pars Socratis e(t alba.

Septim6 dubitatur de iR.z,InJinita pMftltafunt itt
continMo. Refpondetur , qu6d accipicndo hoc fi-
gnum, infittita fyncategorematici, tuncipfa eft
vniuerfalis affirmatiua,& fignificac idcm quod
ifta , ijuotUhet punSlu plura fitnt in continuo , & fuz
/inguiares func ifta: y Duobut punSit plura funt in
continuo,TrihM* pMM£lu plmrafittn in cetinuo,Sc fic in
infinicum.Ex quo fequicur.quod aliqui ponences
fingularcs diStx propoficionis,fciliceciftas , male
^on\xnt:DttopttnElafMntincontintto,triapMTtBa,S)CC.
6c fic in infinicum ; quia fi ponerctur cafus per
imaginationem.qu^d tres homincs traherent na-
nim,&nullipaucioresillis.Deinde4.vnama!iam,
poftca5.rertiam,& fic ininfinitum. Tunc,aiite-
cedens eflcc verum,fcilicec, Infinitihominestrahunt
noMem , & can^en ifta: fingulares func falfae ; igitur
duo homines trahuntnauem , & ide6 debec infcrri;
igitur tlMoltift hominiltMt plures trahunt nauem, Sc hoc
eft verum.

0£lau6 dubicatur de propofitionibus , in qui-
bus ponuntur relatiua diuerfitatis, vtiftanomi-.
nx,cateriJingMR,Sc huiufmodi.Refpondetur, qu6d
propofitio.in qua poniturhoc nomen,yi«^/»Vvel
iftud nomen ctteri, & ficdc fingulis , in vltima
particulaindudionis.eft propofitio vniuerfalis,
vel «quipoUec propofitionivniuerfali ; fcd illa in
qua ponitur hoc nomen aUj , noneft vniuerfalis,
imm6 indefinita.

Non6 dubitatur de iftis propofitionibus , in
quibus ponuntur termini numeralcs , vcifti cer-
raini Jmo, & tres, &c. & videcur qu6d finc vniuer-
falcs , quia fub fubieftis concingic dcfcenderc ad
inferiora, per propofitionem copulatiuam , quia
fequitur,D««» homines currunt ; igitMr dMo bomines
cttrrttnt , & tres homines CMrrunt.

Refpondetur qu6d tales propofitiones func
indefinitz , & non vniuerfales. Quod patet,quia
fubieftum propofitionis vniuerfalis non potcft
^mplius diftribui,quia non conuenienter dicitur;
Omnit bichomocMrrit, Sc camcn huiufmodi cermi-
ni numerales non fufcipiunt diftribucioncm , vt
dicendo,Omnts dMo hemines currMnt.

Ide6 nocandum, quod terminus nameraiis fi- 1 1,
gnificac mulcicudinem,& ide6 ad propoficionem,
inqua fubiicitur tcrminus numeralis , fcquuntur
alixpropofitiories , quarum fubiedia fupponunt
pro parcibus illius raulcicudinis , quemadmodura
ad nomcn fignificans totum integrale, fcquitur
nomcn fignificans partem tocius integraiis.

Per hoc patet inftantia, qnia terminus nume-
raiis non fignificat per modum diftribuentis , aue
diftributi , fed fignificat multitudinem , ad quam
requiruntur fuz partes.

Iftis przmiflis fit ifta conclufio , qu6d omnis n.
propofitio eft vniuerfalis, particularis.indefinita, CttKhpt.
vel fingularis. Probaturrin propofitionc velfub-
iicitur tcrrainus difcretus,& fic cft propofitio fin-
gularis; aut terrainus communis , & hoc triplici-
ter;vel terminus communis eft fine figno,& iic eft
indefiniTa;aut cum figno>& hoc,vel vniucrfali, &
fic eft propofitio vniuerfalis;vel particulari, & iic
eft propoiitio particularis.

Ad rationes,illz trcs prima: propofitioncs funt
fingulaccs,quia fcnfus eft,qu6d iftud complexum, , ' *
omnit boifio,e!i totumin quantitate, & ita de aliis «,,„,4.
duabus.

Ad /ccundam dico,qu6d i\lz,nen omnii homo tft
ammal,e{i particularis;& i\\i,afintu cuinfUbtt homi-
nit c«m>, cft indcfinita , quialicet ponatur ibi Ci-
gnum vniuerfalc , tamcn non ponitur ad totum
fubiedlom.

Ad tcrtiam dico, qu6d iRz,omnis phttnix,ei^\ni-
uerfalis 5 vnde fignum vniucrfale dcnotat pra:di-
catum propofitionis dici dc quolibet contcnto
fub fubic6lo,non connotando multitudincm, avit
non paucitacera fuppofitorum fubiedlo : & idco
fuppofito qu6d fitvnum fubieftum fuppofitum,
non minus proptcr hoc propofitio eft vHuier-
falis.

Ad aliam dico, qu6d iftz funt fingiiiares , quia
funtmodales in fenfu corapofito. Vnde ifta , om-
nem bominem ejfe animaleft neceffariurn , acqtiipollcc
huic, omnis bomo tft animal ,tft neceffaria,Si iic dc
aliis.

Q_y -« s T I o V.

Vtmm defjnitio SyUogtfml pt yera^in qua
dicitury Syllogifmus eft oratio , in
qua quibufdam pofitis ab his qua:
pofita funt,aliud accidit dc neccf-
ntatc,co quod hxc funt.

Ari(lot.i.7Vi/.M^.t. Aphrod.iEgidius Rooi.Burana hic.K\\>.
Mag. ir»S.i.lmiui r«^.;.Okam i.fMrt.L*^.f*f.i.VettviS
Hifp. r>-«A.3.Ioan.a Magil>./)if f«4/f.i. Tartar. ibidem.
Hactado di^.^fum.Conimh hie jMtfi.i.Mrt.t. Complur.
lib.i.fum. taf.j. Kodriguez Ut.i.DiaU3.ejif.x.hti(axxol.
fmptr ^iufi.i. vniturf. Ruuitts bic tap.i. Auctfa trnS.^.
infi.taf.^.

ARguicur qu6d non,foUus incomplcxi eft de- j.

finicio ; fcd Syllogifraus cft quid comple- Argutntnt»
xam:igicur. ff»fMrnnf

Secund6 , quia nuUius accidcnciseft dcfinitio, t**—*'
vtpacec fepcimo Mccaphyficac cext.com. 11. fcd
Syllogifmus eft accidens , cura fic qualicas acci-
dentis;igitur.

Terti6,ifta definitio non competit cuilibet fyl-
logifmo:igitur non eft bona. Tenetconfequentta
ex fexto Topicoruro cap. i .& maior apparer;quia
non compctic Eutbymcmaci , & tamen dictc

Ariftotclcs

28o

Super lib. I. Priorum

ii I

£.

jtionii.

Dffiaitt^m
ditplieicer
/feeipitur.

Ariftotcles i. Pofteriorum|qu6(i Enthymma efi
verefyUcgifintu,

Qaaito , quia illa definitio non eft bona , qus
competitaliisi detinito j modo ifta definitio e(t
kuturniodi : igitur.Probatur;quiacampetitIndu-
&ioni,quia IndttSlio eji oratio,in qtta quibufdam pofi-
tis , fcilicet pluribus (ingulatibus , aHud ab his qua
fofita funt, kilicet propolitio vniuetfalis,</* neceji'
tate accidit,eo ijuod hac (imt , fcilicet proptet plures
£ngulates.£t confirmatur,quiacompetit Confe-
quentia:, in qua arguitur ab exponibilibus ad ex-
pofitam: vt dicendo, animal efi htmo , & nihil aliud
tfhanimali efl homQ\ igitat tantum animal efi homo,
aam i&!L,cenfiquetuia efi oratia,in tjua qttibufdampofi-
^^,fcilicet exponjbilibus , aliud ab ht4 quapefita sitt,
fciHcct expQCtta.,de»ece0tateaccidit,e0quodh<tcfunt.

Qilint6 contra partes deHnitionis , & pim6
contta iftam partem,or4^(o, quia fyllogifmus non
eft vnaoratio , ergononeftoraiio. Confcquens
teuet per Ariftotelcm in primo Elenchorum, vbi
dicit , quia eadem efi definitio orationis, & vniut ora-
fioniffSc antecedens apparet , quia fyllogifmus eft
ntMor,minor,&c coneittfio, & per confcqueus plurcs
orationes.

Sext6,contra iftam piiticuUtt^, in quaquibufiUm
ftofitit, qtiiiin fyllogifino ponitur vna folaoratio,
fcilicet copulatiua,ex quainfertur concluiio.

$cptim6,CQntra iftam pittem,denecejfitateacci-
</«V,quia iftaimplicat contradi(3:ionem,qu6d con-
cluiio adfit deneceffitate, & quod accidat dene-
cefCtate, quia accidentia non funt neceflaria , vt
patet primo Poftcriorum.Et confirmatur;quia in
Voliint.ite facientis fyllogifmum ^ft proferte
conclunoncm fadtis przmiins, vel non proferrej
igitur conclufio non fcquituc de neceffitatc pro-
pter illas praemiflTas.

0(5l:au6 arguitur contra iftam particulam , «o
quod hacfitnt, quia propter ifta non fequitur con-
clu{io,(]uae (ine fupplemento alterius non funt
caufae fufficientes ad neceftariam illationem con-
clulionis ex prasmiflis , fed prajmilfx non fuffi-
ciunt , vt patet dc fyllogifmis fecundae, & tertiaE
figUTae,quia ptaetet przmiftasindigent conueriio-
ne,& tranfpofitionp ptaemi(rarum,autconueriio-
neper impofSbile, & confirmatur ,quiaquando
funt praemi(Ia:,nQndum eft conclufio } igitur non
ex eo quod przmiffae funt,fequitur ccmcluno.

Oppo(itum arguitur per Ariftotclem in i. hu-
ips primi,cap.|.

In quzftione , primo videbitur quid intelligi-
mus per iftps terminos,«/*/f«iVw, definitum,. Secun-
do videbitur dedefinitione fyllogifmi.Qjjantum
ad ptimum notandum > qUod defirtitum accipituc
dupIiciter.Vno modo pro termino, cuius (igniji-
eationemimplicitam exprimit definitio explici-
t^ , & fic atttibuumut definitp tres conditiones.
Prima eft,qu6d definitum efl terrmntu communi/ in-
eomplextu. Secunda eft,qu6d definitum eftconuerti-
bile cOtt definitione.Tettiijtiuoi nuUumfingulare de-
fittitur. A\io modo accipitut defimitum pio re figni-
ficatiper tetminum conucrtibilera cum denni-
tione , & (ic dicit Comroentator in proocmio de
Anima , quod definitiones ftmt ifforumfingulariHm
txifientium extra animam^zccipiendo definitum pri-
inp modo,tunc definitur ifte tcttpinus.j^^/i^^fymi»,
quiaeft terminus communis incomplexus con-
uertibilis cum definito. Sed accipiendo definitum,
fjtcundp modojtunc definiuntur omnes fyllogif^
mi demundp.quiacutlibet fyllogifmocompctit
iftadefinitip.

Secund6 cft notandum, quod duplex eft defini-
tio.Quaedam eft definitio quid rei,Sc quardam quid
nominti. DeRnitio quidrei,e& duplex,quia qu^dam
cxprimitquidrescft per verum genus , & diffc-
ccntias formaIes,fine explicatione alicuius extra-
neae conditionis. Et voco extrancam conditio-
nera,puta quod definitio non exprimat, a quo res
eft,inquo eft,cuiusgratia fit , autaliquam huiuf-
modl cohditionem , fed folum dcbct exprimcre
quid res eft:& talisdefinitio datur folum dc fub-
ftantia comppfita , vt patet 7. Metaphyficx texr.
com. I i.Sccnnda eft definitio quid m.quae non fo-
lum exprimit quid res eft , fed cum hoc explicat
aliquam exiraneam conditionem.vt verbi gratia,
definitio Accidcntis, fi fit bona ,debetexprimerc
Subie6l:um.& in dcfinitione Matcrix dcbetexpli-
eari Forma,& econtra in definitione Form2,Ma-
teria. Scd definitio quid nomini^ propriedicitur
Defcriptio,& eft illa,^ W4 exprimit explifitefignifica-
tionem implicitam termini defimti. Ad talcm dcfcri-
ptioncm,qu6d fit bona, fufficiunt trcsconditio-
ne^.Prima cft , qu6dy*f eonuertibilu cum definito.Se-
cunda cft , quod exprimat explicite fignficationem
definiti. Tertiaeft, ciubd fit fine nugaiione , &fic
patet de iftis tetminis definitio,!>c definitum, quid
fignificent , & de quibus dicuntur. & haec de
primo.

Quantum ad fccundum ponuntur conclufio-
nes. Prima eft, qu6d definitio SylIog*ifrai non cft
fimpliciter quiditatiua. Probatur , quia definitio
fimpliciter quiditariua , non eft nifi fubftarvtia!
compofitae; modp fyllogifraus noncft fubftantia
compofita,&c.

Secunda conclufio eft,qu6d dcfinitio prjedi6la
fyllogjfmi , non cft definjtio tjuid rei, Probatur,
quia fyllogifmus cft accidcns, mod6 in dcfinitio-
ne Accidentis debet explicari fubie£tum , fed in
ifta nonexpIicatur;igitur,&c.

Tcttia conclufio eft, quod ifta eft bona defini-
tio^wW»0mt»«f.Similiter probatur:quia ifta defi-
nitio exprimit expliciCc quod hoc nomen. fyUogif-
miu , fignificat implicite , conuertibiliter , & fine
Bugatione: igitur illa definitio eftbona. Tcnec
confcquentia per cenditiones prius pofitas;& an-
teccdens apparet,quiaderatione Syllogifmi cft
habeie plures praemilfas, & vnam conclufionem,
&qu6d fit ncccfniria illatioconclufionis ex pracT-
mi(Iis : modo praemiinE exptimuntur in ifta defi-
pitione,pcr hoc quod dicitut, quibti fdam pofitts.SiT
militer conclufio ,per hocquod dicitut ,aliftdab
his,quapofitafunt, & illatio vtrinque exprimitur
per hoc qupd diciiur , accidit dt neceffitate, eo qttod
h,acjunt.

His igitur praemiflSs exponenda eft definitio.
Vnde in definitione prim6 ponitur oratio , tan-
quam gehus ad diffcrentiam Terminorum in-
complexorum , & debet intelligi , qu6d fit
oratip , non catcgorica , fcdhypothetica, faAa
ex plutibus categoricis , mediantibus pluribus
coniun(ftionibus , quarum vna eft intei prae-
milfas , & alia inter praemiiras & conclufio-
nem. Secundo ponitur ifta , in (jtta quihufdam
pofitis , ad dilferentiam Confcqucntiz , in qua
ex vna propofitione infertur alia , cuiufmo-
di eft Conuerfio , ifquipollcntia , Enthymema,
&huiufmodi, quarum aliquae funt confequcn»
tix formales, & aliquae materialis. Terti6poni-
tut, aliud ab hta- (juappfita funt , ad difFerentiam
Confcqucntix, quae cft acopulatiua adalteram
cius partcm , quia intali Confequentia infertuc

idem

J3tfiniti»d/ti

flcx.

Tres etndl-
tienes defni''
tionis quid
tuminu.

6.

Conclufit
fritit».

7-

Steundaeea^
flufit.

TerttM tn^
tlupt.

9.

Definitio fji'
Itgifmi ex-
plicntMr.

Qu^flio V I.

281

idem per idcm. Similiter ad difFcremfam Confe-
quencis , qu« eft ab exponcntibus ad cxpolitam»
quia exponcntibus,& cxpoluas coircfpondetide
conccptus in mentc , Sc idco in tali confequentia
infcrturidcmpeiidem.Qu.art6 ponitur ibi,dene-
cejfitate accidit , ad dcnotandum , quod fi przmif-
Cx fint vera:,& conciufioformctur, nccciTccft
conclufionem eire veram.Quinto ponitur,w^«o<^
y«»r , ad ditfercntiam Indudionis , quia in fyllo-
gifmo propterjhoc quod praemilla: funt vcr«,con-
clufio eft vcra,fi formetur : fcd propter Iioc quod
fingulares induccntes funt vcrac , non fcquitur
conclufio vniuerfalis, nifi cointeliigatur vnaalia
propofitio,vt patcbit fecundo huius.

Ad rationes. Ad tertiam dico , quod Enthyme-
Ai»rgumtn' ffia vere efi Sylloglfinus, id eft, vere potcft ficri Syi-
^* logifmus. Ad feptimam dico,qu6d ifta non impli-

caf contradid;ionem,quia per ipfam non denota-
tur aliud, nifi qu6d fi prsmilTae fint vcra?, & con-
clufio formetur,nece(Ie eft coriclufionem c/Ie ve-
ram : & pcr idcm dicitur aiconfirmationcm. Ad
o,daiiam,iftam foluit Ariftoteles in littera, cap.i.
vnde Syllogifmus fecundac, vcl tcrtix figuras, non
indigct aliqua propofitione totaliter diucrsa ,a
pracmiflis , quac fumprac fuht, fcd indiget conucr-
fione alicuius iftarum aflumptarum, aut tranfpo-
ifitione pracmiffarum.

Ad alias patct ex didis.Et fic patetqusftio.

10.

Ariumeni»

Q_y iE s T I o VI.

^trum Jyllogipnw fit gentis ad JyUogif-

tnum Dialeciicum , O* 1>^*

monBrattHum.

loan.a Magtftris hie qutfi. i . dub.x. Bti[i\io\. fuptr qutft. j.
VniiurflEaeate 3 .f-fum.diff. i.»rt. a, .

ARguitur quod non,quia iilud noneft gcnus
ad aliquas fpecies, quod non diuiditur in il-
frepartent- j^^ fpecles pcr diffcrcntias formalcs fctenentes
ex parte formac : fed Syllogifmus non diuiditur
in ryllogifmum Dialedicum,& dcmonftratiuum
pcr huiufmodi difFcrentias formales : igitur. Ma-
ior patet in z.Metaph.text.com.io.&minor,qtria
Syllogifmus diuiditur in Dialcdicura,& dcmon-
ftratiuum pcr iftasdifFercntias,/'r(7^<t/'//f ,& ne^
cejfirium^ quac fc tenent ex parte matcriac Syllo-
gifmi,fcilicct,cx partc propofitionum.

Secund6 , quia nuUum complexum cft fpecics
rcfpccbualicuius gencris, fcd ifti termini ,iS;y//o-
gifhnts Diale5licHS , & SyllogifmHS demonfiratiumt
funt termini complcxi ; igitur rcfpcdu ipforum
ifte terminus , Syllogifmus , non cft gcnus. Maior
patct , cx tjHidnominis ptacdicabilis. Vnde pndi-
cabilc debct eilc terminus incomplexus natus di-
ci dc pluribus,& minor nota eft.

Tertio, quia nullus Syllogifmus cft genus ad
Syllogifmum Dialccfticum , & demonftratiuum:
igitur. Confcqucntia patct pcr locum a toto in
quantitatc adfuam partcmi& antccedcns apparet
induccndo.

Oppofitum arguitur, quia SyllogifmusDialc-
£licus,& Syllogifmusdcmonftratiuus funtdiucr-
fac fpecics,& dcipfis prxdicaturSyllogifmus in
^uid; igitur, &c. Tenet confequentiaperdcfini-
tionem gentris.Et primapars antccedentis appa-
rct ; quia plus differunt S) llogifmus Dialc(flicus,
&dcmonftr.uii\us ab inuict.quam duo DialciTlici,
Scttioper, T»m. L

Tr» parte «/-
firmitiut.

& tamenduo Di.-ilc(5Hci difFcrunt abinniccm mi-
mcro ; igitur Dialc6licus, & cicmonftratiuiis dif-
fcrunt plus quam numcro , & pcr conftqucns
fpccic.

Notandum cft , qu6d genus , & totum in mo-
do, conueniunt in hoc , iiu'>d vtrumque ^c li.-ibet
}n plus.quam illud, refpcftii cuius dicitur gcnus,
vel totum in modo ; fcd diffcrunt : quia gtnus de
fua rationedctcrminarfibi qu6d fit terminus in-
complcxus ; fccund6 qu6d habeat plures fpccics,
dequibusprxdicctur intjuid, & vniuocc; tcrtro,
qu6d diuidatur in iftas fpccies pcr diftcrcntias,
qu£E fe tenent ex parte forma:.

Sed contra hoc obiicitur.quia tunc fequcrctur,
quod nomcn ,fuhj}antia , non eirct genus ad An-
gelum , & iiomincm. Et probatur confciiiicnti.i;
quia fubftantia non diuiditur, nifi pcrdifFeren-
tias matcriales iniftas fubftantias. verbi gratia,
Subftantia vel eft materialis , vcl inimatciialis,
mod6 iftac difFercniis materiale , & immanritik fe
i cncnt cx partc matcrix.

Rcfpondetur ncgando confcquentiam ; quia
flibftantia perillas ditfercntias nondiuiditur ia
pracdidbas fubftantias ; fcd per iftas ditfercnti.is,
corptreum , 3c incorporeitm , qux fc tcncnt ex paric
forms. Scd totum in modo cft terminus incom-
plexus,rcfpe<ftu fiii ipfius fumpti cum dctcrmina-
tione accidcntali , vel matcriali : vel faltcm non
eft rerminus vnus compIcxus,ficut cft pars in mo
do.Vcrbigratia,iftctcrminus,^or/;o, eft tcKumin
modo,refpedu huius complcxij/x^wo albiu,&<. dico
notantcr,c«ra determinatione accidefitali .,vel materia-
// ,quia fi cffct detcrmJnatiocffcntialis, fc tcnens
cx partc foxmz , tunc oratio compofita cx dcttr-
minatione,& determinabilielfetdefinitio,& non
pars in modo. Verbi gratia,ifta oxnio, anirnal ra-
tiohale,non cft pars in modo,fcd eft dcfinitio ho-
minis.Nlmc ponantur conclufiones.

Prima eft,qu6d ifte terminus Syllogifmtis , ncn
cft genus ad Syllogifmiim Dialedicum , &dc-
monftratiuum, fiue ad iftos terminos , Syllogifmts
DialeElictts , Syllogifrnus demor?f}ratiutu. Probatur,
fupponendo , quod propofitioncs , cx quibus
componitur Syllogifinus , fint materiac Syllogif-
mi. Secund6 ,qu6d formaSyllogifmi eft modus
infcrendi , fcu illatio concludcns cx prxmiflls.
Tunc arguitur > illud non eft genus ad Syllogif-
mum Dialedbicum ., & demonftratiuum , quod in
ipfos diuiditur per diffcrentias matcriales, & non
formales : Syllogifmus diuiditur iil iftas pcr iftas
dirFcrcntias^/To^^W^f , & necejfarinm ; qiix fctc-
nent ex partcpropofitiommi , qux funr matcri.t:
SyIIogifmi,& non cx partc illationis,qux cft for-
maSylIogifmi.Sccund6, quia vel iftadifFercntia,
Diale^icHs, cft difFcrentia .iccidcntalis, vel matc-
rialis,vel formalis : (i accidcntalis,vcl matcrialis,
tunc fcquitur quod iftud aggregatum,5j)7/a^»y?.^»j
DialeflicHS, fit pars in modo,& non fpccics. Et (i
dicatur , quod fit difFcrentia ellcntialis formalis,
tiinc fcquitur , quod illiidaggrcgatum fit dcfini-
tio,&non fpccics,ncc pars in modo.

Secunda conclufio eft, quod iftc tcrminus.ijr/-
logifims,e(i totum in modo, rcfpc^u iftorum tcr-
minomrn , SyllogifmHS DiaieHicMs , & Syllogifmus
</fw»o»i??vT.'/«i//.Probatur;quia omnis terminus in-
compIexiK cft totum in modo, rcfpcdln fuiipfiut,
fumpti ciuT» dcterminatione accidcntali , vel ma-
teriali:mod6 ifti termini, Di/iJeifictts, denonftrati-
Mus, funtdcrerminationcs materiales additac huic
tctmiuo,5;//<>g-/yw«f ,crgo.&c .

X tunc

tum in tntde
quor»edofen-
uctiiunt , (Jp
di^iruHt.

5

Prim» (cH-
cUtjio-

SreUrJt mc
clufK

28l

Superlib.I. Priorum

r. « Tunc ad rationem poft oppofiTtum co modo

Ai mimtm dico , quod ifti xetminufylloglfmiu DlaUeikus, &

fro pMTte «/. Jyllo^ftms demon^rMiHiit , non funt fpecies , fed

firmMiM». quilibet eorum eft pars in modo , refpcftu huius

terminuJyllogi/r»w. Et quando probatur per dc-

finitionem gencris , dico quodnon omne dequo

priedicatur genus, in ep (]uod ^«»W,eft fua fpecics.

Nam genus pracdicatur««9«t^de definitionc fuo-

rum inferiorum , & tamen definitio non eft fpe-

cies, ctim de ratione fpeciei fit, quod fit terminus

incompiexus. Rationes antc oppofitum probanc

cbnclufiones,& fic patct ad quxfitum.

Q^ ^ s T I o VII.

ytrum dici de omni , e^ dici de mlloijint

principia necejfiriaytsr Jitfficiant ad

bonitatem Jyllogipni^

Philopon.i.PW.c.y. Auerrocs in expof.c.s.huiui hXcx.x.Vri.
c. 7.Burana in txfof.c.i.huiut,^a^o\\n\i% in annot.tid hune
libmm. Occam j./i.to/.e.i.^. 6" 5. loan.aMagifttis ^.i.
huitu.VtltXii Hifp.fr«a.4 /«OT.Brafauol.yw/ier^. j. Vniuerf,
Sctti.Tattar.hic Uub.tJoaCeci Ub.i.inftit.c. 1 1 .Coirplut.
lib.^.fum.cap.j^.

,^ A Rguitur primo , quod non fufficiant. Quia

Argument» -iHLfi iic , fcqucrctur , quod coniugationes inu-

pnpartene- tilesellcnt bonifyllogifmijconfequens eftfal-

g/ftiu». fum , quia tunc non eirent inutiles : & probatur

confequentia , quia in pluribus coniugationibus

inutilibus inucniuntur dici deomm,Sc dici de nullo,

vt in prima figura,quando arguitur exmaiori

vniuerfali affirmatiua,& minori vniuerfaii ne-

gatiua.

Sccundo fequeretur,qu6d ex particularibus;&
indcfinitis poflet fieti bonus fyllogifmus. Confc-
quens cft falfum , vt patet in ifto primo ; & pro-
batur confequcntia , quia in particularibus,& in-
definitis inueniuntur , dici de emni , & dici de ml-
lo. Vnde hic cft dici de omni , Homo efl animal,
quia nihil eft fun^ere fub fubicdo , de quo non
dicatur pracdicatum : & hoc eft dici de nuUo", Ho-
mo noneflafinus , quia nihil eft fumcrc fub fubie-
»5to,a quo non remoucatur pracdicatum.

Tertio, quia fyllogifmi fecunda;,& tcrtiae figu-
rx fiuit boni ,&euidcntes, & tamen non tenent
in virtiite ,(^<« de omni,aut de nullo ; igitut non
omnis fyllogifmus tcnet in virtute iftorumprin-
cipiorum ; & antccedens apparct per Ariftotelem
in ifto primojC.j.&deinceps.

Quirt6,quia fyllogifmus expofitorius eft bo-
nus fyllogifmas,& tamen non tenet in virtute di-
ci de omm, aut denullo, ciam ibi nuUus fit terminus
diftributus affirmatiue,vcl negatiue.

Quinto , quia vcl clTent principia complexa,
vcl incomplexa : non complcxa,quia principium
complexum debet cire cuidens , & per»fc notum:
modo iftud principium,<iVt deomni, noneft eui-
dentcr notum,cum nec fit vcrum,nec falfum:igi-
turnecincomplexum,quia iika.did:a,dicideomm,
& dicidenullo,Cam complexa.

Oppofitum arguitur per Ariftotelcm in litte-
ra,cap. i .
X, Not.indum, iftud didum, dici de omni , non eft

oratio completa , & indiget complemento,& po-
nitur loco alterius propofitionis , fcilicct iftiu.s,
prxdicatum vniuerfalitcr ,& affirraatiue dici dc
fubiedo.

Sccund6 notandum,qu6d talis oratio comple-
xa propric non habet dcfinitioncm , necdcfcti-
ptioncm,quia dcfinitio , & dcfcriptio dantur dc
tcrminisincomplexis:benc tamcnpotcft habcre
quandam cxplanationcm , vcl interpretationcm,
eo modo quo oratip minus nota declaratur , &
explicatur pcr orationcm magis notam.

Et idc6iftadefcriptio,vcl explanatio,^/«^<7iw- ^'f'?^!*''
ni efl , quando nihil efl fiimere fiih fithieHo, de ^uo non ^^^ *declK,r»-'
dicatur prxdicatum. Et dcbct fic intelligi, qu6d tur.
propofitio vniucrfalis affirmatiua fignificatprac-
dicatum dici dc omni eo, dc quo pracdicatur fub-
iedum : & ide6 fi fubiedum lumatur dici dc ali-
quo , neccirc eft pracdicatum dicide illoeodem,
Et ita dcfinitio , dici de nullo , efl cjuando nihilefl
finmere fuh fiuhieclo , k quo non remoueaturpr&dicatum. ^

Et debet fic intelligi , qu6d propofitio vniuerfa-
lis negariua fignificat piaedicatum negari ab oai-
ni illo , de quo affirmatur fubicdlum : & ifta duo
principia fignificant <]uid nominis propofitionis
vniucrfalis ; ideo noft polTunt probari. Nam,^«/<i
nominis , cft principium omnis: dodrina: , vt pa-
tet in LibrodeScnfu, & Senfato, & ideo c^uii
nominis , dcbet prasfupponi in qualibet fcicn-
tia. Ex quibus patct, quod fignum vniuerra-
lc nonrequirit aliquem ccrtum numcrum fup-
pofitorum tctmini communis cui additur , ficut
aliqui dicunt , quod hoc fignum , cmnis, ad mi-
nus rcquirit tria fuppofita : quia fignum vni-
uerfalc affirmatiuum non dcnotat aliud , quam
prsdicatum dici de omni fuppofito fubiedi, non
connotando, vel fignificandomultitudinem, vel
paucitatcm fuppofitorum termini,cui additur.

Tcrti6 notandum, quod quando dicitur,qu6d 3,

omnis fyllogifmirs tenet in virtutc dicide omniyVel
de nullo , dcbet inrdligi , qu6d omnis fyllogiimus
elleuidcnsaliquodidlorum principiorum,& hoc
quantum ad illationem conclufionis : & dico no-
tabiliter , aliejHo , quia non oportet , qu6d ambo
principia"illa appliccntur ad cundcm fyllogil-
mam.Nunc ponuntur conclufic^,nes.

Prima eft , qu6d omnis fylloglfmus in aliquo Primac^elu.
quatuor modorum primic figur^jtcnct dired:c',& /"•
immcdiate , virtutealicuius didorum principio-
rum. Probatur cxemplificando, quia fi omne B
' efl yl ,Sc omne Cefl B , fcquitur , qu6d o?ftne Cfit
A , & tenct virtute aliquorum, quje fignificant
prjedicatumi dici dc omni illo de quo dicitur. fub-
ic£tum: & idc6 quia fubicdlum aCcipitur dici dc
C, oportet qu6d virtute fignificationis maioiis
praedicatum vniuerfalitcr dicatur dc C , & maior
fic fignificat virtute huius figni , omnis , quod 6.i~
ftribuit fubieftum. Similitcr poteft exemplificari
de negatiuis , oftcndcndo [\c:NuUum B efl A,
iftaeft maior , & rationc figni fignificat prxdica-
rum negari de omni illo , de quo dicitur fubie-
Qoxm. Ide6 fi fubiedum fumatur dici dc aliquo,
vt omne C efl .ff , fequitur virtutefignificationis
maioris, qu6d nullum C efl A.

Sccunda conclufio eft , quod fyllogifmi fecun- 4.

djB , & tcrtias figura: , non tenent dircifte , & im- Secunda «»-
mediatcvirtutciftorum principiorum. Probatur, 'H"'
quia ad hoc , qu6d dired:c (\x. adic<flio diftorum
principiorum ,oportct qu6d dealiquofubicdo
vniuerfalitcr fumpto , dicatur prxdicatum : &
quod illud fubieitum fumatur dici deai^quo alio
modo, fic iion eft in fccunda, ncc in tcrtia figura,
quia tcrminus mediuspraedicatur in vttaquc prx-
mifsi , & terminuS diftributus nunquam prardi-
catur dc aliquo in praeiTJifHs ; ita ctiam in. tcrtia

figura

Qu^ftioVIIL

285

figura terminus diftributus rcmper fubiicitur re-
f pcdu fui prxdicati , &: nunquam prxdicatur dc
aliquo alio.

Ex quo fequitur, quod fyllogifmi fccundx , Sc
tertix figurx funt imperfeAi,& ineuidentcs,fiunt
tamcn cuidentes pet primam figuram.

Sccundci, fequitur,qu6d Indudlio non cft con-
fequcntia euidcns, quia fingulares , ex quibus in-
fcrtur vniuerfalis , non iignificant iftas clle om-
nes fingulares iftias vniuerfalis : igitur ad ipfas
non fequitur vniucrfalis euidenter.

Tcrtio, fcquitur, quod confcquentia in qua
ex ejp vnius rci fcquitur fj^aitcrius,aut ex nonejji
vnius ,<rj^alteiius, non eftconfcquentia fimpli-
citer euidens, & perfeda. Probatur, quia talis eft
minus euidcns,qukm fyllogifmus fadtus in fccun-
da , vel tcrtia figuta , & tamcn talis fyllogifmus
non cftlimplicitercuidcns,&: pcrfcdtus.
y. Tcrtia conclufio cft, quod fyllogifmi fccundjc,

Terti» tin- & tertiae figurasmediatc , &indifedc tcnent vir-
*li*ji». jyfg (Ucicie omm, & de mllo, cxponcndo prardidlo

modo. Probatur,quia alitcr fequitur,qu6d ex pu-
ris particulatibus indefinitis, & fingularibus,pof-
fet fieri bonus fyllogifmus in fccunda, & tcrtia
figura , quod cft falfum. Sccundo , quia fyllogif'
mi prima: figura: tcnent iramcdiatc,& dircdle vir-
tutc ditflorum principiorum;igitur fyllogifmi (c-
cundx, & tertix figutx tcneni indircdte , & mc*
diatc. Tcnetconfequentia ; quia ifti fyllogifmi
in fccurtda,& tcrtia figura reducuntur ad illos de
prima figura. Tcrtio , patet exemplariter argucn-'
do in Cejare , tfuUMS lapii eft ammal , omnis homo ejt
animd 5 igitUr nullM bomo eji lapis. Certum ett,
quod nulla fit fumptio fub tctmino diftributo,
nifi indirc<Jlc,& ideo fi conuertatur maior fimpli-
citet,|iam erit fumptio diredlafub termino diftri-
buto, vt fi ifta, Nftlltu lapis ejl animal, conucrtatur
in iftam , NMllum dnimal eft lapis > tilnc fict direda
fumptio argumcntando in Cetarent,

Quarta conclufio eftjquod aliquis fyllogifmuS
cxpofitorius tenct in virtutc dici de omni , & dici
de nullo , & non cft dubium, quin omnis fyllogif-
mus expofitorius tencat vittute didtorum princi-
piorum, fi cft bonus ; tamen dico fpecialiter pro-
pter fyllogifmos expofitorios , qui fiunt dc re-
Dusillis,quarum vna cft cadcm cuilibet diucr-
farum rcrum , in quibus fyllogifmus cxpofito-
tius non valet , nifi rcguletur virtntc alicuius
didorum principiorum. Verbi gratia , non fc-
quitur , Ifte Deusefi Pater, Ifte Dens ejl Filifu ; er~
go FiliHS eji Pater ; non valct fyllogifmus, nill
inaior rcguletuv pcr dici de emni , ifto modo , Om-
ftc ^uod eji ifte Deus , ejl Pater,8c tunc maior cf-
fet falla.

Ad rntioncs. Ad primam, negatur confequcn-
tia. Ad probationem dico,qu6dfi pcr dici de
omnl, intelligas propofitioncm vniuerfalcm^tnnc
dico ,qn6dhocnon fufficit ad vcritatem fyllo-
gifmi ; fcd requiritur ad dici de omni propofirio
vniuerfalis , & cum hoc qu6d ipfius fubieftum
accipiarur dici de aliquo alio, de quo conchide-
turprxdicatum vniuerfalis : & oporrct qu6d iub-
ictfbum vniucrfaiis debi.c fumatur, vt dic-itur de
alio fccundiim rcgulas pofiras in primo huius ; &
tunc ifta principia fufHcicnt ad bonitatem fyl-
logifmi.

Ad fecundam , ncgatur confcquentia, quia li-

cct prxdicatum particularis dicatur dequoiibct

colnento fub fubie£bo , tamen hoc non fignifica-

tur foimaiircr periiropofitioncm particuUtcm,

Scotiopcr. Ti>m, I,

vel indcfinitam. Vndc ben^ fignarur per vniuer-
falcm, fcilicct,qu6d prxdicatum dicatur vniuer-
faliter de fubiciSlo , & idc6 non eft fimile de vni«
uerfali,& particulari.

Ad tcrtiam, fyllogifmi fecundx, & terti* figu-
rx, dico , qu6d illi fyllogifmi fccundx , & rcrtix
figurx tencnt indireftc, &mediat^ pcr dicide orn^
ni , (fr de nuilo ; fcd fyllogifmi primx figurx ic-
nent dirc^ftc.

Adquartam dcfyllogifmo expofitorio dicc-
tur pofica.

Ad quintam dico , qu6d funt principia com-
plexa per fe manifefta,& fupponenda in ifta lcicn-
tia, eo qu6d cxplicant fignificationem tcrmino*
rum,qux prxfupponcnda eft in omni fcicntia,&c>

Qjr A s T I o VIII.

ytmm dici de omnhjit aliquidyt>el aliqua,
fciliceti ytrum fradicatu dici dc fub-
ie(5lo vniucrfalitcr fumptOjy^r/TiC-
dicatumjVel/ukieSi^um, aut ambcjimuly
'-uel diSpo^tio inhxrens pradicato , o^p/
Jignificabik complexum pneterina^

Vidc citatos jMsft. ^. hnim,

ARguitur qu6d noh fit prxdicatum ; qni4 j^
tunc fequerctur quandocumque prxdica- AffHmtwt*
tum eflct dici deJitbieSio vnitter/aliterfitfnpto: mod6 fTofartt w»
tonfequcns eft falfum,quia prxdicatum mahebit, /*''«*
qiundo tamen non erit diei deJitbieBo vniuerfalittT
y*iOT^ro,quando fignuhi Yniuerfale reinouctur ma-
nente propofitiond indefinita.

Secund6, fi dici, cflet prxdicitum, fequCKtur»
quod qui intclligcret prxdicatum,inielligeret cP'
iam prxdicatii dici vniuerfaliterdcfubicfto. C6-
fcquens eft falfum; quia prxdicatum potcft in-
tclligijfiue dicatur de iubiedo fumpto vniucrfali-
tcr, fiue particularitcr , fiuc indcfinitc. Prcbatur
confequcntia,quia ex quo ifta funt cadem:qui in-
telligit vnum,fimul intclligit & rcliquum.

Tcrtio arguitur,qu6d fit fignificabile com-
plexqquia ifta propofitiOvD'Vi vniner/aliter dejttb-
ie£lo,p\as fignificat qu^m ifti duo tctmini,^rifi^/V<«-
tum,&jHbieElum ; igirur prxtcr fignificara illorum
tcrminorum corrcfpoddet aliquod aliud figni-
ficatum didx propofitioni , & non aliud quam
fignificabilc complcxc pcr propofitionem , fci-
Jicct prxdicatum ,dici de fiAieSio, quia illo fig-
nificabili pofito redditUr propofitio vcra',& ipfo
non pofito , adhuc pofitis fubie^o , & prsdica-
to,propofitio non eft vcra.

Quart6 ad hoc , qu6d ifla propofitio fit VC'>-
ra ,pr<tdicatum dicitur de fitbietlo, ndrt fufficiunt
prxdicatum , & fubicdum i ficut ad vcritatcm
iftius , Homo efl allus , non fufficiunt komo , &
albtis. Dico igitur : prxter ifta duo, requiritur
aliquid aliud , vt puta, hominem ejfe album,z\Xt
prxdicatum dici tiefifbieSo,Sc fic dc fimilibus.

Qninr6,ficut talibus propofitionibus no corti-
fpondcr fignificabile compfcxc pcr prppofitionc,
fed rcs fignificaraperfubic(flum,tuncquxroqii!d
corrcfpondet \{ii,Siafinus zolat, afinus habet alaf,Sc
non poteftdici,qu6d <»/?iwx,quia pofito quod nul-
lus afinus cffct in rcrura natura,adhuc ptopo-
ficio ift.i eiret vera , & non proptfr aliud qunm
X 1 pro

284

Superlib.I. Priorum

proptei- fignificabile coraplcxc , quod fibi corre-
fpondec.igitur,&c.
2, . Oppofitum arguitur , quia in diftis fecundum

quidjefl idem ipfum , Sc efe ipfum , vt heminem efe
hominem,(ed in didis fecundum accidens , non
cft idem ipfim , & ejfe ipfum , vt all;Hm , & efe al-
^«»i,quia cire album eft albedo. Modo omnis
propofitio, vel eft fadta cx terminis abfolutis, vel
cx terminis concretis : fi ex terminis abfolutisj
igitur fibicorrcfpondet fignificatum pcr fubie-
ftum : fiex terminis concrctis, fibi correfpondet
accidens , vel difpofitio connotata per illos tcr-
minos.

Bimpo qut- In quaeftione primo diccntur aliqua, & impro-

fiionis. babitur vna opinio. Secundo refpondcbitur ad

qua:fitiUTi.
Ji Quantum ad primum , notandum qnod iftud

dicbum , dicide omni , vcl aliud , vt hominem efe al-
hum , quandoque accipitur materialiter , & tune
fibi corrcfpondet vna propofitio , vt homo efi al~
i>Hs,Sc aliomodo accipicur fignificatiue : & fic
dicit Ariftoteles ^.Metaphyf.cap. i.de Entc, quod
idem eft vadere , '& efe vadens , & quod idem eftfe-
care, & efjefecans. Ex quo fequitur , quod fignifi-
catum coriefpondcns illi difto , fcilicet efefecans,
vel dici de omni , eft aliqnid : aliter enim ifta pro-
pofitio affirmatiua , efe ficans eft efe agens , ef-
fetfalfi.

Csncluft. Suppofitio igitur,qu6d fignificatum per talem

propo/itionem fic , fiucper taledidum ponitur

iftajconchifio , quod fignificatum correfpondens

i, propofitioni non eft fignificabile complexe , per

« propofitionem , quod quidem fignificabile nou

eft res fignificata per fubiedum , aut per pracdi-
catura, aat difpofitio alteri corum inhaerens , cu-
ius tamen oppofitum multi ponunt. Dicunt enim
quod ifti propofitioni, Df»«<?/?,correfpondet fig-
nificabile compIcxe,puta Deum efe, quod quidem
fignificabile non eft depcndens a fignificabili.

Probatur conclufio , quia vel tale fignificabile
eft dependens a Deo, vel independens:fi indepen-
dens , tunc fequitur, quod ipfum eft prima caufa,
qiiod eft impoflibile. Et confirmatur, quia in il-
lis fignificabilibus complexis vnum eft caufa al-
terius , vt Solem efe lucidum , cft caufa huius quod
cft, Lunamefe lucidam ; tunc igitur in ordine ta-
li caufarum eft proceffus in infinitum , & hoc
non valet , vt patct i. Metaphyf igitur aliquan-
do erit ftatus,& per confequens illud fignificabi-
le complexc, ad quod eft ftatus, erit prima caufa,
& pcr confequens praeter Deum effet ponerealiam
primam caufam.
A, Si dicatur , qaod illud fignificabile fit depen-

dens a Deo.tunc fequitur quod Deus pofHt ipfum
annihilare , faluatis quibufcumque aliis rebus, &
poterit ipfura ialuare aliis rcbus ainrlihilatis. Po-
natur igitur , quod feparet albedinem Sociatis i
Socrate manente Socratcm eire album , tunc fe-
cjuitur , quod Socrates eft albus,&: quodnulla
crit albedo, & per confequens Socrates eritalbus
fine albedine,quod implicat.

Secundo , quod fi adhoc quod Socrates fit al-
bus, requiritur quidara modus fe habendi pra:ter
Socratem,& albedinem,fcilicetSocratem effc al-
bura , tunc ifte modus fe habendi , aliter fe habe-
bit ad Socratem , &c aliter ad albedinem. Et quae-
ro de illis modis habendi , quonuTi vnus alitcr fe
habebit ad Socr.nic, & alitcr adalbedinem,vtriim
illi modi fe h^beatu alitcr, & alirer per fc ipfos,
aut pcr alium raodum fupcradditum, Si pcr fc

ipfosjtunceademrationc erit ftandum in primo,
icilicet , quodalbedo peripfam fine difpofirioiae
addita,inha:rct Socratijfipcrmodos aIios,tunc in
illis modis alitcr fc habendi erit proceifus in infi-
nitum,quod eft impoflibile.

Tcrtio , fi ita eirc: , fequcrctur, quod eirent in- J".

finita talia fignificabiliacomplexa perpecuainde-
pendentia aDeo,quorum numcrum Deus non
poteft niutare , velannihilare,cuiufmodi effent
ifta , Deum efe , Deum pefe producere , & fic dc
fingulis.

Quarto, quia inter ifta clTct ordo perfeiSlionis,
vel non.

Itcrum quasritur de fignificatione huiufmodi
fignificabilinm complexe in comparatione ad ma-
teriam.

Item,vtrum complexc fignificabilia pofllnt re-
plere vacuura.

Item,an fiirt fubftantia:,vel accidentia,vbi funr,
& quando, & ita dc aliis , de quibus non apparct ^f

verifimilis refponfio.

Iterum , quia fruftra ponitur talis multitudo,
quando orania polfunt faluari melius , non po-
nendo talem multitudinem, vt patet primo Phy-
ficorum. Modo orania poflunt mclius faluari,igi-
tur.Et hoc de primo*.

Quantum ad fecuiidum,notandum quod quac- g.

dam eft propofitio categorica , & alia hypothcci- i. T^trs 5«*.
ca.Item,qua:dam cft ca.iiegonczdeineJp,Sc alia mo- flionis.
«ii/^.Illarum de inefe, qaa:dam eft de terrainis ab- ^''^P^f'^'*
folutis , alia de terminis connotatiuis, & hoc du- "'^ "^'
pliciter, quiaquaedam eft de terminispofitiuis,
alia determinis priuatiuis.Itera,qusedam de futu-
ro, & alia deprarterito , quaedam de poflu[bili. Et
hypotheticarum quajdam eft conditionalis,&c.

Secundo notanduiTi,qu6d terminorura conno-
tatiuorum , quidam funr qui connotant difpofi-
tionem fupcradditam, & diftindam ^ fubied:o,vt
ifte terminus,^/^K7?j;alij connotant fubied:um
quodammod6 fc habere,licct non per difpofitio-
ncm fuperadditam , vtfecundiim aliquos ifte ter-
rninus figura fupponit pro re figurata, connotan-^
4o ipfara aliter fc habere , & non per difpofitio-
nem additara.

Tertio notandum , qu6d in propofitione inue- 7«

niuntur duplices termini , quidam qui funt vt
fubicdum & pra:dicatum , & funt tcrmini catc-
gorcmatici ; alij funt terminifyncategorematici,
vt figna vniucrfalia , particularia, copula vniuer-
falis , & coniun6tioncs , & huiufmodi : & iftis
tcrminis non corrcfponder aliquod fignificatum
aliud a fignificatis terminorum categorematico-
rum, fed per ipfos intcUcftus aliter intclligit , &
apprehcndit eandem rem , & ita eadem res figni-
ficaturperambo condeterminantia,quiaintelle-
dtus diuerfimode cohcipit,propter diuerfitatem
fyncategorematum.

Nunc ponuntur conclufiones.

Prima eft , qu6d propofitioni categorica; de %.

pra^fenti alfirmatiuaj , fadtae cx terminis abfolu- Primneon'
tis , correfpondet fignificatum per fubicftum, '^'"y'''-
Vcrbi gratia , dico , quod fignificatura corrc-
fpondens ifti propofitioni , Homo efi animal , eft
homo ; & ideo horainem eire animal , eft homo:
& Deum elfc, cft Deus, & fic de fingulis. Pioba-
tur, quia homo eft illud quod eft per fiiam eflen-
riam:mod6 homo eft animal per fuam cflentiam,
igitui hominem effc animal , cft homo ; nec ifta
confcqiientii valet, homincm eireanimal,cft ho-
minemcirecorpus.igiturquicognofcit hominem

clfe

Qusftio I X.

28j

efTc animal , cognofcit hominem cfl'e corpus , vcl
contra,& faltem (i arguatur econtra, conictjuen-
tia non valet.
p. Secunda conclufio eft , qu6d fi propofitio ca-

Stcunda con- tegorica affirmatiua de prarfcnti, lit compofita ex
tiitfio. tcrminis connotatiuis,qui non connotant difpo-

iicionem additam , vcl ex terminis priuatiuij.fig-
nificatum correfpondens tali propoiicioni eft fig-
nificatum fubiedi , vt Socratem ejfe figuratHm , eji
Socrates : Hominem ejfe rifihilem ycjlhomo , ic ita de
nmilibus. Exemplum de priuatiuis , vc homo eft
cacfu , ifta fignificat homincm eire , & hominera
efle aptum ad videndum,& homincm non habere
vifum , modo hominem ejfe , cft idcm quod homo.
Similiter hominem ejfe aptum ad videndum, eft homo,
quia accipiendo illa , non eft res alia ab homine
apto. Similkei hominem non videre , non eft aliud
nifi deficere a debito ineire. Et ideo Ci fit aliquis
homo qui non videat , tunc hominem non vide-
re , cft homo , & fi nulius homo fit , quin videat,
tunchominem non videre, nihil cft. Exquibus
fequitur,qu6d homiwem ejfe ctcHjn eft homo,Sc ita de
aliis priuatiuis.

Tertiaconclufioeft,qu6d fipropofitio catc-
gorica affirmatiua dcprarfenti iit compofita ex
terminis connotatiuis , qui connotant , difpofii-
tioncs additas fuis fubiedis ; tunc tali propohtio-
ni corrcfpondet fignificatum, fcilicct difpofitio
connotata pcr ilhim terminum,vt ifti propofitio-
ni , homo eft albtu , correfpondct pro fignificato
albcdo hominis , & ideo hominem efle album, cil
albcdo hominis , & per confequens albedo , &
non fequitur contra,quianon conuertitur.

Quarta conclufio cft,qu6d non oportet, quod
propofitioni ncgatius correfpondeat aiiquod
fignificatum , & ideo chimxram non cfle hirco-
ceruum,nihii eft. Simiiiter Socratemnon eflc
afinnm , fi Socrates fit , cft §ocrates : fi Socrates
non fit, tuncnihil eft, & fic de ahis negatiuis.

Quinta conciufio eft , quod non oportct,
qu6d propofitionide poflibili corrcfpondeat ali'
quod fignificatura , fcd fufficit quod poflitcor-
rerponderc.

Secund6 , de propofitione de prstctito non
oportet,qu6d fibi correfpondeat fignificatura,fed
qu6d alias correfpondebat,conformitcr de futu-
ro,qu6d fibi correfpondebat fignificatum.

Quart6,de conditionali dico, quod non opor-
tet , quod Cbi corrcfpondcat fignificatum , nifi
conditionaliter, & ide6 afinum haberc alas fi vo-
laret , non eft , nec erit aliquid , fed eflct afinus
fi volaret.

Similiter dc difiundiua,quia ci non corrcfpon-
dct fignificatum nifidifiundiuc, vt i^i, Socratet
eft, vel Sccrates non eft, fi Socraccs fit, corrcfpon-
det Socraces.fi Socrates non fit, nihil correfpon-
dcr , & per hoc poteft dici de omnibus aliis. Pa-
tctigicur, quod pracdicatum c^ci vnitierjaliter de
/uhieno, non eft aliud quam przdicatum.

Tunc ad rationcs ; ad primam negatur confe-
quencia , quia liccc prxdicacum , &: pridicarum
dlci de fnbieElo finc idcm.non fcquicur.quod quan-
docunquc erit Mxdicatum.quod tunc crit pncdi-
catum dici defuhleBo vniuer/aliterJumpto,c[\.\i:L ficuc
contingit , quod album erit, quando nonerit al-
bum cllcjita dcbct concedi , quod prsdicatum
dici vniuerfaliter ^yZi^jVffomV, quandonon cric
pra-dicacum.

Ad fecundam refponfiim fuit inrcfponfionc
prscedenci.

ScQtioper.Tm,!,

Ad tertiam dico, qu&d ifta propofirio plus fig-
nificat, non quod libi leipondcai aliud fign fica-
tum, icd qu6d incclledlus alitcr-per ipfani conci-
pit proptcr fyncatcgoiemata.

Ad quarcam dico , qu6d ad hoc quod homo fit
albus, non requiricuraliqua res alia a Socrate, &
albedine,fed lufficit Sociates, & albcdo in gradu
fufficienti, ad dcnotandum pracfcntcm Socratcm,
hoc eft, Socrates , fcilicet cxitlens cum albedinej
&c qu6d natura albcdinis non tranfmutatur , feu
variacur per agcns fupcrnacurale , quia dc natu-
ra albedinis eft inhxrere fubicdo , & idco pixtec
ipfam non oportct addere iftam inhzrentiam di«
ftind:am.

Ad quintam didum eft,& ficfic didum ad
quaEfitum.

Q^ iE S T I O IX.

Vtrum iiia regula Jit ijera , quacUmqut

ijm 3 e^ eidemfunt eadem , tllA

interfejunt eadem.

D.Thom.t,^.f.i8.«r/.).Caiet.«W.Dutandj» !.<' i.?w</f.4.
CipteoUbiJem.q.i.Iettit.^xontrsGtnt.c.f.CiaDtt.i.p,
f.i8./ir/.5.Lichctii»i.i.x.j.4.Vafq.i./.rf»/^.ii).* i.d *•
Cotnpl./(K)./MOT.£.4.Conimunitci leccacioict «i» rr^iii
bont, ttr^Hmentatimit.

ARguitur prim6 quod non , quia ad veritA- '»

tem reguls reqiuritur,qu6daliquaeflcnt .rf»x«»w»»f«
tadera inter ^:mod6 hoc eft faifum, quia fequi- ^*,^*^'****
tur , funt eadem inter fe , igitur funt plilra cntia,
& per confequens diuerfa «l fc inuiccmi

6ecund6 , vel ifta regula intelligitur Copulati-
uc,vel difiundiue : non copulatiuc,quia dua: me«
dictatcs,coniuntkiuc fumendojfunt exdem toti,
quia funt totum , & tamen non funt ezdem intet
fc. Necdiuifiue,quia Socrates &Plato,diuihud
loqucndo , funt eadcm vni , & cidera numcro.
Nam Socrates eft idcm vni,& cidcm nuraero,f cL-
licet fibiipfi. Plato eiiam cft idera vni , & eidem
numcrojfcilicet fibiipfi ; igiturSocrates, & Plato
funt eadcm vni , & eidem nuraero , & tamcn So-
crates,& Plato non funt idem inter fc.

Terci6 arguicur per inftantiam indiuinis;quiA
Pater in diuinis eft idcm eflentix diuins,fimilicet
Filius cftidem illi eidem cirencia:,tamen Pater,&:
Filius non funt idcra inter fe.

Quart6 , quia ficut Socrates cft albus , & Pla-
to eft albus ; igitur Socrates , & Plato funt albii
& ita fequitur in propofito,Socrates cft idcm vni»
& cidem numero,& Plato eft idcm vni, & eidcm
numcro,igitur Socrates,& Plato funi idem vni,&:
eidcm nuracro.

Oppofitura arguitur per Ariftotcicm hicc. i» 1.

quia pcr iftam regulara videtur probarc conucr-
fioncra vniucrfalis negatiux,fimilitcr virtutccius
rcguliC tcnct fyllogifmus expofitorius.

Nota, qu6d tctminus pluralis nuracri , Vel et-
iam copulatuS , aut difiundlus, poteft exponi fe-
cundura duplicem fenfum ; vmis fenfus eft diui-
fuc,& alter compofitus. Verbi gratia, dicendo jlt
& B , v.t1c: dcccm folidos, fccundiam fenfum di-
uifiira , fcnfus cft qu6d A valet dcccm folidos, &t
B decem folidos, fecundum fenfum compolitum
fcnfus cft,qu6d yl,8c B fimul furapta valeni de-
cem folidos. Ex quibus potcft infcrri prim6,
quod iii creaturis non funt aliqux res ca-dcm vni,
X 3 & cidf ra.

286

Superlib.I. Priorum

ObieHio.

3-

Solutio.

4-

Conclujif,

Sc eidem , vcl etiam caEdem inter fe loquendo fe-
cundum fcnfum diuifum. Patet, quia in creaturis
nullatn eft idem cuilibet diuerfarum rerum. Et
dico notabiliter , /« creaturii , quia in diuinis ca-
dem res, fcilicet eiVcntia diuina , eft eadem cuili-
bet diuerfarum rerum , & hoc fecundum fenfum
diuifum , vt arguebatur ante oppofitum , fed in
crcaturis benc inuenitur , quod diuerfae res funt
esdem vni,&eidem rci,Ioquendo fecundum
fenfum compofitum ^ ficut dua medietates con-
tinui funt illud continuum.

Itcm notandum, quod quandocumque de ter-
minis fignificatiuefumptis , verificatur hoc prs-
dicatum , idem mrnero, quemadmodum dicimus,
quod^owo, & antmalCant idem numero,iIla erunc
vnum numero.

Et fi obiiciatur,qu6d talis locutio c(rct incon-
grua, ex quo vcrbum eflct pluralis numeri,& res
iiignificata pcr fubiedum eiret vna rcs,& idcm
numero.

Refpondetur,qu6d non eft incongrua proptcr
iftam caufam , quia incongruitas orationis non
attcndirurpcnes rcs fignificatas per tcrminos,fed
penes modos fignificandi tcrminorum ; & ideo
licct fignificata fint eadem , tamen quia terraini
funt plures fignificames candcm rera , locutio cft
congrua : ex quo fequitur ,qu6d ifta confequen-
tia non valct, A, & Bfmt , iiitur A, & BJunt en-
tia ; pofito cafu quod A,&c B fupponat pro vna
re indiuifibili, vt putaprointeledu : tuncante-
ccdeiis eft veram,& confequens eft falfum.

Secundo fequitur quod ifta confequcntia non
valet , A efi caufa iflim ,&Aefi caufa illini , igitur
A eficaufa iiiorum; pofito cafu quod ifte vocctur
interfc(3bor , qui poteft alicui conftituto in extrc-
ma neceflitate fubuenirc,& non fubuenit , immo
per contemptum rcmouet adiutorium fuum ab
illolfto fuppofitcponitur quod fint decem con-
ftituti in extrema neceffitate , quorum cuilibet
Socrates poteft fubuenire , & non duobus , tunc
ifto cafu pofito , non fubueniat Socrates alicui
iftorum, tunc antecedens dids confequentiae eft
vcrum , & confcquens falfum ; quia cuiuflibet
iftorum Socrates eft interfcdor , quia vnius eft
interfedor , cum potuit vni fubtienifle , & non
raagis vnius , quam altctius ; igitur cuiuflibct
illorum dccem Socrates cft intcrfcdror , tamcn
non fequitur , igitur duorum Socratcs eft in-
tcrfedor , quia.nullis duobus Socrates potuit
fubuenire.

Iftis prxmiflSs dico , quod regula fic cft expo-
nenda ; quicunque duo termini dicuntur idem
alicui tevtio termino fuppofito pro vna re dcm5-
ftrata , & pro illa fola , illi termini diccrentur dc
fe inuicem, vt fi ifti tcrmini, alhum, & animal di-
cantur idem huic tcrmino , Soerates , illi termini
dicerentur dfc fe inuicem , & hoc eft intelligen-
dum , videlicet in quibus vna res non cft eadem
cuilibet diuerfarum rerum.

Nunc ad rationes. Ad ptimam dico > quod re-
eitla de virtute fcrmonis non eft vera , fcd ad fen-
fum prxdidtum , fcilicet qn6d fi a^iqui duo ter-
mini dicantur de vna re demonftrata , illi termi-
ni dicentur dc fe inuicem , ficut fequitur, So-
crates efi aWm : Socrates efi animal ; igitur animal
efi alhurn.

Adfccundam inrclligitur coniundtim , vcl di-
uifim. Dico , quod non intclligitur diuifim lo-
quendo. Ad probationem dico , quod ifta confe-
qucntia non valet : Soctaxes eft idem vni numc-

ro,&Plato:igitur ambo funt eadcm vni & eidcm
numero ; nifi diceretur quod ifta dictio, amho, fa-
ciat ftare terminum confusc tantum.

Ad tertiam ifta ratio fuit folutapriiis.

Ad quartam ficuc ad fecundam. Et fic patet ad
quarfitum.

Q_y ^ s T I o X.

ZJtmm m omm hom confequentia. ex

oppojito confequentis inferatar

oppofittim xntecedentii.

Albcrt.Magn.W.i.P«or.f."v//.Alb.(le Sazonia traS.Leg.e.t.
Sauonarola lib. e.depotefliite faciendifyllogifm. Aueifa
lib.Inftit.traii.n.c.i.,Yucnte i.p.fMm.q.i.diff.iMrt.i.

ARguitiir qu6d non , quia tunc fcqueretur,
qu6d vniuerfalisaffirmatiua poflet conuer-
ti fimplicitcr invniuerfalem affirmatiuam.Con-
fcquens cftfalfum per Ariftoteleminlittera, c.z.
Confcquentia probatur arguendo fic ; omne A efi
£ , igltHr ornne B efi A , quia cx oppofito confe-
qiientis , fcilicet nullumB efiA , fequitur oppofi-
tum ancedentis, fcilicet««//«w» Aefi B.

Secund6> quia fi ex oppofito confequcntis po-
teft inferri oppofitum antecedentis, hoc eflet pro
tanto, quia oppofitum confequcntis repugnaret
antecedcnti ; fed propter hoc non , quia ifta eft
bonaconfequentia ^Tantum pater efi , igitur non
tantumpaterefi , & tamcn oppofitum confcqucn-
tis non repugnat antccedenti,imm6 eft idcm ciim
antecedcnte.

Terti6 , quia ifta eft bona confequentia, Nul-
lus homo CHrrit , i^itur cjuidam humo non currit , &
tamen ex oppofito confequentis non infertur
oppofitum antcccdentis, vnde non fequitur, Om-
Ntihomo currit ; igitur i^uidamhomo currit, vndepo-
fito cafu , quod nuUi eirent homines , nifi mulie-
res currentcs , tunc antecedens eflet verum , &
confequcns falfum.

Quart6fi illud fufficeret ad bonitatem conie-
quentiae , fequeretur qu6d ifta confequentia eflet
bona : 7« « , vel tu non es afintis ; igitur tu es afinns;
Confcqucns eft falfum, quia iftius confequentiae
antecedcns eft vcrum,& confequens falfum. Pro-
batur confequcntia , quia detur oppofitum con-
fequentis,fcilicet,A^fl«r« es afinus,zd quamfequi-
tur , igitur non tu es afintts , vel tu non es afintu , per
ifta regulam , Quslibet propofitio infert feipfam
cum qualibet alia in vna difiundiua. Mod6 iftud
confequens Vltimum contradicit primoantece-
denti, quia non poteft vcriori modo dari contra-
di(ftio, quam pra'ponendo negationcm toti pro-
pofitioni.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in Httera,
cap. X. vbi per hoc probat conuerfioncm vniucr-
falis negatiuas.

In quaeftionc prim6 videbitur quid rcquiritur
adbonitatcm confequentis.In fccundo vidcbitur
quid confcquentia , & qtialitcr diuiditur ia fu.as
fpecics.Tcrti6dc quxfito,&quart6 adiungcntur
quardam alia: rcgul».

Quantum ad primum eft fcicndum , qu6d tri-
plex eft modus dicendi.

Primns modus eft , qu6d «id bonitatcm confc-
qyentix requiritur , & fufficit , quod impofli-
bile eft anteccdens cllc vcrum , & confequens
faifura.

Se

Dlutfio qut-
flicnis.

Primu4 r^o^
dus dicendi
ctrca frimntn
parttm ^tli-
(iionii.

Qu^ftio X.

287

x.Mtdm.

{. Uodm.

OhieBie r«ff.
tr* i.mtdH,

,4-

OtleBia etn-
trttXMtdHm.

OhteHi» een-
tnt ymedU.

6.

Secundus modus dicendi cA » quud ad bonira-
tem confcqucntiz rccjuiiitur , &: iufficit , qu6d
impoffibile eftficefl;e, ficut fignificatur per an-
tecedens , quin fic fit , ficut fignificatur pcr con-
fequens.

Tertius modus cft , quod ad bonitatem con-
fequenti^ requiritur, &fufficit, quod impofli-
bile eft antecedcntc , & confequente fimul for-
matis , antccedens eirc verum , & confequens
falfum.

Contra primum arguitur, quod ifta confe-
• quentia eft bona : Omnis propojitio eft affirmatiuai
igitur mlla pnpojitio eft negatiua ; & tamen an-
tecedens eft poUibile elfe verum,& impofllbile
eftconfequens ede verum : igitur illud non fuffi-
cit ad bonitatem confcquentiat. Quod ifta fit bo-
na probatur , quia ex oppofito confequentis in-
fertur oppofitom antecedentis ; quia fi aliqua
propofitio eft negatiua , fequitur quod non om-
nis propofitio eft affirmatiua , qua: cft oppofita
antecedentis. Et quod antecedens poffit efle ve-
rum, patet per corruptionem omnium propofi-
tionum negatiuatum. Sed quod confequens non
poflit eflc veram, probatur , quia confequens cft
vna propofitio negatiua ; igitur quotiefcumque
ipfa cft , ipfa eft falfa:& tamen non poflet effe
Yera,nifi ipfaexiftenteiigitir fequitur,qu6dnun-
quam potcrit effe vera.

Contra fecundum modura trguitur , fuppo-
nendo , quod ad vcritatem propofitionis negati-
us non requiratur aliquid fic efTe ; fed fumcit,
qu6d non fit ita, qualitercumque affirmatiua fibi
contradidoria fignificat cfre , fi ipfa cffet : tunc
fi illud fufficeret ad bonitatem confequentiac , fe*
queretur,qu6d ifta confcquentia cfTet bona:7\7«/-
ta chinucraeft ij!rcocerHHi\igitur homo eftaftnHi,auod
eft falfum ; quia antecedens eft verum , & confe-
quens falfum ; quia impoffibile eft fic efle , ficut
lignificatur per antecedens, quin ita fit, ficut fig-
nificatur per confequens ; & hoc per te fufficit ad
bonitatem confequentiac:igitur confcquentia di-
<Sba fuit bona.

Contra terttum modum arguftur » probando
quod hoc non fufficiat ad bonitatem confcquen-
tix , quia fit aliqua confequentia , cuius tam an-
tecedens', quam confequens eft neceflarium , &
taraen illa confequentia non valet , igitur hoc
non fufficit ad bonitatem confequentiar. Tenct
confcquentia,quia ex quo tam antecedens,quim
confequens eft necefTarium, impoffibile eft quod,
antecedente , & confequente fimul formatis, an-
tecedensfit verum,& confequens falfum,quia^
confcqucns npn poteft eflc falfum,ex quo eft ne-
ceflarium. Probatur antecedens de ifta , Dem eft^,
igitur ifta confequentia non valet , dcmonftrati
eadem. Certum eft, quod ifla confequentia non
valct, vt eft poffibile eam valere , quia tunc con-
fequens effet falfum,& antecedens verum in bo-
na confequcntia. Et quod antecedens fit necef-
farium, notum eft : fed quod confequens fit ne-
ccflarium , probo ; quia impoffibile eft didam
confequentiara valere , igitur necefle eft , fic ef-
fe, qualitercumque confequens fignificat , quia
confequens non fignificat aliud,nifi qu6d ifta
confcquentia non valet , & hoc de fignificatione
raateriali terminorum , & de fignificatione for-
mali fignificat hanccfTe verara;harc confequcntia
non valet,& fecundiim vtramque fignificationcm
confcqucnscft neccfrarium.

Dico igitur,qu6dadbonitatcm confcquentix.

requiritur, & fufficit vltimas moJus, fcilicct im- Ofiui* D#.
pofnbileeft,antacedcnte,&confequente fimul ^orii.
formatis , quod antecedens fit vcrum ,& confe-
quens falfum, exccpto vno cafu , fcilicet vbi fig-
nificatum confequcntis repugnat fignificationi
notat confequentia:, ficut coniundionis, quatde-
notat confequentiam eflc,ficut in prarcedcnti at-
gumento. Vnde in pracdifta confequentia ifta di-
dtio ijritur , denotat confcqucntiam effc bon.nm:
cui dcmonftrationi , vel fignificationi repiignat
fignificatum confequentis : igitur non oportct
qu6d in ifto cafu confequcntia fit bona. &ha;c
deprimo.

Quantura ad fecundura , notandura qu6d 7«

Conjecjuentia eft propofitio hypothetica , compofita ex ^- '**" ?«*•
antecedente s & confequinte , mediantt coniuntlione v, '?*•
condmonalt , vel rattenah , ^ua denotat , ejuod impofi fiM,gMidi
Jibile eft ipfii , fiilicet antecedente , & confiejnente
fimuljormatis , (luoi antecedens fit verum , & conje^
^enifalfium , & tunc fi ita fit ficut ifta coniundio
denotat , tunc confequentia eft bona , & fi non,
tunc confcquentia non valeu Et diconotabiliter
qu6d antecedensfit vtntm : & non debet dici,qu6d
antecedens poffit cfTe verura , quia in prtcdidta
propofitione, ornnis propofitio eft affrmatiua ; igitur
nulU eftnegatiua, antecedente , & confcquenta
fimul formatis, antecedens poteft elfe verum , &
confcquens non poteft effe vcrum , tamen im-
pofllbile cft,qu6d antecedente,& confcquente
fimul formatis , antecedens fit veram , & confe-
quens falfura,quare femperconfequens repugnat
antccecedcntijigitur confequente exiftente,(em-
per antecedens eft verum.

Secund6 notandum , quod confequentia fic o-

diuiditur;qu3edameftmatcrialis, quacdani for- t)iu!fe cch-
malis. Confiquentia fermalis eft ilLt , cftM tcnet in /'S«"«'*-
omnibtu ttrminis , ftante confimili diffofiitione , (^
forma ttrminorum. Et vocantur termini in propo-
fito, fubie£ta,& pracdicata propofitionum ; vcl
partcs fubiefti , & praedicati : (ed ad formam
confcqucntiac pcrtinent omnia fyncategorema-
ta pofita in confcqucntia , vt coniundioncs,
(igna vniuerfalia, particularia, negationes,& hu-
iufraodi.

Secund6 ad formam cohfequentix pertinct
copula propofitionis , & ide6 non eft eadcm for*
ma confequentiac ex propofitionibus , quarum
copula eft de inejft, & quarum copula eft de modot
Terti6 ad formam pertinet multitudo prtE-
miflarum, affirmatio, & negatio propofitio-
nura , & huiufmodi , & ide6 non eft cadcm for-
ma argucndi ex affirraatiuis , & ncgatiuis , & itd
dc aliis.

Confequentiaformatis fubdiuiditur^quiaquaf- 9»

dara cft , cuius antecedens cft vna propofitio ca- tiiuifn e»w-
tegorica , vt conuerfio ,t^uipoUentia , & hniufmo- f*V**^"*^i*^
di. AIiaeft,cuius antecedenseftptopofitio hy-
pothetica , & quilibct iftorum modorura potcft
fubdiuidi in pluresalios modos.

Sed canfiejuentia mattrialis tftHd,<jiu nen tt- Dinlfio een-
ntt in omnihut terminis , rtttnta confirttili e^ffofitio- fequeiUtr.a^
ne , drformd , ita qu6d non fiat variatio nifi ter- "»""»*•
minorum , & talis eft duplex , quia quatdafn cft
verafiiTipliciter, & aliacft vcra, vt nnnc. Con~
fi^Htntia vtra fimpticittr tft illa , <pu poteft rtdkci
adformaltm , per ajfumptionem vnitu propofitionls nt -
cejfariet ; & fic ilU eft confeqncntfa marcrialis
bona fimplicitcr , Homo currit;lgitur animal currit,
& rcducitur nd form.iIcm pcr ift.im ncccffariam,
Omnis homo tft animal. Et ifta fubdiuiditur itt
X 4 mulcft

lO.

1 1.

J. Pan qtU-
ftionit.
fritrut con-
elufio.

ir.

Secunda cott'
clnjiv.

Teitia ctn-
clojio.

'4-

I. Ptrs qut-

Primji fScIu
1,0.

288

nmlta membra fecitndum diucrfitatcm locorum
Dialeaicorum.

Sed confiijMentla materialis hona vt nunc , efi Ula,
^mpotefireduci ad formalem , per affHmptionern ali-
cuiiu pfopofuionis contingentis verdt, ; & fic pofito,
quod Socrates eft albus, ifta conftqucntia cft bo-
iia,vt mmc,Socrates currit ; igitur alhumcurrit,(\\.ni.
rcducitiir ad formalcm pcriftam conringentfcm,
Socrates efi albM. Patet igitur quid fit confequen-
tia,&: qualiter diuidatur,& h^c de fecundo,
Quantumad tcrtium,ponuntur conclufiones.
Primaeft,qu6d quando adanteccdcns fequitur
coiifequens ,non oportet quodex oppofitocon-
trario confequentis, fcquatur oppofitumcontra-
riuni antcccdeniis,& fi fequatur, tamen hoc nbn
fufficit ad bonitatem confequentii. Prima pars
probacur , quia fequitur , Nullnm animal efi homo;
igltur nnlltti homo efi animal ; & tamen arguendo
cx contrario confequcntis , ad contrarium ante-
ccdentis,non valet confequcntia,ficutnon fequi-
xux,Ormis homo efi animal;igitur omne anirnal efiho-
yno. Et per idem probatur fecunda pars, quia non
fequicur , quod ifta confcqucntia valeat , ex hoc
quod ad contrarium confequcntis fcquatur con-
trarium anteccdentis.

Sccunda conclufio eft,quod in omnibona con-
fequentia, adoppofitum contradidorium confe-
quentisjiequitur oppofitum contradiftorium an-
tcccdcntis.Probatur per dcfinitionem bona: con-
fequentiar, & fit A antecedcns, & B confcqucns,
tunc pcr definitionem fequitur quod A , & B
fimul formatis , impoflibile eft A cHe vcrum , &
confequens falfum , igitur inipoflibile eft , quod
contradidorium confcquentis fit verum,8c con-
tradidorium antccedentis fit falfum ; igitur pcr
dcfinitionem confcquentix , contradidoriuni
coulcquentiserit antccedens ad contradidlorium
aniccedcntis:& habctur propofitum.

Tertia conclufio eft , quod quando ad antcce-
dens fequitur confcquens , oppofitum confe-
quentis repugnat antecedenti. Probatur , quia
oppofitum confcquentis non poteft fimul ftarc
in veriratc cura .-mteccdcnti; igitur rcpugnat fibi.
Tenet confcquentia pcr (^uid nominis le^ugnan-
tis , & antcccdcns apparet ; quia oppofitum con-
fequentis infert oppofituni anteccdcntis , per
prxdid.im regulam ; igitur cum oppofitum an-
tcccdcntis rcpugnet fibi , fcquitur etiam quod
oppofitum conlcquentis rcpugnabit fibi , licet
iion eodcm modo. Patet igitur qualiter ex op-
poficoconfequentis infertiu" oppofitum antece-
dentis,& ha:c dc tertio.

Quantum ad quartum , eft Prima conclufio,
quod ad quamlibet propofitioncm implicantem
contradiftioncm dc forma,fequitur quxlibec alia
propoiitio in confcqucntia formali. Vcrbi gratia,
ad iftam , Socrates efi , cr Socrates nonefi, qua: im-
plicat contradidioncm dc forma , fequitur ho-
mo efi afinus , vcl Baculus fiat in an^ttlo , & fic de
quocumquc. Probatur, quia fcquicur, Socratesefiy
& Socrates non efi ; igitur Socrates non efi. Quia a
copulatiuaadaltcramcius partem eftconfcquen-
tia formalis, tunc refctuctur illud confcquens,
poftca fequitur , Socrates efi , c^ Socrates non efi;
ij/tar Socrates efi , pcr candem rcgulam : & ad
illdm, Socnifes (fi , fequitur , igitur Socrates efi, vel
homo cftafiniis. Quia quitlibet propofitio infcrt
fcipfam formalitcr cum quacumquc alia in vna
di/iuncHiiuA , ranc nrguitur cx confcqucntc ,So-
crntcs efi , zel hnmo efi tijims ^fed Socrates non efi^

Superlib.I. Priorum

\6.

COtt'

vt rcfcruatum fuit i^rmi, ■igttur homo efi afintu ; &
ficut arguitur de ifta : ita potcft argui de quacum-
cumque alia,omncs cnim ifts confcqucntia: func
formales.

Sccunda conclufio cft,qu6d ad quamlibet pro- I f.

pofitionem impoflihilem , fequitur quasJibct alia Seeundttcm-j
propofitio , nonconfequentia formali , fedbona '^'*fi'''
confequentiamaterialifimpIiciter.Probatur,quia
illa confequentiacftbonafimplicitcr, qua: poteft
reduci ad formalem per afiumptioncm tantiim
vnius propofitionis necciraria: : fcd confequentia
qua ex impoffibili infcrtur alia propofitio , qua:-
cumque fucrit illa,potcft rcduci ad formalcm pcr
aifumptionem vnius propofitionis ncccirariffj
igiturcaliseftbonaconfcquentiafimpliciter.Ma-
iorpatet pcr dcfinitionem confcque^itije fimpli-
cis , & bona:. Minor probatur, quia talis confe-
qucntia rcducitur ad formalcm pcr airumptio-
nem contradidoriaEillius propofitionis impofll-
bilis , cuius contradidtoria eft ncccllaria. Verbi
gratia , diccndo quod ad iftam , Homo efi afinus^
fequiturquxlibetalia propofitio,in bona confe-
quentia fimplici.vt fequitur, Homoefi afinHS,igitur
tu es Romit, quia capiatur contradidorium ante-
cedentis , tunc fequitur , Nullus horno efi afinus , &
homo cfi afinus ; igitur nHllushomo efiafinns. Simili-
ter fcquitur , igiturhomo efiafmus , a copulatiua ad
alteram partcm. Similiter lequitur , Homoefiaji-
mts ; igitur homo efi afintts , vel tn es Rorna ,fid nullus
homo efi afinus , vt iam refcruatum cft , igitur tu es
Romd , & habetur intentum , & ficuc arguicur dc
ifta,ita potcft argui dc qualibct alia.

Tcrciaconclufio,qu6d ad quamlibct propofi-
tionem fequitur propoficio necellaria bona con- ^"'"'*
fcqucntia fimplici , fed cxcepto cafu prididto, * "^"
vbi fignificatum confcqucntis rcpugnat fignifi-
cationi notz confequenii.-e, Probacur conclu-
fio , quia ad antecedcns fcquicur confequtns,
ad oppoficum confequcntis fequitur oppoficiun
anrecedcntis ; fcd ad propofitioncm impofTibi-
lem fequitur quxlibet alia propofitio ,• igitur ad
cuiuflibct propofitionis contradidoriam fequi-
tur contradiftbrium propofitionis impoflibilis:
& cijm quxlibet propofitio fit alteri contradi-
dloria, iequitur quod ad quamlibct fequatur con-
cradidorium propofitionis impofHbilis : & cum
ifta fit necedaria, fequitur quod ad quamlibet
propofitionem fiquitur neceftarium , & habctur
intentum.

Qu^arta conciufio cft , quod ad quamiibct pro
pofitionem falfam, fequitur quarlibct aiia pro-
pofitio in confcquentia bona materiali z^r w«w. *'"/'"'
Probatur, quia i!la eftbonaconfequentia mate-
rialis vt nunc, qua: potcft reduci ad formalcm
per ailiuTiptioncm propofitionis contingentis;
fed confequentia per quam ex vna propofitio-
ne falfa iequirur alia , quscumque fuerit illa,
potcft reduci ad formalcm, per aflumptionem
vnius propofirionis ver« contingcntis ; igitur,
&c, Maior patet per dcfinitioncm confequcn-
tiae matcrialis vtnunc , & minor probatur excm-
plificando, pofito, qu6d Socratcs fedcat , di-
co , quod ad iftam^-Scfmw moHetur, fequitur qu«-
libet aliapropofitio in bona confequentia ma-
teriaii vt nunc, quia pcr contradictoriam iftius,
Sccrates monettir , qax eft vcra , ifta confcquen'
tia poteft rcduci ad formalcm , vt capiendo iftam
copulariuam , Socrates rnouetur , (^ Socrates r,on
mauetiir, a.d quam fcquitur formaliter quslibei
furt pars,ficut prius proccdcbacur.

Quinta

«7-

^narra CDH'

1 J. QuJntaConclufio,quotl omnis propofitio vcra

SifintM toH- lequituradquacumqiic aliam propohtionem, in
tlHjit. bona confcqucntia materiali.ff rtmc. Probatur,

quia quando ad antcccdens fcquitur confequcns,
ad oppofitum confcquentis fequitur oppoiitum
anteccdentis : fed ad quamlibct ptopofitionein
fajfam , fcquitur quxliDCt alia propofitio in bo-
na confequeniia , vt nunc j igitur ad cuiuflibet
propofitioniscontradidoriam , fcquitur contra-
didlorium propofitionis falfae. Modo conrra-
didoria propofitionis falf« eft vcra ; igirur ad
quamlibct propofitione fequitur cuiuflibet pro-

f»ofitionis ralfac contradidorium. Et ciam qua-
ibet propofitio vera fit cuiuflibet falfac contra-
di(ftorium, fcquitur, qu6d quilibet vcra fequitur
ad quamlibet aliam propofitionem , & habetur
intentum. Patet igitur quomodo ad^ impofll-
bilc , fequitur quodlibct quandoque formali-
lcr,& in aliis matcrialiter foliim , fcilicet vbi
impofllbilc non implicat formaliter coniradi-
ilioncm.

Nunc ad rationem, ad primam dico , quod de*
bet intelligi dc contradidlorieoppofito, & non
de contraricoppofito.

Ad fecund;»m,hoc cflcr.quia oppofitum confc-
quentis rcpugnaret antccedcnti , conccdo , & di-
co,qu6d ifta, TdntKnt Pater efiy repugnat fibi
ipfi , quia implicat contradidionem , fequitur
cnim , Non tantum Paterefii igitur Paterefi, (jr »i-
hil aliud a Patre efi ,Sc ad iftam , Pater efi , fc-
quitur \{iA, fiUus efi y igitur dida propofitio repu-
gnat fibiipfi.

Ad tertiam, conccdo primam confcquentiam,
& dico , quod oppofitum confequcntis infcrt
oppofitum anteccdentis : vndc proptcr hocquod
ifte tcrminus , homo , eft gencris communis , non
debet inferri , omnis homo currit ; i^tur (juidam ho-
mo currit , fed debet inferri indefinita remoto
figno , vt ornnis homo currit ; igitur homo currit.
Et fi apponatur fignum ,tunc debet fumi difiun-
6tiue in mafculino gencrc , vcl in fceminino : vt
omnis homo currit \ igitur quidam , vel ^nadarn ho~
mo cttrrit.
$. 0. Ad qtiartam , negatar confequentia. Ad pri-

iham dico.quod ex oppofito confequentis infcr-
tur ifta difiundiua , Non tu es afinus , vel tu non es
afinus , fcd tunc ifta difiundiua eft diftinguenda,
penes fallaciam compofitionis,&diuifionis:quia
vel ifta negatio tion , quac prajcedit toram copu-
lam difiundiuam,cadit fuper primam partem dif'
iun(5liu£B folum,& ficeft lenfus diuifus,&cft vna
difiundiiiua , quia fcquitur cx oppofito prsdidli
confi;qucntis. Si vcro capiatur in fenfucompofi-
to , tunc illa negario non cadip fupra difiun^io-
nem,& non fupra aliquam partcm difiundl:iu£,&
fic non cft difiundiua , imm6 potius copillatiua,
cum zquipolleat hypotheticac copulatiux , & vc
fic non fequitur cx oppofito di^ti confcquentif.
£c fic dicStum ad qusiitum ixx..

Qu^ftio X I. 289

ARguitur qu6d non , quia ifta confcquentia
non y7\tx.,Socratit cappa efi alha, Socratu cap-

Qj/ iE S T I O XI.

f^trum Jyllogijmtis exfoJitoriu4 tenetit
gra.tia. foxm^'

Occam 3 .p.Ltf.e.tS. loan. a Magift. htc <j.7.§.x.dmhltatiir.
Tartar. hiedub.^. Fonfera Ub.mjlit.c.x^.^ »4. Hurcado
difft lO.Lcj.ftd.n. A\iCTfiliy.$nfiit.trg{t.4.c»p.l^.O' IJ.
Kodxig.lib.y.iiiaUil.c.i.ComfUib.yfnm.c.y.

T.

tppa ejt alta, bocratu cap- Argwntitm
pa efi nigra j igitur nigrum tfi alkum , qujc prjrmiffx P^ h^* "^
funt vcrac, & conclufio falfa, & tamen cft ifte fyl- '*'*^
logifmus cxpofitorius,quia medium cft terminus
dilcrctus.

Similiter non fcqnirur , lile hcmo eft bonut, ifte
homoefimalus , diucrfis dcmonftratis ; igitur tonum
efimalum.

Secund6, quianon Ceqmmt,I{1e home,vel afinm
efi afinm y j/]f< hanut ,,vel afinm efihcmo ; igitur hemf
efiafintu.

Tertid, quia non fequitur, ITle hoTno efianimaU
ifle homo efinon omnu homo ; igitur non omnts hemo
efi animal.

Quart6 , quianon fequitur , //?f home efi ani^
mal , iVe homo efi nuHm afinm ; igitur nullm afinm
efi animal.

Item , non fequitur , IHa Seejuanafuit a centum
ttnnis, ifla Secjuttna efi htu: aqua ; igitttrhttc acjuafifi/
a eentum annis , qnod cft faJfum , quia fortc gcne-
rata fuit per pluuiam non eft diu, aut per fontes.
Iterum non fequitur , Htu: Efiemia diuina e^
Pater, htc Efiintia diuina efi Filimy igitur Filiut
tflPater.

Item , in fyllogifmis negatiuis non fequirur,
IFle homo eftanimal,isle homo non eft afinus ; igitur
afinus non efianimal.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem hjc c. 1. %,
qiii viderur probare conucrfionem vniucrfalis
negatiuae pcr fecundam regulam. Similitcr pro-
bantur fyllogifmi tertiae figuraj pcr fyllogifmum
cxpoiitoriuni , & tcncnt virtutc' illius rcgular,
§luacunquevni,& eidefitnt eadem,interfefitm eadcm.
Iniftaqua:ftionc vidcbiturex quibus terminis
fitfyllogi<iTiusexpofitorius,& quid fit, fimilitcr
qualircr tcnet gratiaforms , tam in atfirniatiuis,
qu^m in negatiuis.

Notandum eft , qtiod SylUgtpnus expofitorius tfi Tcrminm
ille,cuius medium efi tcrmtnus difiretus.Sed cft notan- diftyttm tri
dum ,qu6d triplcx cft terminus difcretus; vnus ''''*"
qui fignificat vnam folam cem , ita quod fua: Ci2.~
nificacioni repugnat fignificare quamlibet diucr-
farum rerum , fine noua impofitionc, vcl demon-
ftrationc.

Alio modo dicicur ccrminus difcrctus,qui fup-
ponic , vcl fignificac vnam rem fingularem , cum
hoc camen fignificac , quanjlibet diuerfarum re-
rum, quibus illa rcs fingularis eft eadcm. V.g.ifte
tcrminus, htec.Efiemia diuina ,dic'iiat terminijs
difcrecus , quia fignificac vnam folam rem fingti-
larem , quac tamen cuilibet diuerfarum rerum cft
eadem. Et tertio modo dicitur terminus difcre-
tus, vt ifte terminus Seejmoia , vcl confimilis, qujc
fecundtim Grammaticos eft ccrminus difcrctuj»
co quod cft terminus fingularis , & proprix qua-
liratis,& tamcn ifte tcrminus fignificat fucccfliu^
quamlibet diuerfarum rerum finc noua impofi-
■tione ; quia nunc fignificat aquam , quat nunc eft,
& poftca fignificabit aquam, qua: poftca erit om-
nino diucrfa ab ifta,tamcn iftx aqua: habent, vcl
h.ibuerunt , Vcl habebunt aljquam vnioncm zA
inuiccm tr^ropter concinuam fucccflSoncm pai"-
cium fibi inuiccm.

Tunc fecdndiim iftam defcriptioncm aliqui
foluunt quxftionem , fupponcndo , qu6d termi-
nus.primo raodo di(5lu$difcrctus,eftpropricdif-
crctus, & alij minus propric , tunc dicunt , qu6d
fyllogifmi fadi ex terminis difcreiis primo mp-
do fint fyllojifiTii boni gratii formac , fcd fi fiant

5.

Dtuifio
fiionis.

1"*'

4-

I. Mtdut ffi.
tttr.dl qUA'
fiioHtm.

290

Superlib. I. Priorum

T-

Prima con-
clufio Doiio-

6.

7-

SecnriiU cOH'
tlufio.

ex aliis terminis non verc, ficut argntnm fiiic an-
te oppofituin dc E(rentiadiuina,& dcScqnana.

Concra iftud arguitur ,quia tunc lequcrctur,
quodSyllogifmusexpofitorius non cllec conlc-
cjuentia fornialis.Confequens cft falfum proptcr
duo. Prim6,quia pcr Syllogifmumexpofitorium
probatur conuerfio vniuerfalis negatiux , qux
conuerfio eft formalis confcquentia. Secund6,
quia per ipfumprobantur Syllogifmi tertia: figu-
rx , qui funt confcquentix formalcs : m.odo fi
Syllogifmus expofitorius non elfct confcquentia
formalis,iam confequentix euidcntiores proba-
rentut perprincipium minijs euidens. Probatur
confequentia, quia Syllogifmus expofitorius non
tencr gratiadifpofitionis , vel formx propofitio-
mnn,'5c tc-rminorum,fcd prxcisc gratia termino-
rum,qui fic, vcl fic fignificarent, & hoc elt tcnerc
gratia materix, vt patet ex prxccdenti quxftione.

Ideo dicendum eft aliter,qu6d Syllogifmus cx-
pofirorius tenct gratia formx in omnibus tcrmi-
nisjdum tamcn prxmilTae regulentur debitc , pcr
dlct de omni, vel de mllo , ita qu6d terminus di{-
crctus diftribuaturmediantibus iftis didionibus,
^nod efly vt ifta , Socrates f«m>, dcbet refolui in
iftam , onmc^md efi Socrates , currlt , & tunc Syl-
legifmus expofitorius eft confequenria formalis.

Nocatamen , quod ifte cui certum elTct, quod
nuUa rcs circt eadem cuilibet plurium rcrum,po-
neret Syllogifmumiexpofitorium confequentiam
formalem,fine huius regulationc pcr dki de emniy
vel demllo, ita quod apud ipfum ifta confcqucn-
tia ciret formalis , Hic homo efi Socrates ,h'tc homo
currit ; igitur Socrates currit , fine hoc , quod ali-
quapi^xmilTarum diftribuerctur ncgatiuc, velaf-
firmatiue.

Et dico notabilitcr, cuiejjet certttm, & non, cu'
eftet euidens , quia certitudg fe habet in plus,
quam euidcntia. Nam eertitudo cft ad quamlibcc
partem alicujus propofitionis , & poteft eirc rc-
fpeftu erroris , ficut refpcdtu vcritatis , cd nihi
cft (r«iWf«/ nifi verum. Et ift''tn modura faluandi
Syllogifmum cxpofitorium, quod fitconfcqucn-
tia formalis , pofuit Auerr. Commcntator fuper
iftum librum.

Tunc in fpeciali dc Syllogifmo expofitorioaf-
finnatiuo dico , qu6d in qualibet trium figura-
rum potcftfieri bonus Syllogifmus expofitorias
affirmatiuus. Excmplum pt ima: figura; , Socrates
efi mHfictu , album efiSocrates ; igitur album efi mufi-
cum. Item , in diuinis fequitur , Hsc Ejfimia di-
uina efi Pater , Filiui efi httc Efientia diuina ; igitur
Filitfs efi Pater , pofito qu6d prxmilTx regulentur
per dici de omni, Sc tunc maior eft falfa,ficut con-
clufio , vnde ifta cft falfa : Omne ^uodefihac Efien-
tia diuiua efi P ater^c^nxa. Filius eft aliquod,quod efl:
haec ElTcntiadiuina,&tamen Filius noneft I^a-
ter.Itcm , fiat exemplum de iftis terminis Sequa-
fta, & huiufmodi. Se^^uanafuit a centutn armis , h*c
a^ua efi Seijiuana;ighut hac acjuafuit a centum annii.
Quia i\ maior diftribuatur , debct fic diftribui:
Omne ^uodeftSe^uana , velfuitSeejuana ,fuitk cen~
ttmannis,&c maior ertet falfa. Similiter poteftdi-
ci conccdendo iftamj HacaquafultacentHm annity
quemadmodum ,_& ifta , Secfuanafuit a centum an-
ms, quia vtrobique'eft cbnfimilis icfentitas, fcili-
cet fccundum continuam fucceflioncm partium.

Excmplum fccundac figurar , vt Alhum efi ifie
homo , muficurnefi ifte^mfno ; \i!^n\.\x' muficum efi al-
httm , rcducitur ad priraam ngur.-im per conuer-
fionem maioris.

8.

Exemplum tertix figura; arguendo Cicjfiehomc
efl alb^M,if}e homo efi Grammatictu ; igitur Gramma-
ticu4 efl albni, & rcducitur ad primam figuram pcr
coiuicrfioncm minoris.

Tunc dc Syllogifmo cxpofitorio negatiuo di-
co,qu6d Syllogiliiius cxpoficorius negaiiuus va- Tertia con.
lec in prima figuragratia formx,maiorecxiftence ^iffi'-
ncgaciua.

Contr^jquia non {ec]\.mm,Ifte Pater non efi Fi-
iitUyhxc cflentiaefi Pater;ergo hdcc eflentia no cfl Filim.

Rcfpondco,qu6d conlcquentiaeft formalis5&
ficut conclufioeft falfa, itafimiliter& maior, ^\
rcguictur per dici de nullo , vnde maior eft falfa,
Nihilcjuodefi ifte Pater, efi Filius, quia eirentia di-
uina eft ifte Pater qilx cft Filius.

Sccundo dico , quod Syllogifmus ncgatiuus 9'
non valet in prima figura, li minor fucrit negati- Qi""'''' '"""i..
ua , & caula cft, quia fi minor fuerit ncgatiua, & '^"y'"
niaior aiTlrmatiua, tuncmaiorextrcmitas noncft
diftribura in prxmiflis, imm6 ftat dcterminatc,
& tamcn ftat confusc, & diitributiue in conclu-
fioncmodo ex non diftributo nunquam fequi-
tiir diftributum, gratia formx. Verbi gratia, non
fcquitur , lile homo efianimal, e^uidam afinus non eft
ifie homo ; igitur cjuidam afinw non efi animal,imm6
ftat,qu6domnis afinus cft animal.

Tcrti6 dico,qu6d talis Syllogifmus bcnc valct j (j,
ad co\ic\\idcndmr\indivei\e.Y.g.Ifiehomoefiani- ejHint» ccrf
mal , tjuidar^ afinus non efi ifie homo ; igitur cjuoddam clnfio.
animalnon efi afinia.Ei pcr idcm poteft dici dc fc-
cunda,& tcrcia figura.

Ad rationcs.Ad primam dico,qu6difte tcrmi- I r.
nus complexus,5of>-<»/«' c<i^/'^, qui eft medium Adar^um^yi^
ditli Syllogifmi, non eft tcrminus difcrctus, im- '''•
m6 eft tcrminus communis,ide6 non eft Syllogif-
tnus expoficorius.

Ad fecundam dico, quod non eft Syllogifmus
expofitorius, quia tcrminus difcretus qui eft ibi
mcdium, non fignillcat , vt demonftrat idcm in
vtrdquc prxmilTa, idco mcdium fumicur xquiuo-
cc in maiori , & minori propccr diuerfitatcm de-
m nftrationis.

Ad terti.uTi dico , quod dcbct concludi } igititr
idi<]tdd cjHod efi non onmu homo efi animal.

Ad quart2m,dico,qu6d debet inferri i^a.;igitur
aliquid cjuod cfi nullus afintts cfi animali

Ad quinram,ncgaturconfcquentia,tamen nul-
la illarum eiret concedenda,fi fumeretur diftri-
butiuc,& tnncvalcrct confequentia.

Ad alfas diftum cft in quxftione. Et ficfit di-
^umad quxfitum.

Qj^ ^ s T I o XII.

TJtrum omnu propojttio njniuerfalts ne^
gatitta conHertatttr Jimpliciter?

Auer. in <-. i.fci/iW.Boetins hic c. ^ .B.igolinus infuis amtot.ad
hunc lib Burana inc.i.huiut. Occam t.p.Log.c.ti. Petrus
H\{p.tr»£l. I /«w.Tartat.»» expofit.cap.^^.huiuf.^.qut.ritur
vtritm rfguU.^c.CoR\m\3.hic f.i.Fonfeca infiit.Dialeif,
lib.i.c.fi. Hyxttado dijp.^. ftfmtn.fiiS. j. Ruuius hic t»f.i,
Comfl.lib.i.furm.eajp.-;.

ARguitur quod non ,quiavniuerfaIiSafEr- i,

matiua nonconuertitur fimplicicer, igitur Jtr^umenf»
nec yniuerfalis negatiua. Ten«t confequentia, protarten*'
quia aftirmatiuacft pbtentiorln infercndo, cuius /•"""'•
fignum cft, quia ex puris affirmatiuis bcnc fcqui-
tur conclufiojfcd nunquamex puris ncgaciuis.

Se

Qu^ftio XII.

291

Secund6 , quia i'fta cft vniuerfalis negatiiia,
onmh homo aiumal non efly dc tanien non conucrti-
tur fimplicirer : igitur noii ouinis vniucrfalis nc-
gatiuaconucrtitur fimpliciter. Maior probatur,
quod lit vniucrfaiis , quia ibi fubiicitur terminus
comunis llgno vniuerfali determinatuSjfed quod
fit ncgatiua apparct, quia copula ncgatur. 8c mi-
nor apparct.quia fua conucrtcns cft falfa, fcilicct
ifta, Nstllnm ani?nMt efl horno, & fi dicatur quod de-
bct conuertiiniftam, Omne animal homo non efly
ita quod prxdicatum /It non diftributum in vna,
ficut in reiiqua , hoc non valct , quiaifta , Omnis
phanix animal efl,ci^ vcra, fi iic conucrtcrctur,fua
conuertens eftct f;ilfa,fcilicet , Omne animalphos'
ftix non efl,

Tertio, quia ifta cft \tt3.,Nullum£enerandumefl
homo , & tamen fua conucrtcns cft falfa , fcilicct,
NhIIm homo efl generaniui.

Quarto, quia ifta cft vcra,fciIicct,iViv//i' homine
curtente,eues ajinni, quia fua contradidloria eft fal-
fa^fcilicet i(ii,AliqHo homine currentetH es aflnus, Sc
tamen fuaconuertens circt falfa, fciliccc,7« es
aflnus nullo htmine cnrrente.

Qiiinto, hxc cft vcra , NhHm homo efl mulier, Sc
tamcn fiia conucrtcns cft falfa, fcilicct Nuliamu-
liereflhomo.

Itcm, iftacft vniuerfalis negatiua, Nulltue^uui
eflSocrates, ic tamen non couucrtitur fimpliciter,
quia dicendo, NuUhs Socrates efl e^mts,\zm cftet in-
congruitasjquia tcrmino difcrcto non compctic
diftributio.

Itcm ifta , NhIIus homt efl omnis homo, non con-

uertitur fimpliciter , qiiia malc diccretur , Nullus

emnis homteflhomo, quiafigno vniucrfali non po-

tcft addi diftributio.

2.. Oppofitum arguitur pcr Ariftotclcm inlitrc-

Djuijio qut- ra,cap.i.

^ '""** . In qTiarftione videbitur primo quid eft Conuer-

fio, & qua: vniuerfalis negitiua conucrtitur. Sc-
cundo vidcbitur dc quibufdara rcgulis, fiuc cau-
rclis obfcruandis in conuerfionibus quarundam
propofitionum.

Quantum ad primum notandum, qu6d conuer-
flo , fcu conuenere eft facere de fubicdlo prardica-
tum , & ccontra , cum neccffitatc confequcntia:.
Pcr hoc quod dicitur de fiibieEio prtdicatum , &
econtra, diffcrt conueifio a Syllogifrao, & ab aliis
argumentationibus cnrhymcmaticis.Scd pcr hoc,
qu6ddicitur,c/<w necejfu.tte , differt conucrfio a
conuerfionc particularis ncgatiuac , quia licctilla
fit tranfpofitio fubiedti ad prardicatijm,tame non
«ft conuerfio, eo quod non eft conlequcntiafor-
x:»nutrJio malis. Ex quo fcquitur,qu6d conuerflo cft quardam
?'" • propofitio hypothctica conditionalis , vcl ratio-

nalis , cuius anccccdens vocatur conuer/a , conCe-
quens vcro eonuertens. Et idco fempcr propoficio
qux d.-itur conucrtenda , eft conucrfa , & alia pcr
quam conuercitur,cft conucrtcns.
3. Sccund^cftnoc.andumjquod hypothetidsnon

compctit conuerti , fed foliim propofitionibus
Catcgoricis,quarum aliqua: funt de inejje , 8c ali-
qus de rnodo. Illarum dc inej/e , quacdam funt , in
quibusponituraliquistcrminus ampliatiuus fub-
ic(5bi , vel prxdicati,ad fupponcndum non fo-
lum pro fuppofitis pracfentis temporis , imm6
cti.ian pio fuppofitis poflibilibus , prsrcriti , vcl
ruturi : aut ctiam pro fuppofiris cuiuflibct tcm-
poris indiffcrentcr. Aliqux funr, in quibus non
poniturhuiufmodi terminus amp!iatiuu8,&: il-
iarufn qutcdam funt , in quibus ponitur aliquis

terminus obliquus , & altquz quarum quilibcc
cerminus cft rcdlus. Dcquibus omnibus dicen-
dum cftpcr ordincm, 8c prim6 dc Catcgoricis,
in quibus quilibet tcrminus eft re^us finc am-
pliationc.

Tertio notandum,qu6d duplcx cft vniucrfalis
ncgatiua,quxdamcuius przdicatum diftribuitur,
\t NuUtuhomoeflaflntu. Alia in qua pr<rdicatum
non diftribuitur, vt quando przdicatum pra-cc-
dit ncgationcm , ficut ifta , Omnts homt animal
non efl.

Nunc ponuncur conclufioncs. Primacft, quod
omnis prop*fiti« vniucrfalis negatiUa , cuius
przdicatum diftribuitur , poteft conuerti fimpli-
citcr in vniucrfalem negatiuam. Probatur , quia
propofitio vniucrfalis ncgatiua,virtutc figni vni-
ucrfalis fignificat prxdicatum , pro quolibct fuo
fuppofito remoucri a fubicdo , pro quolibtt fup-
pofito fubicdi : vt patct per dici de nullo ; igi-
lur ficuc vnum poceft rcmoucri arcliquo,ica c
conuerfo,

Secunda conclufio eft , quod vniucrfalis nc-
gaciua, cuius przdicacum non diftribuitur , non
poceft conuerci fimpliciter in vniucrfalcm nega-
tiuam. Probatur , quia ifta non fignificat pra:-
dicatum remoucri i fubicdcr-pro quolibet fuo
fuppofito , & idc6 talis eft conucrtenda pcr acci-
dens in particularcm ncgatiuam , vt ifta,0»»w«
Phaenix animal non efl ; conucrtenda ^eft in illam;
^uoddam animalnon efl Phanix.

Quantum ad fccundum , prima regula eft. Si
in conucrfa implicctur aliquid in fubiedo, in co-
pula , vcl in pt.xdic.uo , oportct aliquando illud
cxplicari in conucrtcntc , ad hoc quod fiat debita
conucrfio.

Exemplum dc fubicfto,diccndo , Nemoeflafl-
ntu , dcbet cxplicari in conucrtcntc , NttUut aflnm
eft homt , qfiia in fubiedlo implicabatur hoc to^
tum , Ntfllits homo , fimilitcr ifta , Immediat* flint-
partcs continui. debent explicari pcr iftam, Nttllnm
medium eff inter partes continui. & tunc dcbct con-
ucrti in illam , Nihil qued efl inter partes eontinui
eflmedium.

Itcm ifta , Nihil , & Chimtr* fitnt fratresyde-
bet cxplicari in iftam , NhIImm alitptid,(tr Chitnara
funt fratres , & conucrtitur in iftam , NulU fratres
Junt aliejuid, & Chirruera, Sc confimilitcr excmpli*.
ficctur fuo modo de copula,& prxdicato.

Sccunda rcgula cft,qu6d quandoque omne fig-
num pofitum a partc fubiedi in conuerfa , debct
manercipartcpracdicati in cbnucrtcnte, fcilicec
quando fubicdum cft ccrminus communis rcftri-
dus pcr fignum vniucrfalc ad vnumgcnus can-
tiim , Jc tamcn fic communis generis , vr Nullm
homo efl mulier j igitur nttlla mulier efl nttlltu hcmo.

Tcrcia rcgula , quod qu.ando oporcct mutare
fignum fccundum declinationem Gramfnatica-
lcm proptcr diuerfitatem fubiedbi , vel prardicati
in numero, vel in gcncrc ; vr ifta , Nulliu homo rfl
capra ; conuertitur in iftam, Nullacapra efl tdicjttU
homo,8c fic ibi mutatur vnum genus iii aliiid.

Qiiarta^rcgula , qu6d fignum pcficum ^ parrc
fubiefti, dcbct addi illi toti,quod fcquitiir ccpu-
lam, quando dc fiibicdto fit pr.Tciic.itum , quia i|-
lud totum fcqucns cft pr.rdicatum , & quia
quandoquc hoc non poteft ficri conuenicntcr pcr
tcrminos iam pofito"! : igitiTToportct addcrc iflas
d\£iione$,epiod efl,zd hocquod conucnienrci pof-
fit ficri diftiibucio , & hoc concingit ad propofi-
cum in quacuor cafibus.

Primd,

4-
Primn ea
clttjit.

SecuHd^ cM»
tlitji$.

1 . Ptri q»g*

Jlionis.
I. Re^ula

1. RrinU,

6.

J.Rffh.Uk

4. Regttla,

igi

Superlib.I. Priorum

8.

AdMrgumi-

Prim6,quando praedicatum propofitionis vni-
uerfalis eft terminus difcrctus , vr diccndo, Nul-
lns ecjHHt efi Socrates ,hQnc potcft conucrti in iftam,
Socrates non efi eqmu, tamcn ifta non eft conuerfio
fimplcx. Ideo aJditis illis didtionibus debet con-
uerti in iftam ,Nihilt^mdefiSocrates efiequtis.

Secundo, quando verbum ponitur in propofi-
tione, quod-non habct participium fui temporis,
in quod poteft explicari,vt djcendo, A^a/i/« homo
diligitura/iio inimico\ quiaiftud verbum, diligitur,
non habiet participium prxfentis temporis, idco
debet conuerti in iftam , Nihil quod diligitur afuo
inimico efihomo.

Tertio , quando prardicatum diftribuitur ne-
gatiue , vt ifta, Nullut homo efinullum animal, con-
uertitur in iftam , Nihil qtiod efi nullunt animal
efi homo.

Et qnart6,quando praedicatum diftribuitur af-
firmatiuc, vt, Nullus homo efl omnis homo, conuer-
uertitur in iftam , Nihilquod efiomnis homo, efiho-
tno, Sc fi fint aliqui modi inconfueti,tunc illi funt
reducibiles ad iftas.

Tuncad rationcs negatur confequentia , quia
licetaffirmatiua fit a:quc potens quantum cft ex
parte fubiedi , ficut eft vniuerfalis negatiua, non
tamen quantumtft ex parte praedicati , eo quod
eius ptasdicatum non diftribuitur.

Ad alias didum cft in quacftione , Sc fic didbum
ad quaefitum.

Qjf ^ESTIO XIII.

ytrum omnis frofojttio particularu ajjir-

matitia ifojjit comertifimpliciter in

particuiarem ajfirmatiuam^

Vi<3e citatos qutft. anteced.

A Rguitur quod non ; qaia hxc eft vera : Ali-

Argumenta L\.quodmon^rumintenditur ayiatura, yt poteft

pro pitrttnt- probari expofitorie fie, Hoc intenditur a natura,

gntim. hoc eft monftrum ; ergo monftrum intenditur a

natura , & tanicn fua conucrteas eftet falfa , quia

natura non int«ndit monftrum , vt patct i. Phy-

ficorum.

Sccund6 , quia ifta eft vera : Aliqua fpecies efi
homo, & tamen fua conuertens ellet falfa,fcilicet,
Alicjuis homo efifpecies.

Tertio , quia ifta eft vera , Tantum alicjuodani-
tnalefihomo,6c tamen fua conviertenseftfalfa,fci-
licet, Aliquis homo efi tantum animal, immo omnis
homo cftanimal.

Quarto , de ifta , Popultu currit , pofito quod
vna multitudo hominum currat , & ifta eft vera,
Populus currit , dc tamen fua conuertens eft falfa,
fcilicet, Aliquod currens efipopulus ; vel , igiturcur-
rens efi populus , vel eciam ii\a.,Aliqua eurrentia
funt populm ; quia ^\ conuertatur in iftam , Aliqua
curremiafumpopultu , tunc quxro de conuerfione
iftius , Exercitus efi rotundm , quac non conuerti-
tur in iftam , Aliquod rotundum efi e.xercitus, ncc in
iftam ,alicjua rotunda funt exercitus , quia poflibilc
cft exercitum efle rotundum,nullareexillentcro-
tund3,qu2 eft in exercitu.

Qiiinco , ifta eft vera, Marcus , & Tullittsfitnt,
pofito quod ifta noniina , Aiarcus , & Tullius fint
fynonyma, & tamen fna conucrtens eft falfa , fci-
licet, entlafm Marais,& Tullius, quia cadem rcs
t%Mar(Ms,S^TuUiu>,mi\ poncretur quod du«e

medietares eflent Marcus. & Tullius,Cei hoc non
valet,fuppofito,qu6d ifta uomina fuppcnunt pro
vna re indiuifibili.

Sextodubitatur deconucrfionibus propoficio-

num, inquibus ponunturpronomina prim:E,vel

fecundx perfona;,vt dicendo, e^o curro,tulegis, Sc

huiufmodi.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in ifto c.i.

Notandum, quod duplex inuenitur propofitio
particularis affirmatiua; qujedam cuius prardica-
tum eft tcrminus difcretus,vt dicendo,§lHidam ho-
mo efi Socrates, &c talis parcicularis fine aliquo ad-
dito non potcft conuerti finipliciter, fed per acci-
dens in vnani fingularem,vt in iftam ,■ Socrates efi
homo. Et dico notabiliter ,fne aliqito addito , quia
fi addancur ifta: didioncs, quodefi,t\jnc benc con-
uertitur fimplicitcr in particulare affirmatiuam,
vt in '\iiz\-n,AUijuid cjuod eft Socrates efi homo.

Tunc fit primaconclufio , quod talis particu-"
laris infert vnam vniuerlalcm de terminis tranf-
poficis , excepto vno cafii. V. g. fequicur, G}uidam
homo efi S«crates;ergo omne qued cfi Socr.ites efi homOy
tamen vnus cafiiscft excipiendus , vbi vna res efl
eadcm cuilibet plurium reru,ficut in d)uinis,quii
non fequitur , Hac EJJentia diuina cfi Fdter , vel c
conuerfo, Paterefi hxc Efentia diuina, non fcqui-
tur, igitur omne cjuod efi hac EJfentia diuinc. efi Patery
quia Filius cft htec Elfentia diuina , &c tamcn Fi-
Jius non eft Paccr. & propter iftum cafum dcbei
dici.quodconfcquencia non valcc de forma, licct
bene valeat ccontra , ficutfequitur,C?»?w quodefl
Socrates currit ; igitur Socrates cnrrit.

Aliaeft propofitio particuUriSjCuius.prardica-'
tum diftribuitur , vc ifta ; GlUftdam Lunei efl omnis
Luna,8c\nfett quandam vniuerfalemdeterminis
tranfpofitisjvt \{izm,igitur omni) Lunaefl Luna,c\\'
ius fignum eft, quia didla particularis fignificat
pra»dicatum pro quolibet luo fuppofito ,*dici dc
fubiedto pro vno fuppofito fubie£ti ; igitur econ-
tra:ad fubiedtum pro vno fuo fuppofito porcfldt-'
cidcpracdicato,proquolibecfuo ruppofito.Ec di-
co nocabiliccr , >«/frr , quia non conuerticur ia
iftam,eoqu6d aggregatuni ex figno vniucrfali,&
termino communij.crac praedicatum in prima, &
tamen folus terminus communis cft fubiedum iii
fecunda , & idc6 non conuertitur in il^am , igitur
aliquid cjuod efl ornms Luna efl Luna, quae cft parti-
cularis affirmatiua.

Item alia eft propofitio particularis,cuius pra;-
dicatum eft ccrmiuus communis nondiftribucusj
Vt Gluidam homo eflnnimal,

Et tunc eft fecund;i conclufio, qu6d talis prd-
poficioparticularis affirmaciua conucrtitur fim-
pliciter in particularem affirmatiuam. Probatur
capiendo iftam particularem,^/^/*??» homo cfl ani'
mal. Probo,qu6d ad iftarn fequatur, aninial cfl ho^-
w?o;qUia finon fequitur,fic ifte homo, qui eft ani-
mal, Socrates, tunc arguitur fic ; Socrateseflhomo,
Socrates efl animal ; igitur animal efi homo , quod eft
propofitum,& tenet confequcntia per illam: 5)ki«-
Ciinque vni,& eidemftfit eadem, interfeftnt eadern.

Secundo , ifta confequencia eft bona, Ex cuius
oppoficoconfequencisfequicuroppofitum ante-
ccdentis,fic cft ifta,vt patet;igitur.

Dubitatnr qualitcr conuerticur ifta , Homo efl
fuhicElum, li dicatuf,qu6d in idamfthie&um efl he-
mo,iAm antecedens eft verum,confequens faifiim:
quia ly homo,e(k prxdicacum in ccnfequente.

Sccundo , li fignificat ifte tetminus A hominent
quandoponituraparccfubie^i,& afnum quando

poniciu:

z.

Propcfitio
pitrticHl»Tk
affirmatiuM
4upitK,

Prima «»?

flujio.

4'

Seeunila €»>*•
cIhJio.

Dhtiutn.

Qu^ftioXIV.

|i«iiitur ^ parce pr«<4icati , tnnc conuertatur ifta
jiefihomo, qus cft vera,quia pcr cafum poAtum,
figniAcat idcm po£eione, quod ifta, Homo efl ho-
fitOy & tafticn fua conuertcns cft impoflibilis,fci-'
licct, ifta , homo eftji, quod (ignificat idem quod
homo cfl afinus.

Tertii peto i te conuertere primam propofi-
tionem pcoponcndam k me , tunc propono tibi
iftam, tu non conuertes aliquam propofitionem,
fi conuertis cam , quia ipfa eft particularis nega-
tiua, qua: non poteft conuerti :fi non, hic eft con-
tra pofitum , quia pofirum erat quod debebas
conuerterc primam propofitionem proponcn-
dam k. me,& ifta erat primo ptopofita.
i. Hniiiim. Terti6,dubitatur dc conucrfione iftius ; Xegis
interefi benefacere. Item de ifta : Te decet hymnm
Detu in Sion , & huiufmodi, in quibus ponuntur
vcrba dcfcdbiua.
6. Ad ifta, ad primum dico , quod ifta , Homo efi

J.i I. Mut. /$thie£hm, verificatar prout tcrminus', hotno , fup-
ponit materialitcr pro fc ipfo fuhie€to in pro-
pofitione conuerfa , & idco in propofitione con-
ucrtente debet confimiliter accipi , & propter
hoc oportet conuertere circumloquendo per
verbum de prasterito , fcilicet in iftam , eiuodfuit
fiibieSlum , fcilicet in propofitione conuerfa , cft
i{ic tcrminus homo,

Ad fccundum dico , quod cafus non debetad-
niitti , vbi fignificatiotermini dependetex veri-
tate , vcl falfitate propofitionis , vel ex diucrfa
fituatione huius termini , aUt aliqua confimili
conditionepropofitronis, vel termini , quiana-
t«rale eft quod veritas , & falfitas propofitionis,
& huius conditiones dependeant exfignificatio-
nc termini, & non e contm.

Ad tertium dico , quod huius pofitio , feu pe-
titio dcpendens, non debct admitti nifi fub con-
ditione ; quod non ponatur aliquid repu^nans
pofitioni, vel pofitomodo , huic pofitioni rcpu-
gnans eft , quod fit particularis negatiua ; igitur
non cft admittenda:de aliis duobus dicctur poft-
ca,quando agetur deobliquis.

Tunc ad rationcs. Ad primam dico, quod lo-
co termini connotati , qui ponitur a parte fub-
iedi, a qua parte non appcUat fuam formam,de-
bet accipi pronomcn demonftratiuum, per quod
dcmonftrctur illud , pro quo prius fupponebat
terminus connotatus, & ideo ifta, Monhrum in-
tenditur a natura , conuertitur in iftam , jili^id
quod intenditur a natura efi hoc j d^monftrato il-
lo , pro quo prius fupponcbat ifte tcrminus mon-
firum.

Ad fccundam dico , quod k parte pracdicati
huius propofitionis fub intelligitur aliud , quod
debet exprimi. V. g. Pcr iftam , ^liefua fpecies efi
homo , fubintcUigitur, quod aliqua fpccies cft ifte
conceptus homo , & tunc conuer titur in iftam,
JFle ccnceptus homo efialiefua (pecies.

Ad aliam, tantttmalitjiuodammaly8cc.dico,ciu6d
atquipollct vni particulari negatiua , fcilicet ifti,
aliquod animal nonefihomo, modo particularis ne-
gatiua non conuertitur. Vel poteft dici , quod
conuertitur in iftam veram , igitur^uodtantitm efi
homo efi animal.
8. Ad aliam dico , quod ifta , Papuliu currit , con-

ucrtitur in iftam ; Currentia fitnt populus. Etifta,
Exercitm efi rotundMt , dico quod ibi debet fup-
pleri, exercitus eft rotundus cxcreitus , & facil^
cft conucrterc.

Ad aliam dico, qu6d conuertitur in iftam,£w
Scoti oper. Tom. I.

efi Marcus & TuSiut , vnde illa copula, & , non
denotat diuerfitatem rerum fignificatarum , fed
terminorum fignificantium.

Ad aliam dico , quod talcs propofitiones con-
ucrtuntura profercntibus. V.g. Drccns iftam,
Tu legis , debet eam conucrterc in iftam , Legens
es tu : nec ifta eft difFormitas quantum ad perfo-
nam ta6bam in conuertente , co qu6d perfona
fcquitur verbum. Sed li tales propofitioncs dc-
bcatconuerti ab aliis.quiim k profctentibus^v.g.
dicens iftam alicui , Tu legis , ille audicns , cui
loquetur , debet eam conucrtcre in iftam, Legens
efi illHd, tjuodegofum, fcd vnus tcrtius audicns.cui
non fit locutio , dcbet eam connertere in vnam,
cuius przdicatum cft pronomen tcrtiae particu-
Ix , Legens efiille , dcmonftrando illum pro quo
fupponebat ly tu, antc.Et fic didlum ad quxfitum.

C^ViESTIO XIV.

TJtrum omnii fro^ofitio rumuerjalij af~
firmatiua comertatur per accidens in
particularem affirmatiuam , ^ non
Jimpliciter in '-vniuerjalem affirma'-
tiuamf

Videcttatos qutfi.ii..

ARguitur quod non. Primo.quia propofitio
excliifiua cft vniucrfalis affirmatiua , & ra-
men conucrtitur fimplicitcr in vniuerfalem af-
firmatiu.im ; igituraliqua vniuerfalis affirmatiua
conuertitur finipliciter in vniuerfalcm affirmati-
uam. Arguiturprimo, qiiod fit vniuerfalis ,quia
infert vniHerfalem;& amrmatiua, quia infcrt af-
firmatiuam:& minor apparct;quia fcquitur,7*^-
titm horno efi anirnal ; igitur omnis homo efi animal^

Secund6,quia propofitio exceptiua eft vniuer-
falis affirmatiua,vt i[ta,Omnts prater Secratem cur-
rit,8c tamen non conucrtitur in particularem af-
firmatiuam, quia ifta eft incongrua, yiliquodaer-
rens prster Socratem efihomo, quia di(^io cxceptiua
fignificat permodum excipicntis a toto vniuer-
fali diftributo,aut a toto intcgrali, & idc6 ab vno
particulari non poteft fieri cxceptio.

Tcrtio, quiapropofirio reduplicatiua cft vni-
uerfalis .iffirmatiua, vt omnis homo inquantum
animal eft fenfibile, & tamen non conuertitur in
particularem affirmatiuam , vt in iftam ,<juoddam
fenfihile efi homo inqMontum animal ; quia propo-
fitio cuius przdicato additur didio reduplica-
tiua eft falfa, & inintelligibilis , vt patet in ifto
primo.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in ifto
primo, cap.2.

Notandum,qa6dquadrupliciterinucniturpro-
pofitio vniuerfalis. Qusdam cuius prxdicatum
cft terminus difcrctus , & illa conuertitur tripli-
citer. Vno modo in fingularcm,vt ifta, Omnis ho-
mo efi Socrates , conuertitur in iftam , Socrates efi
homo, vel etiam de prsdicato diftributo , vt So-
crates efi omnis homo. Alio modo in particularcm
affirmatiuam,additis iftis dit^ionibus, ^»0<i^, vc
in i^zm,Alicitdd tjMod efi Socrates efi homo.

Tertio modo in vniuerfalcm affirmatiuam , vt
in iftam , Omne tptodefi Socrates efi homo,Sc hoc eft
verum , nifi in vno cafu , fcilicet quando vna rcs
eft eadem cuilibet diuerfarum rerum.

V Alia

Argumtni»
pro pariefle-
gatiua.

X.

Trepafiii»

vniuerfitlu

qHodrHpltx.

4-

Trima cen-
elujic.

§ltt:tHi{o vni-
tierfalif affir-
mittiua con-
uertiturfim-
fliciter iit
vniutrfilem
n&rmatiua.

Steuttda ccn-
tiufic.

" Alia cft propofitio vniuccfalis, cuius prsdica-
tum eil tcrminus communis diftributus affirma-
tinc , vt Omnti homo eji omnis homo , &: talis con-
ucrtitur dupliciter. Vno modo in particularem
affirmatiuam , vt in iftam , AiicjHid qucd efi omnis
homo cfi hotno, & ponuniur ibi iftae didtiones,^a/?<^
efi -y ad dcnorandum, quod iftud totum, omnu ho~
7ne,ft tcnct cx pauc fubicfti in conuertente,ficut
fe tenuit a parte prsdicati in conucrfa.

Sccundo modo conucrtitur in vniucrfalcm de
terminis tranfpofitis,fcilicet in iftam ; Omnts ho-
mo efihomo , quod probatur capiendo excmpla in
iftis terminis , Omne B ejiomne A , igituromnt A
efi B, quia fi non fequitur, detur oppofitum con-
fequcntis, {cilicet,^ccUlaiHA non efi B, tiinc ifta
habet duas caufas vcritatis. Vnam , quod alter
jftorum terminorum pro nulio fupponat,& func
fic ifta eft vera , Ciupddam A non efi B, ita c con-
tra , Gjupddam B non efi omne -^,quaE cft oppofita
anteccdcntis. Alia caufavcritatis eft,quodquod-
dam BCit , &c tamen non eft omnc A , vel c con-
tra,& tunc fequitur oppofitum anteccdentis,fci-
licct, quod non omne B eft omne A, Sc pcr confe-
quens confequentia erat bona.

Alia eft vniuerfalis affirmatiua , cuius przdi-
catum eft rerminus oommunis diftributus nega-
tiur, vt Onmii homo efi nulltu afinus , qua: conuer-
titur dupHciter. Vnomodoin particularem af-
hrmatiuam, vt in iftam, igitur aliquis qui efi nullus
(>Jinm efi horno.

Alio modo in vniuerfalem negatiaam^vt iftam,
Nnlhu afinus efi horno. Probo confcquentiam , ad
affirmatiuam dc pr.xdicato infinito , fequitur ne-
gatiua de praedicato finito, vt patct 2. Periherm.
igitur ad iftam , Otnnis homo efi nHllus afinus , quac
cft dc praedicato infinito, fequitur ifta negatiua
dc pr.Tdicato hnito , qux eft , Omnishomo nonefi
afinus , quae a:quipoUet ifti, Nulltu homoeft afinus.

Alia cft vni^uerlalis affirmatiua,cuius prsdica-
tum cft tcrminus communis non diftributus , &
de irta inrelligit Ariftoteles.Tunc ponimtur con-
c ufiones.

Prima eft, quod nulla vniucrfalis affirmatiua,
cuius pr^edicatum eft terminus communis non
diftributus , conuercifur fimpliciter in vniuerfa-
;em affirmatiuam,

Probatur inteiligcndo in confequentia forma-
li, quia non fequitur, Omnis homoefianimal, igitur
omne animaleft homo , quiaantccedens eft verum,
& confequens falfum, & dico r^?tabiiitcr,/»««-
fi:cjtientia formali , quia in tribus cafibus , potcft
conuerti fimpliciter gratiamateris.

Primus calus eft , quando antecedens eft im-
poffibile , & idco (equitur, Omnis homo eft afinus,
tgitur omnis afinus eft homo, quia ad impoffibilcfe-
quitur quodlibet.

Secundus cafus eft, quando fubic61:um,& prar-
dicarum funt tcrmini conuertibilcs , & ideo fe-
quitur , Omnis homo eftrifihilis , igituromne rijihile
efihorno.

Tertius cafus cft, quando infcrius praedicatur
affirmatiuc dc fuo fupcriori vniuerfaliter fum-
pto, & ideo fequitur,0«j»f animalefihomo ; igitur
cmnis homo efi animal.

Sccunda conclufio cft , quod omnis vniuerfa-
hs affirmatiua,cuiu$ fubiedum cftterminus com-
munis diftributus , conuertitur gratia formae in
particularcm affirmatiiiam,vt fcquitur,Owj«tV^a-
mo eft animnl ; igitur cjuoddam animal eft horno. Pro-
batur,quia quando adantcccdcns fequitur confc-

Superlib.I.Priorum

qaens,quicquid fcquitur ad confequens,fcquitat
ad anteccdens , & ideo ad vniuerfalem affiimati-
uam fequitur particularis affii;^iatiua fibi fubai-
ternata,ad quam particularem fequitur alia parti-
cularis affirmatiua,quce eft fua conucrtcnsjigituc
illafequcbatur ad vniuerfalem.v.g.fequitur,Ow»-
nis homo eftanimal, ergo cjuidam hemo eft animal , ad
quamperconuerfionem particularis affirmatiuae
fequitur , Glupddam animal eft homo ; igitur ifta fe-
quebatur ad vniuerfalem. Secund6,quia ifta con-
fequentia eft bon3,ex cuius oppofito confequen-
tis fequirur oppofitum antecedentis,fed fic eft in
praedi(5ta confcquentia, vt patct.

Tcrtia conclufio eft , quod omnis propofitio 6.
vniucrfalis affirmatiuadc terrainis rcdis, infcrt Tertiti teit»
exclufiuam de tcrminis trafpofitis.Probatur,quia ''"/'*•
quatlibet talis vniuetfalis infcrt exponentes ex-
clufiue de tcrminis tranfpofitis; igitur etiam in-
fert cxclufiuam. Tcnct confequcntiajquia cxclu-
fiua infertur ex fuis cxponcntibus. Modo quic-
quid fcquitur ad confequens,fequitur ad antece-
dens. Probatur antecedens, quia ad iftam , Omnii
homo eft animal, (ec^uitur ifta, igitur animal efi homo,
per prafccdentem conclufionem, qus cft vna ex-
ponens cxclufiuc. Similitcr fcquitur, Omnis homo
efi animal,igitHr nthil alitid ab animali efi homo, quia
dctur oppofitum,fciIicet, AU^id aliud ab ammali
efi homo , tunc fequitur , quod alicjuis homo non cfi
animal , qux eft oppofita anteccdentis.

Et dico notabiliter in conclufione, determinis
reHis , quia in terminis obliquis non valct con-
fcquentia , ficut non fequitur , Cuiuflibet hominii
animal efi afinpu ; igitttr tantum afinm efi animal ho-
minu ; quia pofito quod quilibet homo habeat
afinum , & bouem , tunc antcccdcns eft veium,
& confcquens falfum.

Secundo dico , quod confequentianon valcr,
quando vniuerfalis affirmatiua includit ahquam
negationem,& ideo licet iftafit vcti,Omnis homo
efi non omnis ^ow»o,propter hoc non fequitur;/f»V«r
tantum nort omnis homo efl homo, quia prima cxpo-
ncns cllet falfa.

Tunc ad rationes. Ad primam dico,qu6d exclu- 7.
fiuanon cftpropric vniuerfalis , nifi rationc fua- -^d argtt»
rum exponentium,vtdi<3:um fuit priiis.Vndcex- '"'**('*'
clufiua conuertitur in vniuerfalem de temiini»
tranfpofitis , & c contra.

Ad fecundam deexccptiua debet fic conuerti,
Ornnis homopricter Sotratem currit , igitur cjuoddam
currens aliud a Socrate cfi homo,

Ad tcrtiam de reduplicatiua illa dcbet conuerti
fiCfOmnis homo inquantttm animal,efifinfibile ; igittfr
alicjuid quod inc^uantum animal eft fenfibile, efi horno.
Et fic ad quxfitum.

XV.

Qjf ^ s T I o

ZJtrum profojitio particularij negatiua

fojjit comertijimpliciter in parti-

cularem negatiuam ?

Vide citatos qutft.\x.

ARguitur quod fic ; quod nifi ita elTef ,feque- i.
retur , quod vniuerfalis ncgatiua non pof- Argument»
fet conucrti fimplicitcr. Confequens eft faliiim, P" P'"'^' */-
vt patuit prius. Probatnr confequcntia , quia fi^"'*'"*''
quando ad antecedens fequitur confequens,
quicquid rcpugnat confequenti , rcpugnat ante-

ccdenti,

Qu^ftio X V.

29J

Dm» imptdi-
ment» btn*
€on/tii[H*ntU.

Diuifi» qut-
ftionis.

PrimM eon-
tlufio.

Steund* con-
tlttfit.

4-

Ttrti» fOH-

flHfit.

eedenti.red parricularis negatiua fcquitur ad vnr-
uerraicm negatiuam ; igituf ciim non conucrri
repugnet confequenti , lcquitdf <]u6d repugnct
kntecedcnti, fcilicet vniuerfali ncgatiua; , & per
coniequcs vniuerfalis negaiiua non conuertitur.

Secund6 , quia iicut fe habet ifta , NmUm hemo
atrrit , ad iftam , Homo mn cnrrit', iia fe habet
ifta , NuUum CMrrens eji homo , ad iftam , §liupd-
dam CMrrentno» efi hom» ; igitut permntatim , ici-
licet pcr locum a perrautata proportione , ficut
fc habet primum ad tcrtium , ita fe habebit fe-
cundum ad quartum , idco ficut ifta, NhUiu homo
atrrity conucrtitut in iftam, NuHum currens efi ho-
moiita ifta, Quidam homo non efi currens , conuerti-
tur in iftam, Glupddam cutrens non efi hoMo, Sc h«-
bctur propofitum.

Tcrtio ficut eft dc particulari affirmatiua , ita
videtur de particulari negatiua : fed particularis
affirmatiua conuertitur ; igitur,&c.

Quarto ,quia fingularis negatiua conuertitur
fimpliciter , vt diccndo, Secrates non efi PUto,igi''
turPlMo non efi Socrates , igitur particularis nega-
tiua fimilitcr conucrtitur , qiiia dc particulari-
bus negatiuis & fingularibus idemcft iudicium.

Oppofirum arguitur per Ariftotelem in ifto
primo, cap.z.vbi ponit iftam conclufionem,qu6d
ParticuLtru negatiua non potefi conuerti.

Notandum ,' quod ex parte fuppofitionis cer-
minorum duo funt impedimenta , propter qu«
.confequentia non valet.

Prjmum impedimentum eft , qilahdo arguitur
a termino non diftributo , fcilicet fupponcntc
detcrrainatc , vel confusc tantiim , ad ipfumraet
/umptum diftrii3utiuc,& idco non fequitur, Ho~
fH$ currit, igitur omnis homo currit.

Secundura impcdimentum eft, quando argui-
tur atermino ftantcconfuse tantum in amece-
dentc ad eundem fupponentcm determinare in
confequente , & idco non fequitur , Omnishemo
animalnon efi,igitur omnis homo iflud animal non efi,
quia in antecedenre ifte terminus,<i«z»M/, fuppo-
ncbat qonfusc tantiim , & in confcquente dcter-
minarc,vel dilrrctc. Et notabilitet dico in antece-
dente diclione , ^c, quia fi remoueretur ifta didio
omnis , runc confcquentia eftet bona,quia fequi-
tuXyOmnis homo animal non efi, igitnr homo hoc a»i-
malnonefi,

Iftis prxmifHs , dicendum eft de conuerfionef
propofitionum fingularium, lecund6dcconuer-
fione particularis negatiuat. Quantum ad pri-
mum notandum,qu6d quaidam cft fingularis dc
przdicato difcrcto , quxdam de pracdicato com-
muni. Itcm , qu«dam cft affirm^atiua , quxdara
negatiua.

Tunc prima conclufio eft, quod omnis pro-
pofitio fingularis affirmatiuid^e pr<^dicaro difcrc-
tOjConucrtit^ur fimpliciter in firrgularem de pra:-
dicato difcreto. Patet, quiafequitur.^w^mwir/?,
ifie homo : igitur ifie homo efi Socrates.

Sccunda conclufio cft , qu6d fingularis affir-
matiua, cuius praedicatum cft tcrminus commu-
tus,conuertitur non fimpliciter, fcd per accidens
in vnam indefinitam , vel particularem; ficut fe-
quitur, Socrates efi homo,igitur bomctefiSocrates,ye[
^uidam home efi Socrates,

Tcrtia conclufio cft, qu6d fingularis negatiua
de pracdicato difcreto conuertitur in fingularcm
negatiuam , ficut fcquitur, Secrates non efi Plato;
igitur Plato non efi Socrates , quia ibi non variatur
fuppofitio alicuius tcrmini , cuius rationcim-
Scoti oper, Tom, I.

pediiitur confequentia, &;idc6m tcrminis fin-
gularibus non rcfert , qu6d negatio prxpona-
^ut) vcl poftponatur i &:ide6'iftaesrquipollcnr,
»0« Socrates efi Plato , & Socratet mn efi Tlato,
quac tamen non acquipollcrcntdc termihis com-
munibus,imm6 vna r (Tet vniucrfalis, & ilia par-
ticularis.

Quarta cond Jfio eft , qu6d fingularis ncga- §i«»rta eon-
liua , cuius praidicotom eft (erminas communis, '^fi»'
conMcrtitur dupliciter , fcilicct inpariicul.-ircm
negatiuam , & ctiam in vniucrfalimnegatiuam,
& in vtramque conucrtitur pcr accidens , & non
fimpliciter. Probatur, quiafequii!ur,5«T</«wfl«
efi afinui , igitur ^tiidam afinus non efi Socrates, quia
m antccedentc ifte tctminus , afiniu , erat diftri-
bmus negatiuc virtntc ncgationis praeccdcntis,
modo cx diftributo benc fequitur non diftribu-
.tum, licct non c cbntra; fimiliter conucrritur
in vniuerfalem negatiuam , ide6'fequitur , So-
crates nonefiafinus , igitur ntilUu afifms efi Socrates,
quiadctur oppofitiun confcquemis, fcilicet fw-
dam afinus efi Socrates , fcquitur per cbnucrfio-
Jiem particularisaffirmatius Oppofitum .nntecc-
dencis , fcilicct Socr4tesefiafinus, & fic patet qua-
liter conuertitur proj ofitio fingularis.

Quantum ad fccnndum dc particulari nc^a- f .
tiua , notandum ,qu6d qujrd.im eft particularis Sieunda fan
negatiua, cuius prxdicacum eft diftributum, fci- ?"*/•
licet quando prxdicatum fcquitur negationem,
vtdicendo, G^idam hemonon efi afinus. Alia cft
caius prasdicatum -non diftribuitur , co qu6d
pra:cedjr neeacioncm, vt dicendo , Gluidam homo
animal non efi,

Secund6 notftndum , qu6d ih propofito in-
teHigimus dc conneifipnc propric dida , in qua
manenr iidem termini , & idco non intellic;i-
turde conuerfione per cOntrapofitionem , nec
de eacurat Ariftotelcs propter duo, quia non
manent iidem tcrmini in antecedentc > & in
confequente , imtn6 mut.inturtcrmini finiti in
infinifos. Sccund6, quiaiftaconuerfio non cft
confequentia formalrs,quod patct primo de vni-
ueifali affirmatiua, quia non fcquftur ,Omnisho.
mo efi ens , igitur omne non ens efi non homo , quia
anteccdens cft vernm , & confequens f-^lfum.
Nam fubie<ftum confequentis pro huifo fuppo-
nir : mod6 propofitio affirmatiua eft falfa, cu-
ius airer tcrminorum pro nullo fupponit , hoc
idem patct dc parciculari negaciua , <^uia non ff-
qmcur , Qtutdam Chimtra non efiisomo , igitur^i-
dam nc't loorno nen efi nori Chimtra , qifia anccccr
dcns cft verum , &: confequcns falfum , quia
fiinra concradidovium cft verum » 'fbilicct iftud^
Omnis non homo efi non Chimara.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima eft,<!ju6d €:
particularisncgariua^cuiusprxdicatnlh nonxii- Prim» een-
ftribuitur , conuerritur in patticulartm negaci- ""fi'-
uam , cuius eciam praedicatum non diftfibuirur*,-
ficut fequhin , Gjuidam hemo animal nen efi , igt-
tur ^odd^m- animal hemo non efi , quia ffctur op-
pofitum confequentis , fcilicet , Omneanimd ko-
mo efi , fcquitur oppofitum antecedcntis , fcii-
licct quidam homg animal efi , immp ctiam fe-
quitur vniucrf^jis , fcilicct qu6d omnis^homoefi
animal,

Secunda conclufio cft , qu64 onrnj^s particu- €MK«W!«r«ii-
laris negatiua , fiue fit dc pfedicito difVributo, fl»fi»-
fiuc uon dif\ribut6 , conucrtitiffin iMcticuliirfm
negatiuam , cuius prardicitum non cft diftribu-
tum , ficut fcquicur ', ^^uidam hanu non efi afirm;
Y 1 igitur

296

Super lib.I. Priorum

iptur ^kUmAfiim htmo non efi \ fimiliter fequi-
tur, §inpddMmaninudmnefthom0, i^itur^uidam
homo animal mn eft. Vcrum eft tamcn , quod ifta
conuerfio non cft mutata , quia licct ad iftam,
GiMiddam animal non eft homo , fcquatur ifta, 6^«»-
dam hotfio animal non eft , tamcn non fcquitur c
contra.
7* Tertia conclafio eft , quod nulla propofitio

r*rti» tcm- particularis ncgatiua dc praedicato diftributo
elafi0. conucrtitur in particularem negatiuam de prs-

dicato diftributo gratia formar , ficut non fequi-
tur, §iuidam bomo non currit, igitur cjuidam currens
non eft honu. Probarur , quia nunqiiam eft bona
iconfequentia formalis , vbi ex termino non di-
ftributo infertur idem terminus diftributus , vt
patuit prius : modo fic cft in tali conucrfionc,
quia in praedifaa confequentia ifte terminus, ho-
mo , fupponebat determinatc in antcccdente,fed
in confequente fupponit confusc , & diftributi-
ue. Secundo patct per inftantiam , quia non fcr
C[ukur, Glupddam animal non eft homo, igitur quidam
bomq non eft anirnal.
o> Etdico notabiIiter,«»/?^««7r/<i^r»M/»,quiain

aliquibus terminis fequitur gratia materiae finc
confequentia matcriali.

Primus cafus cft.quando vterquc tcrminus eft
^* conuertibilis ciim reIiquo,& ideo fcquitur, 6^/-

dam homo non eft rijibilis ; ergo qmddam rijibile non
eft homo.

Secundus cafus , quando fuperiusncgatur de
jnfcriori , & idco (equitur , §}uidam homo non eft
animal , igitur quoddam animal non eft homo.

Tcrtius cafus, quando fubicdum, & prxdica-
tum funr termini difparati,& ideo fcquitur,g«/-
dam homo non eft afinut ; igitur cfuidam afimu non
eft homo.

Quartus , quando antcccdcns cft impoflibile,

Quintus,quando confcquens eft neccllarium.

9. Ad rationes. Ad primam,ncgatur confequetia,

Ai »rg^. Ad probationcm dico,qu6d ifta regula, §luicquid

mm». repugnat conft^uenti, repugnat antecedenti, intelligi-

tm, amecedente & confiijuente fumptis fignificatiuc,

& non tenet confi^uente materialitcr iumpto , &

ideo licet conuerti repugnaret parriculari ncga-

tiujE , non oportet proptcr hoc , quod repugnei:

vniuerfali negatiuac.

Ad fecundam dico, quod locus ^ tranfinurata
proportione non tenet nifi in terminis fignifi-
cantibus quantitatem coptinuam, vel difcreram,
vel aliud commenfurabile , quod eft rcducibilc
in quantitatem, vt puja iotenfioncm , vel remif-
fionem , & huiufrnodi.

Ad tertiam , noo eft fimile de particulari af-
firmatiua , quia in conuerfione particularis affif-
matiua» non mutatur fuppofitio alicuius tcrmini.

Ad quartam dico,qu6d non eft idem iudicium
de particulari, &fingulari,fed eft idem iudicium
de indefinita, &particulari. Vndcfingularis ne-
gariqabenc conuertitur, & particularis negatiua
non. Itcm, ex ungularibus, benc fit fyllogifmus,
fed nunqiam cx particularibus. Et fic didum ad
qusfitum.

Qj^iESTIO XVI.

ytrum jHbieSium foffit ampliari perpra'

dicatum ad Jupponendum pro alits

quamprojuppojitis ?

Alb. deSaxon. traS.x. Log.cMp.io. Tattar.M exptf,traB.$,
Petri Hjfp. §. eirc» h»e queritur.

HIc quzritur in ifta propofitione , Aliquis |,
homo eft nwrtuns i vtrum ifte terminus homOf
amplictur pcr pra^dicatum , quod eft practeriti
tcmporis , ad fupponendum pro prjctcritis , vel
folum fupponat pro pracfentibus , qucmadmo-
dum defignat copula vcrbalis ?

Arguitur prim6,qu6d fupponat pro praE/enri- -Argumtnt»
bus folum , & per confequens illa propofitio eft f^' t"^tnt-
falfii i quia fubiedum non ampliat prsdicatum ^*"***
ad fupponendum pro fuppofitis fubicdi , igitur
ncccontra. Tenet confequcntia,quiaidem vide-
tur iudicium qoo ad hoc de fubiefto , & prxdi-
c^to. Antecedcns patet, quiadicendo , Gluoddam
mortuumeft homo ; ide terminus,^«?w»o,non ampliaT
tur per fubiedum ad praeterita , fed praecise C[\p~
ponit pro prafcntibus , & prpptcr hoc illa pro-
pofitio cft falfa.

Sccund6, quia in omni propofitioncprafdica-
tum dcber appellarc fua formam,fciIicet reftrin-
gi ad fuppofita vcr.bi,fccundum fignificatum , &
etiam fecundum connotatum, igitur in ifta pro-
pofitione, homo eft mortuus, ifte terminus wor/«f«,
qui eft prsdicatutp, prscisc fuppofita pro fiippor
fitis vcrbi, fcilicet pro pracfentibus. Anreccdens
apparet, quia dicendo, nigrum cras erit album, ifte
terminus album , appellat fuam formam , & re-
ftringitur ad fuppofitum verbi , tam fccundum
fignificatum , quam fecundum connotatum ; led
non fic cft dc fubiedlo,quia ad hoc , qu6d jfta fit
vera , non rcquiritur qu6d fubiedum firnigruni
cras, fed fufticit qu6d nunc ficnigrum, licct cras
non , fed tantiim requiritur, qu6d cras fit album.

Tertio , fi fubicdum fic ampliaretur,fcqucre-
tur qu6d fccundus jnodus primx figura: non va-
leret , confequens cft falfum. Probatur cpnfe-
quentia fic arguendo : Nullus homo qui eft,eft
mortHHS, Omnts homo eft homo qm e(i : igitur nuUm
homoefl mortuuus. PrarmiiTK funt vera: , & con-
clufio contradicit propofitioni, dcqua qua;ri-
lur, igitur vcl fubicdbum illius propofitionis non
ampliatur, vel ifte fyllogifi-nus non valet.

Quart6 fequerctur, qu6d duo primi modi fc-
cundae figurasnon vaIercnt.Probaturconfequen-
tia , arguendo fic , Nullum mortuum eft viuum, om-
nis homo eft viuus : igitur nullus homo eft mortuus,qux
contradicit difta- propofitioni,& ita potcft exem-
plificari de Cameftres.

Quint6 fequcrctur, qu6d particulatis affirma-
tiua non poflet conuerti fimpliciter, confequens
eft falfum , vt patet prius ; & probatur confe-
quentia,& fit ifte tctminus -r^,conucrtibilis cum
ifto termino homo , Sc ifte terminus £ conucrti-
bilis cum ifto tcrmino mortuus : per tc ifta eft vc-
ra, Giuoddam AeftB , quia ejtddamhomo eftmor-
tuus , & tamen fua conucrtcns eft falfa , fcilicet,
§lupddam B eft -^,fcilicet quodda mortuum eft homo.

Oppof»tum arguitur per communcm modum *•
loquendi , fcilicet quod refpe6ku partiiim praEte-
riti temporis in pracdicato , fubicdum fupponit
pro his quae funt , vel pro his qus fucrunt.

Iftaquasftiomotaeftprbptcrconuerfionespro- Diulflo qu»"
pofitionum dcpractcrito & de futuro,&idc6 vi- /'»»''•
dcndum cft,quid cft terminus ampliatus, & quid
ampliatiuus,qui fint termini ampliatiui,qualifer
fubiedii ampliatur per pr^dicatu,& non ccontra.

'Hoia.nSiU.m ignar c^\iO(\ terminus cmpliatus dici- Termnut
tur iUe^qui ampliaturpajftue, ita qu6d pro pluribus ^'^p**'!^
fupponat quam ante , fed tamnus ampliatiuHs, auidt

eft

QuseftioXVII.

297

efiifie tjui dmpltM. Verbi gratia , pridicatum,
vcl copula , fi fucrit praetcriti , vel futuri tcmpo-
ris , aut de pollibili , ampliat fubicclum ad fup-
ponendum pro fuppofitis pra:teriti , vltra ca, pro

Jiuibus fupponitjtationecopula: vcrbalisde prz-
enti.
X. Secund6 notandum , qu6d termini ampliatiut

TtrmiftMt funt in multiplici difFercntia , quidam funt vt
Mmfliatmtu verba prrteriti, vcl futuri temporis ; alia funt vt
mmttifUx. participia prxteriti, vel futuri temporis.

Item , alia funt , vt ifta \ctbi,potefiy contin^ity
& nomina dcriuata ab idi s.

Itcm, ifta vcrba ,Jtgnifico, intelligo , promitto , &
huiufmodi, & vniuerfaliter omne vcrbum, cuius
aftus potcft tranfirc indiffcrenter in rem prac-
teritara , vel futuram , ficut in rcm prxfentcm,
cuiufmodi funt verba prasdicfVa , in adbiuo genc-
rc, rcfpeftu Accufatiuoium, quos regunt poft fe,
& in pafliuo eenerc , refpc(ftu Nominatiuonim
cafuum , qui lupponunt pro eis, vt dicendo,-<4«-
tichriffHS intelligitnr.

Tcrtio notandum, qu6d talis propofitiOjAow
efi mortuus, cmus fubicftum ampliarur.habet duas
caufas vctitatis , quando eft indefinita , fcilicet
quod homo qui cft,eft morcuus, vel quod homo
qui fuit, eft mortuus;& d fit vcra in vno iftorum
(cnfuum, ipfa cft vera fimpliciter.

Alij tamcn dicunt , quod ifla propofitio non
habet duas caufas veritatis,imm6 eft diftingucn-
da per illos duos fenfus, vt patet primo Elcncho-
rum Aei(k.^, labordns /anahitur.
4« Quarto notandum , quod pratdicatum dicitur

appcllarc fuam formam, & reftringeread fuppo-
fita verbi, tam fccundum fignificatum, quam fe-
cundum connotatum : ita qu6d propoficio eft
vera profuppofitis illius tcmporis , cuius rem-
poris eft vcrbum , feucopulavcrbahs, & hoccft
vcrumquando pra:dicatum eft participiim'. pra:-
fentis temporis , aut nomcn fignificans fine tcm-
porc, vt dicendo, fjomoefi alhus, ifte terniinus, al-
hus , fupponit pro illo , quod de fado eft album.
SimiUter dicendo, homo erit alhus, ly albus fuppo-
nit non pro illo, qui nunc eft albus , fed qui erit
albus in futuro , & ita rcfpeftu verbi de prarteri-
to. Et dico noizhiWict , fi prdclicatum Jit partici-
pium prdfemti temporis , aut nomen Jignlficans fine
tempore , qiiia fi pra:dicaium fit prKtcriti tempo-
ris , non oportct quod fupponat pro fiippolicis
dc tcmpore verbi : fed pro fuppofitis , qu^ dc
temporc vcrbi crunt : vel fuerunt pixtcrita. Vt
dicendo, Socrates erit generatus, non oportet quod
iftud ^rx6.ica.t.\im, generatas, fupponat pro eo,qui
€rit , fcd pro illo , de quo erit vcrum dicere in
futuip, quod ipfum fuit. SimiHter dicendo,5«-
crates fuit generandus , iftud participium ,generan-
dus , non (upponit pro co , qui fuit , fcd pro eo,
quod de tempore vcrbi erat futurum. Et ficpa-
tci quaHtcr prxdicatum reftringitur per copu-
lam ad fupponcndum pro aliis,& ahis fuppomis:
fed fubicd^um non , quia copula fcquitur fubie-
Aumiigitur copula non agit in ipfum.Sed prxdi-
catum amphat fubicftum, fccundum quod ipfum
eft vnius temporis , vcl altcrius , co quod fubic-
£lumnonappcllar fua formam , fi non rcftringi-
tur adfua fuppbfita,fecundum cxigctiam copuiae.
y. Tunc ponitur ifta conclufio , quod fubie(fhim

CuuUtfti. ampliatur pcr pracdicatum prxtcriti tcmporis,
fcilicct ad uipponcndum , pro his , quz funt ; vd
pro his,qux fucrunt, in propofitione indcfinita,
pro his, qux fucrunt, in propofiiionc indcfinita,
Sctti ffer. Tom. I.

vcl particulari, & hoc difiundHue,fcd in vniucr-,
fali, copulatiuc. Probatur cx communi modo lo-
qucndi , quiaaliter multx propofitioncs cftcnt
falfx : qux tamcn funt conccdcndx,vt Miijuidefi
pojfthile, ipiod non erit. Aliejuid efi generandum, Aii-
tptid efiprxteritum , cjuod non efi. Nulla rosa exiftente
rofit inteUigitur, qux omncs cflcnt falfx, nifi fub-
ieda ampliarcntur ad fupponcndum pro aliis»
quam pro fnppofitis dc tcmpore vcrbi.

Nuncad rationcs. Ad primam ncgaturconfe- ^^
quentia, neceft fimilcdcfubicdlo&prxdicato, Ad »Tgum
quia prxdicatum reftringitur ad fuppofita dc mints,
temporc vcrbi , fccundiim cxigentiam verbi , &
fi biedum non.

Ad fccundam,prxdicatum debet,&c.concedo.
Et idc6 fi prxdicarum fit prxfentis temporis, vcl
nomen non ampliatum, vt alhum, tunc fiipponit
prxcise pro fuppofitis de tcmpore verbi. Scd fi
prxdicatum fit participium prxtctiti tcmporis,
tuncfupponit pro fuppofitis qux erant prxterita
de tcmpore vcrbi ; fi vcro prxdicatum fit fututi
temporis , tunc fupponii pro fuppofitis , qux in
temporc verbi funt , vcl fucrunt fntura.

Ad tertiam negatur confcqucntia. Ad prob.i-
tionem dico , quod ifte Syllogifmus non valct,
quia in prxmiflis ponitur aliqua rcftri<5lio,ratio-
ne cuius illx prxmiflx funt verx , qux rcftridtio
adimitur,non cxplicata in concIufionc.Et fi qux-
ratur quid tunc debeat concludi, dico, quod ea-
dem reftriftio , qax ponitur ad medium , dcbet
in conclufione apponi minori cxcrcmitati , &
ideo debet concludi iHa, igiturnuilits homo qui efi,
efi mortm:s.

Ad quartam dicitur confimiliter. Ad quin-
tamnegaturconlcqucncia ,quia dcconucrfioni-
bus ralium propcfitionum dicccur inalia qux-
ftione, & fic ad quxficum.

Qjf ^ s T 1 o XVII.

Vtrum ^rofofitiones de praterito , ^ ^

fiiturojjimdtter conuertantur cum

illij de pr<ffe»ti ^

Occam t.fitrt. Log.taf.i.i.

ARgui tur quod non, quia non fequitur,-/^r»- F.
fioteles ffi home mortuus,!gitur hotno nmtuus efi Argtnnent»

Arifioteles , quiaanteccdcnscftverum,&confc- pof **'*»*-

c \c ' i*tuui.

quens rallum.

Secund6,non CeqmtuT,NuUMs homo efi mortuits,
igitur nullum mortuitm efihomo , vcl ialtcm c con-
ucrfo,non valet confcquentia.

Tcrti6, quiaifta cft \era, Socrates fit, &c tamen
ifta cft falfa, ^uod fit efi Socrates , quia ijuod fit
nonefi , primo Perihermcnias. Et patcr cx alio,
quia (juodfit iatnftElum efi,ic pcr confcqucns am-
plius non fit.

Oppofitum arguitur,quia ficut fc habct pra fens 1 .
ad prxfensjita prxreritumad prxteritum,&: futu- ■^rgumtnt»
rurr» ad futurumjigitur ficui iftadc prxfcnti con- K^J^' '''
uertitur in ifta de'prxfcnti,ita ifta dc fucui o con- P^^
ucrtitur in iftam dc futuro , &: ita de prxtcriro.

Secund6,aliter fcqucrctur , qu6d fyllogifmi
imperfefti , fadti cx .propofitionibus dc prxtcri-
to, S: de futuro , non poircnr perfici pcr primam
figuram. confcqucns eft falfum , quia ifta rcdu-
ddo habct fieri pcr conuerfionciit.

Tcrtio pcr Ariftotelera 1. huiuscap.i.quidat

artcmgcncraliterconucrtcndi propoutioncs fine

Y 3 cxcc

zgB

Super lib.I. Priorum

,exceptione liiaiiai propofitionis-de pi^tx^ito,

ye|de futuro.

|. t^otandum quod quatuor modis aliquapro-'

Igljttttutr mt- pofitio potefl: pertinerc ad praiteritum, vel Aitij-

4if fttejl »lt- rum. yrio modo , fj eius praedicatum, aut fabi.e-

*"*/>#rWiww '^""' iit participiumpraptejriti, vel futuri tcm-

md trueritu, poris- Secundo modo, fi copuk verbalis fit pras-

vtlfufurHm, teriti.autfuturitemporis. Terti6,fi copula ver-

balis fignificct , vcl connotct motum, vel muta-

tionem, vt ifta vcths. fieri , vel generari , corrumpi,

incipere, &c definere, & huiufmodi , benc calia vcr-

J>a non poiTunt exponi finc altera exponentium

4e praeterito, vel futuro. Quart6,quando in pro-

pofitionc ponitur nomen , vei vcrbum amplia-

lum, cuius fcilicet vcrbi adns tranfit in rcm pra-

teritami vcl futuram, vel pofIibiIcm,ficut in rem

prxfenrcra, ficut ifta verha., fignifico , intelligo , ap-

feto,promino, & ifta nomina, caufittum, caufii, cale-

faBiuum, & liuiufmodi. Vnde dicimus de fanita-

te , qu6d fic caufa laborum , c^u^ndo tamen non-

4um fanitas eft.

Tunc fuppofito , qu6d propofitioncs dc pras-
terirojvcl fururo confimiliter conuertantur,ficut
ijlat de pracfenti proptcr raciones , poft oppofi-
tum,diccnduro eft de conucrfionibus propofitio-
num dequolibet di6torimi quatuor modorum.
4' Quantum ad primum notandum, quod parti-

cipium praeccrici , vel futuri tcmporis ,aut poni-
tur a parce fubic6li, auc a parte pracdicati. Si po-
nitur a partc fubie<3;i , affirmatiue omtiino fim-
plicitpr conucrtuncur , ficut illae dc praifcnci , in
quibus nihil cft de futuro , vcl de prasterito,ficut
ifta, Alii^uod mortuum efl hdmo , fimpliciter con-
uercicur in iftam , AUejuis homo efl mortutu, & hu-
Jufmodi cQtifequentiaE , antcccdcns cft falfum,&
confequcns verum. Et dico norabilirer , aflitma-
^<«tf,quia negatiue non fimpliciter conucrtuntur.
Vnde ifta, Nullum mortuum eft homo, non conaer-
titur in ii^am , Nullushomo ^mortuut, quia antc-
cedens eft vcrum , & coniequens falfum. Cuius
caufa cft , quia participium a parte fubie(5bi,fup-
ponit pr^cisepro illis,quaefunr detempore ver-
bi, & fimiliter praedicarum , fcilicer homo , fed
quando de ipfo fir fubicdtum, runc fupponit pro
iilis , qua: funt, & pro illis , qua: fucrunr copula-
tiuc in vniucrfali, & difiundiue in indefinira,vcl
jparticulari , & ideo illa propofirio , Nulkmmor-
fuum eft homo , debct conucrti in iftam , NkUus
"^ homo , ejui efl mortufu , quia in confequcnte ifte

terminus, /^oww, debet reftjingi ad fupponendum
pro his pr«cise , pro quibus fupponcbat in ante-
tcdentc,

Si autem participium fiierif praedicatiim , ira
quod fit praereriti rcmporis-, tunc fubiedum am-
pliatur in vniucrfali pro his quae funt., & pt o his
qua: fucruntcopulatiue,& in indcfinita,vel par-
ticulari difiundliue , & fecundum exigentiam il-
lias habet illa propofirio conuerti, v.g. ifta,6^»'-
dam hpmo eft mortuui , fignific^t idem quod ifta
difiundiua , Gjmdam homo, ^ui eft, eftmortutu , vel
^uidam hom» , quifitit, eft mortutu , & ideo dcbet
•conuerti in iftam , §luoddam mortmtm eft , velfuit
homo.

Item , de ncgatiua, vt NuUtu homo eft mortutts,
ifta fignificat qu6d mtUus homo^ieftmortuus, ntc
dicfuishomo (pufuit , eftmortuus, & idc6 conuer-
titur in iftam , NuUnm mortuttm eft , nec fuit homot
& tam anteccdensiqukm confequcns funt falfa.
J. Quantum ad fecundam notandtim , qu6d co-

pula prstcriti , vel futiiri tcmporis, ampliat fub-

ie£bum j ad fijppoiuenditm pro Kis difiun6l:iu^ ift
indefinita,& copulatrue in viiiucrfali : & ideo fe-
cundum exigentiam ampliatipnis fubicdi iftae
propofitioncs funt conucrtcnda , ita q^od vni-
uerfalis eft conuertcnda in vnam de prsdicato
jcopulato. Exempla poITunt form^i; quare ficuc
priiis fuo modo.

Sed fi quaeratur dc conucrfionibus illarum de
praetcrito , in quibus alter terminus cft partici-
pium praeteriti, vcl futuri tcmporis. Secundo de
illis , in quibus vtcrque terminus eft participium
praetcritijvcl fururi rcmporis. Exemplum primi,
ISocrates fisit generandus. Dico , quod conuertituj:
jn iftam , Jgitur alitjuid quodfuit generandum , fuit
Socrates , nec opoitet in illis praedicatum efle di-
ftributum Exemplum (tc\inAi,§luoddam mortuum
fuit generandtm , igitur quoddam quodfuit generan-
dum ,fuit mortuum. Patet igitur qualitcr conuer-
tuntur propofitioncs , in quibus ponuntur ver-»
bum,aut participium prstcritijvel futuri tempo-
ris. Et haec de fccundo.

Quantum ad tertium notandum, qu6d huiuf-
modi vcrba incipit,definit,fit ,generari\ 5c huiuf-
modi, habcnt cxponi per duas cxponentes , qua-
rum altcra cft dc prfetcrito , & alia de futuro.

Idc6 fcicndurn dc hoc vcrbo,^if, quod aliquid
dicirur fieri dupliciter. Vno modo fimplicitcr
loqucndo , vt dicendo, homofit, Alio modo lo-
qucndo cum addjtionci & hoc duplicircr , <juia
vci tcrminus , qui additur, eft concrerum de ge-
nere accidcnris, vt dicehdo, homofit albtis, vcl eft
tetminus dc gcncre fubftantia:,vt dicendo,iSo^r<»-
t esfit homo.

Irem fciendum, qu6d aliqua fiunt fubit6,ficut
eft illuminatio medij , pofiro qu6d luminofum
cflet fubito approximatum. Alia fiunt fucccfli-
ue, vx. afinui,ecjUHS, & huiufmodi. Modo ifta quas
fiunt fubito , funt dum fiunt , 3c ifta qua fiunc
fuccefliuc , non funt dnm fiunt , & ide6 propofi-
tioncs fuiit diuerfimodc conucrtcnda.Vnde ifta,
ffomo fit,pofim qu6d gcncratio hominis fit fubi-
tanea, conufJititur in iftam, §ljnodfit eft homo , fcd
fi generatio hominis fit fuccelliuajconuertitur in
jilam, Gjnpdfit erit homo.

Irem , proprcr remoucrc ambiguitatcm cxpo-
ncndi, cxpedir conuerrcrc in vnam de prsedicaro
difiundto, verbi grariaifta,//o»/o jiif,tonucrrirur
in iftam, O^odfit eft , vel erit homo , & ifta , Homo
generatur,\n iftam, Gluodg^neratur eft,velerjt homo.

Ircm , ifta A incipit efle , conuertitur in iftam;
igitur ^uodincipit efle, eft, vel erit A.
'' Si autem iftud vcrbum,/f, accipiatur cuin ali-
quo tcrmino fcqucntc : vt AicenAo, Socrates fit ho^
mo, tunc iftaconuertitur fimpliciter , fi praedica-
tum fii terminus quidditatiuus dc-gencre fub-
ftantix , fine aliqua rcfolutione, vt ifta , Secrates
fit homo ; igitur homofit Socrates.

Itcm , fi praedicatum fit abftra<Slum de gcncre
accidentis, quod non jequipoUct concrcto, idcm
eft iudicium , vt fi praedicatum eflet dc genere
fubftantiae , vt ifta, All>edofitcolor,conaerntutia
iftam, Colorfit aU>edo,Ced fi praedicatum fit tcrmi-
nus concretus dc gcnere accidentis , tunc non
poteft fic conuerti fimpliciter , vtprobatum fuit
ante oppofitum, v.g. ifta, Aerfit lucidus, conucr-
titur in iftam , Lucidumeft, velerit der , & pono
difiundtiue prsdicarum : quia acrpotcft fimul
incipcrceirc , & incipcre efle lucidus. Et qucm-
admodum eft de iftis veihis fieri,incipit,iii oppo-
fito modo funt^ conuertcnds propofitioncs de

iftis

JJHhitun.

Selutit.

8,

Qusftio XVIIL

iftis verbis defintrt , & eerrtimpi, v.g. ifta , Socrata
dejimt ejfe, conucttitur in iftam : iptHr <juod defmit
ejfe nuncefi SocrMteSy veljniut Socrates. Vnde fup-
pofito , qu6d nuUius rd permancntis in cfle nt
dare vltimum inftans eflc , tunc dc omni pcrma-
ncnte ifta eft bona confcquenua,-/4«^ffi> 'Jpi*^*-
tur tjHod definit ejfe prius ftut A , & nunc nen efi A,
quia inftans deflnendi t^z. alicuius rei pcrma-
nentis, eft primum inftans non tffe ipfius.Eodem
modo ifta , Socratts corrumpitur , conuertitur in
iftam , i^itprcfHod corrumpitur, efi, vtlfuit Socratet.
£t iHa.,Socrates definit ejje all>M,non conuertitur in
iftam , Alhum definit tffe Socratts , fed in iftam, if»-
$Mr<juod definit ejfe alhum tft, vtlfuit Socratts. Et fic
patct qualitcr propofitioncs de verbis fignifican-
tibus motum , vel mutationera funt conucrtcn-
dae,&hxcdetertio.
^, Quantum ad quartum notandum , qu6d ifta

vcrhz, fignifico,inttlligo, memoro, co^ofco, opinor, &
huiufmodi,quorum aftus tranfit in rcm praeteri-
tam, praEfentcm,& fututam, anipliant terminos,
quos rcgunt ad fupponendum : non folum pro
prasfentibus, immo etiam pro prsteritis, vel fu-
turis. Et ide6 in conucrtendo propofitioncs , in
quibus ponuntur , oportet exprimere huiufmodi
ampliationcs. Vnde homo intcUigit rem qua: cft
futura : & etiam rem qux eft practerita , & ide6
non fequitutj-^^ cognofiitura Socrate, igitur aliqmd
cognitum a Socrate tfi A.

Item ifta nomina, caufa , caufatum , & quaedam
alia nomina denotantia aptitudincm , ampliant
tcrminos fequcntes ad fupponendum pro aliis,
qu^m pro praefentibus : vt verbi gratia , non fe-
quitur,y/ tft caufit tffiSiua B,igitur B tft,non valet
confequentia , quia dum B fit,A eH caufa effe-
diua ipfius , & tamcn quando B fity B non eft,
fed erit.
lo. Tunc dico, quod in conuerfione huiufmodi

CtntlMji!. propofitionum ifta ampliatio dtbet explicari,
vcrbi gtzi\z,AntichrlfltufignificatHrhoc nomintAn-
tichriftits : igitur ali(^id qtiod fignificatur hhc nomint
AntichriftHi,eft Antichri^Hf.non valet confequen*
tia , fed conuertitur in iftam : igitur aliejuid ^uod
fignificatur hocnomine AntichrifiHi, tft , vtljuit,vel
erit , vtlpottft tjft Antichrifhu , quia hoc verbum,
fignijicart , ampliat terminum ad fupponendum
tam propraefentibus, practcritis, & futuris,quam
pro poflibilibus.

Item ifta , Sanitas caujatttr a labort : igitur quod
caujatur a lahort eft,vel trit fanitas. Item ifta, Ali-
cui promittitur tcfuut : igitur aliquis cui promittitur
equH4,eft,fuit, trit, veltfte pottft aliquis.
ObitSit. Scdcuqiobiicitur, quiafi huiufmodi propo-
fitiones fic conucrtereniur, fequitur, quod nul-
lum impoflibile poflet intclligi , confequens eft
falfum , quia de impoflibilibus enunciamus mul-
ta practerita , vt dc vacuo, infinito,Chim4tra, & hu-
iufmodi. Confequentia probatur , quia fi dica-
tur, vacuum inttUigitur , per te debet conuerti in
iftam , igitur quod inttUigitur tft , vel Juit , vel po-
teftejfe vaatum , modb antecedcns cft verum, &
confcquens falfum.
SelHtiti Rcfpondctur pro nunc , quod nullum impof-
fibile poteft intelligi ,,& idco intclligcndo va-
CMttm , intelUgo res qus funt : vt puta Ucum , &
corpM , tamen intelligo illa illo modo , quo non
poffunt ertc. SimUiter intelligendo inJimtHm in-
telligo res infinitas , fed qualitcr non funt, id eft,
finc termino.

Item , inteUigendo Chim^aram intelliguntur

299

pattes diuerforum animah'um , eo modo tamcn
compoficae, qualiter non eft pofllbile ipfas com-
poni. Tunc rat iones funt folutae.Ec fic fit di^um
ad quaefitum.

QjASTio XVIII.

ytrum propo/itiones de termmu obllquut

Jtmiliter conuertantur illkf

de reSiu?

Alb. <le Saxonia tr»ll. 4. £#/ . eap.y. Tartar. in ixp»JitUni,
c»f- i&A- huiiM. $. Ttrtio feitHdum. Complut. iih. x.
fum. eap.y.

ARguitur qu6d non, quia non fequitur, flo- I.
mo dijfert ab aliquo homint , igitur aliejuis homo ATgumentm
diffirt ah homint. Nam anteccdens eft verum,quia ^^' ^**** "'"
mulier qux cft horao , diftert ab aliquo horaine,
quia ipfa non eft aliquis homo , & tamen confe-
quens eft falfum , quiaquilibet homo eft horao,
igitur nuUus horao difFert ab homine.

Sccundo , ifta eft vera , Tottu Socrates eftpars
Socratis, tamen fua conuertens cft falfa, fcilicct
ifta , Pars Socratis efi Socrates , aut ctiam ifta , Pars
Socratis eft tottu Socrates.

Oppofitum arguitur per Ariftotclem i. huius
cap.i. qui dat regulas generales de conuerfioni-
bus non excipiendo propofitioncs aliquas , aut
de rcdtis, aut de obliquis.

Notandum eft , quod in propofitione , in qua %.
ponitur obliqiius , aut obliquus ponitur poft co-
pulara, vt dicendo , lapis eftin rnuro , & tunc fem-
per fubintelligitur reftus , fcilicet participium
verbi , vt dicendo , lapiseftens in.muro : aut obli-
quus praecedit copulam , Sc hoc dupliciter, quia
vel folus obliqtuis praecedit copulam, vi dicen-
do , Hominis tft afintts , aut reftus cum obliquo
praecedit copulara : & tunc vel obliquus pr.Tce-
dit redum , aut econtra redus obliquum : modo
quando reftus praccedit obliquura ante copu-
lara , tunc oranes concordant in hoc, quod ag-
gregatura ex reclo, & obliquo fit fubiedum ; fed
fi obliquus przcedat redtum , aut folus obliquus
prscedat copulam , tunc ponit quacdam opinio,
quod rcdus eft fubic6tum exprelfus , vel fubfn-
relledus , vel ad minus aggregatum ex rcAo , &
obliquo, principalius tamen rationeredi, quam
obliqui.

Alia opinio ponit,qu6d fi folus obliquus prae- ?•
cedat copulara, aut obliquus cum re6to,ita qucd ®/'"»" ^«^.
obliquus praecedat redlum , tunc obliquus eft
fubiedlura , & totum refiduum fe tenet a parte
prxdicati, quara teneo ad prarfens in conuerfio-
nibus iftarura propofitionum dc obliquo , & vi-
debitur poftea.

Sepundo notandum , quod aliquando obli-
quura pr«ce<^it fignura vniuerfaIe,quod fi fuerit
in obliquo , lunc folus obliquus eft fubiedura,
vt dicendo ,cW«/Z<^« contradiElionis alttra pars tft
vera. Quandoquc fignum clt in rcdlo , & termi-
nus fequens in obliquo , vt diccndo : §iuilibtt ho-
minis afintts currit , & tunc non oportet quod fo-
lus obliquus fii fubie6lum,imm6 aggregatum ex
rcfto & obliquo.

Terti6 notandum , qu6d ficut aliquando in ^'
propofitionibus de tcrminis redis , przdicatum,
aut pars praedicati praeccdit copulam , vt dicen-
do , Omnishomo animal noneft, ita quandoque in
propofitionibus dc tctminis obHquis,vt dicendo:
Y 4 Homo

goo Supcr lib. L Priorutn

prim» regul»
in (OHerfione
frefofithnif
4«obliqU0ol>-
JifmMuU.

fJomo tA homwe diffirt» ifte obliquus, sh honiine, fe
tenet a parce przdicati , & non a parte fubie^^i».
$0 quod non eft 4etcrminacio fubiefti, nec con-
ftruitur cutn fubie^o, necaliquamvnionemha-
bet cum fubiedo , ratione cuius cum recto pof-
fit facprc vnum cxtrcmum propofitionis : & idc6
in iflo qafu deficic ifta regula , quod q^^do re-
^us cum bbliquo ponuntur a partefubic^i , ita
qu6d rc(5lus prjccedac obliquura , aggregatum
px te6ko & obliquo , eft ibt fubiet^um , quia in-
tclligendaeft vbi obliquusiconftruitur cumfub-
iefto» & cft dcrctrainatio fubiedi , ita qu6d ha-
beat ynioncm axm re£to , ratione cuius ex ipfis
poflit fieri vnum cxtremorum propofitionis.

Quarti notandum , quod propoficiones , in
quibus termini obliqui funt fixbicda , tcfoluen-
lix funt in quafdara alias de fubiedo te£to , pcr
iftud pronomcn , ^d, ponend\ipfum in co-
dem cafu , in quo pri&s erat tcrminusobliquus,
faciehdo de obhquo rc&um , v. g. Hominu afimu
ctfrrlt , refolucnda cft in iftam , fiome eft cuitu aji-
nus currit , & ifta , Home Mftert ah hemine , rcfol-
Uenda cft in iftam , Home eft aliejuid a ejtio homp
di^tyic ifta , Cuiuflihet contradiElioni^ altera pars
fft vera , rcfijluitur in iftam , ^alihet contradiSli»
efty cuim alterapars eft vera.

Tuncponitur iftaconclufio, quod propofi-
tioncs de terminis obliquis confimiHter conucr-
tuntut cum ilHsdc terminis rcftis.Probatur con-
clufio.

Ad hoc , quod vniucifalis ncgatiua conucr-
titur in vniucrfalem negatiuam , vniuerfalis af-
flrmatiua in particularcm affirmatiuam , & par-
ticularis affirmatiua in particularcm affirmati-
liam. Probatur, quia aliter fequerf tur,qu6d non
poftct fieri Syllogifmus ex propofitionibus de-
terminis obliquis in fecunda, vel in tertiafigu-
fa. confequens eft falfum , vt patet per Arifto-
telera , versus finem huius primi. Confcquentia
probatur , quia Syllogifmi fecunds, & tcrtix fi-
gurai nonreducuntur , nifi per conuerfionem, &
ideo nifi confimilitcr conuerterentur , ficut illa:
de tcruiinis redis, Ariftoteles minus fufficicnicr
determinallet.

Tunc funt aliquac rcgula in conuerfionibus
propofitionum de obliquo obferuandc Prima
reguU eft ifta , quod propoficiones , in quibus
fubiicitur terminus obliquus , refoiuenda: funt
in quafdam , vbi fubiicitur tcrminus re£tus , ita
quod fignom cum obliquo debcrer poni ih re-
&.0 , quod quidena fignum prius fuic in obli-
quo. Ec hoc pronomen , ^upd, debct poni in
eodem cafu , in quo obtiquus ponebatur prius.
y erbi gratia , ifta , Cuiuflthet contradiUionis alte)-a
fars eft z/^r«,prim6 refoluenda eft in iftam : §iu£-
lihet centradi£Iio eft ali(juid > cuins altera pars eft ve-
r4, & tunc conuertenda eft in iftam : ^li^uidcu'
Uu alterapars eft^vera eft contradiElio.

Item ifta, NuUo homiae cttrrente^u es ajinusycon-
uertitur in iftam, Nihil ^uo currente tu esafinHS,
ffthomQ.

Itcm ifta , Neutrum oculum habendo tupotes vi-
tUre , conuertitur in iftam : Neuter ejuem hahendo
tftpotes videre, eftoadus.

Item ifta, Omnium oppefitorum eadem eftdiftipU-
fia, igitttraliqua quorum eadem eft difiiplina ,fimt op-
fofita.

Itcm ifta , Ctuttflihet hominis afintu cttrrit , con-
if ertitur iu iftara > igitur aliqfud atitu afinus cjtrrit,
ffthpm.

8.

Item ifta , Vtenpte iflorum currit , conuertitut
in iitam, Ali^i tjutmtm alter currit,fitnt iftr.Et i fta,
f^triu/^ue ifiorum^ttilihet afinus currit , conucrntur
in iftam, igitur aliqtti tpiorum tptilihet afimu currit',
fimt iSli.

Secunda regula cft ifla,qu6d propofitio in qua
obliquus implicatur in Adueibio , vel in Con- ^"'">^» »-,
iundipnc, debet cxplicari, & fada explicatio- '* *'
ne , dc fubicdto debec fieri praedicatum. Verbi
gratia , dicendo : Otnnino Socrates eft alhus , in ifto
aducrbio , omnino , implicatur obliquus, quia di-
cendo,omnin6 Socratcs eft albus , valct tanti^m
diccre , ficut in omni parte Socraies eft albus, 8c
tunc conuertitur in iftam , Aliquid in tjuo Secra-
iet eft aWtu, eftpars Socraiii.

Itcm dicendo , Ter comedi panem , in ifto ad-
ucrbio,/fr, implicatur obliquus , qui debcc cx-
plicari , vc dicendo , Tema vice comedi panem , &
tunc dcbet conuerti in iftam , Alicpiid, in efuo co-
medipanem,fiim^ivelfuerunt tres vices. Eodcm mo-
do debcnt conuerti alix propofitiones , in qui-
bus \ parte fubicdfci ponitur aduecbium nume-
randi.

Icem ifta , Viciffm contraria fe expeUum , refol-
uenda eft in iftam , Temperihus difiontinhis con-
trariafi expeUunt , & cunc conuertitur in iftam,
i^itur contraria inquihus ft expelhmt , fimt tempora
difiontintta.

Item ifta , Infinities fuit eclipfis , refoliienda eft
in iftam : §iuptlihet vicihttsplusfuit eciipfis, & con-
ucrtitur fn iftam , igitur aliqtta quihus pluries ftJt.
eclipfis,fiint,velfueruntvices.

Tertia regula eft , quod quando obliquns po- 9.
nitur a parte pracdicati , femper fubintclligitur Tenia rtp^»
aliquis redtus, & tunc aggregatum , quod fuerit '*•
prardicatum conucrfit,dcbet fieri fiibicdum con-
ucrtcntis. Verbi gratia , Afinus eft heminis, con-
ucrtitur in.iftam, ens hon&nis eft afinus.

Itcm , IHepanis coojuitur infttrno , conuertitur
in iftam , §jiued ceejuitur in furno, eft , vel erit panis,
& pono praedicatum difiun<5tiue , pro tanto,qu6d'
hoc verbura coquitur fignificat motum altcratio-
nis pafts ad panem.

Quarta rcgula cft , qu6d aliquando loco rela-
tiui Oportct ponere antecedens, & econtr*l. Ver-
bi grutia , diccndo ,Omnis hahens filium,diligit il-
lum, malc conuerteretur in iftam , Diligens i/lut»
eft hed>ensfilium , quia ipfa non eft intelligibilis»
ex quo non eft antecedens ad quod rcfcrtur iftud
rclatiuum. igitur debet conuerti in {{kzmyAlicpiii
diligens filium he^et iUum ; ita qu6d loco rclatiui
ponitur antecedens. Tunc rationes folutas funt
per pra;di(5fca. Et fic finis ad quacfitum.

Qjr^sTio XIX.

Vtmm ohliquM fojjtt ejfe p^hieSium
fro^ojitionu ^

AnA.l. teriher. eap. x. Aucrrocs «W. Occam 3. ftirt. Log,
fap-9-^ <» exfofitJib. t.Periher.eap. i . Alb. paruus iit.i.
Periher.q.i.loaaaes a Magiftris hic f.^.J. terti» regiel».
Fuente 3. p.fitm. q.x. diffic^.art.x.

HIc quaeritur , an in ifta propofitione, Ho- I.
minis afinus o»mV,ifte tcrminus hominis,^tx- -^rgimtnta
cisc fit fubicdum ? Arguitur qu6d non,quia fcm- t^' f*' ""
per detcrminatio, & determinabile, pofita ab ea-
dcm partc copula? , debent efie idem cxtremum
propofitionis : fed obliquus cft determinatio re-
di , igitur quando obUquus , & teStas pra:ce-

dunt

e^HnrtaMgm-

gtttua.

Qu^ftio XIX.

301

dunt copulam , aggregatum erit rubiedum. Ma-
ior patet exemplariter in aliis , quia dicendo,
Homo albus currit , aggregatum ex determinatio-
ne , & determinabili eft huic fubiedlum : & Mi-
nor patet , quia iHe terminus Mpms, quantum eft
cx parte fui , fupponit indifFerenter pro omni
a^no, fed quando additur iibi obliquus , vt bo-
mimVjdeterminatur ad fupponendum przciscpro
adnisjqui funt afini hominum.

Sccund6 1 quiaidem efl fubiedum conuerten-
tis,qu6d prius erac prxdicatum conuerfx : fedin
ifta, Cwrtnt efi homnu afinHS , hoc totum hominis
afiuts,c{k przdicarum,igitur fimiliter hoc totum,
horninis *pnHS , erit fubied:um in ifta, Homnisafi-
rmscttrrit.

Terti6 , quia fubic£kum eft , de quo aliquid
dicitur , modo prxdicatum dicicur de ifto coto,
kominis afinus,in idiyhominis afinus n<mV,quemad-
modum dicicur deaggregaco.inifta, jifinHs ho-
mtmscurrit ; igitur ficut in vna , aggregatum cft
fubiefbum, ira & in reliqua.

Quart6 fequitur , quod copula proponcionis
non impIiCarecur in verbo, immo in obliquo po-
fito a parce fubicdi. Confequens eft falfum,quia
copula fignificat cum tempore,& nomen non,vt
patet primo Perihermenias.Probatur confequen-
tia, quia ifta, Hominis afinus currit, explicatur per
iftam , HoTno eft cuius afinus currit , mod6 ifta co-
pula efi , implicabatur in obliquo , & non in ver-
bo, quia verbum manetintcgrum,ficut ante.

Quint6, quia verifimile eft , quod ifta propo-
fitio , Homhis afimis efi , fit de verbo fecundo ad-
iacente, quia nihil fequitur copulam «quodnon
cftet nifi aggregatum cx redo & oUiquo eflct
fubieftum.

Sext.6,quia quando rcftus prscedit obliquum,
aggregatum ex redlo & obliquo eft fubiedtum;
igitur eodcm modo , quando oi)liquus prscedit
ledtum. Tenct confcquentia , quia prxcedere
non arguit quod dcbeat elle fubiedum , plus
qu^m ancc , quia quandoque totum prjcdicacum
praccedic copulam,vr dicendo, Homo anirnalefi.

Sepcim6 , quia in ifta , §luilibet Imninis' afinus
currit , hoc cotum , hominis afinus, eft fubicdum,
igitur fimilitcr in ifta , Hominisafinuscurrit. Te-
nct confequentia, quia propter illud quod non
cft fiibicfhim , nec pars fubiedli , non videcnr
quod debeat variari fubieftum, fiucaddatur,fiuc
remoueatur, mo(i6 ^gnum non eft fubiedum,
necpars fubiedi.

0(Stau6 , quia nomen obliquum non eft no-
men , vt patet primo Perihcrmcnias,& non pro-
pter aliud , nifi quia non potcft el!c fubici^ura
propofitionis,veI przdicatum ; igicur,&c.

Nono , quia Redlus apud Grammacicos eft
principalis pars orationis , igitur fi Re(5ius , &
obliquus prsccdant copulam , fequitur , qu6d
ficut Rcdus principalius fupponic vcrbo , ira
eciam principalius erit fubie^um.

Oppoficum arguitur , qu6d in omni bono fyl-
logilmo fadto in prima figura , illud eft fubie-
^m maioris , quod eft praedicatum minoris:fcd
ifte eft bonus fyllogifmus inprimafigura, Cmuf-
Ubet hoTninis afinuscttrrit. Socrates efihomo , igitwr
Socratis afinmcurrit. Sed in minori ifte terminus
homo eft przdicatum , igitur in maiori ifte ter-
minus hominis przcisc erat fubiedlum.

Secundo , quia in ifta propofitione , Xegis in-
terefi bene facere , i^e tctminns Regis , eft fubie-
(kam , quia non apparct aliud quod reddat fup>

pofitum vecbo ; fimiliter fequittir in ifta , Vttrtfu*
^orum cttrrit , ifte terminus ifioritm cft ibi fubic-
^m, quia ly vter^ non indudit aliquod cate-
gorema, cum fit fignum vniucrfalc.

Tertio per definitioncm fubicdti, quia/M^/r-
ihan tfi de tpto aliud dicitur, fcd de aliqup obliquo
dicituraliud , fcilicccprzdicacum, in dicendo,
Hominii efiafinus\i^it\u,6cc

Quano pcr Ariftocelem in ifto primo , versus
fincm , vbi ponit , qu6d ex maiore de Rcdo , &
minorc de obliquo (cquitur conclufio,cuius fpb-
icdhim eft de obliquo , vt arguendo fic , Otmis
eUfiiplinaefi fophia, boni efi dtjciplina j igitur boni
efifiphia.

Nocandum qu6d Logicus 6c Grammaticus di- |>
uerfimodc confiderant dc Nomine , & Verbo,fi-
ue de partibusorationis,quia Grammtricus con-
fiderat dc eis in ordine ad congruitatcm , mod6
de aliis partibus oracionis i Nomine, & Vcrbo,
poirunt fieri oraciones congruz , liccc impcrfc-
(kx, vtdicendo, Dedomo adtahemam. Sed Lo-
gicus confiderat de iftisin ordine ad veritatcm,
& falfitatem , fcilicet prout poflunt circ partes
principales enunciationis verz, vel falfz,(cilicec
fubiedum przdicatum, vel copula ,& tales par-
tcs funt przcisc nomina, & vcrba.Nam aliz par-
tes orationis non fimt nifi dcterminationes , vel
difpofitioncs dcfignantcs fignificationem , vel
fuppofitioncm tcrminorum , fcilicet Nominis,&
Verbi , aut modum fignificandi, vcl fupponendi,
aut diuerfum niodum fequendi vnius ex alcero,
vel diuerfum modum copulandi diucrfaab inui-
cem, & ira de aliis.

Secundo notandum , qu6d quando obliquus 4^
przcedit copulam , aliquando ponitur folitaric,
vt dicendo , Hominis eft afinus , aliquando cum
Redo fcquente, vt Hominis afinuscurrit. aut cum
Rcdto przcedente , & hoc duplicitcr , quia vei
Rcdlus przcedens eft fine fyncategorcmate , vt
dicendo , Afinus hominis currit, vcl eft cum fyn-
categoremate, vt eft fignum vniuerfale , vel par-
ticulare , & tunc femper refertur tcI ad rcdum
przccdcntem obliquum dicendo , §luilihet afinus
hominis currit , vel fubintelligitur antecedens Re-
dlus, vt diccndo , ytertjue ifiorum cnrrit , vnde ibi
fubintelligicur, quod vccrquc homo iftorum cur-
ricnon de fignificacione huius figni Ftercjiu, quia
illudfignum nullum caregorema includic , & id-
c6 iftc Rcdus fubincelligiiur ratione obliqui fe-
qucntis.

Tunc ponuntur conclufiones.PrimaconcIufio f .
eft ifta, qu6d quando folus obliquus przcedit co- frim» cin-
pulam , aut obliquus cum Redo , ita qu6d obli- '"'■/''•
quUs przcedat redtum , tunc folus obliquus cft
fubieftum propofitionis;vt in ifta, Hominisafinus
cttrrit, Probatur ; quia illud folum cft fubiedum,
quod aduenicnte figno vniucrfali diftribuicur:fed
in ifto cafu , foIuS obliquus diftribuitur per ad-
uentum figni vniuerfalis pofiti k parte antc to-
tius propofiiionis ; igitur folus obliquus cft hic
fubicdum^laior patet,prim6 ex definitionc pro-
pofirionis vniuerfalis,fecund6, quia ifta cft inde-
finita, Homittis afimu atrrit, igitur poreft ficri vni-
uerfalis per .ippofirionem figni,& per confcquens
illius vniuerfalis ifte terminus eft fubiedbum, qui
figno vniuerfali diftribuitur ; & minor patet,
qnia dicendo , Cuiufiihet homims ofinHt currit , ifte
terminus,i&Mvn//, przcise diftribuitur,quod pro-
batur pofito cafu, quodquilibethomo habeat
afinum qui curnu » & fit vnus afinus communis

omni

5oa

Super Iib.l. Priorum

omnibus , _qui ndn curfat V vd dtfttibuftur ifte'
t«rminus bopto praE^cis^ •, & habttur irttentum;
▼el diftribuitur i&ixormimiS'afhufs\'.Sc\ipc non,
quia tunc (cc^\xtvcxmiCmuflibet hoH&tm afintu atr-
riif dfinm commtmis eft ajinittj igitiir afhftaeinAnH-
nif bonunitcHrrity' quod cft contr» cafum y & pcr
idem probabicur: qu&d aggregatunt non diftri-
buitur : fecundo probatur per ratiohcs pbft op-
pofitum.
6, Exifta cbnclafione fequitur, qa^diftacon-

feqjientianonvakt ,.Oma^ homitiemindens efi
WHtmfilum^homiaem videns :fid afinmeft haminem
vidins, igifitreft^vmmfilttmhominentvidens , quia
pofico cafu, quod quilibet homo videat feipfum,
& quod afinus.vicfcat omndrh hpminem , tiinc
prffimiflGc funt vera: , & conclufid falfai, & ide6
fi fiat dtbita fumptio fubiedi , debct tunc fic ar-
gui : Omnem homfnem videns eft vnumfilum homi-
nem videns f, fid Socrates eft homo^ igitur Socratem
videns eft vnum filum hominem videns, quz eft Vc-
ra,'5cetiam fua fubcontraria , fcilicet Socratem
videns non eft vnum filum hominem videns , vtpa-
tet de afino. Et fi quacratur de contradidoria il-
lius vniuerfalis, dico , quod cft i{[3,u4lf(fuemho-
minm videns non eft vnum filum hominem videns,
quod eft falfum.

Secundo fcquitur,qu6d ifta confequentia non

yalet , Ctiiuflihet contradiEiionis alterapars eft vera:

fidhlc homo eft afinm , eft contradiEHonis alterapars;

igitur hic homo eft afinm, eft vera. Quia hic non fit

fumptio fub fubiedto , (eA fub parte praedicati,

quae non diftribuitur. Et ideodcberet ficargui.

Cuitiflibet contradiElionis altera pars efl vera , hAc efl

aontradiEHo , igitur huiut contradiiiioms altera pars

(ft vera.

7« Secunda conclufioeft,qu6d fi ^ parte fubiefti,

Seeund» ctn- fcilicct a partc ante copulac , Rcdus pracccdat

««/w. obhquum , aggregaium ex refto & obhquo erit

fubie(Sbum,vt dicendo, yifinus hominis eurrit, iftud

totura , afinus hominis , eft fubiccSlum. Probatur,

quia illud eft fubiedum in indefinita , quod per

fignum vniuerfalc appofitum diftribuitur in vni-

uerfaH , & hoc cft aggregacum ex redro & obli-

quo ; igitur, &c. Maior eft nota ,vr prius ; quia

aliter cx indefinita non poiret fieri vniuerfalis:&

minor patet , pofito cafu , qu6d fit vnus afinus

fyluefter, qui nullius hominis fitpoftcflio , &

ponitur vltra , qu6d aliqui homihes habeant afi^

nos , & aliqui non , & quod omiiis afinus currat

excepco fylueftri,tuiic iftaeft \eiz,Giuilihet afinus

hominiscurrit, vt patet induclione, & tamcn non

diftribuitur ifte terminus <^«f« praecisc>quia tunc

quilibet afinus currcret , & non tantum;hominis

afinus, idc6 aggregatum illud diftribuitur.,

S. Ad primam rationcm negatutmaior,quia non

Ai* argf- pportet qu6d determinatio,& determinabile fa-

mtntit. ciant vnum cxtremum , quando determinatio

poteft diftribui fine hoc, qu6d determinabile di-

ftribuitur, vel econtra, vel diciturquodobli-

quus non eft determinatio rcjfti fequentis.

• Ad fecund.im concedo maiorcm , ucgo mino-

rcm, quia ifta, Hominis afinus curriti non conuer-

titur in illam : kiiin iiiaxa , Aliqttis cuius afinus

otrrit, eft homo.

Ad terciam concedo definitiQrtem fubicdi , &
/dico, quod non eft fimile quand6:obliquus pra:-
fcdic, & qiiando fequicur,quia quando obliquus
praccedir, tunc per fignum appofitura folus obli-
quus diftrii^itur, fedquan^o fequitijr, aggrc-
gatum exrcdo&.obliquo diftj:ibuitui;, & ide6

iri ifta , Hominis afittuscurnt , prafdicatum dicitur
dcifto obliquo Hominis,vt patuitin alia quaeftio-
nc refoluendd ipfstm. ■

Ad-quartam^cohccdo qu6d copula includitur
fn oblfqiio , fcd propter hoc non fequitur, qu6d
& copula fignificct cum tcmpore,qu6d tunc pro-
pterhoc obliquusfignificet cum tcmpore.
^ : ^d quin^am dicd','q!u6d ifta non cft de feciin-
do adiacente : imm& non plus qUam ifta , Homo
eftanimal, Sc idc6 prardicatum potcft prxccdcre
copulam.

Ad iextam concedo ■antecedens , fed negatur
confequitntia, &caufa:cildidain folutionc ter-
tia; ratidnis.

Ad feptimam dico,qu6d in ifta, GHtilibet homi-
nis afinus CKrr»V,iftud totum, hominis afinus,eQ: fub-
iedum , & hpc propter fignum in redo , quod
pra*cedit, quod fignum , liccc non fit fubie<5tnm,
auc pars fubiefti, attamcn eft fyncatcgoremijdfc-
fignans.modum fupponendi iiifius lubicifti ': &
ide6 propter ipfum variatur fttbic6him in indc-
finita & vniuerfali.

Ad odtauam rcfpondetur quod duplex cftfub-
ic<5tum. Quoddam eft fubieftum locutionis > &
^liud propofitionis.mod6 obliquus eft fubiedum
propofitionis , licct non fubieftum locutionis,
proptechoc qu6d non conftruitur apaitedc(?/?
fecundo adiacentc.

A^ nonanf fiaitad praecedcntem cpnfimilitcr.
Et fic ad qua:fitum;

Qjr^

S T I O

X X,

ytmm ex purtJr fttrticularihus , '-uel

indefinitu pofjtt fieri jyl-

logtfintu?

Alb.de ^zonia trnB. 4. Ltg. e*fi. TittiT.iriexptJithnt^
tr»S. 4. Petri firf^. ^ hic tr»ll. x .in prine, Fonfcca lib. (.
Inftit,cMf. il. ([if i^.C<;uj)flat.lih..i,/Mm.c/if.^Vactite j.
f./um,^.i.dijffic.i^»rtt6.kact^[iiik.Inftit.tr»li.j^,caf.y.

ARguitur quod fic.quia ex prxmiflls vniucr- I.
falibus poteft fteri -fyllogifhvus nd cbnclu- ArgumentM
fionem vniucrfalemj igitur tx pacticularibus ad ^*"* f"^* •/"
particHlaiem.;Tenjec,x)Q!nfequentia.; quia£cut fe ^'^**'***'
habeht. przmiflx vnifacrfales ad oondufibhem
Yniuerraicm , ita particulares ad particularem.

Sccund6,quiaex vnaparticulari fcqnitur conr
clufio gratia formac : igitur cx pluribus particu-
laribus. Tcnet cqnfcqucntia, quia plurcs parti-
culares videntur efFe.potentiores in inferendo,
quam vna^, 8c antccedens apparet , quia per con-
uerfionem ex vna pgrticulari infertucalia, fimi-
iiter per aeqnipollenti^m.

T(erci,6,quia ad iinpoflibile fequitur quodlibct:
i^d aliqua eft pdrticularis impoHibilis ; igitur ad
illam fequitur quslibct alia propofitio ncccfTa-
ria particularis , & illa fequitur ad quamlibec
aliam.

Quatt6 patct arguendo hypothetici ifto mo-
do,5t cfuidam homo currit, cjuodaam animal mouetur,
fid cjuidam hemo currit ; ergo cjuoddam animalmoue-
r«r. hic; arguitur ex puris particularibus.

Oppofitum arguicur per Aciftotdcm in ifto *•
pcimot cap.j. Nocandum cft , quod qua;dam eft Confequtntit
confcquentia cnthymcmatica > & quaedam fyllo- """!/*'•
giftica. Confequentiacum enthymematicacum
qua;dam funt focmales, qujcdara matdciales.Ma-
tcrialjum quacdam funt fimplices , qusdam vc-

QusEftio XXI.

nuhc. quarum definidones ponendap rdnc e^
przdidis.

Secuncl6 notahdum, qu&d ex vna particulari
fatpc fequitur alia in bona confequentia i &pri-
m6 gratia formz per conuernonem, vt , ^tudtm
homo ejt animal , igitnr ^uoddam animal efi horno.

Secundo pcr aquipoUentiam, vt , Qj^dam h»^
mo noH currit , igitur non ornnis home currit.

Tertio , quando prcdicatum variatur fccun-*
diim finitum, & infinitum, vcrbi gratia,Ad afnr-
matiuam dc praedicato infinito fcquitur negati-
ua de przdicato finito , fimilitcr ad afHrmati"
uam de praedicato finito fcquitur negatiua de
przdicato infinito.: vt patct fccundo Pcriher-
mcnias.

Quart6,quando antcccdcns, quaeeftparti-
cularis , eft impofllbilis , vt ^iuidam homo tfiafi-
tuu j igitwr tH curris.

Quinto , quando confequcns eft neceftarium.

Scxto , quando arguitur ex hypotheticis, licct
non fyliogifticc , vt arguitur a difiundiiua cum
oppofito vnius partis ad alteram pariem.

Septim6,quando arguitur ex conditionali fa-
£ba ex partibus cum antecedcnte pofito incfte ad
fuum confcqucns , vt arguebatur antc oppo-'
fitum.

0(3:au6 , quando arguitur <i copulatiua ad al-
teram partem ,& ita ex diueifis modis argucndi
ex hypothcticis non fyllogifticc.

Tunc quantum ad modum fyllogifticumpo-
nuntur conclufiones. Prima conclufio eft ifta.
Quod ex puris particularibus vbi medium eft
terminus difcretus.benc poteftfieri fyllogifmus,
verbi gratia,bene iequitur , Gtuidamhome efiSo-
crates : ^Moddam alhum efi Socrates , igitur ejubddam
dhum efi homo, & licct ifte proceffus prima facie
non fit fimpliciter cuidcns , attamcn per conuer-
flonem prarmiflarum fit bona forma.

Secunda conclufio eft , quod in omnidifpofl-
tione , in qna valet fyllogifmus expo/itorius va-
let ctiam fyllogifmus cx puris particularibus,vbi
medium in illa praemi.ila fumltur cum relatiuo
identitatis:vcrbi gratia,feqititur euidenrer,6^^-
dam alhum efl Socrates , & iHud alhum currit , igitur
currens eji 5ocr<««,Patet,quia per relatiuum iden-
titatis fit vnio cxtremorum cum mcdio in pra:-
miffis,rationcvnius,&eiufdem fuppofiti,& ide6
ynio extremorum in praemiflis cum medio eft
rufficicns ad condudcndum extrcmade feinui-
ccm in conclufione.

Tcrtia Gonclufio , qu^d ex puris particulari-
bus affitmatiuis fii bonus fyllogifmus in fecunda
figura, vbi vtriufquc prajmiflac prardicatum cft
terminus communis, d)ftributusaffirmatiue,v.g.
bcnc fequitur, Giupddam motum circulariter efl om-
nii Inna , tptoddam lucens ejl omnis luna ; igitur <]uod-
dam lucens efi motum circulariter. Et iftud tenct in
omnibus , nifi vbi pcr pracmitras fignificatur vna
res aliqua numero , quae eft cadcm cuilibct di-
uerfarum rcrum , quiain iftocafu confcquentia
non valeret ; quia non fequitur , ^idam Pater
in diuinii eft omnis ejfentia diuina , ^uidam Filitts in
diuinu eft omnis ejfentia diuina ; igitur tjuidam Fi-
Umeft Pater, propter hoc , qu6d pcr iftum tcr-.
minum ejjentia diuifut , fignificatur vna res nume-
ro , quae cfteadcm cuilibetdiuerfarum rerum.Et
ide6 fi medium fumeretur fub ifta forma , Qjtpd-
dam B eft omne tjuod eft A, <juoddam C eft tmne <ju»d
eft A , igitur (juoddam C eft B , tunc valcrct fyllo-
gifmus in omnibus fine aliquaexceptionc.

3«>5

Qnarta conclufio eft , qu6d ex puris particu- f .
laribus ambabus ncgatiuis , fit f^llogifmus yA Sutrt» tm»
concludcndum particularcm ncgatiuam , cuius '^«jS*.
cxtremum in conclufione , fcilicct maior cxtrc-
mitas , prxcedit copulam , & ncgationcm : ficut
fcquitur , Quoddam animal non *lt homo , cjuoddam
animal non eft alhum , igitur quoddam alhum homti
mn tft , ita quod maior exttemitas praeccdat ne-
gationem in conclufione.

Quinta conclufio cft, tju^d cxccptis ptaediftis ^*(?'* "*•
cafibus , mmquam ex putis particularibus polcft '
ficri fyllogifmus. Probatur conclufio per inftan-
tiam in terminis ; quia non fcquitur , giuoddam
animal eft bomo , tjuoddam animal eft e<jUM ; igitwr
quidam ecjutu eft homo : nec fequitur ncgatiuc,
Giuoddam antmal non efthomo : ijHoddam animal non
efi rifibile j igitur t}uoddam rifibile non eft horno.

Tunc rationes funt fokuae ci piaecedentibus;
Et fic patet quid fit diccndum ad quaefitum.

Q^v ^ s T I o XXI.

ytmm expurij negatluu pofjit fieri
jyllogifinuj ?

Aatiiocs hiceap. ^.Occani 3. Leg e»p j. Alb. JeSazonia
tr»S.^. Log. cap.%. loan. a Magiftris j.5. huiut Tarcar.
in expe/it, trall.^.Petri Hijp (^ htc traQ. v.in frinc. Fon-
fcca Itb. S. Ittjlitut. caf.it. ^ 19. Complut. lib.i.fHm.
eap.4.

ARguitur quod fic, quia ex vnn negatiua bc- y,
ne fit fyllogifmus.igitur ex pkiribus. Te- Argumem*
nct confequentia , quia plures funt potentiores pn parteaf-,
ad inferendum , quam vna , & anteccdens pa- ^rmatiua.
tct , quia cx vna negatiua fequitur alia per fub-
artcrnationem & conuerfionem.

Secundo , quia cx puris nffirmatiuis fcquitur
conckifio : igitur ex pwrte negatiuis ; quia ficut
fe habent affirmatiuae ad affirmatiuam : ita ncga-
tiuae ad negatiuam.

Tertio per Ariftotelem in ifto primo , cap 14.
qui ponic quod exduabus negatiuis de contin-
gcnti benc fit fyllogifmus.

Quart6 , quia iite eft bonus fyllogifmus , fci-
licetj Nnllitm animatum currit , nullum animal cur~
rit , fi nullum animalcurrit , nuUus homo currit , igi-
tur finullum animatum currtt , nulltti homocwnrit.

Oppoficum arguitur per Ariftotclcm in ifto
primojcap.f.

In quxftione prim6~ vidcbitur , vtriim ex ali- 1.
qua negatiua poffit fcqui aliqua affirpiatiua. Sc D»«;yf» qui-
cund6 qualitcr ex vna negatiua poffit fcqui ali- i^'»»»»"
qua negatiua. Et tertio qualitcr ex pluribus ne-
gatiuis poffit.fequi aliqua condufio , & quali-
tcr non.

Quantum ad primum fit prima condufio ifta, frima tm^
quod cx vna hypotheca negafiua fcquitur for- f'»'/».
malitcr aliqua affirmatiua , imm6 plurcs catego-
ricae affirmatiuae. Probatur fic , capicndo vnam
difiondliuam compofitam cx duabus catcgorids
negatiuis , vt Socrates nen currit , vel homo non eft
alhtu ; tunc capiatur contr^didoria iftius difiun-
€t\\xx ptarponendo ncgationem , deinde capitur
eius contradidoria per copulatiuam fatSbam et
partibus c6tradi£koriis,qux erit ifta:5«cr<«« «r-
rit, & omnii hcmo eftalhm, xwnc arguitur fic,Quic-
quid fcquitur ad iftam copulatiuam affirroati-
uam, fequitur ad iftam difiun&iuam negatiuam}
fcd ad iftam' copulatiuam , fequitur formaliter

quaeU

Steund» con-

Ttrti» con-
clufio.

Secu»da pars
qutfl,

Frima cen-
tlufio.

Secuml» con-
flufio.

304

quzlibft ruacum partium , quae eft aflirmatiuaj
igitur ad iftam dinundiuam negatiuam fequitur
quaelibet parsillius copuIatiuae.Maior patct,quia
illud quod fequitur ad vnam asquipoUentiam,
fcquitur ad aliam , modo illae aequipoUent ; &
minor patet ; quia quaelibet pars copulatiuz fe-
quitur formalicer ad totam copulatiuam.

Secunda conclufio eft, quod ad vnam categ07
ricam de inelfe negatiuam , fequitur formalitcr
vna hypoclietica. Probatur , quia quailibet pro-
pofitio infert ipfam formalitcr cum quacunquc
alia fubdifiundiione ; ficut fequitur formaliter,
plulltts hovfo currit , igitnr nulltu homo currit , vel
Deus non efi, & tamen antecedens eft vna catego-
rica negatiua , & confcquens vna hypothetica
affirraatiua.

Tercia conclufio eft , quod nunquam ex vna
categorica negatiua fequitur formaliter vna ca-
tegoiica affirmatiua. Probatur , quia nunquam
eft bona confequcntia , argucndo k propofitio-
ne habente plures caufas vericatis , ad propofi-
tionem habcntem vnam folam caufam veritatis:
fed femper ncgatiua habct plures caufas verita-
tis , quia potcft efte vera , ex eo quod fubiefkum
pro nullo fupponit , vel ex eo , quod pr^edica-
rum pro nulio fupponit ; vel dato , quod vtrun-
quc fupponat pio aliquo , tamen non eft idem
pio quo fupponit vnura , &c reliquum ; fed af-
nnnatiuanunquam verificatur , nifivtroque ter-
mino fiipponente pro aliquo.

Secundo patet indu6tione , quia cx ifta, N^ihil
efi, nunquam fequitur iHin, alii^uidefi. Necex ifta,
Deus non efi, fequitur aliqua affirmatiua; &: ficde
fingulis.

Contraiftam conclufionem dicitur,quia qux-
libet propofitio modalis eft categorica,& ramen
cx vna modali ncgatiua fequitur vnamodalis af-
firmatiua gratiaformjc. Majoreft vcra, quiaca-
regoi-ica diuiditur in modalcm , & in iftam dc
inclfe , & minor probatur , quia squipollentia
eft confcqucntia formalis , & tamen vna nega-
tiuaaequippllet affirmatiuac, vtdicendo, Deum
ejfe non efi. impojfibile , igitur Deum ejfe efi pojfi-
bile.

Refpondetur , concedo maiorem , & nego
minorem.

Ad probationem dico , quod ifta non ajqui-
pollcnt , Deum effe non efi impojfihile , & Deum ejje
efipojfibile, fed iftac duae jcquipollent , Deumejfe
mn impoffibile efi, & Deum effe poffibile efi ejfi ; &C
tunc prima eft vera, ficut & fecunda.

Et caufadiuerfitatis eft,quiaquandoiftemo-
AuSyimpejfibile, cum negationc cadente fuper co-
pulam praecedit copulam ; tunc propofitio red-
dituraffirmatiua, virtutcnegationisinclufic in
hoc modo impojfibile ; fcd quando ncgatio fola
prseccdit, & iftc modus impoJfibiU non, tuncpro-
pofitio eft ncgatiua.

Quantum ad (ecundum. Primaconclufio eft,
quod ex vna ncgatiua bcne poteft fequi alia ne-
eatiuagratia formoE. Probatur in propofitioni-
bus negatiuis , in quibus anteccdcns,&confi:-
quens participant vtroquetermino.

Primo per conuerfionem , vt NuUum B efiA,
igitur nullum A efi B.

Secundo pcr aEquipoIIcntiam , vt Nulltts homo
currit, igituf omnis homo non currit.

Tercio pcr fubalternationcm , vt Omnis ht-
mo non currit, igitur cjuidam homo non currit.

Secund? cpnclufio cft, quod ex vna negatiu4

Super lib. I. Priorum

poteft fequi alia negatiua, gratia materiae, & hoc
patet in multis locis Dialedicis , quia fequitur,
NuUum animal efi , igitur nidltts homo efi.

Quantum ad tertium , fit prima conclufio, Tmin fan
qu6d per Syllogifmum,fiue pcr modum argucn- 3«'/?.
di ex pluribus rcrminis , quam tribus , ex puris
negatiuis bene fequitur conclufio abfque hoc,
quod propofitioncs participcnt vtroque termi-
no. Probatur in multis cafibus , qui tadi fuerunt
antc oppofitum.

Primo , fi medium quod fimplicitcr fumirur
in maiori, fumatur cum relatiuodiuerfitatisin
minori , tunc ex puris negatiuis benc fequitur
conclufio. V. g. fequitur , NuUus homo currit, ntd-
'lum album efi aliud ab homine , igitur mdhim album
currit.

Secundo potcft argui in terminis fingularibus:
Vt Socrates non currit, nuUtti homo efl alius a Socrate;
igitur nullus homo currit.

Secundus cafus eft , quando in vna pra?mift;i, 6.
vnus terminus finitc fumptus , negatur dc ali'-
quo termino, & ille idem terminus in fecunda
praemilla infinitc fumptus , ncgatur de eodcm
termino , tunc ex illis duabus prajmiflis fcqui-
tur ncgatiua de hoc verbo efi fccundo adiaccnti,
v.g. fcquitur , NuUta homo efilapis , nuUtu homo efi
mnlapis, igiturnuUtu homo e/}, & tenet per illud
medium , Omne ^uod efi, efi lapi^, vcl non lapis ,fed
nuUus homo eji lapis , vel non lapu , fcquitur in Ca-
meBres, igiturnuUus homo efi.

Tcrtius cafus cft , quando ad fimilitudincm
primae figurjc medium variatur fecundum fini-
tum,& infinitum, vt arguendo fic : NuUum non B
efi A, nullum C efi B, igitur nuUum C efi A,

Quartus cafus eft , quia copulatiua negatiua
aequipollcr difiundiua: affirmatiuje , modo cx
ifta difiunwbiua curo vna fuarum partium ncga-
ta, fequituraliapars , igitur etiam ex copulariua
negatiua, cum fecundapartc difiuncStiuic nega-
tiua , fequitur alia pars difiunftiua: , & per con-
fequcns ex puris negatiuis fequitur conclufio.

Sccunda conclulio eft, quod per Syllogifmum 7-
cxterminis prsccisc , abfque hoc, quod aliqua Secundacttt'
propofitionum participet cum alia in vtroque '^'*fi'-
termino , nunquvn ex puris negariuis fcquirur
conclufio : & iftam conclufioncm declarac Phi-
lofophus in textu : & funt termini in cjuibtu
omni , in qualibet trium figurarum , animal , la-
pis , homo , & termini in cjuibKs nuUi , lapis , ei^uui,
homo.

Tunc ad rationes.

Ad primam conceditur, vbi antccedens, & Ad argt-
confequens participant vtroque termino,fcd nc- f»f»ta.
gatur confcquentia.

Ad fecundam dico , quod non eft fimile, quia
ifta eft vera : Giiucuncjue vni , & eidemfitm eadem,
inter Jejitnt eadem , 8c ideo ex affirmatiuis bene
fequitur affirmatiua. Sed ifta rcgula eft falfa,
§lMcun^ue difierunt abeodem, iilaaje inuicemdif-
ferunt , & idco cx ncgatiuis nulla fequitur nega-
tiua , V. g. licct homo , & rifibile diffcrant ab
cquo , non proptcr hoc fequitur , quod diffe-
rant a fc inuiccm. Itcm , ifta rcgula cft fal/a,
Glmcuncjue ah alicjuo difierunt , interje Jitnt eadem,
& ideo licct homo , & equus difFcrant abafino,
non proptcr hoc fequitur , quod fint idcm in-
ter fc.

Ad tcrtiam & quartam dico , quod iftz non
funt ncgatiuae. £t fic ad quxfitum.

Qu^ftio XX 11.

3oy

QjTiESTio XXII.

ytrum qttatuor frimi modi prima figura
tejteantgrafia/orma.

Beetias hle tMp.i^. Aurrroet, Burana ic Aphrod. hU t»p.^.
loan.i Magi(l.f.}.iS)M(M. Pctrus Hifp. tr»B.i^fMm. Tai-
tar. hic trM^.x.jiuft. i.TeoaCcc» lib.6.injtit.e»p. i^.facate
$.p»rt. fum f«</f. V. di ffic.t, *rt. T .Hattido di^Mt. lo. Ltg.
fiS. I ^ .Complut./ii. } .fum,t»f. 5 . Aueira Ub. i . Infi.tr»B.
^,e»p.X.

(, T)Rim6 concra primutn modum, quianoiife-

JrgumntM J> quitur j Omne mimtil fi efi rifibile e[l home',

fr*p»rtt»*- 0mne bmtum eft animal fi efirifibile : igitur omne

tMiu». brMtum eft homo , quia prxraiffx funt vcrx,& con-

cluno faifa.

Secundo , quia nonfequitur , Omnit bemo , zmI
afinm eft afinm : ftd omne rationale eft home , vel
ffintu ; igitur emne rationale efi afintu. Maiorpro-
batur induifbiuc , quia ifte homo , vel aHnus
eft adnus : & ifte homo,ycl afinus eil annus,& fic
dc fingulis;igitur,&c.

Terti6 , quia non fequitur , Cuiufiabet contradi-
£Honu altera pars eft vera \fii qutlibet propofitio eft
(ontraMtlionit alterapars;igitur qualibet propofitio eft
vera. Conclufio eft falfa, & prxmiflje funt vcraE;
igicur modus arguendi eftfalius.

Item non fequicur , Omnia animalia fitnt ratio-
nalia, velirrationalia ^fid homt & afintufitnt anima-
tia,igitur,Scc.

Itcm non feqmtaTtCuiitfiibet heminw afintu cur-
rit i omnit afinut efthomint/ : igitur omrits afinm cur-
rit. quia pcxmiflie funt veraE , & conclufio falfa,
pofito cafu , quod quilibet homo habeat duos
afinos,quorum vnuscurrat,& alter non currar.

Deinde arguitur contra fecundum modum,
quia non fequicur , Nullumviuum efi mortuuTA.-om-
nif homo eft viuens , igitur nulltu homo efl mertuw,
quia praemitHe func verz , & conclufio falfa,quia
fignificat, quod nullus homo qui eft , nec aliquis
homo qui fuit,eft niortuus.

Item non fequicur , NuUtu homo dum dormit,vi-
gilat : omnis homo efl homo dum dormit ; igitur nuUiu
homo vigilat. premiftsB funtvera:, & conclufio
falfa.

Item non fequitur arguendo thcolo*gic^,
Nulltu Pater efl fiiitu : omnis effentia diuina efi Pa-
ter ; igiturnuUa ejfintia diuina efifilitu. Eodcm mo-
do poceft argui concra primum modum fic: Om-
nis ejfentia diuina efl Pater ; omnis fitiiu efl effentia
diuina.-igitur omnisfiliiu efl pater.Vixmi^z func vc«
rz,& conclufio falfa.

Dcinde concra tercium raodum , quia non fe-
quicur : Omnis homoefltotum in ijttantitate ; alkjuit
homo efl hetno : igitur alitjuit horno efl totum in quan-
titate.

Deinde contra quartum modum ; quia non
fequicur , NuUum viuum efimortuum. Ali^uis homo
efl viuiu. igitttr ali<juis home non efl mortutu, vel fic,
NuUum mortuum efl viuum,aliquis homo eft mortuut,
igitur aliejuit homo non efl viuiu, quz conclufio eft
falfa,quia fua concradidoriaeft veca, fcilicct em-
nu homo efi viuiu.

Item folec argui per tercium modum,^iV^N<<^
heri emifli,hodie comedifli,fid crudum etmfii ; igitur
crudum comedifti.

Icem non fequicur, Omne albumefi celtratum,
tditjuit homo incipit ejfi albiu ; igitur atiquit homo im-
eipitejfecoloratiu.

Seetieper. Tom. I.

In oppofitumeft Ariftoteles hic.cap.j.

De ifta quxftione dicunt aliqui , quid ifti mo- %,
di lenent gratiii formx, exccptis duobus cafibus. Primatfiaie.
Primuscft,quandoarguitur in tcrminis dininis.
Secundus,quando arguicurex terminis , qui am-
pliancur ad prctericum , vel ad fucurum , & ide6
non fequitur, NuUum viuum efl mortuum,omnit ho-
mo efi viuiu;igititr,8cc.

Sed contrjiobiicitur,fupponendo,qu6d fignum OhitMie.
vniuerfale additum termino communi, diftribuic
ipfum pro omni fuo fuppofito , pro quo cft di-
cibilis ille terminus comfbunis , non demon-
ftrando plaralitatem , aut paucitatem fuppofi-
torum, aut aliquod huiufmodi. Hocfuppofito
probatur , qu6d di(5ka confcquentia fit bona,
quia ifte terminus communis , viuum , diftri-
buitur ad fupponendum pro omni eo , de quo
dicicur j fed per te non folum dicitur de hi$
qua: funt , fed etiam de his quat fuerunt , proptcr
participium prxterici temporis ; igitur ifte ter-
minus , viuum , diftribuitur ad Uipponcndum
non folu.. pro his qux funt , fed etiam pro his
qu? fucrunt.fed ccrtum eft,qu6d talis conlcqucn-
tia eft bona, NuUum ijuod efl znuum,vel fuit viuum,
efl mortuum , fid omnis homo efl viuus-, igitur nuUus
hemo ef} mortuut , quia regulacur per dicidenullo,
igicur prima confequencia erac bona ; quia ma-
ior primi Syllogifmi xquipollet maiori iUius
fecundi , cx quo vtrobiquc lubiGdum diftribui-
tur tam pro his quz funt , qukm etiam pco his
qua: fuerunr.

Icem alicer re(pondeo,qu6d ifti quatuor modi j.
tenctit gratia forma: in omnibuscerminis , quo- OpinitDi'
rum nullus fignificat aliquam rem.qux eft cadcra ^*''**
plurium diucrfarum rerurh,&hoc probantin-
ftantiz dererminis diuinis , fatStx anteoppofi-
tum , & exceptis illis cerminis , ccnenc in onini-
bus cerminis , fiuc finc tcrmini ampliatiui ad
prxteritum , vel futurum , vel quomodocunquc
aliter , & ideo ifta confequentia eft hon!i,NuUum
viuum \eft mortuum,omnis homo eft viuus, igitur nuUus
bomo eft mortuus.(\\i\z maior fignificacquodnuUus
homo qui eft,ncc aliquis homo qui fuic, cft mor-
tuus.

Secundo dico , quod ifti quatuor modi tenenc
gratia foimx,fine aliquaexccptione, accipiendo
fubicdbum maioris, cum iftis didionibus ^uodeft,
& ideo bene fcquicur, Omne <juodeR effentia diuina
efl Pater , omnisfilius eii effentia diuina ; igitur omnis
filins efipater , quia ibi ccncnc Syllogifmi pctdici
deornni, 6cde nuUo, fcd in dido Syllogifmo dico,
quod eft faifa iftamaior,quia aliquid eftcfiencia
diuina,quod nun eft patcr.

Tcrcio nocandum,qu6d diftindlio iftorum mo- 4*

dorum direde concludcncium hon debcc fiHni
pencsdiuerfitatem conclufionis , quia fice/fcnc
pluresraodi. Nam Barbara ficut concludit vni-
uerfalem affirmatiuam direi^c , icaeciani conclu-
dic parcicularem affirmaciuam fibi fubaicerna-
cam. Ide6 djftindlio & fuflScicntia iftorum mo-
dorum fumitur penes prxmiftas; & tunc dico,
qu6d non funt plures modi diretle concludenres
in prima figura , quam ifti quatuor , vbi fit Syllo-
gifmus ex cerminis fimplicibus & redis,ica qu6d
tormini fint communes & non difcreti , qu6d ni-
hil addatur medio in vna prxmifla plus quam in
alia.

£t dico notabiliter hoc propter aliquos cafus,
in quibus fequitur euidcntcr conclufio, & non i n
aliquo didlotum modorum.

Z Ptimus

3c6

Super lib. I. Priorum

6.

frimt cen-
elufi».

Secund» etn-

flufio.

TftU (on-
dufio.

7-

Ad argu-
taenttt.

Primus cafus cft quando mediutn eft lermi'
nus difcretus.Secundus cafuSjquando mcdiumin
minQri fueritcumrelatiuo idenutatis,vt arguen-
do (\c ; GUtpddam albhm currit , Secrates efi iUnd al-
bum: igitur , &c. Tertius cafus » quando medium
variatur fecundum Hnitum , & infinitum, fecun-
dum (Imilitudinem prim« figurac , vt NuUumnon
B efi A.nu^um C eft B.igitur nuUum C eft A.

Qu.artus cafus e(l , quando ad Hmilitudinem
prima: figuiae fit fumptio fub partefubiedi obli-
qiM,vt arguendo GcHomo omnemafinumvidettbru-
ntUiu efi afinw, igitnr hom» videt bruneUum. vcl fic:
Afinns cuiufiibei hominii currit , fidmuficHi eftho-
mo ; igitur alicuitu mufiti afintu currit. Et poteft ct-
iam excipi argumentum ex puris ncgatiuis de
contingenti. Vcrum eft tamen , quod iftcmodus
non cft euidens in hac figura, donec fiat conuer-
fio minoris in oppofitam qualitatem.

l£x pridi(ftis fequuntur tres conclufiones ad
qnasfitum.

Prima eft,qu6d ifti quatuor modi non tenent
in jlL forma , Om»e B eft A. in tcrminis quorum
aliquis fupponit pro vna re eadcm cuilibct plu-
rium rerum.

Secun laconclnfio cft, quod fub ifta forma,
Omne qiiod efl B efi A teiict in omnibus gratia
formnc,nulla cxceptione fada.

Tcrtia conclufio cft , quod exccptis terminis,
quorum aliquis fupponat pro aliqua re eadem
cuiljbtt plurium rcrum , tenet formaliter in pri-
ma figura.

Tunc ad rationcs. Ad primam , omnt animal,
Scc. dico.quod ronfcquentia cftbona , fed rhaior
eft falfa,quia fignificat, quod dc quocunque dici-
turhocfubie(5lum, «»»;iw<</, fi cft rifibilc,qu6dde
^adem dicatur hoc pra:dicatum Aomo, & hoccft
falfum. Vcl ad maiorcm exprefliGnem potcftdi-
ftingui maior;quiaveI eft decondirionatocxtre-
mo , tunc maior eft falfa , 8c modus arguendi cft
boiius ; vel conditionalis , tunc maior eft vera, 8c
confequentia non valet.

Ad lecunJamncgarurmaior.ficutprius.ad in-
duclioncm poteft <iici probabilitcr, quod quaili-
bct fingulans eft faU"a,inqi.ia.-itumcft dcdifiunfto
excrtmo.licct cirer vera,(i efra difiunftiua, & fic
modus argueiidi non valct.

Ad tertiam dico , quod non fir debitc fumptio
fi:b fubicdo , fcd dcbct fic fumi , /Ha eft contradi-
Ct!C;igitur,8iC.

Ad quartam fiuc funnatur dc difiundlo extre-
mo, (iiie difiundiua , iplli niaior ncgatur : tamen
ifta elfet vera de difiando extrcmo fumpto fub-
iecfto innuinero finenlari.

Ad quintam dico , quod indebite fumitur mi-
nor cxtremitjs llib mcdio , quia debet fumi prx-
cis^ fub ifto termino homo , qniaifte folus diftri-
buitur, &cft fubiciftum ,fcd ibi fumitur fubifto
hofnints afinnt,8c ibi non valetconfcquentia.

Ad fcxtam , nullum viuttm , &c. dico , quod
■confequcntia eftbona: fed maior eftfalfa , quia
fignificat ,qu6d nullum quod eftmortuum ,ncc
aliquid quod fuic viuum.cft mortuum, & pro ifta
fccunda parte cft falfa.

Ad aliam ncgatur maior. Ad confcqucntiam
conccditur in quaeftione.

Ad aliam omnti horno , &c. dico , quod maior
non eft vera , nifi terminis fumptus materiali-
tcr, & fic fumptis terminis, confequcntia non
valct.

Ad aliam diftum cft.

Ad aliam tjuic^id, &c. dico i qu&d conrequen-
tia non cft bona.

Ad vltimam dico,qu6d in minori fumitur vcr-
bnm includcns negationcm,mod6 minoreincla-
dente negationem,non valet fyllogiimusinpri-
ma figura.Et fic patet ad quzfitum.

Q^/ESTIO XXIII.

Vtrum infeiundafigura fint quatuormo'

dt dire6ie concludentesif^ nonvlures

nec pauciores*

Authores citati qutfi.anteced.in rap.^ huiui.loin.z Magift.
^Htfi.^. huiui Tartar. hietroB.x. qut/l.t. Fonfeca lib.6.
infiit.eap. 16. Vaerne } ptrt.fum.q.i.difili nrt.S.Complut,
lib.i.fum.c»p 'i .Haitidodijp.io. Lcg, /eii.i%. Auetdiib,
Infiit.iraci.^.cap. j,

ARguitur primo, quod fint plures , quia ficiic t.

in Bareco, & Feflino, & maioribus yniuerfa- Argumenta
libus, & minonbus particularibus , fequumur f^o porttnt-
conclufioncs;ita cconuers6 , fi maior fii particu- '*'""'• •
laris, & minor vniuerfalis , & fic erunt dijo modi
alij ab iftis quatuor. Sed qu6d confcquctia fir bo-
na, probo ; quia tranfpofitio prxmillarum , non
impedit bonitatem confcquentiar. Aliterenim
Cameflres non rcducerrtur ad primam figuram.

Secund6 arguicur contra Baroco,(^uia. illc fyllo-
gifmus imperfe(5tus non eft bonus, quia non po-
teft rcduci ad primam figuram , fed ifte non po-
teft,quia li reducerctur, hoc eftet pcr impoflibile;
tunc igitur , vcl dicitur impoflibile, quiaimpof-
fibile eft ipfum rcduci , & habetur intcntum,quia
vel propofitio, perquam reducitur,eft impoffibi-
lis,& probo quod non, quia pofito cafu , quod in
J5<«moconcludacur conclufio impofllbilis : tunc
fua contradidlorift , per quam fict redudUo,
erit neccfiaria , igitur potius dcbet dici redu-
<^io per ncceflarium, quim rcdudlio per impofll-
bilc.

Tertio, quia ex puris ncgariuisfitbonus fyllo-
gifmus inprajdida figura , & tamcn non aliquo
didorum quatuor modorum , vt notum eftiigi-
tur,&c.Maior eft nora,qHia iequitui, Nu/lum £ eft
A.nullum C efi A igitur nnUum C eft B. Item, fcqui-
tur adhuc mcdio non variato fecundum finitum,
& infinirum,quia fcquitur.iV»«//«wj B eft A.nuUitin
non B eft A.igitur nuUum Aefi.

Oppoficumarguiturper Ariftotelem in litera.

In quxftione prim6 videbitur de modisdire- z.

dlis iftiiis figurx,fccund6 vidcbitur demodisjqui Ciuifio ^ut..
polTimt concludcre indirecSi:^:. flionts.

Quantum ad prinuim norandum, qu6d di.lin-
dbio modorum iltius figurs , non atccnditurpc-
ncs diuerfitatem conclufionis , qua: infcrtur , lcd
penesdiuerficarcmpniriiftarum, Nam ii fic at-
tenderetur.iam eftcnt plures modi.Nam Cefare,dC
CameSres, ficut concludunt duas vniuerfalcs nc-
gatiu.isrita pofTunt direific concludcre particuia-
resnegatiuas fibi fubalcernas.

Secund6 notandum , qucd quando mcdium
in ifta figura , cft teiminus diicrctus, vcl a!i-
quid additurmcdio in vnaprsemifla , quodnon
additur in alia: vt rclatiuum, vcl negatio infi-
nitans.velncgans ; aut etiamquandocxtremura
non concluditur deextremo : aut quando con-
cluduntur particulares ncgatiuae;maiori cxrremi-
tate praccedcnte negationcm in conclufione,pof-
fibile eft quod fic bonus fyllogifmus,in ifta figura,

&

3

Qu^ftio XXIII.

307

Sc non in aliquo diAorum quatuor modoran].
Probaiur per aliquos cafus.

Primus cafus eft , quando ex particularibus af-
firmatiuis rcfpcdu medij, quod cft terminus dif-
crctus , vt AlbHm efl Sacrates , currens tfl Socrates,
igitur currens efl albnm.

Sccundus^quando medium fumitur in minori
cum rclatiuo identitatis. Et idco fcquitur, 0»»»«
hoMo efl MlhuiyOnme cmretu eft idem album.igitur tm'
ne currens efl homo.

Tertius cafus , quando arguiturex duabus af-
firmatiuis vniucrfaiibus ,cum telatiuo diuerfita-
tis , poHto ad medium in minore , ad concluden-
dum vniuerfalem negatiuam. & ide6 fcquitur,
Omnu hamoeflanimal ; omnit tapis eft alimd ab ani-
mali. igitur nullHi lapis efl homo.
4* Quartus cafus , quando non concluditur ex-

trcmum dc extrcmo , tunc confequcmia cft bo-
na, adiiifercndum quodcunque przdicatum de
mediotcrmino. Verbi gratia , fcquitur , iV«tf«OT
B eft A, nHllHm non B efl A, igitur nullum A efl ani-
mal. igitur nullum A currit. dc Hc de quocunque
alio przdicato.

Quintus ,quando arguitutex puris particula-
cibus,maiori ncgatiua , & minori afHrroatiua , ad
conchidendum maiorcm cxtrcmicatem,dc mino-
ri cxtremate,antc negationcm in conclufionc, &
ideo fequitur : Gluoddam A nort efl "B , (juoddam
Cefl B. igitur ijnoddam C non efl A.

Sextus,quando ad nmilitudinem fecundz figu-
tx, vaiiatur medium feeundum finitum , & infi
nitum, & ideo fequitur,2V«//«w A efl A. nullum C
efl non A.igitur nuUum C efl B. Item alius cafus, vc
Nullum B eft A.nullU B efl non A.igitur nullum B efl.

Septimus cafus , quando ad iimilitudinem le-
cundaEfigur* , fit fumprio medij )i partcprardi-
cati diftributi , &tunctit bonus fyllogifmusex
puiis particularibus , & non in aliquo didorum
niodorum.Vecbi gratia. Gji»}dam homo videt omnem
afinum.Brunellm efl afinm. igitur quidam homo videt
'Brunellum.
j. Tcrcio notandum , quod quando arguituc cx

terminis redis, vbi nihil additur in vna przmilla
phifquam in aha , ncc medium nCcefratium con-
clu/ionis vatiatur,fed vnum extremum conclu-
ditur dc rc|iquo,ita qu6d ambo exttcma funt ter-
mini communes,& maior extccmitasconcludi-
tur negatiuc dc minoti extrcmitatc in conclufio-
ne,tunc fcmpet fit bonus fyllogifmus graciafor-
mr in ifta figura ad concludendum direiSlc , in
aUquo iftotum quatuor modorum , & non aUter:
cxceptovno cafu , quando atguitur, fcih'cet ex
terminis , quorum vnus fupponit pro ah'qua rc,

Jiua: cft cadcm cuiUbet pluiium rcrum:& per hoc
oluitur inftantiapriusfafba de tcrminisdiuinis,
nec opoitct exciperc ( ficut quidam excipiunt)
terminos , in quibus fit ampliatio alicuius termi-
ni ad prarteritum , vel ad futurum. Qu.ia , vt
patuitpcius, talis terminus diftributus copulati-
uc , tam pro his qua; funt , qullm pro his quz
erunt, fi fit rcfpedlu Vcrbi,aut Participij dc futu-
io,& fuo modo de prxterito : & ideo in prxdida
inftantia, vbi termini connoiabantaUud dcprx-
tcrito,dcbcc concludi additis iftis didionibus,
<]ui efl , ad fubicdlum conclufionis , arguendo
Hc : NuUum mortuum efl viuum. Omnis bomo efl
viutUy igiturnuUni homo efl tjui efl mertuui. Cuius
caufa eftj quia fubiedum minoris fupponit prx-
cisc pro his qux funt , & pro eis verificacur mi-
nor:& idc6 vt ferueturfuppofitiopec euudem
Scotioper. Tom.I.

in minori , & in conclufione, oportet addere iftas
di£tione's,4M«r^,in fubiedlo conclufionis,ad reci-
picndum luppofitioncm proeifdem , pro quibns
fupponebat in minore.

Exquo fcquitur, quud conucnienter poteft
addi in conclufione,quodnon addebatut explici-
rc in prxmiffis, & tcncri vniformitas fuppohtio-
nis,&dico notabiliter«4:^/i«W,nam ifta reftridiio,
<fuiefl, qui explicabitur in conclufionc , importa-
batur implicitc in prxmiffis.

Tunc ponitur ifta conclufio , quid funt in fe- °'
cunda figura quatuor modi dircdlc concludcntcs, ^'"^'"F*-
prxdidis cafibus refcruatis , & non phucs , ncc modt d:,enl
pauciorcs.Pcobatur cx tiibus rcgulis cequificis ad ecn<iuJenJi
iftam. »■" f""nJa

Prima eft,qu6d Expuris affirmatiuis,nihil ft^i- fii"'*-
turiniftafigura.

Secundacft , <]\i6i Maioreparticulari exiHentt,
mhil/e<juitur,8cc.

Tercia cft, quod Expurit negatiuis nihilfi^uitur,
modo tamen in qualibct figura fint 1 6, combitu-
tiones , vt patuit fupra textum , intci quas in iita
figura inueniuntur 12. quarum quxlibet pcccac
contra didarum trium rcgularum aliquam. igi-
tur fequitur , quod prxcisc niancni quacuoc mo-
di redli , & euidenccs , quod cft propoficum.

Caufa primx regulx cft , quod fi prxmifix finc 7'
affirmatiux , & medium non diftribuitur in ali-
qua prxmiftarum , poteft verificari pro vno fiip-
pofico medij , &: alia pro alio , Sc ficnullaeft
conceptio in prxmiflis cxtrcmorum cum medio,
rationecuius dcbcat fequi connexio cxtrcmoriim
in conclufione.

Caufa fecumlx regulx cft , quia in fecunda fi-
gnra , femper dcbet concludi negatiuc , ex quo
oportecaitciam prxmitram efle ncgaciuam:mod&
fi maior fit particularis , tuncmaior extrcmitas
in maiorimanet non diftiibuta, qux tamen in
conciufione diftribuitur per negationcmprxce-
dcntem,mod6 cx nondifttibuto nunquam fcqui»
tur diftributum.

Caufa tertix regulx eft qu6d ex puris ncgari-
uis non poteftfequi ccnclufio negatiua ,quia ifta
rcgula eft falfa : Giuacumjue ab vno eodtm fitnt di'
Htrfa,inter/efiintditter/a,quii\icct homo, Qcrifibile,
fint diuerfa ab equo , non tamcn oportct qu6d
fint diuerfa intcr fc , nec fequitur conclufio affit-
matiua,quia ifta rcgula eft (zKa : Quacun^iie ab
ali^Ho tertiofunt diutrfa , inter fe funt eadem ; quia
licet homo , & eejUHs fint diuerfa ab afino , non ta-
mcn funt eadcm intci fc , igitur cijm non fcqua-
tur conclufio afhrmatiua.nec ncgatiua ; fcquitur,
quod iiulla conclufio fcquatur. Patct igitutqui,
& quot funt modi in fecunda figura, dirctftc con-
cIudentes.Et hoc de piimo.

Defecundo; dcmodisindireftc concludenti- 8.

bus , nota , qu6d in fecunda figura , funt quacuot x.fart jutjl.
modi,indiredc concludentes ,quia conclufioncs
in Ccyirf.&C^iwry^r/jtconucrtuntur fimpliticcr,&
ide6 ficut conucifx fequuntut dircdc ad ptxinif-
fasinillismodis ,ita conuercenccs fcquuncurad
eafdcm pr^mifrasindircdc.pcrillam rcgulam,'^(^
quacuHtje fttjuitur antecedens.ad eademfttjHitHr conft-
^»m;.Igitur cum ad prxmifTasin Cttfare, fcquacuc
vniuerlalis ncgatiua diiedc , fequitur , qu6d illa
cadem cum antccedit ad fuam conuertcntc, quud
fua conuertens fequatar ad cafdem prxmiflas.

Tcrtiusmodus , & quartus indircdc conclu-
dcntcs , funt FefHno , Sc Baroco , habenicsprx-
mifTas tcanfpoficas,quia cranfpofi(io prqmifTarum

Z 1 noii

?o8

Super lib.l Priorum

9.

Ctneluji».

10.

Ad »rgu-

Jirgument»
fhpdrt* nt-
g»tiua.

Diuifio quA'
fiitnii.

non impcditbomtateinconfcquctiitia:. Ideocon-
clufio qua: prius fcqucbatut ditc6te io FeftinOf
inaiorc vniuerfali ncgatiua,&minore particulari
,affirmatiua,iia eadem fcquctur indiredc quando
<Je minori fit maior , & econtra. Cuius caufa eft,
quia quando de minoti fit maior , illa qua: prius
eratmaior cxrreraitas, jam fada cft |iinor extrc-
mitas, & ideo conclufio , qua prius ctat dircda,
iam fada cft indireda.

Tuncponitur ifta conclufio ,qu6d in fecunda
figura non funt plures modi indired^ conclude-
tcs,qiiam ifti quatuor prasdidi. Probatur, quia in
quatibet figura funt i (5.combinationes,dc quibus
inueniuntur 10. quarum qua:libet peccat contia
aliquam prjEdidarum trium rcgularum,& poftea
funt aliae du«,fcilicct Feiiino & Bttroco , quac non
valent ad concludendum indire^^e; igitur ciim
praedicti quatuor modi fint boni, & duodecitn
inueniantut inutilcs.fequitur propofitum. Qu6d
autem FeFlino 8c Baroco non valeant ad conclu-
dqndum indiredte.probatur per terminos.Prira6
in Fefiim,qniz non fequ^tur,2V«iZ*« homoeftafinm,
^Hoddam animal*[i afintu, igiturqMidam horno nen eft
animal ,(\\i\a. prsmifrx funt vcrz , & conclufio fal-
ia.fcd termini in quihHi nuUi,(\in\. horno,afinm, ^rit-
w«//«*,argucndo fic ; NuUus homo eft afinus, qui-
dam bruncUus eft afinus , cum hoc tamen ftar,
quod nulliis homo cftbruncllus. hemia Baroco
funttermini confimilcs ficutpiius.

Tunc ad rationes.Ad primam conceditur,qu6d
Feftino & Baroco , iranfpofitis pracmiflils funt bo-
ni modi , non tamen ad concludendum diredc,
fed ad conclHdendura indirefte.

Ad fecundamjconccdo maiorcro» negoautem
minorcm. Ad probationem dico , quod neutro
modo, fed vocatur redu6lio per iinpoflibilc . pro
tanto.qdia ifU rcgula eft vera,qu6d fi prima con-
lequentia eft bona, impoflTibile cftpraEmiiras cflc
falfas , quando conclufio cft vera , & neccfte eft,
quod Ci impofllbile fit.conclufioncm clTe falfam:
quando aliqua fit falfa, quod prima confequcntia
fit bona.

Ad fcquentcs jfoluuntur pcrcafus prius excc-
ptos,& poflent fieri argumcnta de omnibus cafi-
biis exceptis.Ethicad quasfitum.

QU &$r 10 XXIV.

Vtnim in tertiafigurajintfilumfex modi
dire^e concludentes.

Authotcs citati qutfl.xt.in e0p.6 .huius.YonCec» lib.S.iifiit.
ftp.ij.Complat.ltb.yfum.cap.^.Vacate ^.p.fHmqutft.x.
dijf.i.art. ^.H\iitido di^. i o.Log.feH. i ^.Auctfa Itb. Inftit,
tr»il.^.cup,io,

ARguitut quod non , quia priroa figuta vide-
turcirc potior, quam tertia,& tamenprima
figxira folum infert quatuotmodos.Sccund6 pcr
inftantiam in tctminis diuinis. Tcttio dc fyllo-
gifmo cxpofitotio,qui optimc vaict in ifta figuia.

Oppofitum atguituf pcr Afiftotelem in ifto
i.cap.7.

In quaeftione pnm6 videbitur de roodis dire-
€tis tertiz figurz , fccundo dc modis indire£):is
eiufdem,&terti6 dc modis indiicAis piimae figu-
rs,de quibus ^milTum fuit piiiis.

Quantum ad ptimum notandum , qu6d in ifta
figutafunt fupponcndsdux regula: quantumad
modos direftos.

Prima eft , qu6d ex furts particuldrihts mhil
feqtutur. Caufa eft , quia maior poteft verificari
pro vno fuppofito medij , & roinor pro alio : &
/ic in prsroiflis nuUa eft connexio extrcmorum
cum medio, rationc cuius cxtrcroa debcrent con-
ncdki in conclufione.

Sccunda regula eft , quod minore negatiua nihil x,R*xMljf.
fiquitur in ifta figufa. Caufa eft , quia fi cum hoc
roaior fit negatiua , tunc fiet et fyllogifmus cx pu-
rjs negatiuis , qui non valet. Item , fi roaior eftec
affirroatiua , oporterct conclufionem efte negati-
uam , ex quo minor eft negatiua , & per confc-
qucns maior cxtremitas difttibucretur in conclti-
fipne , quae tamen non crac diftribura in maiore,
roodo ex non diftiibuto nunquam gratia forniiB
fequitur diftributum.

Secund6 notandum , qu6d ad fimilitudinem
huius figurae , vel etiam in ifta figura in aliquibus
cafibus polTunt fieri fyllogifroi , &non in aliquo
di&orum roodoruro.

Prirous cafus eft, arguendo ex puris particula-
tibus curo relatiuo identitatis in minori propofi-
tionc,vt didburo fuitinaliis figutis.

Secundus cafus , quandoarguiturex tcrroinis
difcretis, Nam in ifta figuracuidentifliraetenec
fyllogifmus expofitoiius , co roodo , quo didum
fuit in piincipio huius libri.

Tertius cafus,quandoconcIuditur roediuro ne-
gatiuc dc feipfo , non taroen difttibuendo nracdi-
catum in conclufione , & hoc fi in praeroiws ma-
ior exttemitas , & minor foliim difFcrant fccun-
dum finitum, & infinitum ,• arguendo fic : ^luod'
darn animal eft homo , quoddam anirnal eft non how„
igitur quoddam animal nen #/?;veI ftcigitttr ^oddam
animal k ejuedam anlmali efi aliud , & tenct ifta
confi^ucntia virtute iftiu? , quod impofltbilecft
efleaniroal quod eft homo,& non homo.

Quarrus cafus, quando cx vniuerfalibus nega-
tiuis fit fyllogifmus ad concludenduro quodcun-
que prsdicaturo ncgatiuc de roedio, vbi extremi-
latcs difFcfunt folum fccundum finitum,& infini-
tum , vt arguendo fic : NuUum B eft A, nullum B
fftnenA, igiturnuUum B eft, 8c ita poteft inferri
quodcunquealiud praedicatum.

Terti6 notandum , qu6d in ifta figura funrfo- 4«
lum fex modi dircde concludentcs , aliquibus
conditionibus prim6 fuppofitis , quas ctiam Ari*
ftoteles intelligit piaEfupponi in litera.

Primaconditio eft, qu6d fiat fyllogifmus ex
communibusterminis,&non difcretis,&pcrhoc
excluditur fyllogifmus cxpofitotius.

Secunda conditio,qu6d nihil fumatur fub roe-
dio in vna prxroiffa, quod non fumatur cum eo-
deminalia:& pcr hoc excluditnr fyllogifmus,
cuius mcdiuro furoitur curo relatiuo identitatis
in minori praemifla.

Tertia conditio , quod fiat fyllogifmus cx tcr-
minis finitis.

Et quarta , qu6d inferatur inconclufione ex-
tremuro dc exrremo, & noii debet inferri aliud de
roedio.

Iftis przroiflSs ponitur ifta conclufio , quod fn Ctneiufio «i
tettia figuia funt fex roodi ditcdtc concludentes, ^- /««'«
& non plures nec pauciores. Probatur ,quiain 9'**^''"''**
ifta figura inueniuntur dccem combinationes,
quatum quzlibct peccabit contia aliquaro de
pizdidis regulis , igitur ifto roodo decem
funt inutiles , & pci confequens rcmancnc fex
rtiles , & non plutcs , nec pauciotcs. Et hxcde
ptimo.

Quancikm

Qu^ftio XXV.

309

6.

Quantum ad recundum > de modis indiredis
fenet hzc figura. Dico prim6t quod ires funt
modi indirede concludcntes ; feruatis eifdem
przmiflis , 6c in eodem ordine , quo concludunc
diredi : verbi gratia , ifti tres , D^trspti, Diptmu,
& D*tifi. Probacur , quia in quolibet iftorum
modorum , concluHo conueriitur Hmpliciter;
mod6 ad quascunque fequicur antecedens, ad ca-
dem fequiturconlequensifed conuertens conclu-
fionis lequiiur ad conclunonem ,quz fequiiuc
ad illas przmiiTas igitur ad eafdem przmiflas fe-
quitur conuertens conclufionis , quz & indi-
redka.

Secund^ dico , qu&d funt alij tres modi , indi-
-liCtc concludences- in tertia figura , in quibus
non manent prxmi^z codem ordine , quo con-
cludunc dire^le.Verbi gcatia.fi praEmiftae iftorum
triumraodorum,F«/4/)(off,foMr<^,Fmyon,trarpo-
nancur , adhuc fit fyllogifmus ad concludendum
eandem conclunonem,quz prius fequebatur.quz
tamen poftca erit indireda , fadla cranfpoCtione
prxmiftacum.

Tercio dico , quod in ifta figuranonfunC alij
modi concludentes indice£te ab iftis fex modis.
Pcobatur , quia,vc didlum eft , in qualibec figura
inueniuntur 16. combinationes,moddinift;a H-
gura inueniuntur decem coniugationes , quarutn
quzlibeceftexparciculacibus , vel negatiuis ; &
ide6 nuUa earum valec in ifta figura. Icem,przter
iftas inueniuntur alij tres modi inucilcs ad con-
cludendum indicede , fcilicec FeUpton , BecArJo,
f *r«y5«;qu6d aucera non valeancpacet per termi-
nos,& (int termini inquibw omnts lapis, fubftltia*
homo ; ica quod ifte terminus lafu (it maiorex-
tremitas, & ifte tcrminus lnrno medium : termini
in ^uihiu nnlli Cunt Uf>i*,an/mat,homoy ex quibus fe-
quitur,qu6d cum decem itiueniantur inutiles , Sc
didi fex fint boni,qu6d in ifta figura funt fex mo-
di indiredlcconcludentes^&iion plures,nec pau-
ciores.Et hoc de fecundo.

Quantum ad tcrcium norandum , quod in pri-
ma figura funr tres raodi concludentes indircde,
qui tenent viccuteiftius regulz : Ad ^utcunqHe fe-
tjHitur mtecedem t md eadem fitjuitur & conficjuens,
mod6 ad conclufionem , quz diredtc fequitur in
prima figura , in aliquo iftorum trium modorum,
Barbar4,Celarent,Dartf , fequiturfua conuertens,
igitur illa eadem conuercensfequetur adprzmif-
fas de modis direAc.

Secund6 fciendum,iqu6d przcec iftos cres mo-
dos,adhuc func duo alij modi, fcilicec Fape/hu,Sc
Frififimorum , qui cenenc viccuce iftius regulz;
Qjuc<juidfi<]uiturad confitptens ,fi«piitw adantece-
^m,quod declaraturifto modo;quia «d maiorem
de Fapefino fequicuc per conuerfionem minor de
Ferio , & ad minorem de Faptfino , fequitur per
conuerfionem maior de Ferio. Ide6 duz przmiffz
in Fmofcquuncurad duas pczmifnis in Fapefino.
Eodem modo poteft declarari de Frififimorumi
quia przmiflz de Ferio fequuncuc ad przmifTas
de Frififimorum , fcilicec minoc ad maiorem , &
maior ad minorem. Ex quibus fequicur , qu6d
£ modus concludens indiredbe debec ceduci ad
modum pccfcaum , hoc poceft effc duplici-
tec , fcilicet , auc pec conuerfionem conclufio
nis fyllogifmi ; auc pec conuecfionem alicuius
pczmifTarum. Si primo modo , cunc femper
conclufio modi perfedi eft ^onuercenda in con-
clufionem modi impecfedi, & non econtcji:
fed fi debeac fieri redudlio per conucxfionem
Scotioptr.Tom.J.

7.

Ad ariutnf-
ta.

aticuius przmifTz , auc frrzmifTarum » tuncfem-
per przmiffa modi imperfe(5li conuercenda eft iu
pcamiflas modi pecfedi,& hoc de tertio.

Ad rationcs. Ad ptimam dico.quod prima
figura eft potentioc in inferendo , quam cer-
tia > quia potentius eft infcrre quatuor mo-
dis euidencec , qu^m plucibus modis minus
cuidenter. Alizfunt folutsperprzdidU. Ethoc
ad quzfitura.

QjTiESTio XXV.

ytrum frofojitiones modales infenfi com-

fofitOi confimditer conuertanturiUu

deinejfe?

Okaoft 1. part. Ltg. eap.x^. Burana hU eap.j. ^ 4. loam.i
Magiftr. fH^ft.^. hnius. Tartar. in txptfit. c»p.i,huiut.
Contmbr. iMtm qutft. i.x. (3> j . Fonfcca /i^.j. Inftit,
r<(^.i).Coinpluc./<i.»./«i».M/.y.Ruuius hitc»p.i. Auct-
Ta tr»B.i .inftit.cap.Z.

ARguitur prim6 qu6d non ; quia non fe- T.
quitur, Contingit ad vtrumlilfet (juod ornne Arfun»nta
inteHigem fit Dem ; ifftur coutingit ad vtrumlihet, f''" ^*"* "*'
tjuod Deiu fit inteUigem, Anceccdens eft verum, '*'"*•
& confequcns falfura, vnde necefTe eft Deum efTc
intelligentem.

Secund6 quiahzc eft veta:ImpoJJlbileeftom-
nem hominem aiimal effe , & camen ifta in quam
conuerceretur fi effet de inefTe , circt falfa, fcilicec
ifta , Impoffihileefi , (juendam hominem effeanimal.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in ifto
primo,qui ponit qaod propofitiones modales con-
fimiliter conuertantur in iUis de inejfe in finfit com-
pefito.

\\\ quzftione prim6 videbicuc , qtiomodo mo- ^««'Tf» 3**
dales in confcnfu compofico conucttuntur.quan- *'*""•
tum ad cocam pcopofitionem , fecundo qualitec
conuertuntuc ad di<5tum propofitionis non
cranfpofico modo Hc fubicdlo ad przdicatum,auc
ccontr^.

Quancum ad primum notandum , qu6d pro-
poficio non dicicur modalis , nec de necenatjo,
auc poflibili , eo qu6d fic neceflaria , vel pofHbi-
lis;fed eo, qu6d in ea ponicuc ifte nioJ.i:s , »*- fttitnt.
cejfarium , \ cl pojfihile. £c quia mo^Kmcontingic
duplicitec poni in propofitione , fcilicec vel ad
copulam,Tel ad fubiedlum, aut przdicatum:ide^
propofitio modalis denominacur dupliciter , fcili*
cec in fenfu diuifo ; vt quando modus ponitur, vt
fit determinacio copulz ; vel in fenfu compofico,
vc quando modus ponicur k parte fubiedi , vel k
parte przdicati ; & iftz propoficiones multum
difrerunt,& quantum ad fyIlogizandum,& quan-
cum ad conuercendum.

Irem djfferuncquiailla de fenfu compoficoeft
propoficio de inejfi, & illa de fcnfu diuifo eft mo-
dali$, cuiuscaufaeft ,quia fempecpropofitioeft
denominanda acopula , pcc quam fic vnio exccc-
morum illius propofitionis.

Verbigracia, in hypothccicis hypothcticade-
nomiracur ^ coniun£lione , per quam vniuncur
dux Cacegoricz.

Item , pcopoficio Cacegorica denominatur de
inejp l verbo efi.ex quibus patet, c6m in propofi-
tione</« m»ilo,de fenfucompofitocopulafithoc
vecbum«/?,vel fibi zquiualens,fequitur,qu6dipfa
erit de ineffe,Sc non modalis.

Sccundo notandura , qu6d tales pcopofitiones
Z 3 in

1.

Moiiui iu-

plieiter ptni-
turin pnpt-

3-

JIO

Super lib.l. Priorum

4-

Conclufle
4d pritntm
partem JM*-
fiionit,

frim» een-
€lufio ad fe-
ri4tt4»m p»r-

Stcund» etn-
flufi».

in fen/li cotnpofiro,quandoquc babenl roodum k
parte fubie6lJ,vt Po0>He eft homtnemcHrrtre^f^mn-
doquc k parte przdicati , vt hominem ejfe ammatejf
netefe , & vtroque modo femper fumenSum eft
di^Mm materialiterin propofitione,fcilicet,prouc
fupponit propontione fibi correfpondente alias
(ignificaciuc fumpta; quia fi di£ltm fumereturii-
gnificatiue,tunc quxres effet huiufmodi di<%um,
diccbatur piius in vna quzftione dc Mci de
emni.

Terti6 notandum,T{aod vt in pIaribus,prbpo-
tioncsde >wo«/oinfenfu cpmponco fimt irKlefini-
tae, vt verbi gratia : Ifta eft indefinita , Poffihile efi
Socratem currerey qaia. fua vniuerfaiis cft i&AiOmne
foffihile efl Socratem currere;{aa. contradidloria ifta;
Nfillum poffibile eft Socratem currere , & cius fub
contraria ifta, Pojfibile efl Socratem currere. Et fic-
ut dicitur de illis , in quibus modus fubiicitur,
itft conformiter dicitur de illis , in quibus modus
praEdicatur. Verbi gratia.lfta eft indcfinita : Om^
ntm hominem ejfe animal efl necejfarium ; quia ligni-
ficat, quod aliqua talis propolitio, emnis homoeft
animalyed neccffaria.

Itcm , fumenda eft oppofitio in iftis , fieut vbi
modus fubiicitur, quiafua contradidoria cft ifta,
fcilicct quxdam talis propofitio, ttrnnis homo efl
animal, non eft necciraria , 8c fua cSntrarianulk
jalis propofuioj&c.

Vcrum eft tamcn , qu6d ifte modus fumendi
Dppofitionem,non cft vfitatusjcx eo, qu6d de ifta
propofitione,0»»»<if homoefl animal,Sc de omni fi-
bi confimiU.cft idcmiudicium,quantum adyeri-
tatem , falfitatem , ncceflitatem , & poflibiiiia-
tem.

Ex quibus fequitur ifta conclufio , quod pro-
pofitiones de modo in fenfu compofito,conuertun-
tur omnino fimiiiter, ficui illaEde»»fj(7?,ita quod
particuiari$,vel indefinita affirmatiua, in particu-
latcm , vel indefinitam affirmatiuam , vninerfalis
ncgaciua.in vniuertalem ncgatiuam ; vniucrfalis
affirmatiua , in particularem affirmatiiiam. Pro-
batur , qhia ifts de mo.io in fenfu compofiro funt
propofitiones de inefte , igitiir fimiliter conuer-
tuntur illis deineffe , & patct manifefte confide-
rata quantitate propofitionum dc mode, in fen-
fu compofito,eo modo quo diclum eft. Et hoc de
primo.

Quantum ad fccundum ponunturcoHclufio-
nes Piima.quod omncs propofitiones Atmodo in
fcnfu compofito fcilicct.dc iftis modis necejfariumt
per fe^vtrum,poJJibile,contingens , (loquendo de con-
tingenti pro poffibili communi) confimilitcr con-
uertuntur in illis de inefrcquantum ad diilum, vc
ifta : Omnem hominem ejfe animalefl necejfarium, igi-
tur (juoddam animal ejfe hominem efl necejfarium. S i-
militer fcquitur , Socratemcurrereeflpo^hile,igitur
«jueddam currens ejfe Socratem efl pejjlbile. Et tcnent
omnes ifla: confequentiac pcr iftas regulas, Sian-
tecedenseflnecejfarium, confeejuens efl necejfarium. 'Si
aniecedens efl perje,cenfequens eftperfe.ic ita dc aliis
modi$.

Secunda conciufio,qu&d propofitiones</«m0-
do in fcnfu compofito , de iftis modis , impejfibile,
fal/itm , dubium , non conucrtuntur , ficut illac de
inep. Probatur;q!uia fi fic,tunc iftx rcgula: cflcnt
vcrae, Si antecedens efl impoffibile , cenfee^uens efl im-
poJjAiHe. Si antecedens eft dubium , conJe<ptens efl du-
bium. mod6 hoc cft falfum , quia ex impoflibili
benc fcquitur ncccffarium , ex dubio euidens, ex
falfis vcrum , vt patetin fecundo huius. Et idco

iftat regulc potius cfrcnc verat econuersi , Si ierl-
Jequens efl if^pejjibile,antecedens efl impojfibile.

Tertiaconclufio^quod propofitioncsdciwfli» 7*
dc iftis modis, Jcitum , epinatum , apparenty netum, 3Wt»« (n.
vetitum, Scdilehum tnonconuettantut fitniliccr *^fi*'
ficut illae de inefe. Probatur, quia fi fic , tunciftac
regulae cffcnt verac , Si antecedens eflfcitum , cer^e-
quens eflfciium,moAb hoc eft falfum,quia poflibi-
lc eft»qu6d confcqucns ncfciatur.

Exquibus patct qyalitcr ptopofitioncs dc mede
in fenfu compofito debcant conuerti.Tunc ad ra-
tiones folutx funt per conclufiones. Et fic fit di-
£tura ad quaefitunl.

C^iESTIO XXVI.

ytrumfroppfitiones modales infiaju dim-f

fo confimilUer conuertantHrttit4

deinejjef

Authotec cltati fiuft.anteeej,

ARguitur quod non : prim6 in illis de he- If

ccfTario , quia pofito qu6d Deu$ nunc de Argumtnta
faftofitcrcans.tunc ifta cftvera, Nuiut Deue ^"J^J^'""
de necejfitate efl creans \ & tamcn fua conucttens
eftfalfa, fciiicet , NtiUttm creans de neceffuatetfl
Dent , quod probatur cxpofitoric fic ; Hoc de ne-
ceffltatf efl Dem , hoc eflcreans. ergo aliqued creans,
de necejfuate efl Tyeut , qus cft eontradi<aoria
confcqucntis ; & quod antcccdens fit verum,
paret , quia quemlibct Dcum poffibile cft creare.
Deindearguicur inillis depofllbili, quianonfe-
quitur : §iuidampuer potefl effe fenex , igitur (juidam
finex potefl effe puer Et fic de csco , & vidcnte,
quia pricmiflac funt verae , & conclufio falfa. Eo-
dcra modo de vniucrfali negatiua, quia non fe-
quitur : Nuttiujinex poteflejfe puer,igiturnuUut puer
poteft effefenex,

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelem in ifto
primo,qui dicit, quod propofltiotttsrnodates fimiliter
canuertunturillts de ineJfe,S>c intclligit de iliis in fcn-
fu diuifojVt patcbit poftea.

Notandum,qu6d de propofitionibus de pofli- ^,

bili , duplex eft opinio. Vna ponit ,qu6d fubie- p,;^^ ^^.
Ccura refpc<au verbi dc poffibili , in propofitione »/#.
indcfinita, vel particulari , fupponit difiunftiuc
pro his quae funt.vel pro his qua pofTunt cffe ; &
in vniuerfali, fiucaffirmatiua , fiue ncgatiua fup-
ponit copulatiuc pro his qux funt,& pro his qua:
poffunt elTe. Verbi gratfa , Sicut ifla , ^potefl ejfe
B , fignificat , qu6d illud quod eft ji, poteft effe
5,velillud ,quod poteft cffe ^,poteft effe J5,pet
quamcunque illatum partiura illa indefinitacft
vera, ipfa cft vcra fimplicircr , fcd i^z Omne^Bpe-
tefleffe A, fignificat copulatiuc, qu6d omnc quod
cft if ,po:cft effe y^ , & quod omnequod poteft cf-
fe 2?,poteft cfTe A , & codcm raodo in vniuerfali
ncgaciua.

Sed alia: eft opinio , quae ponit , quod illa ,
de poflTibili cft diftingucnda , quia vcl cius fiib- i,tund» tpi.
iedum fupponit pro his qn?c funt , vcl pro his »»#.
qusr pofTunt cfre. Et ficut didtui de poflibili , ita
ctiam poteft dici dc nccefrario , & iinpoffibilii
quia quilibet de poflibili xquipollec vna dc ne-
cefrario,& ira dc impoflibili.

Ideo in ifta quaeftione primo vidcndum eft dc 2)1«//»« }««•
conuctfionibus modaliii in fenfu diuifo, feciidijra JHtnn.

pritnam

Qu^ftioXXVI.

4.

hu* . madut
$fi dtttrmi-

mui» ttfnU.

Tr»l>»J!ti» d*

m*t*/f»rit

irifUx.

9rim» ttn-

r/«/>« d* prt-
p»(itititibui
d* ntetjf^rit.

6.

SteitndM ttn-
flitfit.

Ttrti» citt'
tlnfii.

^Mrtd tin-
tlffit.

prlinam opinionem , fecund^ fecundum fecun-
dam.qttta fecundum vcramque opinionemefic
profecutio de (imilibus modaiibus & mixtis.

Quantitm ad primrum notandum,qu6d in mo«
dalibus , tmdHi efi determinatioctpitld, vt dicendo,
Bptjfibilt tfi ejfeA.B eft fubieaura >4 pr«dida-
tum , & totum refiduum fe tenet ^ parte copulz,
& ide6 in conuertentc poteft fieri tranfpofitio
prcdicati ad fubiedlum , Hne hoc quod modus
rransferatur de copula ad fubiedtum, aut ad prz-
dicatum, fed fempcr dcbet remancre ad copulam,
vt determinatiocopular.

Secundo noranduny, qu&d triplex eft propo-
fitio de neccflario c qiiacdam dc necefTario con-
ditionali , vc VMUHtn,fitft , de neceffitateeillocut,
alia de neceftario ^i4»itdo , -vt Grnmmaticm ^uan-
do efl, denecejftrio etl homo, fed certia eft de ncccf'
fario (impliciter, & talis cft duplex,quia qua:dam
eft;de neceftario , vt A^«»f/fli!ww,fuppo(itd,qu6d
Luna nunc non fit cclipfara , ifta eftdeneccfta-
rio , vt Nnnc lucens de neceJfttMe tfl Luna ,Sc dici-
imfro nunc , eo quod eft contingens,quia quan-
doque cft vcra , & quartdbqne faifa ; fcd alia eft
de neccflirio fimplkiter pto fempcr.vt ifta,D;My
dentetJJitatetfliMfli*ti^dicimtprefemper,6d(m6d
ifta propofitioeft ncceflaria.

Tunc ponnntur conciufiones de propofitioni-
bus de neceftario. Prima concluiio eft ifta , quod
propoficiones de tieceftacio conditionali , aut
etiam de neccftario qttanda, non conueriuntor.
Probatur pcr inftantias ,quia iron fequitur , Fa-
cuum/tefi, de neceffttate eii Uctu ,igitHrloctu de ne-^
cejfitate efl vacum ,Jiefl. Quia pofitio per imagi-
naiionem quod locus elTct vacuus, adhuc non dc
neceiCtate ciret vacuus , quiap oteft repleri cor-
pore. Secund6 patec de ncccfrario ^udndo , quia
non fequicur , Grammaticta tjuando eft, de necejjita-
te efl homo , igitur homo de nece0tate eft Grammati-
cut, (juandoeft. Quia quilibcc Grammacicus po-
tcft fieri non Granunaticus,adhuc ipfo exiftente.

Secunda concIufio,qu6d propofitiones mo-
dales-de neceftario in fcnfu diuifo , fctlicec pro
nunc, non conuertiintur propric. Probatur, quia
non fequitur , Lucens de neceffitate eft Luna ; igitur
Luna de neceffitate lutet. Nec fequitur , Crpans , de
necejfitate efi Dettt , igitur Detu de necejjitate creat:
quia antecedcns cft verum , vt patet expofitorie,
& camen confcqucns eft falfum ,quia Luna po-
jeft nonlucere, Sc limiliter de alio.

Terria conciufio , qu6d tales propofitiones
pofTunc conuerti impropric pcr rcfolucionem ad
quafdamnle inefTe , probacur , quia fequicur , lu-
cens de necejfitate efi Luna , igitur tjuod de necejfitate
eft Luna,efHucens, &ficdealiis.

Quarca conclufio , quod calis conuerfio pro-
pofitionum de neceflario, fecundum rcfolutio-
ncm ad quafdam dc inejfe , non eft propria con-
uerfio. Probacur prim6 : quia in conuerfione
propria propofitionum modalium , propofitio
modalis dcbec conucrciin modalem ; fed fic fa-
ciendo modalis conuertitur in vnam de intfft-y
igicur.

Secund6 , quia in conuertentc plus clt fubie-
&um qu^m in conuerfa , vnde in conuerfaifta
terminus/«rm,eft fubiedlum, & iftc termihus
Lttnacik. prxditatum; fed in conuercente hoc
Totnm, (juodde necejfitate efl Luna , eft fubiedkum.

Tcrci6 , quia modus qui in illis de fenfu diui-
fo deberet cfTe determinario copulz , in conaer-
ccndo efticicur parf fubicdi.

3"

Quart6 , quia conuerfio fit finaliter propter
redudionem fyllogifmorura in fccunda,& in ter-
tia figura , ad priraara figurara ; fed talis conuer-
fio non valcc ad fyllogifinos modales irapcrfc-
{kos reduccndura : igicur , &c.

Quinc6 , quia dc ipfa non intcllcxit Ariftote-
les, vt pofteapatebitinmixtionibus.

Qi^nta conclufio, quod propofiriones moda-
les in fenfu diuifo de neceffario fimpliciter pro
fcmper , fimilirer conuertnntur illis de irujfe ; ita
qu6d vniuerfalis afiirmatiua de ncccffario , con-
ucrtitur in particularem aftirmatiuam de necefra-
rio ; & vniuerfalis negatiua , in vniuerfalem ne-
gatiuam ; & particuIarisafHrmatiua , in parcicu-
larem affirmatiuam ; fed particularis negatiua
non conoertjtur. Probacur , quia fequitur : Deiu
de nectjfitatt tfi iufhu , igitttr iuflum dt necejfitati
eflDetu, &' probatur expofitoric demonflratd
Dbo, qui dencccfntate eft iuftus , Hoc tU ntctjji'
tate tfi Dciujaoc dt ttecejfitate tft iuftum : igitur quod-
dam iuHMm,tie necejfttate efl Deiu.t quod fuit pro-
batum. Ec confimiliter potcft probari de aliis
propofitionibus,&,fic patec qualiter modales de
neccfTariain fcnfu diuifo conqcrcuntur , & non
conuertuntur.

Oeinde dicendum , de raodalibusde pofHbili,
qu6d ipfz in-fenfu diuifo fimilitcr conuertun-
tur illis de ineffe , fcilicec quancura ad hoc , qu6d
vniuerfalis affirraatiua conuertituc in particula-
retn affirraatiuam ; & fimilicer particularis affir-
maciua , & vniuerfalis negatiua in fc ipfam con-
uertitur in vniucrfamncgatiuam, &c. ficutfe-
qnitur , ^oddamB potefi ejfe jf, igitur ^uoddam
jAeft, velpotefl ejft B, & debct przdicatum cflc
difiun<fiuip,ex eo, qu6d fubiedlura in antecedcn-
te fupponic difiun(9;iu^,pro'his qux func,vel pro
his qu3c pofTunc cfre. Similiter ifta, OmneB po-
teft efte yi, conuertltor in iftam : Igitur , ejnoddam
Apotefttfti i5, vel ctiam in iftam copulatiuam:
Igitur quoddam A poteft ejfe iltud ^od efi B, & il-
lud quod potefl effe B, & fimiliccr de negatiua , &
tencnc omnes virrbreiftius,qu6d in vniucrfali
fubieftum refpedu verbi de poflibili fupponic
copulaciuc, pro his quz func,& prp his quz pof-
func efTe.

Secunda conclufio , qu6d propofitiones in
fenfu diuifo in iftismodis , impoJfinlt',falfum, con-
tingtns, advtrumlibet , non conuertuntur. Simili-
ter in illis de intfte. Probatur , Prim6 dc impofE-
bili , quia non fequitur y^uoildam animal impojft-
kileefl tjft hom^ntm , quia afinum impofHbilccft
cfTe homincm : Igitur tjuendam hormnem impoffibile
efi tfft ammal,<yii3. anteccdens cft vcrum,& con-
fequcns faJfum. Similitec patec inifto taodofai-
fum, in eodem exemplo. Terii6 patet dc hoc
modo ,Contingens ad vtntmlibet , quianon fcqui-
cpr , Otnnem planetam lucemem contingit effe Solem,
igitur Soltm contingit ad vtrttmlibet ejft luctntem; vcl
fic , non fequirur , Omne intelUgens comingit ad
vtntmlibet ejfe Dettm , igititr Deum centingit ad
vtntmlibet ejfe inttUigtnttm. Quia anccccdens eft
verura, & confequens falfura,vndencceflecft
Deam cfTe incellieencem.

Tercia concluuo, qu6d modales in fenfu diu^-
fo de iftis modis , cognpjce, apparet, & huiufmodi,
non conucrcuncur propri^. Probarur, quia non
fequicur , f^tnitnttm cognofco tfft Corifcum : igitur
Corifeum cegnojc» tjji vtnitnttm , quia antecedcns
eft verum , & confequens falfum , & fimilirer,
patcc qualiccr propoficiones raodales fecundum

Z 4 P"

7-

§luiHta ttn-
tlufit.

8.

Trima ein-
tluji» i* mt-
d»lihui it
lcffibiU.

Secunis (tn-

ttMfil,

TO.

Ttrtia tt»'
tlufit.

?'2.

Super lib. I. Priorum

if.

flundruplici-
ter ftteji fierf
fropofiii» Uf
fffihili.

fo/iu^nl de
pojpbiti A^iii-

fnOfr VHtt dt

Vfet^arft.

?»■

frfffpth it
retfjfttrio dt
modo neg^to,
noH dirhttr
froprii de ne-
cejfario , fed
^ poffibili.

'5-

trimit ctn-

flufio de pro-
fofitienibus
de pofftliili dt
piodo affir-
ft»to.

primam op{nioneni,runt conuertendae, & quali'-
tcr non.Et haec de ptimo.

Quantum ad fccunclum reftat dicendum fo-
lum de illisde nccelliario&poflibili. Vbinota,
quod qtiadrupliciter poteft Aeri propontio de
pofltbili. Vno modo finc aliqua negatione , vt
(Jiccndo, B potefiejfe A. Alio modo cum duplici
negatioiic^fcilicct vnapofitaaJ modMm,8c iliaiSid
ditlum. vt , NiiUum B poffihile efi rton ejfe A. Ter-
tio modo cum vna negatione pofita ad modum.
vt Nuttum B poffthile efi ejfe A. Quarto modo
cun) negatione przcedente di^um ymode affiima-
to : vt Gjupddam B pojfihile efinon effe A. & fic pa-
fet , quod funt odo propolitioncs dc podibili»
fcilicet quatuQt voiucrfalcs , & quaiuor parci-
cularcs.

Secundo notandum,qu6dcuilibet propofitio-
ni de poflibili xquipoUet vna de necefiario , vt
pacct fecundo Perihcrmenias, &hocpcriftura
modum , quod in illis quarum vna eft dc poffibi-
li , & alia de necellario , in eifdcm terminisfer-
Xietureadem quantitas propofiiionum,fed mutc-
tur qualitas, tam ex parcc r»0<^i,quam dilli. Vcrbi
gratia, fi in illis de podibili, tam mednty quam di-
jff«»iaffiimentar \i B potefl ejfe A. tunc in ifta de
ncccfrario fibi aequipoliente nepabitut tam di-
ftum , quam moditf \ vt B nan neiejfe efl non effe A,
Itcm fi in illa de poflibili mo^^tu fit ncgatuSj& di-
flum non : e contra debct eflc in illa dc neccila-
fio, qu£ fibi a;quipollet , vtifti, B non pojfihile eff
tJfeA. afquipollct ifta de nccelTatio Bnecfjfeefi
non ejfe A. Sc fic patcr , qnod ficut funt odo de
poflibili : fic 0(5ko de necclfario fibi squipollcn-
tes : tk\pct confcquens erunr fexdecim ih toto.

Tertio notandum , quod ficut illa dc podibili
eft diftinguenda , ex co qubd fnbiedlum potcft
fnpponerepro his qua: funt, vcl pro his qu^ pof-
fimt Cffe , ita fimilitcr eft diftinguenda ifta de
neceftario , quas fibi ffquipoUet : aliter enim non
zquipollcnt adinuiccfn, & ide6 iilius de necefla-
rio fubie(flum fupponit, vpl pro his quaj funt,\el
prohis qux polTunt efte. Exquofequitur^quod
fecundum queinlibet praedidorum Ienfuiim,funt
pfko propofitiones de neceflario ,& ododcpof-
fibili, & per confequens in vniuciib funt j z.

Quarto nocandum , quod illa de neccfl^rio de
mtf</o ncgato , non dicitur propripdencceirario,
fcd de poflibili , ex co , quod aeqoipolle|: vni de
poflibiU habenti modum affirmatum : & e contr^,
illadepofnbili derpado ncg3to,nondiciturpfo-
prie dc poffibili , fed de neccflario.quia xquipol-
let vni de ncceftario habcnci modum affirmatum.
Ideo dimiflis illis tam dc neccflario , quim dc
oflibili de negato modo , diccndum cft folum de
abcntibus modum affiimatum , & fic remanent
o(ko de poflibili de moio affirmato,& o6l:o de ne-
cdHirio de modo affirmato, quarum conucrfiones
funt affignandz. Ec primo dicendum cftdcilli?
de poffibili, fccundo dc illis dr neccflario.

Quantum ad illas de pcffibili,fit ptima con-
clufio ifta , quod affirmatiujc dc poflibili pro his
quae funt, in fcnfu dtuifo, non conucrtunturpro-
pric. Probatur , pofiro quod omne currens fic
afinus dc fadto, tunc ifta cft vcra, Omnis homepo-
teft currere, fccundiim iftuip fenfum , omnc quod
eft homo , poteft currere, & tamen fua conuer-
tens eft falfa , Cluodddm currens poteH effe hamoSc'
cundijm illum fenfum cundem ; quia fignifica-
tur, quod quoddam quod eft currens, potcft cfle
liomo. Ec dico notabiliter /'ropy/tf,quia pofliinc

l

impropric conuerti in illas dciWj^. Vcrbi gratia,
Omnu homo poteft currere , igitur quoddtm tjuedpo-'
teft cftrrere,efl hernt , & quod iftaconuerfio fit im-
propria , patet pec caufas didai in primo arci-
culo.

Secunda condufio eft deillis, depoflibilide
diile negato , fed modo « ffirmato , quod tales ne-
gatiuae de poffibili , non conuertuntur propric
loquendo de illis de poffibili ,inquibusfubie-
dlum fupponit pro his qu« funt ; quia non fequi-
tur, Pofito quod Dcus nunc fitcreans, Omnis
Dem potefl npn creare , igitur tjuoddam cream pcteH
tten efli Dem : nam antecedens eft veruro, & con-
fequens falfum. Namomne,quod eftcreans,ne-
cefle cft efle Deum. Tamen tales pofliint conuer-
ti in quafdam de intfli'. fed illanon eft conuerfio
proprie di6ta.

Tertia conclufio eft dc affirmatiuis de pofli-
bili, in quibus fubiedum fupponit pro his qux
pofliint eflc , quia tales affirmatiuae fimilitcr
conuertuntur illis de ine^e , iia quod vniuerfalis
affiimatiua conuertitur in partitnlarcm affirma-
tiuam&c. Verbi giatia , qu:a requmir §iueddam
Apoteflejfe B. iguurejueddi.m B poteft tjfe A quia
antecedcns fignificat , quod quoddamquod po-
tcft cflc >^,poicft tlle B & tunc fignetur illud : &
fic probatur conotrfiocxpofitoric fic , HecCpo-
teff ejfe A. C poteflejfe B. igitur quod petefl ejfe B,
potefl ejfe A.

Quarta conclufio eft, qu6d negatiua de pofli-
b )i cic mode aftrmatopro his , qujc poflunc efle,
nonconuettitur, quianon lcquitur tOmnii Deut
potefl non ireare, fub ifto fenfu , Omne cjuod potefl
ejfe Detu potefl non creare,igitur quoddam creanspo-
tefi non ejfe Dei4iS\\\> ifto fenfu , QMiddam cjuodpo'
tefl ejfe creans , petefl nonejje Dcn- , immo quodli-'
bet quod potcft circcreans,necefleeftdreDcum,
& Gc pater qualitcr propofitiones affirmatiua: dc
poffibili de»Wcaffirmatoconucituntur, & non
conucttuntur , & pcr confrquens patet qualiccc
ncgatiusde neceflario demodo negato, qui iftis
£equip(:llciu,funt conueriendae,& hoc in jlUs de
p ffibili.

Tunc qiiantum ad iftas de neccflario,& prim6
de illis in huiufmodi fenfu intelligitur fuppone-
rc pro his quje funt. Et fit piima conclufio
ifta , quod Affirmatmae dc neceirario , inquibus
fubie(^uni intclligiiur fupponere pro his qua:
funt, non conuertuntur.quia non fequitur.pofi-
to, qu^d Deus fit creans, Omne creans de necejftta-
te efl Dettt y igitur quidam Detti , de necejfttate eft
creans. Verup eft famen,qu6d tales^ropofitio-
nes pofliinr conuerti in propofitiones fecundijm
refolufionem ad quafdam dc ineJJe.vtOmnecreanSy
de necejfitate eft Deusyigitur ^uod de necejfitate efl
creans, efl Dew , tamcn ifta non cft conucrfio pro-
prie di(5la, propter caufas prius affignatas.

Secunda conclufio eft , qu6d negatiux de ne-
ceflario pro his qua: funr, non conucrtuntur,
quia pofito quod Dcus non creet , haec cft vcra,
Omne creans necejfeefl nonefte Deum , intelligendo
fubiedum fupponere pro his quae funt, & tamen
fua conuertens eftfalfa, fcilicet ifta, Quend^an
Deum neeeffe eft non creare. Et quia aliqui neganc
antecedens , fcilicct iftam , Ow»* creans necejfeefi
non effe Deum, ideo probatur, quod hacc eft vera,
Nullum creans potefi ejfe Deut, igitur ha?c eft vera^
Omne creans necejfe efl nen effe Deum. Tenet confc-
quentia per a:quipolIentias prius affignatas , &
antccedens patct rcfolucndo fubie(5lum,vt intcl-

ligitur

14.

Stcu»dae»9-
clufio.

Tertim toit'
elufio.

j6,

clujie.

'7.
Trima c»n~
clufie de pro-
pofitiinibus
de ntcejfari»
de modo af-
fitmatQ.

18.
Stcunds et»-

(lufit.

Qusftio XXVII.

ligitur fuppontfrepro his qua: func, fcilicetin
iftam , Nullum tjHod efl creMtts petefi ejfe Deus.
1 p. Tertia conclufio , qu6d affirmatiu* dc ncccf-

Ttrtia tn- Hitio pro his , qa« pofllunt cflc, non conucrtun-
tlnfi», tur proprie, qiiia non fcquitur , tmne creMns de ne-

cefitate efl Deus , fecundum iftum fcnfum , omm
^Mod petefl ejfe creans , de THsejfuAte eil Deus , ifftur
quidamDeus , de rucejfitate eft cre*ns. Namconfe-
qucns cfl; falfum fecundum vtrunquc fcnfum.
Vcrura cft tamcn qu6d tales propoutioncs funt
conuertcnda: fecundum refolutioncm ad quaf-
dam dc inejfe , fed tah's conucrfio cft inutih's ad
redvdliohcm fyllogifmorum imperfedorum ad
pcrfedlos.
j_Q^ Quartaconclufiodeillisdencceflario.pro his

qus poftunt cfle, qu6d vniucrfalis negatiua con-
uertitur fimplicitcr , fed particularis ncgatiua
non. Probatur, quia,vt diftum fuit priiis , patti-
cularisaffirmatiua depofl!ibili ,pro his,qu£ p^f-
funt cfle, conucrtitur fimplicitcr , & illa contra-
dicit vniuerfalinegatiuae de neceflario , pro iilis,
qua: potTunt eflc ; modo fi vnum contradidlorio-
rum conucrtitur fimpliciter , & rcliquum , ex eoj
qu6d fi ad antecedens fcquitur confequens,ad
pppofitum confequcntis fcquituroppofitumai^-
tecedentis.

Secunda pars conclufionis apparet ; quia non
(ec^miMz , Quoddamens , vtafinitatcm, neceffteii
nenejfe Deum, & fua conucrtens cflet fald.tjuen-
dam Deum heceffe ef{ non ejfe ens:Sc fic patct quali-
ter propofitioncs modales de neccflario de modo
affirmato conuertuntur , Sc qualiter non. Ratio-
nes funt folutas pct prsdifta. Et hpc ad qua:-
Htum.

3'3

I.

Argumeut^
fro fmrtt nt-
gattim.

(XvAsrio XXVII.

Vtrum '-valeant SyUogifini de necejfarto

in qualibet figura , ficut Tjalent

Syllogifini de inejfi.

Aaerrocs & Aphrod. cnp.if.hHiMs. Buranar«/.<>.^M/Vx.Ioan,
a Magift. f m«/?. t. hHius. Conimbt. in txfof.cMf.i.hHius.

ARguitur prim& qu&d non; quia in prima
figuri non valent Syllogifmi de poflibili,
igitur nec valent Syllogifmi dc neceflaf io. Tenet
confequcntia , quia quaelibet de poflibili aequi-
pollet vni de neceflario , & c contri. Probatut
antcccdensjpofito qu6d dc fa<5lo nihil currat.ni-
fi cquus , tunc arguitur fic ,fumendo fubicdlum
in illis de poflibili pro his qu« funt : Omne cur-
renspottft effe f^wjquia de fa£to ita cft quAd
omne currcns cft equus ,fedemnis homopeteft cur-
rtrf, igitur omnit home potefi eJfeeijMus. PraemilTz
verx, Sc conclufio falfa, igitur, &c.

Secundo arguirurcontra Baralipten, quia non
fcquitnr , Omnit Deus de necejfttate eft iufbts , omno
creans de necejfitate efl creans, igitur ejuoddam iuftum
necejfe eR ejfe creans. Pra:miflae funt veraB , &con-
dufio falfa, igitur confequentia non valet.

Terti6 arguitur conrra Camejhex; quia non fe-
quitur , Omne intelligens de necejfitate efl Deus , om-
nem creaturam necejfe efl nen efle Deum : igiturem-
nem creaturamnecefle eflneneJfeintelligentem.lAziox
cft vcra, pofito , qu6d omne intclligcns de fadlo
fit Deus , & minor fimiliter , & tamen conclufio
eft falfa ; igitur, &c.

Quartd arguitut contra Darapti, quta non fe-

quitur , Necefe iflomntm Grammaticum ejfcfcien-
tem : neeeffe e/f omnem Grammaiicum ejft hetmnem,
ifftur ^uendam beminem necejfe eft iffe fcienttm.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelem in ifto
prinio.

In quzftione prim6 videbitur de Syllogifmis
fadis in prima figura , cx propofitionibus dc nc-
ceflario ; fccundo dc eifdem fa6iis in prinia figu-
la.concliidcmibusindircA^; tcrti6 dc cifdcm in
fecanda figura; quarto de eifdem in tertia figura.

Quantum ad primum , prima conclufio cft,
qa6d Syllogifmi dircAc concludentes in prima
figura , valcnt cx propofitionibus dc ncceflario,
in fcnfu compofiro, fumendo modum &iiguram
quantum ad di^um folum . Probatur.quia fequi-
lur , Necejfarium eft omne animal ejfe Juhfiantiam:
necejfarium efl omnem hominem ejfe animal , ipitttr
necejfarium efi omnem hominemefftfiibftantiam. Et
tcnet confcquentia per illam rcgulam, Siprtmif-
ftfunt necejfari* , cenclufio erit necejfaria.

Secunda concIufiocft,qu6d cx duabus dcpof^
/ibili in fcnfu compofito, non valet Syllogifmus
inprima figura, (umendo modum , & figuram
fecundum di6lum folum. Probatur, quia non fe-
quitur, Pojfibile eft omne currens effe afinum :poJfibile
efl omnem hominem ejfe currentem , igiturpoffihile efi
omnem hominem ejfe afinum.

Scd contra obiicitnr , quia ficut ift^a regula cft
Vera , Si antecedens efl necejfarium , cenfe<jttens erit
necejfarium , ita fimiliter ifta regula , Si antecedens
eflpoffibile , confequens erit pefibile , igitur ficut cjc
illis de neceflario fit SyIlogifmus",iia ctiam cx il-
lis de poflibili.

Refpondctur ncgando confequentiain : &
caufa eft, quia non omnis propoficio de pofllbili
cuilibct alteri dc poflJibili eft compofllibilis , &
idcofi antecedensin Syllogifnio fit copulatiua
compofita cx duabus pracmiflls incompoflibili-
bus , ctiam non potcft fequi conclufio poflibilis:
fcd qua:Iibet propofitio neceflaria, cuilibet alteri
neceflari^ eft conneccflaria.Ide6 non cft fimilc dc
prjEmiflisneceflariis,& depraemiflis pofliibilibus.

Terria Conclufio, qu6d modi dircdi dc necef-
fario in fcnfu 4iiiifo,vaIentin prima figura. Et
ifti modi non indigcni probationc, fed de fcfunt
euidcntes. Nam fi modm dc nccefrario fit affir-
matus , fiue diffum fit affirmatum , fiuc ncgatum,
femper tenet Syllogifnius pcr dici de omni , vt ar-
guendo fic : Omne B necejfe efi ejfe A : omneCne-
cejfe efl effe,igitur emne C necejfe efiejfe A.

Item (\ didum fit ncgatum, arguitur fic,Omn«
B necejfe eft non ejfe ji : emne C n^cejfe tft hon effe B.
igitur omne C necejfe eft non ejfe A. & vterque mo-
dus tcnct per dicide omni. Si modus de nccefla-
rio fit negatas , fiue didum fit affirmatum , fiue
non , tunc tcnent Syllogifmi per dici de nufte.
Exemplum de dido affirmato : NuU.ttm B necejpi
eft effe A : enme C vecejfe eft ejfe B, igitur nuUum C
neeejfe eftefeA. Excm^luin de didlo negato: Nul-
lum B Tuceffe eft nen ejfe A. emne C necejje eft effe B.
igitur nuUum C netejfe eft uen ejfe A.Sc tcnet diredlc
pei dici de nuUo.

Quarta condufio , quod di€ti modi non va-
lcnt de poflibili in fcnfudiuifo , fi fubiedum fu-
maturpro his quar funt. Probatur.Sit ita ,qu^d
de fadlo, omne currens fit equus , tunc arguiruc
fic ; Omne currens peteft ejfe equw, omnu hemopotefl
ejfe currens , igitur emnU heme peteflejfeetfuw, coB-
fcqucntia non valct, quia przmiflaE funt vcrx, &
conclufio falfa.

Secund6

1.

Diuijit qu*»
fiitnu.

frima eiit-

tlujie.

Sicund» cim'
tlHpt.

4.

Ttrtiif ciit'

llHfl».

^'

^Mrta ein-

l-fli.

6.

7-

Secuni» f4rs
futjjtiim.

frtm» CIW

tlujii.

Sfcunda ein-
flitfii.

9-

TerlU Cin-
clujii.

314

Secundo probatar de modis negatiuis, ponto,
«^u^d dc fadto Dcus non crcct, tunc hacc cft vera,
l^ulUm creans potefl tjfe Deut, qua figniBcatur
quod nuUum quod cft crcans , poted cife Deus,
& hoc eft vcrum , quia nihil cft cieans ,fedomni*
prima caufa poteil effe creans, vt notum eft , 8c ta-
mcn non fequitur,if iV«r HuHaprima caufa potefi ejfe
Den4.

Qjxinta conclufio eft , qu6d pr«di£ti modi
de pollibili valent in fenfu diuifo , fi fubicfta fu-
mantor pro his, qux poftunt e(fe. Et ifta conclu-
fio non indioet probatione,quia illi modi tenenc
dircdc per dici de omni, & per eUci de nuUo, vt pa-
tet rcfoiuendo fubieda.vt fupponat pio his.qua:
pofTint eftc,& (lc patet dcmodis dircde con-
cludcntibus in prima figura, de neceflario , & dc
poflibili , qualitcr valent , & qualiter non. Et
hoc de primo.

Quant6m ad fecundum notandum , quod ex
propofitiombus de neceirario , in fenfu compofi-
to, valcnt modi indiredi, primae hgurae.adcon-
cludciidam de nccclfario, fumendo rnodum, & fi-
guram penes diElum , & nonpenes modum,& tc-
net per iftam regnhm,Siantecedemeft necejfarium,
& confeejuets erit neceffarium. Et non folum tencnt
ifti modi in illis de fenfu compofito,fed ctiam in
guibufdam de neceffario in fenfudiuifo , vidcli-
cet quando ainbae pracmifTaE de neceiTario funt
neceftaris : vel fub alio modo loquendi, quando
funt de neccflario , fecundum connexionem tcr-
minorum profemper, quia huiufmodi propofitio-
pes necellarijE de necclfirjo fimiliter conuertun-
luriilis de ineffe , vt didum fuit prius. Et ideo
roodi indiredi reducuntur ad modos dire£los
codem modo , ficut in ilUs de inejfe per conucr-
fionem : & ideo de iftis non cft difhcuhas, fed dc
illis dc ncccftario qu^ funt contingcntes,vt creans
ele necejfttate efi DeM , vei fecunJiim alium mo-
dum loqucndi de iliis.quae funtdeneccftario fc-
cun^um connexionem tetminotum fimplicitct
pro nunc foiura.

Et de ift's ponuntur conclufiones. Primaeft,
qui>d ex duabiis dc ncceirario.nonfit fyllogifmns
ad ooncludcndum de neccftat io indiredkc : vt in
Baraiipten. Probatur ; pofito,quod nunc Dcus fit
icrcans, tunc arguicur, Omnis Deni deneceffitate efl
iuiltu , omnu creans de necejfitate efl Detu, igitur in
dircdc ijuoddam iujiurn de necejfuate eflcreans.Vtx-
jnifta: funt vcrs , & cqnclufio falfa,igitur confp-
quentia non valet.

Secunda conclufio , quod modi negati de modo
ncgato.fcilicet de hoc modo, necejfarium non va-
leiu ad conciudendum indiredc in ifta figura.
Probatur pcr inftantiam in Celantcs; pofito.quod
Dcus fit crcans,tunc arguitur fic ; Nulli*6 iujltu de
ftefejfitate ef} creans, ornnts Dem de neceffttate efi iu-
flm , igitur nullui creans de neceflitate efl Deta. Pra:-
niiffa: lunt vera:, & conclufio falfa , praedido ca-
fu pofito , quod quoddam creans , de neceflitate
jcft Deu^, vt potcft probari cxpofitoric.

Secundo patct inftantiain Fape/mo, arguendo
fic. Orme creans denciejfitate eji Detu ; ntiUiu iufius
de necejfitate eji creans : igtur cjuidarn Detu dene-
ceffitatenonefliuflus. Pracmifla: funt vcr2,& con-
clufio falfa, igitur confequcntia non valet, &per
cofdem terminos potcftdariinftantiainFr»/?/»-
morum.

Tertia conclufio, quod modi ncgatide»»»-
do affirraato , fcilicet dc hoc modo neceffarium^
affirmato , non valent , fi fubiedum fuma-

Super lib. I. Priorum

tur pro his qua: funt. Probatur per inftantias.

Primo in Celantes, pofito, quod Soi luceat fu-
per noftrum heraifphxrium : tunc arguitur fic;
Omnem Solem necejfe eft non ejfe Lunam, omne iucens
fuper noftrum hemijpharium de necejfitate eftSol: igi~
tur omnem Lunam neeejfe eft non lucere fuper nojirum
hemijpharitim. Praemiflac funt verx per cafum po-
ficura, Sc tamen conclufio eft falfa , quia omnem
Lunam pofllbiie eft lucere fupct noftrum he-
mifphxrium.

Secund6 patet per inftantiam in Fapefmo , po-
fito, qudd Deus nunc non fit creans , tunc argui-
tur fic; Omntt prima caufa de necejfitate eft Deus,
emne ^uod eft creans necefte efl non ejfe primam caH'
fam , igitur quendam Deum necejfe eft ejfe non crean-
tem. Confequentia non valet, quia praemiine
funt verae , & conclufio faifa , & caufa eft, quia
in praemiflls minor extremitas fumitur foium
pro his quse funt,fed in con lufionc ampliaiuc
ad ca , quae poflunt efle , qnia lequitur hunc mo-
dum neceffe, cuius cft de nccefljtate ampliare tcr-
minum fequcncem , fciULCt aparte pra:dicaci;li-
cct non fit necefle ampiiare terminum pracce-
dentem , & hoc eft ex eo , quod prsdicatumde»-
bet appellare fuam formam modo cx non am-
pliato , nunquam fcquitur ampliatunincgatiue,
quia eft argumentari negatiuc ab infetiori ad fu-
pcrius.

Quarra conclufio eft,qu6d dicfti modi valcnt 10.
dc modo aflirmato , fi fubiedum ciapiatur pro e^uarta ettf
his , quac poflljiit efle , quia tunc minor cxcrcmi- clupi.
tas non magis ampiiatur in conciufionc, quam m
pra:miflis.

Secundo probatur conclufio fpecialiter deC*-
/<!"<«, quslibet negaiiuade neccflaiio de modo
affirmato, cuius fubicdtum fupponit pro his,qux
pofllintcflc, conucrtitur fimpiiciter, vtdi6lum
fuit prius , igitur ifte modus Celantes reducitur
ad Celarent per conucrfionem conclufionis.

Tertio probatur dealiis duobusmodis ,fcili-
cct Fape/mo , & Frife/bmorum, qiiia reducuntur ad
Barbara,8^Darif per impoflibile, & in ifta redu-
dionc rcfuitabit mixtio dc poflSbiii, & ncccfla-
rio, quae valet pro his, quac pofliant circcum ma-
ior fuerit de poflibiii : vnde primo fiat Syllogif-
mus calis de Fapejrne, Omne B necejfe efleffe A. om'
ne C necejfe efi non ejfe B. igitur ^uoddam A necejfe
eft non ejfe C.mod6 fumatur oppofitum conclufio-
nis cum maiore, & fequecur oppofitum minoris;
nam oppofitum contradidorium conclufionis
eft, Omne A potefl ejfe C. tunc igirur fiar Syllogif-
mus taiis , Omne A potefl effc C. omne B de necefft-
tate efl A. igitur omne B potefi effe C. & tunc con-
uertarur conclufio, quia affirmatiua dc poflibiii,
pro his quac poirunt efle conuert» tur, ficut ilia de
inefe, vt dcclaratura fuit priias, tunc crit conuer-
fio conciufionis , Quoddam C petefl effe B. & ifta
rcpugnat prirao minori , c^xd\c\x. ,OmneC ne-
ceJfeeflnoneJfeB. C\c patct quomodo ifti modi in-
dircdd valcnt,& quomodo non vaicnt;& hoc de
fecundo.

Quantiim ad tercium , &quartum fimul no- ' i*
tandum , quod ex propofitionibus de neceflario, Tntia , ^
in fenfu compofito, fit Syilogifmus , ficut in illis ^""^? ^*"
AeineJfeiti fecunda,& tertia figura , fumcndo
Viodum Sc figuram praccisc fccundum diEbim. £c
omnes modi probantur , ficut in aliis modis, pcr
illara regulam , Si antecedens e[l neceJfariHm,conJi'
^ttens erit necejfarium.

Secundo notandum , quod cx propofitionibus

Qu^ftioXXVIIL

315

II.

elufit.

13-

Sternid» ceti'
(iMjio.

14.
Tntim cen-
flufu.

Ai argumt-
ts.

denecefTano fecundiim connexionem termino-
ram pro femper , fcilicec quc funt neceflariae, fit
Syllogifmus ad concludcndum dc neceiTario,
(icut in illis dc inejfe , in fccunda , & tertia figura.
Caufa huius eft, quia tales propoiitiones de ne-
cenfario conuertuntnr.fimiliter illis de inefiyidcb
modi imperfedi, qui fiunt in fccunda , & tertia
figura.reducuncur ad Syllogifmos primx figurx,
ficut iftat dc inejfe , exceptis Baroco , & Bocardo,
qui non probantur per conuer/ionem , fed per
impoflibile , vt vcrbi gratia , inBaroco fiat Syl-
logifmus fic , Omne B necejfe efi ejfe A. ejuoddam
C necejfe efJ non ejfe A , igitHr tjaodcUm C ne-
eejfe ejl non ejfe B. quia fi non fequitur , detur op-
pofitum conclufionis fic , Omne C poteflejfe B.
tunc cx ifta cum maiore infertur oppofitum mi-
noris, argucndo fic, Omne B necejfe efi ejfe A.omne
Cfoteflejfe B. iptur omne C potefi ejfe A. & te-
net Syllogifmus, fumendo fubftantiam propofi-
tionum pro his , qua: polTunt efie : & tunc tenet
fyllogifmus euidenter , vt patec explicando ma-
iorem , arguendo fic , Omne t^uod potefi ejfe B ne-
eejfe efi ejfe A. omne C potefl ejfe B. igitur omne C
fotefieJfeA.&c iAim {c(]mtaz,OmneCpotefleJfe A.
quae contradicit roinori piimi Syllogifmi , quae
dicebat , §Jiuoddam C necejfe eji novejfe A.Et confi-
militec potcft probari Bocardo.

Tunc ponuntur conclufiones. Prima conclu-
fio eft , quod modi fccundae figurac non valent
fumendo fubicda pro his , quae funt. Probacur
per inftantiam , pofico qu6d nullum fit lucens
mod6 fupernoftrum hemifphsrium, tuncdatur
inftantia de Cefare ifto modo , Omne lucens Jiiper
nojlrum hemijphdrium necejfe ejl non ejfe Solem, omnit
planeta lucidij/imut de nejfitate eji Sol. igitur omnem
planetam lucidijfimum necejfe eft non lucere fupA' no-
ftrum hemijphtrium. PraEmiflac funt vcrx , vt patet
ex cafu,& tamen conclufio eft falfa; ic in eifdem
terminis inftatur contra Fefiino, facicndo raino-
icm particularem.quae priusfuit vniuerfalis.

Sed obiiciturcontrafccundumnotabilc; quia
in exemplo ibi fupponitur, qu^dfubiedlafuppo-
nant pro his, qui poftunt efle, & tamen non dc-
betcflc ita.

Rcfpondetur,qu6d illud debet fupponi,imm6
fequitur virtute illius, quod fupponebatur prius,
videlicet , quod propofitiones cflcnt de necefla-
rio fin[iplicicer fecundum connexionem termino-
rum, pro fempcr.

Secunda conclufio eft, quod modi fccundae fi-
gurx valent , fi fubiefta iumantur pro his , qux
poflunt eflc,& omnes probanrur pcr impoffibile,
iicut exempli(icabatur prius de Bareco.

Tertia conclnfio cft, qu6d omnes moditertix
figutx valent de ncceirario , ficut valent illi de
ineffe , fiue fubie<fla fumantur pro his , qux funr,
fiue pro his qu^ pofliint eflc,& omnes probantur
per impoflnlbile codem modo , ficut probatur dc
Baroco in fecunda figura , excepto quod in tertia
figura oppofitum conclufionis dcbet fieri maior,
quod quidem oppofitum fiebat minor in fecun-
da figiira.

Tunc ad rationes.duc prirox funt folutz.

Ad tertiam, qux fuit contra Camefires,tcf}pon-
detur , qu6d in illa figura non fit Syllogifmus,
quando maior non eft de neceflario fecundum
connexionem tcrminorum projemper , mod^ fic
eftin ifto argumento.

Ad quartam dicitut qu6d vbi ex propofitioni-
bus de fenfu compofito , infcrtur propofitio in

fcnfii diuifo , confequentia non valet. Et fic fit
di^tum ad quxfitum.

QViESTIO XXVIII.

ytmm ex rvna de necejfarioyO* alid de in-

ejfefiat Syllogipntu ad concluden-

dum necejfario in primafigura,

Aaerroet & Aphro^M^. 10. huius.Baiaa»eaf. g.huini.
Okam i.p*r. Leg.cAf. 31, loan.i Mag. ^utft. t. huimi.
Albert. de Sazonia tr»lt.4. Ltg.csf.ie. Conimbr. t»f.f,
10. <^ 1 1. hmut , (^ infiat tnf. 1 3 .

ARguitur prim6 qu6d non , quia non eft
connexio minoris cxtremitatis cum maiori
in conclufione, nifi proptcr connexionem ipfius
cum medioin prxmiflis; fed minor extremitas
conneftitur cum medioin prxmiflis folum pro
vno tempore , quia hoc fignificat propofitio dc
inejfe, igitur dcbent inferri connexio minoris cx-
tremitatis cum maiore foliim provnotempore,
fed illa]de neceflario fignificat cenncxionem pro
omni tempore , igitnr non debet inferri illa de
neccflario , fed dc ineffe.

Secund6 arguitur pcr inftantiam; quia non fe-
quitur, De necejfnate,, omnu homo efl animal ,al-
hum efl homo , igitur de necejfitate album efi animal,
quia prxmiflae funt verx,& conclufio falfa.

Terci6, quia non fequitur, Ornnit frima cauja,
de necejfitate efi Deui,^Hoddam creans efl prima cau-
Ja , igifur ^uoddam creans , de necejfttate efl Deut,
Quiaprxmifl^ funtver^&conclufio falfa.Qu6d
autem conclufio fit falfa , patct , quia fcquitur,
Qufiddam creans de necejfttate efiDew , igitur^ui-
dam Dettt de necejfttate eft creans ; quia ifta de nc-
ceflario conuercitur fimplicitcr,ficut illa de iutjfe,
vt dicic Ariftoteles in ifto primo, Modo confc-
quens eft falfum, igicur & ancecedens.

Qiiart6, fi ex vna de neceflario,& alia de inefe
fequcretur conclufio de ncceflario , vel hoc eflec
ex maiorc dc neceflario,& minorc de intffe; vel c
contri ; non primo modo , vt probatum eft jnec
feciido modo,vt probat Ariftoteles in ifto primo.

Oppofitum argqicur per Ariftotclcm in ifto
primo.

Nocandumcft qu6d duplex cft propofitio de
intjfe quancum ad propofitionem pcrtinet. Qux-
dam de inejfe fimpUciter , fcilicet qux eft necelTa-
ria, vt ifta , Homo efl animal , eft dc inejfefimplici-
ter fccundum Ariftotclem , qui ponit mundum
xternum , & fic neceflari6 perpetuati : alia eft dc
inejfe, vt nunc , fcilicet propofitio contingens de
inejfe. Et proporcionabiliccr poceft diftingui dc
propoficione de ncceirario , quia quxdam eft ne-
ceflaria,& illa vocaruf de necejfariofimpticiter: &
alia eft contingens, & illa vocatur den/cr^n'»
vt nunc.

Secund6 notandum , quod ex vna de necefla-
rio, & alia de inrJfe,non poteft ficri Syllogifmus,
nifi altero duorum modorum, fcilicct.vcl ex ma-
iori dc ncccflario,& minoti de inep,y/e\ c contr^

Ide6 prim6 notandum cft qualiter fit Syllo-
gifmus ex maiori de neceflario , & minore de
inejfe.

Secund6 qualicer fit Syllogifmus c conuerfo.

Tcrtio inferenda funt quxdam corrclaria.

Quantikm ad primum,ponuntur crcs conclu-
fioBcs. Prima eft , qu6d ex maiori de ncccflario,
in fenfu cotnpofico , & minori dc inejje , non fit

Syllo

r.

Argmmnta
fre fvtt M-
tatiua.

1.

Prtfifitie dt
inrjftduflt*.

Diuifte jut'
fiieum.

5-

Primm etn-
clufie nd I,
qut/iitnu.

3»6

Super lib.I. Priorum

Syiiogifmas ad concludendam de neceiTano.
Probatur per inftanciam in Barlrara,poCno quod
cantutVi liOmo currat , tanc igitur fic ; De necejji^
tate omnit honu eft rifibilis , omne curreni efi homo\
igitur de neceffttttte omne currens efi rifibile. Pracmif-
fae funt vcrat, & conciufio falfa.

Secundo coniiz Celarent ^ arguendo Cic, Dene-
cejjitate mtllMm atbnm efi nigrum , omnis homo tfi al-
ki4t, pofito quod ita fit, igiturde necejfitate nuUiu
homo ifl niger. PrxmifTac funt veras , & conclufio
faifa.

Terti^ contra Darij, patet per inftantiam pri-
mam ante oppofitum.
^, Secunda conciufio , quod ex maiori dc necef-

Seem4a epn- (ario, in fenfu diuifo, bc minori de inejfe , valenc

elufit. modi prima: figura:,dire6i:c concludentes,ad con-

cludendum de neceflTario , & ifta conciufio pro-'
tatut per lioc,qu6d iiii tnodi funt euidentes per
dici de omni , & dici de nuRd. Exempium dc Barba-
ra , Omne B necejfe eft effe A. omne C eft B. igitur
omne C necejfe efi effe A. Pra:mi(rac fi fint vera: , ne-
ceflc eft , quod conciufio fic vera ; quia refoiuen-
do maiorem , ifte modus ccnet euidentcr \peidici
de oTfini , arguendo fic , Omne quod eft B neceffe eil
eJfeA, &c. Similiter poteft exemplificari dc modp
negaro , vt de Celarent , Nullum (juoden; B,neceffe
ef{ ejji A.omne CeftB. igitur nuUum C necejfe eft effe
A. Sc tenet diredl;^ per dici de nuUo, 5c confimili-
lerpoteft exemplificari dcmodisparticularibus,
j", Tertia conciufio, qui*>dmodi indire^le con-

Tertiaeetf- ciudentes prima; figura:, non vaient ex maioridc

fhfio: neceiTnrio, ^ minori dc inefie , ad conciud-cndum

de neceilario indire£lte. Probatur per inftantiam
jn terminis.& inftatur comia. Baralipton,pet iftos
termiuos, DfM,prima caufit, cream ; pofito, quod
de fado Dcus fit cieans, tunc arguitur fic ; Omnis
frima caufa de necejfttate efl Deus , omne cream tft
prlma caufa,non fequiturconciudendo indire£te,
igitur ijuidam Dew de neceffitate efl creans. imm6
Deum poflibile eft non creare , & in eifdem tcr-
minis poteft inftari contra Celarent ; c^mi,non fe-
quitut, Nulltu Deui deneceffitate eH creans , omnit
prima caufa eft Dem : igitur nuUum creans de ntcejft-
tate efiprima caufa. Prasmiftac funt vera:, 6c con-
ciufio falfa, cafu pofiro : igitur confequentia
non vaiec.

Quanrijm ad fecundum ponuntur conplufio*
ncs. Prima eft,qu6d ex maiote de inejfe,6c minor
ri de neceffario in feniu compofito non valet
Syiiogifmus ad conciudendum de necellarioj
quia non fequitur , Omnis homo currit, de neceffita-
te omnc rifibiie efl homo : igitur de neceffitate emne ri-r
fibile currit.

Secunda conclufio eft,qu6d ex maiori de ineffe^
& minori dc neceftario , in prima figura.fit Syi-r
logifmus ad concludendum dc iruffe. Probatur,
quiaex maiori deinejfey^ minori deinejfe,fit
Syiiogifmus ad conciudcndum dc inejfe : igitur
cx maiori de inejfe , & minori dc neceflario , fic
Syiiogifmus ad conciudendum deinejfe. Ancece-
dens apparec in fimpiici conuerfione Syiiogif-
morum de inejfe. Confequcntiaprobacur ; quia
ad vnam de necefl"ario fequitur iiia de inejfe : mo-
do quicquid fequicur ad confequcns, fequicur ad
antecedens.
% . Tertia conciufio cft , quod in modis negatiuis

Terti» t«n- de modo negato, ex maiore de inejfe, & minori dc

$Jufi». neceflario , fit Syllogifmus ad conciudendum de

neccflario. Probatur, quia ex maiori de ineffe , Sf
roinori de neceilario in medo negato.fit Syliogif-

frim» cen-
flujio ad t,
gutfifonit.

7-
Seeund» etn-

flufie.

mus ad concludendum negatiu^m de htejfe : igi-
cur eciam ad concludendum negatiuam de ne-
ceifario de modo ncgato. Antecedens apparet pcr
prxcedcntem conciufionem , & confequentia
probatur ; quia ad negatiuam de inejfe fequituc
negatiua de neceflario de modo negato, vt ad
iftam , NuUum B eft A. feqiiitur quod nulium B
denece(Etateeft.<^.

Quarta conciufio eft ifta, quod modiaffirma-
tiui prims figius , & eciam modi negaiiui -de
modo affirmato,non vaient ad concludendum dc
neceflario , ex minori de neceflario,& maiori de
ineffe. Probatur per inftantiam in terminis; quia
non fequitur, pofito , quod Deils fit creans,0>w-
nisprima eaufa eBcreans ,omnii Dem de neceffitate
efl prima caufa , igitur emnis Detu de necefjhate eft
creans, quae prxmiifae funt verae , & conciufio
faifa.

Secand6 contra Celarent, pofito , qu6d Deus
non fit creans ; quia non fequitur , NuUut Deiu
eft creans , omnem primam caufitm necejfe efl ejfe
Deum : igitur omnem primam caufam ntceffe efl non
ejfe creantem; quia prasmiifaE funt veix , & con-
ciufiofaila,

Quinta conciufio eft, quod ex maiori de inejfe
firnpliciter , & mmori de ncceifario , fit Syiiogif-
mus ad conciudendum de neceflario,tam in len-
fu rompofito, quam ctiam diuifo, ficut fequitur,
Ornnis Deui efi prima caufa : cjuoddam iuftum de
neceffttate efl Deus ; igifur ejuoddam i:iftttm de necejfi-
tate efiprima caufa ; rvtc cft poflibile inuenire in-
ftantiam. Et iioc defccundo.

Quantum ad tertium , cx pra:di£iis fcquitur
prim6,qu6d Ariftoceies in propofito non intcl-
ligit de modalibns prrpofiiionibus , in fenfu
compofito; qnia fic pauca cius dida eflent vcra,
Vt paccc cx pra^diftis.

Secundo fequitur, quoJ propofitio deineffe
fumpta|cum illa dcneccifario, (it 6.e inejfe ftmpUii-
ter, qucmadmodum aliquid exponunr. Probarur,
quia toncarquiualerent Syilogirmicxmaioii de
inejfe, 8c minori de ncceffario , & e contra , cuius
tamen oppofitum determinat Ariftotcies , & pa-
Cet confequentia ex prardnllis.

Tertiopoteilinfeiri ,qu6d ifla confequentia
non valct,ex maiori deinejfe fimpliciter , & mino-
ri de ncceirario , fit Syllogilmus ad concludcn-
dum dc neceflario : igicur ex maiori de inejfe , Sc
minon de necc flario , fit Syllogilmus ad conciu-
dendum dc neceflario. l^robatur , quia fequicur
propofitio de inejfe fimpliciter. igitur propofitio
de inejfe , modo non quicquid fequitar ad ante-
ccdens , fcquitur ad confequens : fed e contra eft
verum,quia quicquid fequitur ad confequens,
fequitur ad antecedens.

Quarto fequitur,qu6d non eft idcmiudicium,
vbi modtu affirmatur, & vbi medus negatur: &
hoc fcquitur cx tercia , & quarta conciufio-
nibus.

Tunc ad rationes. Ad ptimam dico ,qu6d ii-
ccc in praimiflls minor extremitas conne6latur
cum medio, folum pro pricfenti, tamen quia nie-
dium conncdtitur cum maiori extremitate pro
omni tempore : ide6 quicquid ccnnedlitur cum
medio pro omni tcmpore, oportci quod pr<i
omni cempore conne^atur cum maiori cxcre-
micace.

Ad fecundum dico, qu6d illeSyllogifmusfic
cx maiori in fcnfu cotnpofiio , & calis difpoficio
non valec , vt didum eil priijs.

Ad

§^arta etn-
clufie.

10.

II.

Qu^ftioXXIX.

4.

Prin-.a ttn-
ilufi» ad I,
qMtpiiiiif.

Ad tertiarn dico, qu^d confcquentia eft bona.
Ad probationcm dico , qu6d conclufio non po-
tcft conuerti in illam dc neceflario , quia > vi pa-
tuit prius , illa dc neccfTario vt nunc non con-
uertituc fimiliier illis Acinejfe.

Ad quartam dico, quod vtroque modo , ficuc
pta:di(a.um cft. Et hxc funi ad quxfitum.

Qj^ ^ s T I o XXIX.

ytrum mixtlo de necejfarlo > O* ineJle
yaleant infecnnda f^ tertiafigura?

Auerrocs & Aphrod. hue*p.\i.^ it.Burana cap.6. huitu,
Okam ). p*r. Ltg. tsp. it. & {4. loan. aMag. qHtft.i.
lnUm. Vide citacos ^»*ft. »nt*c.

ARguitur quod non , quia in fecunda figura
ex affirmatiua dc neceirario.&negatiua dc
«««•j^, non valctSyllogifmus ad concludendum
de neceflario ; igitur nec e contra , ex negatiua
dc neceflario , & affirmatiua de inejfe , ad conclu-
dendum de neceflario. Antecedcns apparctper
Ariftotelem in lirera , & probatur confequentia;
quia afHrmatiua squipollens eft ad afCmilan-
dum fibi conclufionem ficut negatiua.

Secundo arguitur contra in Cejare\ quianon
fequitur, De necejfitate mtllitm alhum eii nigrum,
emnuhome eflniger, pofito quod ita fic , igiturorn-
nu homo de necejjitate non eflalhw. PraemillaE funt'
vcrse , 5c condufio falfa , quia quemlibet hotni-
ncm contingit eflc album,

Tcrtio arguitur contra Cameffres,<\ma non fc-
quitur,0/nn« planeta lucet,nulla Luna de nectjfnate
Ittcet ; igitur nuUa Luna de neceffitate eft planeta.Mz-
ior eft vera , pofico quod nullus planeta de fado
cclipfatur : & minor cft vera , quia poffibilecft
Lunam non luccre , vt patet ineclipfi : & tamcn
condufio cft falfa : quia omnem Lunamnccefrc
cftefrcplanetam.

Oppofiium arguitur pcr Ariftotelem in ifto
prirao.

In quxftione primo videbitur, qualiter valeat
mixtio de neceflario , 8c de inejjfe in fecunda figu-
ra, fi negatiua fit de nccefTario , & affirmatiua de
inejfeikcundo qualiter valet inillafccundafigu-
ra,fi c contra , & tcrtio qualitcr vaiec in tertia fi-
gura.

Quantum ad primum notandum , quod fi illa
de ncccflario fit in fenfu compofito, aut ctiam de
«joi/onegato ,non valet Syllogifmus in fccunda
figura , patet de illis dc fcnfu compofito pcr fe-
cundam rationem ante oppofitum,5<: dcillisde
nudo negato patct pcr tertiam rationem; & idc6
iftamixtiofi valeat, folum valct ,fi illadenccef-
lario fit in fcnfu diuifo de modo affirmato.

Secundo notandum,qu6d in ifta mixtionc de-
bet fupponi , quod nrgatiua de neccflarioqux
cumhocquod cft de neceffario , efl neccflaria,
conuertitur fimplicitcr in aliam de necefTario.
Similiter , qiiud vniucrfalis negatiua de necefTa-
rio,dato quod coniiiigcns.dum tamen fubicclum
fupponat pro his qua: pofruntcfTe, conucrtitur
fimplicitcr in aliam de neccffario , Sc iftius caufa
prius fuit difta.

Iftis pvxinilTIs ponimturconclufiones.

Prima cft quod Cefare Sc Fejiino valent , dum
tamen maior , qux eft de necelfario , fit nccclla-
ria,vel etiam contingens , dum camcn cius fub-
Scoti optr. Tom. I.

iedlum fupponat pro his , quar poffunt eflc. Pro-
batur , quia tunc vniuerfalis negatiua per fuppo-
fitum conacrtitur fimpliciter, ac fi eflet Acinefe:
idc6 reducitutad primam figuram,tam Cejfare
quim Fefiino omnino confimilitcr, ac fi ficret cx
prarmifllsdeiwj^.

Secunda conclufioeft, qu6d fi maiot fit de
ncccffario, & cumhocfit contingcns, itaqu6d
fubiedluin fupponat pro his qux funt , tunc non
in Cejire , nec Feflino. Probatur pcr inftantiani;
quianon fequitur , Omnr lucens Jiiptr nojirumhe-
nufphtriumnecejfe efl non ejfeplanetam , omnis Lttna
ejiplaneta , igitur omnem Lunam neceffe ef{ non luce-
refuper nojfrum hemijphterium. Przmiflat funt vcrs,
& condufio falfa. Vnde pofito,qu6domnis pla-
neta fit fub noftro Horizontc , tunc maior cft vc-
ra,fuppofito,qu6d cius nJbicdlum fupponat pro
his,quxfunt.

Tertia conclufio eft , quod in Cameftres nullo
modo valetjfiue negatiua de neceffario fit neccf-
faria, fiuc contingcns. Patctp-rinftantiamjquia
non fcqnitur , Omnis plapeta lucens fuper neflrum
hemifphArium , eff Sol , omnem Lunam neceffe eji non
ejfe Solem ; igitur omnem Lunam necejfe ejl non luce-
refupernoftrum hemijphtrium. Prsmiirx funt vcrar,
& conclufio falfa.

Quarta conclufio, quod fi maior in Camejhes,
fcilicct de inejfe fit neccffaria, hoc cft, dcirujfe
Jimpticiter,ianc valct Cameflres, alitcrnon. Quod
fic valeat , probatur ; quia ex oppofito conclu-
fionis,& minori, fcquiturmaiorcm non cffc ne-
cefTariam ,qu6d eft contra pofitum antcccdeni,
& fiat Syllogifmus in Camesires GcOrnne B eft A^
Sc fit ifta n.ece(raria , Omne C necejfe efl non ejfe y1:
igitur ornne C neceffe efi non ejfe B quia non fequi-
tur, dcruroppoiitumconclufionis.fcilicct 6J«o</-
darn C potefl ejft B. & ponatur in cfrc, fcilicct
giuoddamCefi B. runcex minori , quxdiccbar,
quod OmneCruceJfe efi non effe A fequitur quod
nullum C poEcft e(fe ^.& tamcn aliquod C cft B.
vc iam rcferuatum eft ex oppofito condufionis
pofito iu eflc, igitur aliqnod C eft ^,quod ramen
non eft A,SiC per confcquens aliquod B non cft
A. igitur maior , qux diccbat omnt B eft A,\\on
crat necciniria , qux camen ponebatur elfc nc-
ccffaria.

Quinta conclufiocft, quod .ff<«r«o valcc eo-
dcm modo , ficuc Camefires , & alitcr non : ita
quod '\\\ Baroco fcquitur conclufio de ncccffario,
fi maior fit dc inejfe Jimpliciter , fed fi maior fit dc
inejfevtnunc, qualitcrcunqucfuerit minor,dc ne-
ccflario, fiue nccelfaria, huc contingcns,non va-
let Syllogifinus. Et hocde primo.

Quantum ad fccundum , notandum quod in
propofico non eft dubium, an (equatur conclufio
deinejfe; quiaex duabus deiWj^inomnibus qua-
cuormodis fecundx figurarvaletSyllogifmus ad
condudendum deinej/e, igitur fi vna fuerit de »'»-
ejle,&: alia dc neccflario,ad huc valebit Syllogif-
mus ad concludendum dci«j|7», quxcunque pri-
millarum fueritde ncccffario pcr illam regulam:
§luic<ptid/eqkitur ad confequcsje^uitur ad anttctiens^
modo ad iftam de neccirario fequitur illa dcintjft.

Secund6 notandum, quod etiam in propofito
non eft dubium ,an ex vna de neceffario , Sc alia
de intffi , fcquatur condufio negatiua dc necef-
fario de modo ncgato , quxcunque prxmiffarum
fuerit de necelfario , fiuc affirmatiua, fiuc ncga-
tiua,quiaad przmiflks fic difpofitas, fequitui-
conclufio negatiua de intjft, modo ad negatiuam

Aa de

tlufit.

6.

Ttrti» «»-
clujio.

7-

§^art» ctn-
clujit.

8.

§}uhna coT)'
cLitJu.

3»3

Super lib. I. Priorum

tlufie ad t.

IQ.
StcuntU ctH'
efufio.

Terti4 »«.

flufie.

^uart» coH-
lufio.

frima een-
clufio ad, 3 ,
jutfiionii.

4e inefe , fequitut negatiua ic neceflario , iicuc
fequitur , ]SfHllum B eii A: igitnr nuUumB de ne-
eeffitate efi A. igitur ifta eadem conclafio fcqui-
tuc ad ptzmifTas , ad quas fequebatnr negaciu»
de inef[e. ^Tam ad quzcunque fequitur antece-
dens , & confequcjis , idco folum reftat difficuj-
tas de afEcmatiuis de necelTario de moip aifitma-
cp. De quibus ponuntur concluHones.

Prima cft , quod Cefiare , & Cameflres non va-
lent , n affirmatiua Cxx. de neceftario ad conclu-
dendum de neceftaiio. Probatur pec inftantiam
contra Cefare , poHto quod Deus non fit crcans.
NuUHm crettns efl Deiu , emnem primamcau/am ne-
cejjeeftejfe Deum ; igitur pmnemprimam cau/km ne-
cejfe efl non effi creantem. PrasmifTaE funt yerae , ^
concluHo falfa.

Secundo inftatuc contra Cameflres , pofito,
qu6d nuilus planeca luceatfupct noftrum hemi-
iphsrium,nifi Sol: tunc arguitur ficj Omne tjuoi
ifi lueens piper neilrum hemijph*rium de necejfitate
f i? Sol : nulla Luna efi Sol ; igitur omnem Lttnam ne-
cejfe efi non lucere fitper nofiruni hemijphitrium.Vtx-
miflz funt verx, & eonclufio falfa.

Secunda conclufio eft , quod Ce/are8cFefiino
valent ad concludendum de neceflario , fi maior
qu2 eft vniuecfalis fit de inefefimpliciter,Sc maior
de neccflario. Probatur , quia per conuerfionem
minoris de inejfe fimpLiciter fierct prima figura,
modo di£lum fuit , quod in prima figura valec
mixcio ex maioci de inejfefimpliciter, & minoci de
neceflario ad concludcndum de neceflario .

Tertia conclufio cft , quod CamefireSy & Baro-
eo valent ad concludcndum de neceflario , fi ma-
ior fit de ncccflario pro his, quae pofrunt efle ; &
minor de inejfe fir neceflaria , licet non de necef-
fario Probatur, quia ex oppofito conclufionis,&
maioci , infertur oppofita neceffitas minoris.
Verbi gratii, in Cwr«f/?m Syllogifmus talis, Ora-
ne B neceffe efi ejfe A. nullum Ce/i A. pofito quod
hasc fic neceflaria , igituromne C necejfc eltnon ejfe
B. quia fi non fcquitur.dctur oppofitum conclu-
jfionis, fcilicct , ^oddarn Cpojfeejfe B. Tunc acci-
piatur maiorprimi Syllogifmi,fcilicet yOmneB
neceffe efi ejfe A. fccundum iftum fenfum , emnc
quod poteft eflc B necefle cft eire A. Et tunc fiat
Syllogifmus ,^ Omne ^uodpote^ ejfe B necejfe efiejfe
A. quoddam C potefi ejje B , igitnr ijueddam C ne-
eejfeefteffe A. QujE contcadicit minori primi Syl-
logifrai , qu£B dicebat, quod nullum C eft A.

Quarca conclufio , quod fi maior fit de necef-
fario pro hjs, quae funt, non valcnt illi Syllogif-
mi ad concludendum de neccflario,fuppofito ad-
huc, quod minor de inefpt fit neceflaria.Pcobatuc,
fuppofito , quod planeta folus Sol luceat fupec
noftcum hemifphaerium. Tunc arguitur fic; Om-
nem planetam lucentem/iiper noflrum hemijphttrium
necejfe efl effe Solem , nuUum carens luce efi Sol, igitur
omne carens luce necejfe efi non lucere. Conclufio cft
falfa, fuppofito, quod Luna nunc de fado fic
eclipfata pecinterpofitionemtcrrz intecSolem,
& Lunam,&: tamen maioc veca, quia omncm So-
lem neceflc cft luccce : & fimilttecminoc, Sic pa-
tet qualitcc in fecunda figuca afficmatiua pcs-
miflafxiftente de neceflatio, &negatiua deinejfi
fit Syllogifmus ad concludcndum dc ncceflacio,
& qualiier non. Et hoc dc fecunHo.

Quantum ad tectium ponuntur duz conclu-
iiones.

Ptima eft ,qu6d omnes modi tectia: figura: va-
lcnc ad concludendum de ncceflacio,fi maior fic

de neceflacio , & minoc de inejfe, & quatjuoc mo-^
di , in quibus maioc eft vniuecfalis , probancuc
per couuecfionem minocis,quaeeft de M(rj^,quia
illa minoce conuecsa fic pcima figuca, & iili qua-
tuoc modi func Darapti, Felapton,Datifi , & Feri-
ySn ;fedalij duo modi,(a[icttDiJamUiBecardo
pcobantuc duplicitec.

Vno modo expofitocie, vt fiat Syllogifmus ii)
Di/amii fic,§luoddam B necejfe efi ejfe A.omne B eii
Cigitur quoddarn C necejfe-efl ejfe A. Ptobatur con-
fequentia , fignando illud B , de quo dicitur in
maiore , quod ncceflc eft ipfum efle A. & argni-
lur fic ; Hoe B necejfe efi eje A. hoc idem B efl C.
quia in minori dicitur , qu6d omne B eft C. igi-
turtjuoddam C de neceflttate efl A. &habeturprQ-
pofitum.

Confimiliter probaretuc "Bocardo , fignando
fubiedlum maiocis , vc pciiis.

Secundo ifti modi probantur per impoffibile,
quia ex oppofito conclufionis, & rainore , infer-
tur oppofitum maiocis,& fit pcimus Syllogifmus,
Vt prius in Difamis , vt Quoddam B necejfe efi ejfe ^^

A. omne C eflB. igitur quoddam C necejfe efl ejfe A.
Quiadetuc oppofitum, quod omne C poteft non
cfle A.omneCeflB, vt dicebatuc in minori : igitur
omne Cpofllbileeflnonejfe A.Et confimilitcr potcft:
fieri in Bocardo.

Secunda conclnfio eft ifta,qu6d fi tpaior fit ^4-
dcinfe, & minor de neceffario, non valent modi ^''^»y*"9-
tpnix figurar ad concludcndum de ncceflacio, & ' "■'"''
quia magisappacet de Darapti , & Difamis,qabd
huiufmodi dilpofitio valet ; igituc contra iftos
^iodosdatur inftantia.

Primo in Darapti , vbi maioc cft de inejfe , vt
nunc,vt,Omnit Demefl creans, pofito quod ita
fit, omnem Deum neceffe efl effeprimam cauftm , igi-
turquandarn primnm caufam necejfe efleffe creantem.
Pcacmifla: func vcc«, & conclufio falfa.

Secundo inftatuc, vbi maioc cft de inejfefimpli-
citer , arguendo fic ; Omnis pars Zodiaci exiftens in
Oriente nofiro oritur nobit , haec fempec hacc vcca,.
fed omnii pars Zodiaci e^ifiens in Oriente noHro de
necejfitate efl pars Zodiacijgitur aliijua pars Zodia-
ei de necejfitate oriturnobis. Pcsmiflz funt vera:, &
conclufio falfa , igitur talis difpofitio non valet.
Et fic patet , qualiter in tcrtia figura valeat mix-
tio vna de inejfe , 8c alia de neceflario , & hoc de
cectio.

Rationes ante oppofitum funt folutae , per
conclufiones pcimi acticuli. Ec fic fit di(5lumad
quaifitum.

Qj^.^sTio XXX.

ytmm profojttiones de contingenti pof-

Jint conuerti in opfofttam

qualitatem .<?

Auerroes& Aphrod. *«^.ij.<»«««f. Okam x.par.Log.cAp.
18. loan. a Mag. hUq. 4. §.tertio fciendum. Tartar. hie
trali.^.dMb.\.\oiX\.AcSixon\Atra3.^.Log.c.i%.Coo.\vnbt.
e.i.hMius,q.t.(^ i.^ c.ixJKnams hic c.i,tiotab.i.x,tfy ^.

Rguitucprimo qu6d non , quianon feqni- '•

tuc, Contingens eft ejfe , igitur contingens efi Argument»

non ejfe. Nam ad iftam,Ce;/r«n^<rw efi efe, fequituc ^'■'' /""■'< »'-
pcc «quipollentiam i(\:a,Non necefe eft nen efeifed ^**"*"'
ad iftam , Contingens efl non <r^,fequitHf ifta, Non
necefe efiefe , fed ad iliam , Non necefe efi non efe,
non fequituc ilU, Nonnecefeeflefe,yt ad iftam,

Contin

A

Qu^moxxx.

3'9

1.

Contingtm,
CMfitur dit-
flitittr.

Pfoptfiti» dt
Ctntingtnti
fottjl conutr-
ti duflicittr.

Viuijio ^u*'
/iitnis.

4.

Trim» eon-
tlufm »d I.
jutjlionit.

Steund* ton-
tluJSt.

Ctntingtns eti ejfe ^ fequicur ifta , Contingens efi
non ejfe.

Sccundo , nulla op^ofita pofTunt ftate limul,
fed conuertens , & conuerfa (lant flmul , igitur
conuertens , & conuecra non funt oppoHta , &
pcr confeqitens non funt oppofitx qualitates.

Terti^ , quia non feqiiitur , Contingit ejuoddam
tns ejfe Socratem , igitHr contingit tjModdam ens non
efe Socratem. Quia antccedcns eft verum, &
confequcns falfum , vndc hasc cft neccfraria,
QModdam ens non ejl Socrates,

Oppofitum arguitur pcr Ariftotclcm in ifto
primo in tradlatu de contingenti.

Nota, quod hocnomen contingens ycnpitot du-
pliciter. Vno modo , vt conuerticur cum poilibi-
li, &iftomodo fumendo, omneilludcft contin-
gen»,quod non cft impoflibile ; & fic propofitio-
nes de contingenti non conucrtunturinoppofi-
tam qualitatem, quia non fequitnr , Denm contin-
git ejfe iuftum ; igitur Deum contingit non ejfe iH^um.
Alio modo zzzi^i\.vix contingens prout reftringitur
ad poflibile , non ncceirarium : & fic funiit Ari-
ftotelcs contingem in ifto primo , vbi dicit , quod
Contingens e/},ijuo non exifiente neeeffario pofito ineffe,
mdHm fequitur impojftbile.

Secundo nota quod propofitio de contingcn-
tipoteft conuerti dupliciter. Vno modo in op-
pofitam qnalitatem , ita quod de affirmatiua fiat
negatiua.mancnte eodem fubiefto& prxdicato.
Alio modo pofTunt conucrti illat de contingcnti
ad vtrumlibet, tranfponendo terminos,ficut illac
de inejfe.

Iftis pracmiflls in qujcftione,

Prim6 vidcbitur, qualiter propofitioncs dc
contingcnti ad vtiumlibct in fenfu compofito
conuertuntur in oppofitamqualitatem.

Sccundo, qualiter iWs in fcnfu diuifo conuer-
tontur inoppofitam quaiitatem.

Tcrtio, qualiter illa: in fenfu compofito con-
ucrfuntnr tranfponendo terminos.

Et quarto , qualiter illx in fenfu diuifo con-
uertuntur tranfponendoterminos.

Quantum ad primum. Prima conclufio eft
ifta, quod nulla propofitio de contingenti in fen-
fu compofito conuertitur in oppofitam quaiita-
tcm , feruata eadcm quantitatc antecedentis , Sc
confequentis. Ptobatur perinftantias , quia non
fequitur , Contingit omne ens ejfe Deum , igitur cen-
tingit nuSumens ejfe Deum. Quia antecedcns cft
verum fccundum fidem , imm6 aliquando ita
crat, fcilicet ante creationem mundi,qu6d omnc
cns fuit Deus, & tamen conclufio eft falfa,& im-
pofllbilis.

Secundopatct in vniueffalinegatiua,quia hzc
eft vera , Contingit nullum ens cjfe Socratem , nunc
mortuo Socrate, nuUum ens eB Socrates , & tamen
hsc cft falfa, Contingit emne ens ejfe Socratem.

Tertio patet de particulari affirmatiua,pcr ter-
tiam rationemantcoppofitum.

Quarto dc parciculari negatiua , quia non fe-
quitur , Contingit ^uoddam ens non effe Deum , igi-
turcontingit <jHoddamenseJfe Deum ; quiaantccc-
dcns eft verum , & confequens falfum : iiam hzc
eft^neceftaria, & non contingcns, §jw>ddamens
efi Dew,

Secunda conclufio eft, quod omnis propofitio
de contingcnti poteft conuerti in oppofitam
qualitatem , mutata quantitate antcccdentis , &
confequentis, ita quod de vniucrfali fiat parti-
culatis , & c contra ; & loquor dcillisin fcnfu
Scoti eper, Tom. I,

(lujie.

corapofito. Probatur , quia fcqoirnr, Cmingit '^

omne B ejfe ji.igitur contirgit tfueddam B non ejfe A.
quia iftic dua: contradicurt , Onme B eft A. &
Quoddam B non efi A, Mod6 f\ vnnm coniradi-
dorium cft contingcns, & rcJiquuni. Ex quo pa-
tct qu6d patticularis ntgatiua conuertitur in
vniucrfalcm aflirmatiuam,&c contra; & vnjuer-
falis negatiua iii particularem afiirniatiuam ,&
ccontra.

Sccund6 fequitur , quid quaslibct duo con-
tradidtoria mutu6 fc inuiccm confequuntur
hucufquc, addito hoc modo contingens.Et hoc dc
primo.

Quantiim ad fccundum,notandum,qu&d illa- ^.
rum dc contingenti in fenfu diuifo , quacdam cft Prim» etn.
dcm^^oaffirmato, & qnacdamdemo</« negato. elujio ad 1,

Tunc ponuntur condufioncs. Prima eft,qudd ^-'Ji'""''
nullapropofitio de contingenti dcmedoncgzto
conucrtitur in oppofitam quanticatem,nec affir-
matiua poceft conuerti in negatiuam , dc modo
negato. Probatur, quia non fequitur NuUum
hominem contingit ejfe afinum : igitur omnejh hominern
eontingit ejfe afinum.

Itcm , non fequitur , Omnem hominem comirfit ^'J*^^* '"*•

. . II I , £luflO

currere : igttur nuUum homtnem centingit currere;
quia antccedens cft verii, & confequens falfum.

Secunda conclufio,qu6d omnis propofitio de
contingcnti affirmaciua, & omnis ncgatiua dc
modo affiimato in fcnlu diuifo,conucrticur in op-
poficam qualitatem ; ficut (cc^nitm ,Omne B con-
tingit effe A, igitur ernne B centingit ncn tjfe A. Pro-
batur , quia ad iftam , Omne B contingit cjfe A. fe-
quitur ifta ; igitur nullum B necejfe eftejfe A ,per
definitionem continpenris. Similicer ad candcm
iequitur : igitur nuUum B impojftbile ejt ejfe A, per
candem definitioncm. Modo ad idzvn, NuUurn B
necejfe ejfc A, fcquiturquod omnc B contingit
non efic A, Sequitur igitur , quod omne B con-
tingit cfte -<^. igitur prima implicabat vtranquc,
fcilicet tam affirmatiuara«quam negatiuam & fic
iftam conclufionem Ariftocclcs intendit in ifto
ptimo , quando ponit quod illa:dc contingen-
ti conucrcuiitur in oppofitam qualitatcm.Ec hoc
de fecundo.

Quantumad tcrtium.PrimaconcIufio cft ifta,
quod vniuerfalis ;icgatiua , & particularis affir-
matiua dc concineenti in fcnfu compofito , con- *". *^. *
uertuntur luTiplicitcrm tcrminis.lumendocon-
uerfionem penes diBum,\tz qu6d vniuerfalis ne-
gatiua conuertitur in vniuerialcm ncgaciuam, &
particularis affirmatiua in particularem affirma-
tiuam. Probatur , quia fequicut , Co/.tingit nuUum
B ejfe A : igitur contirgit nuUum A ejfe B q u 1 a i (I ae
duac , NuUnm B cflA. S: NuHttm A tfr B , tnu-
tuo fc inuiccm confcquuntur; igitur fi vnatft
contingens, & alia ; aliter ex neccdario fequerc-
tur contingcns , & codcm modo probabiiur de
particulati affitmatiua.

Ex ifta conclufionc fequitur, quod particula-
ris affirmatiua conucrtitur in vniuerfalcmncga-
tiuam,& vniuerfalis ncgatiua in patticularcm af-
firmatiuam. Probatur,quiavniuerfaIis ncgatiua,
&particularisaffirmatiua deconcingenti,infcn-
fu compofito , mutuo fe inuicem confcquuntur,
vt patet cx primo articulo : igitur quicquid fc-
quitur ad vniucrfalcm negatiuam.fcquiiur etiam
ad particularem affirmatiuam. & c contra ; fed ad
vniuerfalem negatiuam, fcquitur vniuerfalis ne-
gatiua conuertens , vt probatum cft ; igitur illa
cadcm fequitur ad particularcm affirmatiunm.
A a i Secun

7.

frima ton-

3io

Super lib. I. Priorum

SicuniA ton-
tluliQ.

9'

Trinta ttn-
(lufia ad 4,
^utfiionU.

feeunda ctn-
flufio.

10.
Ttrtta ton-
tlufio.

S<uart» ccn-
<:i.Hjio,

II.
Ai argumf-
ts.

Secand^ conclufio , (\uhd vniuerfalis alfirma-
tiua dc contingcnti ad vtrumlibet,in rcnfu com-
pofito.conucrtitur in particularcm affirmatiuam
de pofllbili, Sn in nuUam aliam. Prima pars con-
clufionisprobaturjquiaad affirmatiuam dc con-
tingenti fcquitur affirmatiua dc poffibili , &
iftaaffirmatiua depoffibili cenuertitur in par-
ticulatem affirmatiuam de poffibili , vt prius
patuit.

Secunda pars eonclunonis probatur; primo,
non conucrtitur in vniuerfalcm , quia hacc cft
v6ti,Comin£it9m»emLHnam iHcere^ic tamen nuUa
conucrtens fequitur cx ipfa , quia nec cft necef-
farium, ncc contingcns , nec poffibile , omne lu-
cefis effcLunam; necinaUquam particularem,
quia hsc cft vera , Omnem Deum comingit crearej
pofito , quod Deus nunc creet de fa<5to,& tamen
fua conuertcns cft falfa, fiuc affirmatiuc.fiue ne-
gatiue, quia Omne cream necejfeefi ejfe Deum , qus
interimit quamUbet de contingenti.

Ex ifta condufione fequitur , quod particula-
ris negatiua dc contingcnti in fenfu compofito,
conucrtitur in aUquam affirmatiuamdepoffibi-
ii. Probatur.vniucrfaUs enim affirmatiua, & par-
ticularis negatiua mutuo fe coMfequuntur,vt pa-
tet ex primo articulo ; igitur in quamcunquc vna
conuertitur,& reUqua. Et hoc de tertio.

Quantumadquartum fit primaconcjufio ifta,
quod nuila dc contingenti iq fcnfu diuifocon-
ucrtitur in aliam dc contingenti. Probatur, pofi-
to , quod Deus nunc fit creans : tunc haec cft ve-
ra , Omnem Deum coptingit creare , & tamen qua:-
libct conuertens iftam,e(ret falfadc conringenti:
quiUbct crcans de neccffitatc cft Deus , vt patet
cx aliis quiftionibus , quae interimuntiUum de
contingcnti.

Secundo patet conclufio de fnode negatojquia
non fcquitur , NHUum creans comingit ejfe Deurn:
igitur nnUum Deum contingit ejfe creamem ; quia an-
tecedens cft verum.&cQnffquens falfum.

Secunda conclufio ^ft ifta , quod omnes de
contingcnti conuertuntur m pariicularem affir-
matiuam, de poffibiU; exceptisillisdcf»o</o nc-
garo. Probatur , quia ad affitmatiuas dc contin-
gcnti, CincdiSitim fit affirmatum , fiue ncgatum,
fequunturaffirmatiuac de poffi^ili:mod6quaU-
bet affirmatiua dc poffibili,conuertitur in parti-
cularcm affirmatiuam de poffibili.

Tcrtia ccnclufio cft , quod nuUa de contin-
gcnti in fcnfu diuifo conuertir ur in vniuerfalcm,
Probatur , quia ha:c cft vera, Omnem Luntnn con-
tingit lucere; & tamen quaclibet fua conuertens
cfltt falfa,quia nec omne lucens contingit efle
Lunam , ncc omne lucens poffibile , aut neceffa-
rhim cft efle Lunam.

Quarta conclufio, quod nulladc coniingenti,
in fenfu diuifojconuertitur in aliquam negati-
uam,quia pofito, quod Deus nunc fit crcans,hacc
eft vcra , Ornnem Deum contingit crMrr, fequitur
ifta , Omnem Deum comingit non creare , & tamen
ha:c cft vera , Omne creans de necejjitate eft Deui,
quae intcrimit quamlibet negatiuam, quae poteft
efleconuertens i\\\us,Omnem Deum contingit crea-
re, 8c hoc dc quarto.

Tunc ad rationcs. Ad primam dico,qu6d ifta:
acquipoUentiae danturdecontingcnti,pro poffi-
bili ; & non de contingcnti ad vtrumlibet.

Adfecundam conccdo , quod nuUaoppofita
pofl^unt fimiil ftareinveritate,loqucndodeop-
pofitis contrarie, vcl contradidorie : modo con-

ucrtcns , & conucrfa non funt oppofitae fecun-
diim veritatem, ied folum lccundumqualitatem,
eo quod vna eft affirmatiua , & alia negatiua.
Tertia fuit foluta pri us. Et hoc ad quaefitum.

Ctv^STio XXXI.

ytmm ex ambabtti de contingenti fiat
bontu SyUogiJmM^

Auerroes & Aphrod. hiceap.i ^.ly. ^ zo. BatiBi*ap-%-&
1 1 , huitti. Okam i-par. Log. cap. %6. 17. (y i%. loan.a
Mag. qutfl. 10. huiiu. Tattar. traS.i^. huius dub.i.^ j.
Coninibt.y» txpofitionecap.ii. huiut. (y in ree.fa^a tn
fiae eap.

ARguitur quod non, quia non fequitur,C(?»- I.

tingit omne currens ejfe honunern : comingit em- Argument^
nem e^uum ejfe eurrentem , igitur contingit omnem f'" /""** "*"
equumejfe horrunem. Prsmiflae funt verae , & con- ^ ' ''
clufio falfa.

Secundo arguitur in iUis dc fenfu diuifo, po-
fito qu6d nihil currat nifi homo , tuncarguitur
fic ; Omne currens contingit ejfeheminern , cmnem
«juum comingit ejfe currentem , igitur ejnnem equum
comingit ejfe hornintm.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelem in ifto
ptimocapitulo de Contingenti.

Notandum, quodexduabus dc comingenti i,

ad vtrumlibct , in fenfu compofito , vel etiam ex N»M.
duabus de poffibili communi,non valet Syllogif^
mus ; quia non fequitur , quod fi vtraque pra:-
mifla fit poffibilis, vel contingens, quod propter
hoc conclufio fit poffibilis , immo oportet vltra
adderc in antcccdcnte , quod vtraque przmifla
fit poffibilis,& vna ilteti compoffibilis. Modd
poffibile eft , quod duae pr^miflje funt ad fe in-
uicem incompoffibiles,& tamcn vtraquccftpof-
fibilis, vt patet in primo argumento.

Ex quo patet , quando Ariftotelcs dat iftam
regulam , Gluando ad A ejfe ^feejuitur B effe ,adA
effe pojftbile , fequitur Be^efojfibile ; ipfe intclligit
pcr A, copulatiuam fadam ex duabus prxmiffis,
que non poteft eirc poffibilis , nifi vtraquepars
fit poffibilis , & omnes fimul fint compoffibiles,
quia aliter illa regula eflct falfa.

Secund6nota,qu6dex duabus pra;miffis de
poffibili , non fit Syllogifmus adconcludcndum
de poffibili , fi fubie<9:um maioris fumatur pro
bisquaffunt, & non prohis,quae poflimtcfle.
Vcrbi gratia,non Ceqwxui , Omne currens poteff
ejfe homo,omnu equtufoteH ejfe currens ; iffturomnis
equtispoteU ejfe homo.

Iftis prsmiffis , primo ponuntur duz conclu- j .

fiones , deinde moucbuntur dubia. Prima con- Trimatt»'
clufio eft ifta , quod quatuor modi prima? figurx '^«A».
valentcx duabusdepoffibili^fumendofubiedtum
maioris pro his , qua; poffijnt cfle. Probatur,
quia omncs illi modi tenent direde , pcr dici de
emni,ve\ denuUe, vt patet explicando maiorcm.
Exemplum in Barbara , Omne Bpeteft ejfe A. om-
ne Cpetefl ejfe B.igitur omne Cpotefi ejfe A.i^t Syl-
logifinus tenct direde per dici de omni- , dum ta-
mcn cxplicetur maior diccndo : Omne quodpoiefi
eJfeB ypotefieJfeA. quia direfte fit fumptio fub
fubiedo , dicendo , Omne CpoteCl ejfe B. & con-
formiter poteft cxcmplificari de aliis modis.

Secunda conclpfio , quod in ifta figura non 4.
valet aliquis modus ex ambabus de contingcnti, Seeundaetif
fi illa dc contingcnti fumatur dc mode affirmato '^"fi"'

in

QusftioXXXII.

3ii

Ttrtis tt»'
tUtfio.

thfit.

7-

^inu ton-
(Ifffit.

8.

Tiubinmpri-
mum.

Utntit,

in vtraqae. Prcbatur , quia illa difpofitio non
valet ad concludendum de poflibili, in qua eft re-
perire terminos , in quibus ftat vniaerfalfs affir-
matiua de neceifario, & alios in quibus ftat vni-
uerfalis negatiua de necedario. Exemplum , fu-
mendo terminos in tfmbM rtkUi, Omna homopoteft
ejfe cttrrem , vel etiam non currens: omnu t^uttt potefl
ejfe current , vetetitim non currens ; igitttr omnit eqttut
fotefl ejfehomo, non fequitur.immS ftatvniuerfalis
negatiua dc neceflatio , quia omnem hominem
neceftc eft non efte equum , fed termini imjuibtu
«mniy funt ifti, cretmsy Dettt, primti cttHpt, ita qu6d
iftc terminus cre»ns , fit ncdium , vt patet cxcm-
pium intuenti.

Tcrtia concluiio eft , quod quatuor modi fe-
cunda: figutae valent cx ambabus de poflibili, in
fenfu diuifo , ad concludendum de poflibili , fu-
mendo fubicdlapropofitionum pro his,quz pof»
funt eflc. Probatur , quia in omnibus modis fe-
cund^ figur? ex oppofito conclufionis,& maiori,
poteft inferri oppofitum minoris. Verbi gratia,
argucndo fic : NHUum, quod ptteii effe B,potefi efe
ji. omneCpoteii efe B. igiturnuUum C poteR ejfe

A. Quia dctur oppofitum conclufionis , qu6d
atiqttod Cpoteftejfe yt. & iungatur cum maiore ar-
gucndo fic vNullHm B peteftefeA. ijuoddamC
potefl ejfe B. igitur quoddam C non potefl eJfeA. c^nx
contradicit prxmiflae maiori.

Quarta conclufio , quod ex duabus de pofli-
bili pro his , qua: funt in fecunda figura , fit SyU
logifmus ad concludendum ncgatiuam dc inejfe,
8c non dc poflibilijProbatur, quia fequitur, Om-
ne ijuodefl B, pottfteJfeA. millumquodefl Cpotefl
ejfe A. igitur nulluin B efl C. & pot eft probari per
impoflibile, ficutin przccdcnti condufione.

Quinta conclufio eft ifta.quod omncs modi
tertia: figura: valcnt ex duabus de poflibili , in
fcnfu diuifo, ad concludendum dc poflibili. Pro-
batur ,quiaomnesillimodi probantur per Syl-
logifmum expofitoriom.Verbi gratia,in i])/jr«;7f»,
OmneB potefleJfeA. omne B potefi ejfe C. igitur
tptoddam C poteflefe A. Quia fignatur aliquod

B. de quo dicitur in maiore , qu6d ipfum poteft
efle A. tunc illud idem B cft C. quia in minori
dicitur,qu6d omue B cft C. igitur fequitur expo-
firotic , qu6d aliquod C eft A.&c ita probatur dc
aliis rnodis. Et dico notabilitcr in conclufione,
ptmtHdo fubitEla pro his ejutpojfuntejfe , quia fi fu-
mantur pro his qua: funt : tunc non valet Syllo-
gifmus , quia non fequitur , pofito qu6d nihil fit
currcns nifi afinus , Omnis homopotefl ridere , om-
nu homo poteft currere : igitur tptoddam currens potefl
ridere. Quia fumendo fubieda pro his , quz funt
vtrobique, certum cft, quod prarmiffa: font vcrx,
Sc conclufiofalfa. Et omnes dida: conclufioncs,
qua: pofita: funt de pofllibili ,pofliint ctiam poni
de contingenti ad vtriinilibct, quia ad iftas de
contingenti ad vtrumlibet , fequuntur ifta: de

{)oflibiIi,mod6 quicquid fcquiturad confcquens,
cquitur ad antcccdens. Patet igitur qualiter in
tribus figuris fit Syllogifmus de comingenti , &
qualitcrnon, & hoc dc primo.

De fecundo dubitatur de illa regula^quam
ponit Ariftotclesin ifto CapituIo,fcilicct Ctt-
iufllbet bontt cenfequemiti fi amecedens efi pojfibilet
confequens efl pojfibile.

Refpondetur prim6,qu6d non oportet,qu^d fi

alicuius Syllogifmi pr^mifla: fint poflibiles,qued

prppter hoc illa conclufio fit poflrbilis, quia for-

te illa: prsmiflae funt fibi inuicem incompof-

Scoti oper. Tom. I.

9'

Huhiumf»'
tundum.

flbiles , vt argatum fuit ante oppofitum.

Secund6 dico , qu6d non valet , qu6d fi ante-
cedens alicuius bonae confequcntiae poflit efle
verum , qu6d propter hoc confequens pdfllit cfle
vcrum ,quia ifta confequentia eft bona , Omnu
propofitio efiaffirmatitta , igitur nuUa eft ntgatiua , 8c
tamcn antecedens potcft efle vcrum , & confc-
quens impofllibilc eft efle verum.

Tertio dico,qu6d illarcgulaficintelligitur,
qu6d fi alicuius confcquentiz totale antecedens
fit poflibile, fic,qu6d omncs fuac partes fint pof-
fibilcs , &cuilibet altera compoflibilis , necefle
cft, quod confequens fit pofllibile , vt ponit Ari-
ftotelcs in iftoprimo.

Sccundo dubitatur, qualiter ifta rcgula, qaam
ponit ibidcm.fit intelligenda, fcilicct, qu6d Pof-
fibilipofito in ejfe , nuHum Jequitur impojftbile , 8c ap-
paret inftantia in multis , vt in iftis , In infinitum
potefl continuum diuidi. Socrates curret in temportfu-
turo , & fic de fimilibus.

Refpondctur ad illud dubium fecundilkm di- SolutU.
uerfitatcm propofitionum , quod fi propofitio fit
de pra^rcnti, & ponatur in cfle, qu6cl fic fit , ficut
propofitio fignificat efle , tunc nullum fequitur
impoflibile. Itcm , fi fitde prasterito, 8c ponatur
fic fuifle,quoniodo illa fignificat fuiifc^tunc nul-
lum fequitur impoflibile,&proportionabiIiter
de illa de futuro, quae fi ponatur fic fore,qualiter
illa fignificat fore, tunc fi illa fit pofljbilis , nul-
lum fequitnrimpoflibile; verum cft tamcn.ficut
patet ex folutione praeccdentis dubij , qu6d non
omnia poflibilia poniint fimul pooi in clTe ex eo,
quod aliqua pofl[ibilia funt fibi inuiccm incom-
poflibilia.

Et notandum , quod poncndo propofitioncs
poflibiles in efle, non femper debct retineri ca-
dem forrha terminorum : immo aliquando vni-
uerfalis debct poni in efle pcr fuas particularcs;
& hoc diuerfis temporibus , & aliquando loco
fubicdbi debct fumi prononicn dcmonftratiuum,
& ita diuerfimode fecundum cxigentiam propo-
fitionis pofliibilis, qus debet poni in cire,

Tunc rationcs funt foluta: pcr prxdi^la. Etfic
patct quid fit dicendum ad qua:fitum.

QjfJESTlO XXXII.

ytrum ex '^na. de contlngenti , f£ alia de
inejje, ijaleat Syllogifmtu.

Auerroes & AphtocL cap. 15. 18.(3* ^i.huius. Burana c*p.
f.huius. Okam ^. p»r. Leg.rAp. ij. jg. (^ 39. Tartar.
tr»fi.^. huius,dub.i..'(jy 3. loan.a Mag. quifi. 11. kuius.
Conimbr. infutnmam cap. in fint cuf, 13.,

10,

Nota.

ARguitur primo qiiod non, in Barbara, quia
non fcquitur , Contingit omne currcns tfe ho-
minem , omnit equtu efi currens : igitur contivgh om-
nem e^uum ejfe hominem. Pra;roiiraE funt vcr« , &
conclufio falfa.

Secundo arguitur contra Cefare , quia non fe-
quitur , Omnem hcminem centingit non currere,omne
rififile currit ; igitttr ornne rifibile contingit non ejft
homtnem,

Oppofitum arguitur per Ariftotelcm in ifto
primo.

In qnzftione prim6 videbiturdemixtione ex
vna continecnti, & alia dcinejfe in primafigura;
fecund6inlecunda figura ; tcrtio in tertia.

Quanti^m ad primum ponuntur conclufiones.
A a 3 Ptima

Ariumtnt»
pro pMrte nt-
^atima.

DiuiJUftU'
JHonu,

Super lib. I. Priorum

1.

Trim» ettf-
elufie »d I.
qutfiieni* in
Jinfu comfo-
fto.

SteuaiUeon-
(iufio.

4-

Trimaeon-
flufienifenfu
iiHtfo,

Seeunds ton-
dnfio.

6.

TerttM con-
elitfio.

Prima cft , qu&d exyna de inejfe,Sc alia de con-
tingcnti , in fenfu compofito, non valet Syllo-
gifiTius, Probatur per tetminos , in ^uihm omni,
ScnullifSc funt tetminiin ^Mihtu onini:DeM,creans,
prima caufa, j^olitode fadtcquod Dcus fit creans.
Tunc argu jiur ficjoww creans efl Detu:omnem fri-
mam caufarn contingit effe creantem, tamen cum iftis
ftat, quod omnii f>rima caufa eil de necejfitate Dem,
fcd termini in qwbus nuUi , funt , currens , homOf
eijuus , argucndo fic; Contingit\omne currens ejfe ho-
minem, ornnts ecjuus efi currens , pofito, quod ira fit,
cum iftis ftat.quod omnem etjuum neceffe efl non ejfe
hominem , & quantum ad iftam conclufioncm
idem eft iudicium de illa de poffibiIi,& de iUa dc
contingenti.

Secunda conclufio eft , quod fi illa de ineffe fit
de ine^ijimpliciter, ex vna dc ineffi, & alia dc ppf-
fibili in fcnfu compofito,fit Syllogifmus ad con-
ciudendum de poffibili in fcnfu compofito:&
caufa huius eft, quia illa dc ineffe fimpliciter , quia
eft nccelTaria, eft poffibilis,& cuiiibet altcri pof-
fibili compoffibilis. Modo fi amba: pracmiflk finc
& poffibiles,& compoffibiles,neceffc eft conclu-
fioncm efte poffibilem.

Et notandum , quod quantum ad iftam con-
clufioncm, diffcrentia eft intcriftam de contin-
genti ad vtrumlibet, &illamdepoffibili ,quia
ex vna de contingenti ad vttumlibct , & aliade
inep firnpliciter , non fequitur conclufio decon-
tingcnti ad vtrumlibet , fed de poffibili commu-
ni , quia ad illam de contingenti ad vtrumlibet
fequitur illa dc poffibili; modo quicquid fequi-
turad confequcnsjfcquitur ad anteccdcns.

Deinde ponuntur conclufioncs dc fenfu diui-
fo. Prima eft , quod quatuor primi modi primx
figurs valent ad concludendum , fi maior fit de
poffibili , & minor de inefre. Probatur , quia vel
maior eft de poffibili pro his , quae funt , vcl pro
his, qus poftunt cffe : fi pro his quas funt , tunc
Syllogifmu^ tenet immediatc per dici de omni, ar-
guendo fic ; Omne e^uod esi B, potefl effeA. omne C
efl B igitur ornne CpotefieffeA. Si vero maior fit
de poffibili pro his , quae poftunt cflTe , tunc fi ad
illam dc ineffe fequatnr illa de poffibili, fcquitur,
quod adhuc fict Syllogifmus perfedtus cx maio-
redcpoffibilijpro his ,qu3c po(runte(re; & mi-
nore de poffibili, quae fequitur ad illam de inejfe.
Tvlodo quicquid fcquitut ad confequens,fequiiur
ad antecedens.

Sccunda conclufio eft ifta,qu6d fi maior fit de
ineffe , & minor de poffibili , non valet Syllogif-
mus , quia non fequitur in Barhara , Omne currens
eft homo , omnis equus poteft currere , igitur omnif
eijuus potefl effe homo. Quia pramillaE funt vers,
&. conclufio impoffibilis.

Secundo modo inftatut contra Celarent , quia
non fequitur , Nullum creans efl Deus , omniapri'
rna caufapotefl ejfe creans,igitur nullaprima caufa po-
tefl tffe Deus.

Tertia conclufio eft ifta , quod fi maior fit de
ineffefimpliciter, valet Syllogifmus , quia ad illam
de ineffe fimpliciter fcquitur vna de poffibili , pro
his, quae portiint efte. Verbi gratia, fequitur hasc,
Neceffario omnis homo eft animal , igitur omne qued
potefi effc homo,potefiejfe animal ; mod6 ex maiori
de poffibili , pro hi$ quse poflunt efle , & minori
dc poffibili valet Syllogifmus, vtprius patuit,
igicur cx maioride inejfe fimpliciter , & minori de
poffibili valct Syllogifmus ; quia quicquid fe-
quitur ad confcqucns, fequitur adantcccdens.

7-

Prima eon-

Et ifta eadcm conclufio poteft poni de contin-
genti ad vtrumlibei,fedtuncinfei;eturconclufio
de poffibili,& non de contingenti ad vtrumlibct.
Et hoc de prirao.

Quantiim ad fecundum ponuntur conclufio-
nes. Prima eft , quod mixtio ex vna de contin-
genti,& aliadc/wj^non valet infecundafigu- '^^'.'i *
ra , qualiterciinquc combinando illam dc inefli ^*"-' ""'**
cum illa de contingenti : fiueilla dc inejfe fit affir-
matiua , fiuencgatiua. Probatur ; quia eftreperi-
re terminos , in quibus ftat vniuerfalis affirmati-
ua dencceflario , & eft repcrire alios , in quibus
ftat vniuerfalis negatiua de neccflario ; igitur ta-
lis difpofitio non valet. Confequcntia tcnctin
ifto primo per totum,& antccedens probatur; &
funt termini in tjuihus omni , Creans , Deus, Prima
caufa; quia pofito quod Deus fit creans,arguitur
C\c;Omnii Dens eflcreans , omnemprimam caujam
contingit non creare, cum iftis ftat, quod omnempri-
mam caujam neceffe eft effe Deum.

Itcmin Cejare fuppofito,qu6d Deus noncrear,
Nullus Deusefl creans ,omnem primam caufiim con-
tingitejfecreantem,c\xm iftis ftat, quod omnisprimii
cauja de nece^itate eft Deus ; & eodem modo fi ma-
iof fit dc contingcnti ; fed tcrmini in ejuibus nulli,
(unx, currens , homo, etjuus, quia fi volumus , quod
illa de ineffe fit affirmatiua, tunc dcbet poni quod
omnis homo fit currens, argucndo fic ; Omnts ho-
pia efl currens , omnem equum contingit non effe cur-
rentem, cum iftis ftat, quod omnem equnm neceffe efl
non ejje heminem ; fcd fi illa de ineffe dcbet poni nc-
gatiua, tunc debet poni quod nec homo, nec
cquus currat.vtfiat Syllogifmus ineifdemter-
minis , & ftabit vniuerfalis negatiua de necef.
fario.

Sccunda conclufio eft ifta , qu6d ex maiore de
intjfe fimplictter , & rainori de poffibili , fcquitur
conclufio de poffibiii,in quatuor modis fccundas
figur«,ita quod fic valet illamixtio.Probatur per
impoffibile,quiainquolibet illorum modorum
cx oppofito conclufionis, cii maiore infcrtur op-
pofitum minoris, vt verbi gratia , in Cameftres fit
ifte primus Syllogifmus , OmneB eft A. hsceft
ncccflaria, Omne C contingit non effe A. igitur omne
C contingit non ejfe B. quia fi non fequitur , detur
oppofitum qu6d quoddam C neceiTe eft efle B,
tunc arguatur f\c;Omne B eft A.quodda C neceffe eft
ejfe B, igitur quoddam C necejfeeft ejfe A. quae con-
tradicit minori primi Syllogifmi. Et qu6d ifte
Syllogifmus valeat,patet ,quiapriiisdicebatur,
qu6dexmaiore dcinejfefimpliciter, & minori de
neceffario in primafigura,fit bonus Syllogifmus,
& per idem poteft probari in aliis modis.

Ex conclufionefcquitur,qu6dex maioreper '

inejfe fimpliciter , & minori de contingcnti ad
vtrumlibet in fecunda figura fit Syllogifmus ad
concludendum de poffibili ,quia ex illadecon-
tingenti ad vttumlibet , fequitur illa dc poffi-
bili.

Secundo poteft infcrri non ex conclufione,
fed exprimoarticulo,qu6d non fcquiturconclu-
/lo dc contingcnti ad vtrumlibet : patet, quia ta-
lis conclufio non fequebatur in confimili difpo-
Ctionc primac figurx , ad quam ifta reducitur.

Terti6 fequitur, qu6d vltra modos de poffibi-
li in ifta mixtione , poflunt multiplicari modi de
contingenti ad vtrumlibet, quia femper loco
affirmatiuz , poteft poni negatiua de contingen-
ti ad vtrumlibet, &-econtra proptcr eius con-
uctfioncm in oppofitam qualitatem.

Tcttia

8.

Seeundnttlt'

Qu^ftio XXXIII.

Tettia conclufio /qudd mixtio de tnejji , & de
poflibilinon valct in ifta figura , G maiorfit dc
poffibili , quamuis minot fit dc ineffe fimpliciter.
Probatur prim6 in Cepire , pcr terminos in tjuibtu
omni,& nuUi, & funt tcrmini,(n ^uibM omni, Oriri,
fMn Zoiiiaci,Sc pMrs Zodiaci exiftensin Oriente , ar-
guendo fic , Omnem partem Zodiaci comingit non
eriri , omnif pMrs Zodiaci exiflens in Oriente oritMr.
Hacc cftnece(raria,& tamencum iftis ftat conclu-
fio vniuerfalis affirmatiua, quod omnempartem
Zodiati exiftentem in Oriente necejfe ejt effe partem
Ztdirtciffcd termini inqmbni nuUi funt, Incere, Lu-
na,Sol;(YiXAomHem Lunam comingitnon lucere,omnu
Sollucet. Hatc eftdc incftc fimpliciter , cum iftis
ftat vniucrfalis negatiua de nccefTario qu6d Om-
nem Sotem necejfe ejtnon ejfe Lunam.

Quarta conclufio eft , quod mixtio de contin-
genti , & de ineftc de modd negato non valct : &
loquor de contingcnti ad vtrumlibet, & funt ter-
mini in quibtu omni, Dem, tmnipotens , prima cau/a,
quia NuUum omnipotentem contingit ejfeprimam cau-
fam,omnu Dem ejl prima cauja,cum iftis ftat quod
omnis Dem de necejfttate eji omnipotens , fed tcrmini,
^ibiu nulli,funt,prima caufa,lapis, Deus , arguendo
fic ; Nulium lapidem contingit effe primam laufamt
omnis Deus eji prima caufa,cam iftis ftat,qu6d Om-
nem Denm necejfe ejl non ejfe lapidem.

Quinta conclufio,qu6d mixtio de inejfe , & de
poflibili dc modo negato valet,verbi gi2i\z,Nul-
tum B potejiejfe A,omne Ceft A: igitur HHllum Cpo-
teJleJfeB. Quia fi fubieftum maioris famatur pro
hisqua: func,tunc valct ad concludendum nega-
tiuam deiwj^jficut dicebatur in prima figura. Sj
vero fubiedium fumatur pro his , qu* poflunt ef-
fe , tunc raaior conuertitur fimpliciter,& ad mi-
norcm fequitur vna de poffibili , & fic fit direde
prima figura,vt dicebatur in primo articulo:& fic
patecqualitcr in fecunda figura valcat mixtio ex
vna de contingenti , & alia de inejfe, & hoc dc fc-
cundo.

De certio videatur in textu,quia ibi totum dc-
terminatur.

Ad rationes.folucs funt.

£t fic patet ad quzfitum.

Qjr^STIO XXXIII.

Vtrum fvaleat mixtio de contmgenti , ^
de necejfario ?

Aaerioes & Aphtod. ^i^rit^. i«r. 19.(^11. Butanar/i/.io.
huim.\ozn.a.}Ai^\{\t.(j.ii.hMim.T iii3Lt.tra£lat. ^.huiui,
dub.i.x.^ l.Cotiitebt.inJine cap. i i,hHiui.

ARguitur prim6 quod non,pofito, quod pla-
netarum folus Sol luccat fupcr noftrum hc-
inifphaErium, tunc arguitur fic : Omnem planetam
lucentemfitper noHrumhemilfiht.riumneceJfe eft effe So-
lem , omnetn Lunam contingit ejfe planetam lucentem
fitper noilritm hemijphariutn , & tamcn conclufio
quac infcrtur cflci falfa , fiue infcrretur de ineflc,
fiue dc ncceflario , fiue dc contingcnti ; quia nec
Lunam contingit,ncc necefl*e,nec poffibilc eftcf-
feSoIem.igiturtalis difpofitio nonvalet.

Secundo, quia in Darapti ex vetis fcquitur fal-
fum , igiturilla confequcmia nonvalct : confe-
quentianota eft.anteccdens probatur,fic arguen-
do, Omnem 1)eum contingit creare, omnem Deum ne-
cejfe eft ejfe primam caufam , igitur quandam primam

Trima etn-
ciuftt mi
prsmum qu4^
ftionu dt I.

eakfam niceffe efi creare. Praemi/ne funt vcrac , &
conclufio falfa.

Oppofitum arguitur per Ariftotelcm in ifto
primo.

Notandum,qu6d inpropofitononeftdubium 1,
dc fenfu compofito , quia cx vnade necefFario io Nw«.
fenfu compofito,& alia de poffibili , vel etiam de
contingcnti fit fyllogifmus ad concludendum
conclufioncm dc poffibili : cuius caufacft,quia
tam illa dc comingenti , qu^m illa de neceflario
cft poffibilis , quia ad quamlibcr illarum fcqui-
tur illa de poffibili ; ciim igitur illa dc neceflario
cuilibct de poffibili fit compoffibilis , neccflc cft,
quodcx przmiffis , quarum vjia eft de neceflario,
& alia de contingcnti in fcnfu compofito, fi:qua-
turconclufio dc poffibili ; quia f\ prarmifl* fint
poffibiles,& adinuicem compoffibiles,neccflc cft
conclufionem efle poffibilem.

Ideo folum dicendum eft dc fenfudiuifo , & 5*
ideo in quzftionc prim6 vidcbitur, \h\\nmedo ^ii*ifi<>iut.
ncgato pracmifla ncgata habct modum aflirmatura. fi"""'
Sccund6,quando habet modum ncgatum.

Quantum ad primum,ponuntur conclufiones,
de prima figura.

Primaeft ,qu6dcx maiori de poffibili^vcl de
contingenti,& minori de neceflario valcntom-
nes quaruor modi primac figurse ad eoncluden-
dum de poffibili , vel de contingcnti , fecundum fiitra.
exigcntiam maioris, ita quod fi maior fit de con-
tingcntiad vtrumlibet , debet fieri conclufio dc
contingenti ad vtrumlibet,& fi maior fit de poffi-
bili, conclufio dcbet fieri de poffibili. Probatur,
formando fyllogifmum in Barbara : Omne B poteft
effe A.omne Cnecejfe eft ejji B.igitur omne C poteftejfe
A. quia vcl fubiedum maioris fumitur pro his,
quac funt, vel pro his quae pofliint cflc : fi pro his
quar funr,& cum ad minorcm,de neceflario fcqui-
tur illa de inejfe , tunc fict fylIogifmus,qui dirc(3c
tenct pcr dici deomni , vt patet cxplicando maio-
rem.Verbi gtzt\i,Omne quodeft Bypojfibileeft ejfi A:
ommC eft B. igitur] omne C pojfibileeft ejfe A.Si ve-
r6 dicarur , qu6d fubic<Stummaioris fumaturpro
his, quxpoflunt efle , tunc cum ad minorem , de
neccflario fcquitur vna dc poffibili, patetquod
fyllogifmus tenec dircdlc perdici deomni , expli-
cando maiorcm,arguendo fic; Ornne <juod poteft ejji
3, poteft ejfe A -.fedomne Cpoteffi ejfe B,igUur «mnt C
poteftejfe A.

Sccunda conclufio eft ifta,qu6d fi maior fit de
ncccflario pro his,quz pofliint efle , & minor de
poffibiIi,vel decontingcnti,tunc oroncs quatuor '*"**
modi prima: figure valcnt ad concludendum de
neccflario.Probatur,quia omncs illi modi tcnent
per dici de omni,yt\ denuBo, diredlc, quod patcr,fi
maior explicetur. Vcrbi gratia , Omne B necejfe eft
ejfe A:omnt C contingit ejfe B.igitur tmnt C neceffe eft
ejfe ^.quod patet cxplicando maiorcm ifto modo,
Ornne tjuod poteft ejfe B necefte eft ejfe A:omne Cpoteft
r^.ff.& tuncpatct,qu6d fyllogifmus eftcuidcns.

Tcttiaconclufiocft ifta, qu6d fi maior fit de
neceflario folikm pro his quz funt , & minor de ^.
contingenti , vel dc poffibili , non valet fy llogif- Tmia cm-
mns.Probatur per inftanciam in terminis, & lunt f/*A».
\.cim\x\\planeta, Itutns tfitper nofhum hemijphtrium
Sol, (^ Luna , & fiat fyllogifmus ficut argucbatur
in prima rationc ante oppofitum,& harc dc prima
figura.

Oeinde de fecunda figura, priraa concIuGo cft, g.
quod fi vna przmiflaruro fit de neccflario , & alia FrimM c»m-
de contingcnti,vcl de poffibili , & qu6d fubicdla '^"fi'. <^* f-
Aa 4 furaantur '•"^'fii'"*-

4-

Steunda ctn-

324 Super lib.I Priorum

7-

Stfunda eoitr
elufio.

Trimtf etn-
clu(ia dc j .

9'

^tcund» etn-
tlufiff.

19.

TertiseoH'
eiufio.

fumantur pro his > qux pofTunt efTej tuncomnes
quatuormodi fecunds figurac valentad conclu-
dendum de necelPario , quaecunque pra:mi(farum
podta Cit de uece(rario,liue niaior, iiue minor, &

2uilibet iftorum modorum probatur per impof-
bile. Veibi gratia inCe/ire primaiit maior de
necclTario.arguendo fic i Omne B necejfe efi non ejfe
ji.omne C pojfibile efl ejfe A. igitur omne C necejfe efi
norteffe B. quia li non fcquitut , deturoppoiitum
conclufionis.rcilicet QupddamCpoteJle£e B. tunc
arguatur in Ferio ex maiore , & op^iofito conclu-
/ionis fic, Omne B necejfe efl nen effe A. ^uoddam C
poffibile eft effe A. igitur queddam C neceffe eft non ejfe
A. quz contradicit mifiori primi fyliogirmi,quac
dicebat quod omne Cpoteil ejje A.&c quod iftc fyl-
logifmus vltimus valeat, probatur , expiicando
rubieAummaioris pro his,quaE poffunt elle, quia
in conclufione poncbatur , quod fubieda debe-
fcnt fumi pro his^quaepoifuntede.

Secundo probatur conclufio , fi minor fit de
neceiIario>& maiordc poIEbili,quia ex oppofito
coiiclufioniscummaiore inferturoppofitummi-
noris,& patet exemplum ficut prius.

Secunda conclufio eft , quod prxdidla mixtio
m fecunda figura non valet ad concludendum de
nccellario, fi fubiedla fumantur pro hisquz funt.
Probatur perinftantiasinterminis, pofitoquod
foliis Sol de fado luceat fuper noftrum hemi-
fphaErium, & tunc fiat fyllogifmus , quiaOwwwi
flanetam lucentemfupernoftrum her/iijpharium neieffe
efl non carere luce ,cMnem Lunarn contingit carere lucc,
igitur omnem tunarn neceffe e/l non lucere /iiper hot-
ftrum hemifpharium. Vndc maior eft vera per ca-
fuiTvfi fubie(5lum fumatur pro his quas funr;fimi-
Jirer miiior eft vera.quia Luna poteft cclipfati, &
tamen conclufio falfa ; igitnr hoiufmodi difpoij-
tio non valet,& hacc dc lecunda figura.

De tertia figuia cpnclufio prima eft , quod fi
maior fit de neceftario, & minor dc contingenti,
vel depoffibili , valent omnes fex modi tertis fi-
gura:,ad concludendum de ncceftario.duro tamen
fubicAum maions fumatur pro his , qu2 poftiint
cfte , & omnes ifti modi probantur per fyllogif-
pios expofitorios.Verhigratia.in DaraptiyOrnneC
necefe fff nfle A. emne B potefi ejfe A igiturtjuoddam
B necejfr efl ejfe C. Quod (it boniis parct,fignando
aliqiiod C qnod virtutc maioris necelfe eft elfe A.
tunc hoc C de neceffitate eft A hoc Cpejfibile efl ejje B,
igitur ejuoddam cjuod potef} ejfe B neceffe (fl ejfe ^.quac
cft eadem cum conclufione primi fyllogifmi.
Nam ponebatur in conclufionc , qu6d fubiccflum
conclufionis fumcretur pro hts,quae poflTunt lAc,
& hoc explicabitur in fyllogifmoexpofitoiio.Eo-
dpm modo potcftprobatidealiismodis.

Sccunda conclufio , quod fi maiot fit de poffi-
bili , vel de contingenti , & minot de necefTario,
tqnc omnes modi valcnt ad concludendumde
poffibili , & probantur omncs pcr fyllogifmos
expofitorios. Verbi gratia, fiat fyllogifmus in
Darapti , Omne Cpeteflejfe A. omne Cnecejfeefiefe
B.igitur qitQ.ddam Bpotefl effe ./i.quia virtute maio-
ris, & minoris fignetur idemCquod poteft efTe
A & quod de neceffitatc eft B. & arguatur fic;
Hoi Cpoteft tffe A. hoc idem C de neceffitateefl B.igi-
turejuoddam B pottfieffe A. & confimiliter poteft
probari inaliis modis huius figurar.

Tertia conclufio fit ifta , quod fi maior fit de
poffibili , & minor de neceflario.non valet fyllo-
gifnnis ad concludendum dd necefrario.Probatur
pcr inftantias in tcrminis, & fqnt termini , D.em,

ereansyprima cau/a , arguendo fic ; Ommm Deum
poJfihile,vel contingem efl creare: emnem Deum neceffe
efl effe primam cau/im , igitnr tjuandam prirnarncau-
famneceffe efi creare. Ccrtum eft , quod prxmiflai
funt vera:,& conclufio falfa. Ideo talis difpofitio
non valcT.Et hzc dc primo.

Quantum ad fecundum.fcilicet qu6d valet ifta
mixtioinmodis negatiuis , quando pramiflane-
gatiua eft de modo negato , & de hoc debent fup-
poni regulac generalcs.Prima cft.quodcx duabus
de modo negato,non fit fyllogifmus,quia ex puris
negatiuis nihil fequitur. Secunda, quod in pri-
ma & tertia figura nihil fequitur minorc exi-
ftente dc modo negato. Tertia, qu6d in prima
& fecunda figutis nihii fequitur maiore parti-
cula i.

Iftis praefuppofitis ponuniur condufiones de
primafigura,

Prima eft , quod fi maior fit de paffibili , vel de
contingentinegato, & minori de ncceirdrio fit
fyllogirmus in prima figura ad concludendum
de contingenti, vel depoffibili de waof^onegato,
fecundum exigemiam maioris. Probatur , quia
omnes quatuor modi primx hgurae funt perfcdki,
cxplicatis maioribus. Nam fi maior explicctur
pro his, qua; funr ; vel pro his , qua; podnnt eftej
fempcr fit fyliogifmus, fumpta minori de ineffe,
vel de poffibili conformi maiori , quia vtraque
fequitur ad minorem dc necefTario.

Secunda condufio cfl ifta, quod C\ maior fit de
necc ffatio ncgato , pro his qus funt, & minor de
poffibili,vel de contmgcnti , non valet fyllo-
gifmus.

Probatur per inftantias in terminis , pofito
qnod tota Lnna fitedipfara, tnnc hxc cft vcra.
NuUurn ejuod eft lucens , necejje eR effe infimum plane-
tam : omnem Lunam centingit lucere. 8c tamcn coiu
dufio eft faUa. quod Omnem Lunam poffibile efl rffe
planftam (nfimum. immo valet Lunam neccfTc cft
cfreplanetam infimun? s &ficpatet,qu6dnon fe-
quiturconciufio depoffibili.

Secundo probatur,qu6d non fequiturconclu-
fio de contmgenii,pofito quod nullus homo cur-
rat,arguitur fic , Nullum tjuodeHcurrens, neceffe efi
ridere : omnem hominem contingit currer e.x.a.mtn hzc
eft fz\Ca.,nu/lum hominem contingit ridere.

Tv rtia conclufio cft,qu6d fi maior fit de nccef-
fario negato,pro his , quac pofTunt efTe, miuor de
poffibili.vcl decontingenti,tunc crit fyllogi irus
ad condudcndum de neceirario , & ifta conclufio
probaturper cxplicationem maioris in quoliber
quatuor modorum primac figuras , quia explicata
maioredircAc tenent iili niodi ^ctdici eienuUo.
Verbi gratia , NuUum B nectffeefi effe A.omne Cpo-
tefl effe B.igitur nuUum C necejfe eft effe A. vnde ma-
iore fic explicata,iV«fo«) ejuod poteft effe B,neceffeefl
effe A. eft fyllogifmus eutdens. & minor direfte
fum'tur fub maiori.

Quantum ad fecundam figut am fit prima con-
cIufio,qu6d fi propofitjo ncgatiua fit de neceffa-
rionegatiuo, & affirmatiua de poffibili , vel de
contingenti , non vslet fyllogifmus , quia potcft
dari inftantia arguendo fic ; NuUaprimacaufade
neceffitate eft creans , omnem Deunt contingit creare.Sc
tum conclufionegataefret falfa,quiaDr««iwrf;jf/^
eft ejfe primam caufam.

Secunda conclufio eft , quod fi negatiua Cit de
poffibili negato.pro his,qna: pofTunt eflc',& aflSr-
matiua de necefrariQ,tunc valet fccunda figura ad
condudendum de polfibili negato. & probatur

per

II.

Rtguhndi
iutjlitait.

U.

Frima con-
clufio df I.
Jigur» , »d 1.
itijimi*.

IJ.

Seeunda ctn-
clttfio.

14.

Tirfi» coB-
ciufit.

Prima con'
clufin de fe-
cundafigura.

16.

Secunda eott'
clufio.

QusffioXXXlV.

pet impofllbJle. Verbi gratia , in Cefkre , NhUitm
^uodpoteflejfe B,J>offibile efleffe A.omnem C necejfe eji
ejfe A., igitur miU,Hm Cpoffihile eft effe B. quia fi non
fequiturjcietur oppoiitum.Ccilicet §iuoddamC po-
r</f «j//«^.tunc arguitur ex iiba maiore przmina iic:
NuUum ejHod potefl ejfe Bypotefl effe A:<jModdam Cpo-
teft ejfe B .igitHr tjuoddam C nonpoteft ejfe A.c^ax con-
tradicit minofi,qu«dicebat qu6d omne Cneccf-
fcefteiTew^.

Tertia concluHo eft ifta,qu5d R negatiua iit de
poflibili negato , pro his qux funt , tunc valet in
fecunda figura ad concludendum negatiuam de
ineJ/e:Sc probatur per impoflSbilc.

Quarca concluiio , quod talis difpoiitio non
valct ad conciudendum de pofllbiii ncgato. Pro-
batur per inftantias in terminis , poHco quod de
fi&o tota Luna iic eclipfata , tcnc arguicur iic;
NuUum (juod efl lueens potefl efl Luna^omnu infimut
planeta de tucejfitate eft Luna. igitur nullm infimus
planetapotefl lucere,cenum eft quod pra:miflx funt
vcra: & conclufio falfa}igitur,&c.

Quinta conclufio,qu6d fi negatiua fit de con-
tingenci ad vcrumlibetnegato, &affirmatiua de
neceflatio , illa difpofitio non valet : &c funt ter-
mini in ^hibtu omni, omnipotens, De/a, prima caufa.
quia NuUumomnipotentem contingit effe primam cau-
fam ; omnem 'Deum neeeffe eft ejfe primam caufamy
igitur nHUum Deurn necefte eft ejfe omnipetentem.Ptx-
tniffx funt verar,& conclufio falfa,&: ftat vniuer-
falis affirmatiua dc neceflario , fed cermini in^ui-
hm nulli C\int,Deui,Chimjera,prima cauja, arguendo
fic ; NtiUam Chimaram contingit ejfe primam caufam.
cmnis Dem de neceffxtate eft prima caufa ; cum iftis
ftat,qu6d nuUa Chim<tra eft prima cauJkjC^u^ inceri-
mit negatiuam de neccirario.

Tuncquantiim ad tertiam figuram,

Prima conchifio eft, quod (i maior fit de pofll-
bili , vel de contingenti negato, & minorde ne-
ccflariojfcquicur conclufiodcpoflibili, veldeco-
tingenti negato fecundum exigentiam maioris.

Secunda conclufio eft quod fi maior fit de ne-
ceflario negato , & rainor fit de poflibili , vel dc
concingenci, fequicur conclufio dc neceflario ne-
gato : & amba: iftar conclufionespoflunr probari
per fyllogifmos expofitorios,& ctiam pcr impof-
fibile. Ex quo patet , quod in ifta figura modi ne-
gatiui,in quibus prarmifla ponitur dc contingcn-
ti.poftunt multiplicari vlcra modos,in quibus po-
nitur pra:mifla de pofl[ibiii , ex co quod loco ne-
gatiuz poteft poni aflirmaciua,& ccontra : & hoc
dc fecundo.Rationes funr folutx per prardida.Et
fic patec quid fic dicendum ad ifta. £c hsc fuffi-
ciaiic dc mixcionibus.

Q_y ^ s T I o XXXIV.

Vtrum omnid fyUogifrnud fiat in aliqu4
trium figurarum.

Auetrocs & Aphrod.^tr «o/.i^.Ioan.a lA»^\(i.q.ix. httMs.
Coti\m\ii.eap.j.huius,q.\Mi(iMi hic ^.^.Complut./ifr.}.
fum.cap.^.f aente ^.fart. fum.q.v.diff.i. art.l l. Huttado
di^.to.Log.ftS.xo.KMMAMi cap.^JiMiMs,dub.vn$tt.

ARguitur primo qn6d non , Figura eft debita
ordinatiotrium terminorutn fecundum debitam
fiibieElionem , (fr pmdicationem in dutAitt prtcmijfts.
igicur quotmodis poceft ficri huiufmodiordina-
tiojtot crunc figurx. Sed quacuocmodis diuerfis
potcft fieci huiufmodi ordinacio. igicur quatuor

3^5

crunt figurz. Maior patet per ilefinitionem figu-
r« : & minor probatur ; quia vel medius tcrmi-
nus fubiicitur in vtraque, vel ptzdicatur in vcra-
quc.vcl fubiicitur in .maiotJ,& prardicacur in mj-
nori ; vcl econcra przdicacur in maiori , & fubii-
cicurinminori.

Secund6 , qui dicit, qu6d fyllogifmi cx hypo-
thefi nonrcducunturinpratdiftas figuras,confit-
mant propofitum.

Terti6, iftceft bonus fyllogifmus , Omnishome
efl rationalis,vel irrationalu :JednuUiu horrw efi irra-
tionalu , igitur omnis home eft rationalu , & tamcn
non fic in aliqua trium figutarum , quia hic non
eft medium, vnde ifte terminus, homo, non cft hic
medium,cum ingrediaturconclufionem , ncc ali-
quis alter, cum quilibet alcec cerminus fumatur
pfaccisc fcmel.

Qixart6 arguitur , quia ifte eftbonus fyllogif-
mus , NtiUum non B eft A.nuUum C eft B,igitur nul-
lumCeftA,8c tamen non fitin aliqua trium figu-
rarum, qijia nullus idem terminus ponitur in
vtraquepra:miiIa.Vnde in maiori pixmifsa poni-
tur irte cerminus , non B. & in minori ponicur ifte
terminus B.

Quint6 arguiturper vnum fyllogifmum,quera %,
ponit Ariftoteles in fccundo huius , fcilicet Cui
nuUi inefl B,huic omni ineft A. fcd nuUum C eft B,igi-
turomne C eft A. & camen non eft in aliqua crium
figurarum , quia in qualibec earum fi aliqua prs-
miflarum fic negaciua.conclufio eric negatiua , &
lamen non fic cft in propofico?

Sexto de fyllogifmis ex obliquis , verbi gratia,
Videns omnem afinum currit, BruneUtu eft afinus, igi-
tur videns BruneUum currit, ifte fyllogifmus non fic
in aliqua figurarum , quia mcdius terminus non
fubiicitur, nec prxdicatur in maiori , quia folum
clt pars fubiedli.

Septim6,quiafyllogifmus ex oppoficis cft bo-
nas fyllogifmus.vc patet in fecundo huius. veibi
gratia, NuUa difcipUna eft ftudiofa , omnis difiiplina
eftftudioJa,igitur nuUadifiipUna efi difiiplina, & ta-
men non eft in aliqua triiim figurarum.quia quac-
libet crium figurarum fitad minus ex ttibus ter-
xninis, & ifte fyllogifinus fit ex duobustantnm.
Etper omnes praedidlas rationes poteft probari,
quod non omnis fyllogifmus fiat ex tribus ler-
minis prxcisc, quia in quolibct didorum fyllo-
gifmorutn funt quatuor cermini ad minus , cxce-
pco fyllogifmo ex oppofitis , in quo funt tantum
duo.Et confirmatuf dcfyllogifmo,qui virtualiter
eft plures, vt , vcrbi gratia , Omne "B eft A.omne C
eii B,omne D efi C,igituromne D efl A. Pacec nu-
nifeft^,quta ifti funt quacuor cermini.

Oppoficumarguitur per Ariftotelera in ifto t. }.

Ponunrur conclufioncs. Primacft ,qu6d non frim*ctn-
oportet fylloginnum hypothccicum ficri in ali- ''*)''•
qua trium figurarum. Et \ociiut SyUogifmtu hypo-
theticut, qui habet alteram, vcl ambas prxmiifas
hypothcticas. Probatur, quia infyllogifino hy-
pothecico noncft debita fubieftio, & prxdicatio
niedij termini refpedlu cxtremorum in przmiflis,
igitur fyllogifmus hypotheticus non fit in aliqna
trium figurarum. Confequens tenet , quia pcncs
hoc attenduntur iftx figurx, & anteccdcns appa-
ret in fyllogifmo fadko ex condicionalibus.vcl ex
altcra conditionali.Item, patet de Syllogifmo di-
uifiuo,ficut argutum fuit ante oppofitum.

Sccundaconclufio cft ifta, qu6d Syllogifmus 4.

cxjhypochcfi , non fit in aliqua trium figurarnm, StcMnJHie»-
& hoc dico quantum ad totalcm procclTum. Vbi ^'"fi^-

nota.

326

Super lib.I. Priorum

Bota , quod diffctentia eft inter fyllogifmum
oftcnnuum, & fyllogifmam ex hypothe(i j quia
vocatui' SyUogifinm oHenfium , qui immcdiate in-
fett conciufionena iritentam; fed vocatur SyUogif-
mtu exbypothefi,c^\.\i immediate non infert conclu-
fioncm intentam,fed vnam aliam prim6,& poftea
virtute alicuius conditionis fuppofite ex conclu-
fione,qux priusinfertur.infettur conclnfioprin-
!cipa!iterintcnta,& ponit Ariftoteles exemplum,
vt fupponamus prim6,qu6d idem fit iudicium de
iftis d»2i]aas,Contrarierum efi eadem potefiMjSc Con-
trariorum efi eadem difciplina.Tunc fi vclimus pro-
bare,qu6d concrariorum cft eadem difciplina,de-
beraus nos transfcrre ad fyllogizandum iftam:
Contrariorum eadem efippteilM. & tunc ex ifta,vir-
tutefuppofitionis faftz , poflumus inferrccon-
clufionem intentam, fcilicet.quod contrariorum
cft cadem difciplina.Iftis determinatis , probacur
conckifio, quia fyllogifmus hypothcticus non fit
jn aliqua ttium figurarum didarum : fed quilibec
fyliogifmus hypothciicus cft fyliogifmus ex hy-
pothefi, faltcm virtualiter : vt patet prxdidio
cxemplo,quia eft idem, ficut argueretur , 5» Coh-
trariorum eadem efi poteftoi , efi eadem difiiplina, fid
contrariorum efi eadem potefl/u , vt fyllogizatum eft
oftcnfiue, igitur contrariorum efi eadem difeiplina,
qua: fuit coni lufio principaliter intenta.
f . Terria conclufio.quod cx terminis infinitis po-

Teytia eoif- tcll ficri fyllogifmus , qui noneft in aliqua ditila-
fif*fif. f tjii^ figurarum trium. Probatur ; quia vt patuic

prius.fupcrifto primo,ifte eft bonusfyllogifmus:
Nullum non B eil /1, nuUum C eft "SJgitur nuUum C
efi A. & tamen non eft in aliqua didbarum figura-
rum , nec in fecunda , nec in tertia,vc nocum eft,
ncciii prima.quiain maiori fubiicicur iftc termi-
Ijus , noH B. 8c in minori praedicatur ifte terminus
B. idco non cft idem , quod fubiicitur in vna , &
pixdicat;ar in alia.Vcrum eft tamen,qu6d ifte fyl-
logifinus fit ad fimilicudinem primac figurar, quia
idem fubiicitur in maiori,*: praEdicaturinmino-
ri licct diucrfimode acceptum,quiain maiori in-
fiuitc,& in minori finitc.Et codem modo dicitur,
quod ex tcrminis obliquis.vcl modalibus in fenfu
compofifo benc fit fyllogifinus ad fimilitudinem
piimcE figurac.velalicuius aliarum,qui tamenno^n
eft in aliqua ipfarum , vt quando obliquuseft di-
ftn|-)utus,& non fubicdtura, velprsdicatum, fed
pars fubiedi , vel prxdicati. Similiterquando in
hiodalibus de fenfu compofito fit fumptio fub
di£io , & fion fub modo , & iftorum cxempla patuc-
runt inarguendo.
5. Quarta conclufio,qu6d omnis fyllogifmus,qui

§iuarta con- non cft ex hypochefi, ncc hypoihcticus, fed fit ex

iittfio.

propofirionibus categoricis,cum terminis finiiis,
&redis , ica quod pra:mifta: non fint modales:
tuncomnis talis fyllogifmus fit in aliqua difta-
rum trinm figurarum.Probaturjquia foliim tribus
modis potcft fieri debiia ordinacio rcfpciaucx-
t^cinoruni fccundum fubiedlionera ,& pra;dica-
rionem , igitur tres crunt figurae , & non plnres.
Confequentia tenct.quiahoc intclligimusper fi-
gura; &antcccdes apparet,quia vel mcdium fub-
iicitur in vtraque , vel praedicatur in vtraque, vcl
fubiicitur in minori,& pcaedicatur in maiori, ncc
oportct iftudtcrtiura mcmbrum fubdiftingucrc,
/icut argucbatur in primarationc, quiapropcec
folam ttanfpofitionem ,non prouenit diucrfitas
alieuius pracmift;E , nec conclufionis : per confe-
quens nec diuerfitas figura:. Et ide6 concedcn-
4um cft iftum fyllogifmura fieri in prima figura.

Omne C eii B. emne B efi A, igUur emne C eB A.
quiapraemiffis tranfpofitis eft manifcfte primafi-
gura.

Quinta conclufio cft , quod exceptis pracdidis 7,
condicionibus,omnisfyllogifmus,quinoneftvir- eiumta ccn-
tualircr plurcs fyllogifmi, fit ex tribus tcrminis tlufio^
tantum.videlicet qu6d non fit hypocheticus, nec
cx hypothefi:& qu6d non fiat cx propofitionibus
modalibus in fenfu compofito : nec cx terminis
infinitis , aut obliquis.Probarur,quia in omni fyl-
logifmo vno , funt prxcisc dua; prsmiflae ; quod
patct , quia Ci plures fumantur , vel aliqua earum
erit fruftri , vel erit fyllogifinus vircualiter
plures.

Secund6 fupponitur, quod quxlibct pratmifla-
rum debet conuenirc cum conclufione in aliquo
tennino. Probatur ,quiaaliter eftct impertinens
ad infcrendumconclufionem gratia fonnx.

Tcrti6 fupponitur , qu6d nuUa prasmifla debcc
conuenirc cum conclufione in vtroque terminoi
quia iam cflet petitio principij,cx quo idr m pro-
bareturper idem. Ex quibus lequitur intencum,
quia fi duae pr^mifla: debent conuenire cum con»
clufionc , qua:libct in aliquo termino , & neutra
duobus, oportet qu6d alcer iftorum terrainorum
bis fumatur , & in nulla prsmilTa , nifi relpedu
vniusexcremi:igiturprxcise eruntduo extrema,
& vnum medium.

Tunc ad rationcs, folutas funt prxter iflam dc
fyllogifmo ex oppofitis, dc quo dicitur , quod li-
cet ibi folumfint duo termini difFercntes fccun-
dijm fpcciem, attamen vnus illorum fumitur lo-
co duorum.vt patebit in fecpndo.Et ficfit didum
adquxficum.

metit».

CLy.ESTio XXXV.

Vtrum fropofitio inqua, reduplicatio addi-

tur ad fradicamm) fit falfki ^

inintelligihilis.

Okam i.fartt cap c^ loan a Magi/lr. f.14. httius. Tartar.
ttaB.vltim.huius,^. qutritur vtrhm reguu , &c.

ARguitur quod fit intclIigibiliSjquia illud eft I.

intcUigibile, de quo intelligitur aliud affir- ArgumtntK
mari : fed de talij^ropoficione intelligitur aliud P'» f»rte tt*-
afErmari ; igitur, &c.Maior nota efl ; quia nuUus ^*'""'-
aflirmar , aut negat, nifi id quod intel!igit;& mi-
nor patet,quia de tali propoficione afTeriturjquod
ipfa fit inielligibilis.

Deindearguirurqu6d talis propoficionon fic
falfa. prim6, quia hacceft veti,Socrateseftrifibilif,
intjuantum homo ; & tamen ha:c rcduplicatio addi-
turad praedicatum.

It eni h sc eft veti^Socrates in^uantum hemo efi ri-
fibilUi igitur & fua conuertens cft vcra , JRifibileefi
Socrates in^uantnm homo;8c tamenhxc rcdupli-
catio additur ad pracdicatum.

Tcrti6 tot modis dicituryff«»<i«»iy?,quotmo-
dis diciiurc4«/S,vel ena.m fecundum c/uod, vr patcc
j.Metaph.ita qu6d haec diStio ficundum quod, po-
ceft defignare quamcunquc caufam : fed piardica-
cum propofitionis potefi fignificare caufam,qua-
do tali praedicato poteftconucnienter addi didio
reduplicatiua;vtdicendo : Domusfit adomifica-
toTCjfecundum tjuod domificator ,mod6iftadidio
ficunditm ^uod,Q& reduplicatio.

Quart6, quia reduplicatio fignificat immedia-

tioncm

Quxdio XXXV.

Si7

cionem ftziicxti ad rubie&um.igitur (icut fubie-
iko potcft addi redaplicatio,ita prasdicato. Con-
fequentia tenet , quia Hcut fubiedium poteft eflc
jmmediatum przdicato iitaecontri,imm6 quz-
cunque funt immcdiata > quodlibet illorumcft
immediatum alteri.

Quint6,quia pcr Ariftotelem in iftoprimo,re-
duplicatio addcnda cft maiori cxtremit aci j fed
maior extremicas cft prasdicatum in primafigu-
ta ; igirur, &c. Oppofitum arguitur per Ariftote-
lem,iniftoprimo Capitulo ,-rrequenterin tertia
parcc principali huius primi libri.

Inquzftioncprimo videbiturquz funtdiAio-
nesrcduplicatiux,& quid ngnificant,recund6 vi-
debitur de quzHto.

Quancum ad piimum notandum, qu^diftx
didliones funt reduplicaciux, in<juamum,fccunduTH
^adfin eo ijHod,8c aliquando hzc iiiiio,vt,&c con-
timiles.

Secundi notandum , qu6d tales didlionesre-
duplicatiux aliquando accipiuntur (peciiicaciue,
8c quandoque reduplicatiue. Quando vero talis
reduplicatio fumitur fpecificatiuc , cunc defignat
aliquam conditionem , vel aliquem niodum , vel
aliquem fenfum, fecundum quempropoficio in
qaaponicureft vera , quz aliccr non clTet vera.
Verbi gratia, dicendo fic ; Omne em,int]uantum efi
inip/b Deo , efi De$u , vnde ifta propofitio , omne
ens eftDeuf , fine fpecificatione , fimpliciter cftec
falfa; fed quia hzc AiGdo inquantum ,fpcci(\C3it ad
falem fenfum,ide6 illajaropoficio non eft falfa.

Iterum ifta propofiti.o eft fimpliciter falfa.For-
maefimdtteria , fed potcft fpecificari ad aliquem
feafum perreduplicat'ionem , quod ipfa cft vera,
vt dicendo, Forma,/eci\tndHm ^uod praexifiit genera-
tioni inpotentia,efiipfa materia.

Itcm,h«c eft falia,, Em mobiU efl JitbieBumin li-
bre Phyficorum,immh eft fubiedum totius fcientiz
naturalis , fed qua^do fpecificatur pcr rcduplica-
tionem,ad conditioncs gencralcs mocus , & mo-
bilis,cunc ifta pro/poficio eft vera,vt dicendo, Ens
mobile ,/icundum ^uod mebile , eflfubie^um in libro
fhyficerum.

Itcm.poceft exemplificari de i^z^Hemo tfifpecies
fecundum ^ued ifie termintu,homo,fupponitfirnpliciter,
vel materialiter.Et fic patet quid defignant hniuf-
modi di(5liones,quando fumuncurfpecificatiue.

Tertio fciendum , qu6d ad propofitionem re-
duplicatiuam multa concurrunt , verbi gratia,di-
cendo ; fiomo in^uantum animal efifinfihile, primo
enim lubie£tum principale,vtifte terminus bonUf
fecund6 eft przdicatum principale, vt ifte termi-
naStfinfibile, tertio eft illud fuper quod cadit re-
duplicatio , & quart6 eft reduplicacio vna cum
copula.

Tunc dico, quod didkioreduplicatiua,redupli-
caciue fumpca,& non fpecificaciuc , defignac pri-
m6 immediacionem przdicaci principalis ad il-
lud fuper quod cadic reduplicacio , & quandoque
denocac conucrcibilicacem.Exemplum primi,^»-
mo intfuantHm jnimal tft corpnt. vbi defignatur,
qu6d ifta prxdicatio eft immediata, Omne animal
«y? ror^piM.per priuationem alicuius intermedij in-
ter fubie£fcum , & przdicatum, in linea przdica-
mentali.Exemplum fecundi,//0»M intjuantum ani-
mal eftfinfibile, ifte tetminus, intfuantum , defignac
przcifionem,& conuertibilitatcm iftorumtcrmi-
norum animalfinfibile.

Sccundo, diAio rcduplicattua defignat przdi-
catum principale dici de fubiedlo principali, non

immediate, fed medianre prcdicato , fuper quod
cadit reduplicatio,vt przdido exemplo defigna-
tur,qu6d caufa,quare homo eft fenfibilis,eft qu6<l
homoeftanimal,ita qu6d hoc przdicatum^y^n/?.
bile,non dicitur dehomine nifi ea ratione,qua de
ipfo dicitur hoc przdicatum ammal,

Terti6,reduplicatio dcfignat illud fuper quod
cadit efte diftributum , vel falcem pofte diftribui
refpedbu przdicati principalis. Ex quibus pacet»
qu6d rcduplicacio defignac aliecatem, fiue diuec-
fitatem principalis przdicati abillo , fuperquod
cadit reduplicatio. £t fic patet quid defignat re-
duplicatio, fiue fumatur fpecificatiue , fiue redu-
plicatiue.Et hoc de primo.

De fecundo notandum,qu6d quidam funt ter-
mini communes, qui pp vna fola re fupponunr,
& vnam folam rem dcfignant , vt ifte terminus,
Sol, Phxnix , Deut , & confimiles. Alij funt qui
vnam rem fignificant , & pro pluribus fuppo-
nunt ,vt ifti tcrmini , hemo , animal ,8c confimi-
les. Et quantum fpei^atad propoficum,ifti ter-
mini differunt in hoc , qu6d ex primis terminis,
qui fcilicct pro vna fola re fupponunt, potcft for-
mari a(firmatiua propoficio , vera de przdicato
diftributoaflirmatiuc,7t diccndo , §iuiUbet plane-
ta efl omnii Sol. vcl dicendo , Ejfentia diuina efl
emnis per/ona cUuina. Sed ex terminis, qui pro plu-
ribusfupponunt, non poteft formari propofitio
affirmatiua vera de przdicato diftributo. Vcrbi
grariarlfta eft falfa , Omnu homo efl omnit homo, vel
ctiam fumcndo particulariter , vel indcfinitc fub-
iedtum.

Tunc ponumur conclufioncs.

Prima eft,qu6d propofitio,in qua reduplicatio
additur przdicato principali , cft falfa , fuppofi to
qu6d fiat ex terminis, qui pro pluribus rebus fup-
ponunt.Probatur; quia didbio reduplicatiua dcfi-
gnat ilIud,fuperquod caiit reduplicatio , efiedi-
ftributum,vt patet ex primo articulo. Mod6 talis
propofitio de przdicato diftributo aftirmatiua,eft
falu, fcilicct quando fit ex terminis fupponibi'i-
buspro pluribusrcbus.igitur, &c. Secund6,quia
reduplicatio dcfignat alietatem przdicaci princi-
palis ab illp,fupcr quod cadit reduplicatio; igicur
fi fic idcm,iam defignat falfitatem.

Secunda conclufio eft ifta,qu6d talispropofi-
tio cuius przdicato principali additur rcduplica-
tio,eft intelligibilis. Probatur per primam ratio-
nem anteoppofitum, &quando Ariftotcles dicir,
qu6d ipfa eft ininttUigibilis, intelligitur,qu6d ipfi»
eft inintelligibilis verc,& airertiue. Verbi gratia,
oratio impcrfcdka,vt diccndo,Apud viUam,c{[ be-
nc intcUigibilis, licct pcr ipfam non comprehen-
datur fenfus verus,vel falfus.ita potcft dici in pro-
pofito.

Terri6 poteft dici.quod illud.fuper quod cadic
reduplicatio, fe debet tenere a partc przdicati,&
non fubicdbi.Probatur , quia illud, quod pofitum
ante copulam propofitionis , non diftriburturad
diftributionem fiibicdli , non eft fubicdlum , nec
pars fnbiedli ; fed diftio ,fuper quam cadit redu-
plicatio przcedens copulam propofitionis , non
diftribuitur ad diftributioncm fubic^ai , igitur ta-
lis didlio non eft fubieftum , nec pars iubie^li;
quia propter hoc , quando obliquus przcedic
redlum , dicimus folum obliquum eflc fubie-
Ehim , eo qu6d folus obliquus diftribuitur : &
minor patet , quia diccndo , Oamit hemo inquan'
tumanimaleftfinfihile, ibi folum diftribuiturifte
tecminus homo , cuius fignum eft , quod fub ipfo

iolo

Tnttia na»

flu/io.

6.

Pr!ma con-
elufio circa
x.qutfiitnit.

7-

Secmndttctn-
tlttfit.

8.

Terliti ctn-
clufit.

528

Super lib.I. Priorum

mnt».

folo 4ebct fieri furaptio , vt dicendo , Socratesefl
f)omo, igitur Socratei inquantum animaleft fenjibilis.
Et fic patec.quod nnnquam addenda eftredupii-
catio ad prxdicatum principal^ , immo femper
debet efle diueriitas prxdicati principalis ab il-
lo> fuper quod cadit reduplicatio , & hoc de fe-
cundo.

Tunc ad rationes.Prima foluta eft.

Ad aliam concedo, quod ifta eft vera , Socrates
eft rifibilif inquantum homo y fed reduplicatio non
additur ad prxdicatum principale , quia ifteter-
minus rifibile yocatur praedicatum principalc.

Adaliam dico, quod ifta conucrtitui in iftam,
igttur tjHod inqHantum homoeftrifibHeeji Socrates,

Adaiiam dico, quod Ariftoteles accipit hic
iftam di(Sfcionem fecundum tjuod fpecificatiu^ , vc
fpecificat aliquem modum, veiconditionem,vel
circunftantiam termini.

Adaliam,reduplicatiodefignat, &c. concedo,
quod defignat immediationem praidicati princi-
palis ad illud , fuper quod cadit reduplicatio , &
i>on eiufdem ad feipfum j quia non poteft debite
comprehendi aliquis fenfus pcr iftam propofitio-
pem , Socrateseft intjuantumhomo , fuppofito quod
hocverbum */?, nonrefoluacur vlterius infuum
participium.

Ad aliam concedo, quod reduplicatio fe debec
tenere a parte maioris extremitatis , & etiam ^
parte praedicatijfed cum hocjdebet efTe diuerfitas
illius,fupcr quod cadit reduplicatio ad praedica-
tum principale.Et fic de ifta qua:ftione.

Argumenta
frop*rte nt-

fftfU^.

Xtt cpptjitum.

Qjr^sTio XXXVI.

J^trum ex propojttiombuj modalihfu alitj

rf^//?^5necefranum,polIibilc,con-

tingcnSjfiat f^UogiJmuj .<?

Okatn }./«r'.l!5f.f«f.4i.4i. .^ 4}. 6" i-Z.cap.^.^ lo.

ARguitur primo quod non, per Ariftotelem
qui ntMi fecit mentioncm de propofitioni-
bus modalibus faifbis aliquo alio modo.

Sccundo , qiiiafiex modalibus deahi? modis
fieret fyllogifmus.maximc elfet ex modalibus fa-
ftis ifto modo , fcire , fed hoc non ; quia non fe-
qnitur , Scio omnem rnulam effe fterHem , hac eft mu-
la,ig!turftio hanc mulam ejfe fterilem. Quia ftante
yeritate prsemiftarum , poflibjle eft, quod credam
4e ifta mula.quod ipfa fit fterilis.

TcrtiA hoc maxirac eflcr de ifto modo , cpinor,
Z\M de ifto modp, apparet , fedhocnon; quia
nonfequitur demonilrato Socrate, quiapparet
efleafinus a rcmotis , FIoc apparet tmbieffeafinm,
hoc eji SecrateSjigitur Socrates apparet mihi effe afiniu .
Pramifli funt verat , & conclufio falfa , quod
probo , quia omnem heminemopinor nan effe afinum,
Socrates eft homo : igitur Socratem non opimrejfe aft-
num.

Oppofitum arguitur , vbi eft repcrire iici de
omni,&c denullo, poteft fieri bonus fyllogifmus,fcd
in modalibus fadis cx aliis modis h prsdidis , eft
hocreperirc:igitur. Maior patet; quia per dici
deomni,8c de n«i7(»tegulantur fyllogifmi.Et minor
patet , quia ficur dicimus,0»jw»j heminem coniin-
git currere ,na. poflumus diceie, omnemhominemepi-
nor currere & ita de aliis modis.

Secnndo arguitur per Ariftotclem in i. Po-
fteriorutp , vbi dicit,qu6d inducens, m^^ioreiTi

poftmaioiem , fimul nouit & conclufionem , ita
quod intendit , quod fi ptzmiflk funtfcits , vel
notae,& conclufio eric noca.

Primo videbitut in quaEftione,qui modi a pra-
didtis faciant propofitiones modales. Secundo
qualiter ex eis fyllogizacur in fenfu diuifo.Et ter-
tio qualiter in fenfu compofico.

Quanciim ad primum noca , quod omnis de-
terminatio nata determinare tocam propofirio-
ncm, poceft dici modus, ita quod fi illa dccermi-
nacio potcft cfle vnum extremum propofitionis,
refpeftu vnius propofitionis materialitcr fumpt^,
quxeft aliudextremum : tunc illa detcrminatio
dicitur modus , vt patec de iftis modis , fcio^
opinor , dubito , apparet , Sc dcparticipiis ipfo-
rum , & de iftis modis , verum , falfitm , & fic dc
fingulis.

Secundi notanduro, quod ficut de modis con-»-
fuetis , quaedam funt modales in fcnfu compo-
fitOj&quzdam infenfu diuifo ; ficcciam dciftis
modis. Nam modus ponicur vnum excremum
propofitionis,& propofitio macerialis fumpta ad
CunCjcft piopoficio in fenfu compodco , vt opinor
3 fj^ ./^.fed quando modus eft dcrerminatioco-
pulae,tunc eft in fenfu diuifo,vr Bfcioejfe ^4.

Tertio nocandun),qu6d in iftis modis multum
difFcrc fenfus compofitus , a diuiio , quantiini ad
vericacem,& falficaccm.Vcibi gratia.hafc cft con-
ccdcnda : Scio omnem rnnlam effie fterilem , & ta-
men in fenfu diuifo ifta ciret falla , fed tamen
de i{io moAo , verum , non eft difterentia , fiue
ponatur in fenfu compofito , fiuc diuifo , fed de
ifto modo falfum, eft difterentia,quia fi dicatur,
hacc eft falfa , Omnii homo currit , ad hoc quod
jftafitvcra, fufficit inftantia iu fingulari iftius
propofitionis, OmnU homocurrit, fed fi ponerctur
in fcnfu diuifo,hoe non fuflSceret , quia dicendo
ficOmnii homofahe f«mV,denocatur,qu6d quasli-
bec fingularis iftius,0»j«ftf homo curritSn falfa. Et
hocdcprimo.

Quantijm adfecundum , Prrma conclufioeft
ifta,qu6d in prima figura ex maiori de aliquo di
(ftorum modorum in fenfu diuifo , & minoi i de
»Wj^,fequitnrconclufio deeodem modo, qui po-
nebatur inmaiore.Verbi gratia,rcquitur,07»/.(r B
epinor ejfe A:omne C eft B , igitur omne C opinor effe
A Vcl etiam de dicio negno , Omne Copinornon
ejfe AScC. Sc tenenc ifti fyllogifmi in virtutc dici
de ornni,

Secunda conclufio cft , quod ex ambabus prx-
niiflis derWtf, fcilicet de aliquo diftorum mo-
dorum.non fequicur conclufio dc w/Wo.Quianon
fcquitur.quod {\ prarmiflas fini dubije , quod pro-
pcerhoc conclufio fic dubia , immo polTibileeft,
quod ipfa fic fcica.puca per alium fyllogilmum.

lcem non fcquicur , quod fi prajmiflie fint opi-
naca;,qu6d propccr hoc conclufio fit opinaca.

Ec fi qu^ratur.vcrimi ad illas prarmiifas fequatuc
aliqua dc»n<'j(/f .''Refpondcturqu6d fic.fi illx prse-
mifik fint dchocmodo/c«Vf.quia nihil fcitur,nifi
vcrum,fcd de aliis modis non , quia ad prxmiflas
dehoc modo opinatum, \e\creditum, vel apparens,
non fequirurconclufio deinejfeiCoc^noA ^qucpo-
teft apparercjvelopinari falfum,ficut verum.

Tcrtia conclufio , qu6d in fecunda figura ex
maiore de modc negno ,S)i minore de inejfe,\n fen-
fu diuifo,fequiturconclufio vcrc dc«nf//f,ficutfc-
quitur,^«//«w» B opinorejfe A. emtieC eft A. igitur
nuUumCe/f B.5c poccft probari rediicendo per im-
poflibilead primam.

Quarca

liiuifio fUt^
fticnie.

Medui juid.

t . Pars qUift,
rrima een-
duji» ,

€.

Seeundti can-
elufto.

Tertia eon
clufie.

tUtfi».

Qu^flio XXXVII. 3^9

9'

3. P»rs JUt-
ftiooU.
Prim» tei$-
flHjio.

10.

SteuniU coU'
thifit.

II.

Terti» cen-
tlufit.

Ad

II.

•rgitmtn-

Quarta conclufio, quod in tcrtia figuraex ma-
iorcmodali in fcnfu diuifo aliquodidorum rao-
dorum,& minorc de «»<^,icquitur concluHo mo-
dalis dc codem modo , qui poncbatur in maiore>
& omnes ifti modi ptobantur expofitoric.

£x ifto fcquitur,qu6d fi loco illius de inejfein
minori, ponatur vcra de hoc modoy?»rf, fequitur
idcm ficut prius , quia ad illam de fiire , fequitur
AeineJJiy modo quicqiiid fcqiiitur ad confcqucns,
fcquirur ad antcccdens.Scd fi loco minoris pona-
tur aliquis dc aliis modis, non valct Syllogifmus,
eo quod ad modales de illis modis non fcquun-
tur illa de<w^,ficut non (e(\mt\xi B opinor ejfe A^
igitur B eJtA.Ei hoc de fecundo.

Tunc dc tcrtio. Prima conclufio cft ifta, quod
ad quafcumque praemiflas fequitur aliqua con-
clufio , ad eafdem modificatas, ifto modo ^fiire,
fequitur eadem concIufio.Quia quasliber propo-
fitio fcquitur ad fcipfam modificatam ifto mo-
Aofiire, ficut fequitur, Scio B ejfe A\igitHr Befi A.
Modo quicquid fcquitur ad confequens , fcqui-
tur adjantccedens i hc in hoc cft differentia iftius
modi ifcire , ab iftis modis , opinor, apparety &c ha-
iufmodi. Quia ad huiufmodi prjemillas de prae-
didlis modis non fequituraliquade inej/e ,ex eo
quod asquc potcft opinari falfum, ficut verum,vc
diftum fuit prius.

Secunda conclufio cft ifta , & fequitur ex prx-
cedenti, quod ad quafcumquc pracmillas fcquitur
aliqua concIufio,ad cafdem modificatas.ifto mo-
do Z'«'«w» , fequitur eadem , quia quzlibet pro-
pofitio fequitur ad feipfam modificatam ilto mo-
do verum:[ed noneft ita deifto modo,y«^/w/,
quia nulla propofitio fequitur ad feipfam mo-
dificatam hoc vnodo faljiim ; imo fequitur fua
contradi(ftoria, & ideo ad quafcumque prjcmiflas
fcquitur aliqua conclufio ad contradidorias ip-
farum modificatas hoc modo falfittn , fequitur
eadem.

Tcrtiaconclu/10 , quod ex ptimiflls in fenfu
compofitodc hoc modofiire y non fequiturcon-
clufio in fenfu compofito , dc codem modo. Pro-
batur,quia ifta regula eft falfa, Si prnanijft fitnt fii~
t* ; igitnr conclufio ejifiita, Primo , quia poflibile
eft , quod vna prsmiira fciatur ab vno, & alia
ab alio.

Sccundo , quia dato , quod fciantur ab codem
ambx, pofllbile cft , quod confequentia non (cia-
tur ciTc bona ; modo conclufio non eft euiden-
tior,qu^m confcqucntia pcr quam probatur.

Item, dato, quodconfcquentia fciatur elle bo-
na,pofllbiIe eft,qu6d fciens pracmiflas non aduer-
tat ncceflltatcm confequentias , etfi fic poflibilc
eft,qu6d dubitctconclufioncm.

Et per illud probatur , quod ex pnmiflls dc
fenfu compofito de aliis non fit Syllogifmus ad
concludendum de eodcm modo,ficut de iftis mo-
d is opinor^apparetySc dc fimilibus.

Tunc ad rationes. Ad primam refpondctur,qu6d
Ariftoteles oraifit propter breuitatem.

Ad aliam dico , qu6d cx maiore de hoc modo,
fiire, in fenfu compofito, & minorede inejfe, non
fit Syllogifmus ad concludendum dchocmodo
ycirr.Iicct benc adconcludendum de inejp.

Ad tertiam dico,qu6d dc hoc modo, opinor, fit
bonus Syllogifmus , fumendo maiorem in fenfu
diuifo,& minorem de ineJfe,S<. ide6 potcft concc-
di in ifto cafu , qu6d Socrarcm opinor cffe afi-
num , & Socratem opinor non cffe afinum , fed
non fequitur conclufio, qusc infcrtur, fcili-
Scotioper. Tnm. I.

cet , qu6d non opinor Socratcm cfTc afinum.

Ad ifta poft oppofitum dico,concedendo qu6d -^i rntionit
cx eis bencfit Syllogifmus , ix ordincntut codcm '" ^fff"-—'
modo,quo diftum eft.

Tuncad audoritatcs Ariftotelis i.Pofter.dico
qu6d inteUigitui fic , qu6d induccns minorem
poftmaiorem,fimul nouit conclunonem,dum ta-
men fciat confcqucntiam cfIebonam,& aduertac
ad neceflItatcmconfcquentiz,aIitcc non opottcc.
£t fic fit didlum ad quzfitum.

Q^&STio XXXVII.&vlt.

Vtrum ex terminu ohliquis , O* infinitu

fojfitfieri SyUogifinm-ificut tx ter-

minu reSlis j ((s* obliquu^

Occam %.p.Log.c.9.t t.dr 1 5- loan.a Mag q.J4.\huiin,JMh.t.
Alb.dc Six.traB.^.Log.cy. Tiltat.triH.vlt.huiiu.^.^ud-
ritur vtritm rtgula.^c, Fonfcca iib.6. in/lit. r.jo. Fucnce
}.l>.fum.q.i,diffic,i.»rt.x.A{ieiiilib.inftit.tra{i.4.e.ij.

ARguitur prim6, qu6d non de tctminis infi- I.

nitis , quia ex illis non fit confimiliter Syl- Argumertm
logifmus>quarum vna includat negatiuam,& alia ^" f*^" ***
non, fed duarum propofitionum, quarum vna efl ^*'**^
de przdicato finito, & alia de pracdicato infinito :
illa quac eft depracdicato finito, includit negati-
uam , fed illa,quz eft de przdicato infinito inclu-
dit negatiuam,igitur.

Secund6 , cx terminis infinitis fif S^liogifmus
arguendo per ambas negatiuas , fcd ex terminis
finitis non poteft fieri Syllogifmus arguendo cx
ambabusnegatiuisjigitur. Maior probatur; quia
vtpatuitprius, ifte Syllogifmus eftbonus,iV«/-
Itinon B eft A,nuUum C ejl B;igitur nuUum CeftA,Sc
non valct,quia ex pnris negatiuis nihil fequitur.

Tertio arguitur dcobliquis, non fcquitur,C«-
iufiibet honutds afinm currit , Brunellus eft afintu ho-
mini6\igitur BruncUm c«mr,quia efl pofIibiIe,qu6d
prjEmiflx fint verac,& conclufio falfa.

Oppoficum arguitur pcr Ariftotelem in ifto
primo ; quia approbatillos Syllogifmos ex obli-
quis, vt CMufiuncpte eft difiiplina, hoc eftgenui : boni
eftdifiiplina-yigiturbonwneftgenut. Et poftea dicit,
quod codem modo eft fyllogizanduni cx termi-
nis infinitis,ficut ex terminis finitis.

In quzftione prim6 vidcndum eft qnalitcr fy 1- 1 .
logizandum eft cxtcrminisinfinitiSjVelcxaltero T>iuifio qut-
infinito. Secund6,qualiter cxtcrminis obliquis. ft">'"*-

Quantum ad primum.Prima conclufio eft ifta, i- ConclMfi»
qu6d omnis modus alicuius fieurz triu fieurarii, "'"'''' *• 3"*"
valcns cx tcrmmis nnitis,valei etiam ex tcrminis
infinitis.V.g.in i^i\m3.fig\it3.^0mne non B eft no A,
omne C eft non B;igitur emne Ceftno A,Sc tenet di-
reftc per dici de omni. Itc fequitur, Nullunon B eft
A,omne C eft non B;igitur nulium CeftA.&c tenct di*
rcdtc pcr dici de nullo. Itc,patct dc fcciida,& tct tia
figuris,quia illac dc terminis infinitis fimiliter c6-
ucrtiitur illis de terminis finitis,igitur Syllogifmi
impcrfcdli fafti ex tcrminis infinitis , code modo
rcducuntur , ficut Syllogifini cx terminisfinitis.
V .g.idzj^ullumnon B */?-^,conucrtitur in iftam,
nuUum A eft non B , ita propottionabiliter,dc aliis
propofitionibus fadliscx tcrminis infinitis.

Secunda conclufio cft ifta,qu6d aliquis modus | .
comingit fyllogizate cx tcrminis infinitis , vel StctmJaem'
ex altcro tcrmino infinito , qualiter non con- '^/»«
tingit fyllogizate cx tciminis finitis. Probatur»
C b ptimtf»

3?o

Superlib.I. Priorum.

Primojper Ariftotclem in primo huius,vbi po-
tn nit iftum Syllogirmum efle bonum , Cut mlliinefi

•*■■■■ B ,&cC. Modo ifte Syllogifmus zquipollet ifti,

Omne non B efi A, nttllum Ce(t B \ igitHr omne C eft
A. Modo ficut non coiuingit fyllogizare ex ter-
minis finiris , quia nunquam in tcrminis finitis
poteft inferri conclufio affirraatiua per aliquara
praemillara negatiuam.

Secundo, quia ex terminis infinitis, vcl faltcm
cx termino infinito contingit fyllogizare ex pu-
ris negatiuis : fcd hoc «on poteft fieri in rerminis
finitis, vt notum eft. Maior probatur, quiafcqui-
tvn,Nullnm mn B eft A,nullHm C eft A.

Item,in fecunda figura,iVi«/7«wi B eft»e»A,nul~
lum C eft Ayigiiur ttuUum CeftB,

Itcm, in tcrtia figura,iVK//«»j nonBeftAynullum
B eftC ; igitur nullnm CeftAySc patct,qu6d cx al-
tcro tcrmino finito concluditur vniucrfalitcr in
terciafigura, Srtamcn huiufmodi non potcft fieri
ex tcrminis finitis.

Icem , fequitur , Nullam B efl A, emne C eftB;

igitur ormie C eft non A,Sc tamcn non poteft fic ar-

gui exterminis finitis ; qucd autcm illa confc-

quentia fit bona patet, quia ad pr^didas prarrnif-

<i,v, /as fequitur illa conclufio,iV«//«w» CeftA, fed ad

•>' iftamfuppofitaconftantiafubicdH feqnitur,Ow»<

C eft non A , & conftantia fubicd:i ponebatur in

minori , quaiKio dicebatur , Omne C eft B ; igitur

ifia concUifio omne C non cft A , fequitur ad prrcdi-

<Slas prcEmiffas per illam regulam : Qjmccjuid fequi-

tur aa confi^uens,ficjuitur adantecedens. & fic patct,

quod confimiliter cft^fyllogizandum cx termi-

nis infinitis , ficut cx tcrminis finitis , licct non

ccontra.

4. Quantum ad fccundum , cft prima conchifio

I. Ccnclujio ifta, quod omnis modus alicuius figurs valcns cx

eirc» i. qtu- terminis red:is,poteft ctiam valerc cx akcro obli-

mu, ^^^ pofito a partc fubiedbi maioris. v. g. in Bar-

bara fequitur , Cuiifiibct hominis afinui currit, omne

grammaticum eft homo ; igitur cuiufiibet grammatici

afintu currit, &c tenet direde pcr dici de omni, quia

fubiedum, quod diftribuitur in maiori,prardica-

tur in minori :& confimiliter poteft cxcmplifica-

ri dc aliis modis prima; figurac.Sed dc fecunda, &

tcrtia figurispatct,quia propofitionesdeobUquo

fimilitcr conuertuntur, ficut ills dc rc£bo,fcilicct

vniuerfalis affirmatiua , & particularis affirmati-

ua, in particularem affirmatiuam , & vniucrfalis

iiegatiua in vniuerfalcra ncgatiuam , vt patuit

iiv.. priiis; igiturSyllogifmi impcrfcdi fiunt codcm

modo cx tcrminis obliquis , ficut ex rcdtis , quia

confimiliterreducimtur ad primamfigurara.

^. Sccundaconclufio eftifta, quod cx obiiquis,

Sreund» eem- vcl altcro obliquo , potcft ficri bonus Syllogif-

W«/>«. mus , dato quod illc obliquus non fit fubicdum,

nccpra:dicatum, dum tamcn fit pars fubicdi, vcl

prxdicati, quia iftc cft bonus Syllogifmus, Hdens

emnem afinum currit , Brunellm eft afinus ; igitur z>i-

dens Brunellum cttrrit. Quod ifte Syllogifmus fit

bonus,patet,quiacft oratio,in quaquibufdam po-

fitis aliud ab his , quas pofita funt , de ncceflitate

accidit, co qucd hxc funt:igitur ifte proccffiis tft

bonus Syllogifmus , per locum k definitione^ Et
antcccdcns apparct,quia iftc proccffus cft nccefla-
*ria confcquentia ^ pluribus prxmiffis ad conclu-
fionem aliam a qualibct prasmiirarum.

Sccundo prxdiftus difciirfus eft confcqucntia
nccefraria,& non Enthymema,nec Indu6tio, ncc
Excmplum.ncc Conucrfio,aut Cotifcqucntia per
conuerrioncm,aut confequcntia per jequipoUcn-
tiam,aut pcrfubalternationcm,&: ctiam pcr iio-
minis cxpofitionem:igiturSyllogifmus.

Contraiftam conclufioncm arguiturjquiaom- *;
nisbonusSyllogifmus dcbet ficri in aliquatrium ' " ""*''
figurarum : fcd przdidus non, vtnotum cft,quia
ncc idcm terminus fubiicitur in vtraquc,nec prx-
dicatur in vtraquc , nec illad , quod fubiicitur in
vna,pra:dicatur in alia.

Secundo , quia hic non eft maior cxtremitas,
nec minor,ncc mcdium.

Tcrti6,quia iftc Syllogifmus fit ex puris indcfi-
finitis : modo cx putis indcfiniiis,vcl particulari-
bus nihil fcquitur.

Qiiart6,quia omnisbonus Syllogifmus tei>ct
in virtutc dici de omni, vcl denullo ; fed illc non cft
huiufmodi , quia in ifto non diftribuitur fubic-
^bum maioris,ncc ctiam minoris.

Rcfpondetur ad ifta.

Ad primam concedcndo,qu6d non omnis Syl- ^""f"""'
logifmus fit in aliquatrium figurarum ,quia vt
patuit in qusftione, fupcr hoc mulia;crant cxce-
ptiones.

Ad fecundam dico, qu6d ifte tcrminus , afnttt,
cft hic mcdium,& iftc terminus, Brunelltu, minoc
cxtrcmitas , & totum rcfiduum fe tenct a partc
raaioris extremitatis.

Ex ifto fcquitur , qu6d non oportct in omni
SyllogifraOjquod medium fubiiciatur in vtraquc;
vclquod praedicetur in vtraque : immo fufhcit
qu6d fit pars fubiefti , vcl prxdicati ; & qucd fit
fiabicdunijvcl prardicatum altcrius.

Ad tcrtiam,didum fuit prius,qu6d inpluribus
cafibus ex indcfinitis potcft ficri Syllogifmus,
quorum ifte cft vnus in propofito, fcilicct quan-
do fitfumptio fubpartc fubicdi,vcl ptjedicati
diftributa.

Ad rationcs. Prima probatur , fccundum ccn- 7'
clufirancm primi articuli. Verum cft tamcn,qucd Aiargumi
prima ratio airumcbat^falfum , quia diccbat, '*•
quod affirmatiua dc prxdicato infinito includit
negatiuam,fed affirmatiuatuncdcpraedicatofini-
to non:mod6 hoc cft falfura , quia ficut ad affir-
matiuam dc ptadicato infinito,fcquiturnegatiua
de praedicato finito,ita ctiam ad affifmatiuara de
prardicato finito, fcquitur ncgatiua dcpra?dicato
infinito , ficut fequitur ,B ejl A\ igitur ncn B efi-
tionA.

Ad tcrtiam dico,qu6d ifte Sylloeifmus non va-
lct,quia non fit debita fumptio fuofubicdo, fiuc
fubtermino diftributo , quia debct ficri fub ifto
tcrmino , kemo fo\um , & tu fumis fub aggregato
Ao»j/»« <«/r»»«,igiturSyllogifmus non valet. Et
fic fit didum ad qnsfitum. £t hzc fufficiant
dc primo.

§lmflionum Uhri primi Prhrum Do£ioris fiihtilis finis.

EIVSDEM

EIVSDEM

DOCTORIS SVBTILIS

Librum fecundum Priorum Analyticorum
Ariftoteiis QiuEftiones.

Dlulfio
fiiinu.

iUf

X.

SyStgifnm
dicitMr ofitH-
pHtM dttflifi»
**r.

Q^ it S T I o I.

Vtmm SyUogifmu4 ex hypothejt dijferat
a Syllogifmo oHenfiuof

Occam 3.^.£«f.r.tf8.Alb.(le Sazon.fM^.i.Ifff .f.io.Fonfccjk
lih.6.infiit.c.\x Yacntt i.p.fiuii.q.i.diffic.}.4rt.). Au«£»
lib.inftit.tr»ll.t^.c. 1 8.

R G V 1 T V R prim& qu^d
nonjquiaomnis Sylogilmus
eft oftenfiuus ; igitut Syllo-
gifmus ex hypothcfi , non
difFcrt \ Syllogifmo oftenfi-
uo. Confequentia notacft»
& antcccdcns apparet indu-
cendo in omnibus Syliogif^
misiTndc Syliogifmus ad impoflibilcde quo mi-
nus apparet , eft oftenfiuus , quia oftendit con-
clufioncm.

Secundo, omnis Sy llogifmus eft ex hypothcfi,*
igitur non difFert ab oftenfiuo. Confequentia
tenet , & antecedens dcclaratur , quia hypothe-
ils idem cft, quod fuppofitio , modo omnis Syl-
logifmus eft ex fuppofitione , quia omnis Syllo-
gifmus fupponitterminosj&propbfitiones , ex
guibus integratur.

Tertio , omnis Syllogifmus pertinens ad ali-
quam poteftatem,dc qua dcterminatum cft in fc-
cundo , cft cx hypothefi ; fed omnis Syllogifmus
oftenfiuus pcrtinet adaliquam illarum potefta-
tum,quia quilibet Syllogifmuspotcft concludcrc
plurcs propofitiones , quia poteft concludere
luam,& fibi xquiualentcm.

Oppefitum arguitur per Ariftotelcm tam in
primo , qu^m in fecundo huius \ qui ponit fiep^
difFerentiam intcr Syllogifmos oftcnfiuos,& Syl-
logifmos cx hypothefi.

Difficultas quzftionis non ftat , nifi in ^uld
nomlnist vndc dicatur Syllogifmus oftenfiuus,
& vndc Syllogifmus ex hypothefi , & idc6 di-
cendum eft prim6 dc oft^nfiuo. Secund6 , de
hypothefi.

Quantum ad primum notandum eft,qu6d ali-
quis SylJogifmus potcft dici oftcnfiuus duplici-
ter. Vno modo ratione iliationis , & alio modo
ratione probationis.

Si ratione illationis, hoc duplicitcr. Vno mo-
do,quia infcrt conclufionem, & fic quilibct Syl-
logifrous dicitur oftcnfiuus , yt patci pcr dcfini-
Scttioper. Tyn$. I,

hypcthefi
dicitur JMM'
drMpiifittr,

tione Syllogifmi. Alio modo,quia infert concld-»
fioncm dc neccflitate pcr illa , qua: pofita funt itk
pracmiflis finc fuppofitionc extrinfcca ; & fic Syl-
logifmus ad impoflibile non diceretur oftcnfi-
uus, quia fupponit contradi^oriam conclufionis
probandx.

Alio modo dicitur Syllogifmus oftcnfiuus,ra-
tione probationis.Hoc dupliciter,ficut prius.Vno
modo , quia probat conclufioncm, & fic petitio
princjpij non eiret Syllogifnws oflenfiuus , fcd
benc quilibet alter Syllogifmus. Secundo modo«
quiapcr ca,qu£ exprcira funtin prxmif7is,probat
conclufioncm,fine alia fuppofitione,qua: non po-
nitur in pracmiflis ,& ifto modo proprie dicitur
SyllogifmUs oftenfiuus;& fic ncc Syllogifmus ad
impoflibilcnec Syllogifmus ad tranfumptumdi-
cctur oftcnfiuUS.Et hoc dc primo.

De fecundo notandum, quod hypothefis dici-
tur, quafi fuppofitio, & ideo dicere Syllegl/hfuex
hypothejiynon cft aliud, quam dicere Syllogijmtu ex
Juppojitione,

Secundo notandutn , qu6d quadrupliciter po-
teftdici aliquisSyllogifmus cx hypothcfi , vei ex ^%»y»»«*
ruppofitionc. Primo modo , quia prxfuppohit
aliudadfuiformationem,&iftemoduscftimpro-
prius , quia fic quilibet Syllogifmus diceretur ex
hypothefi,quia quilibet Syllogifmus ad fui com-
pofitionem,& integrationcm.prsfupponit tcrmi-
nos,& propofitiones. Secundo modo-dicitur Syl-
logifmus ex hypothcfi, quando prxtcr terminbs,
& propofitionesjcx quibus componitur SyJIogif^
mus, & pxaetcr ea quat cxprimuntur in przmifus,
fcilicct priEter figuram fyllogifticam , fequitut
aliud,fcilicet aliqua fuppofitio,virtute cuius con-
fcquentia conclufionis ex pfzmiflis appareat nc-
ceflaria;& fic omnisconfequentia formalis dicc-
rctur ex hypotbcfi.Et loquor ad ptaefcns dc prima
conclufione.quacdcbct inferriper praemifTas.quia
de fecundariaconclufionc, & vltimatadicctur in
aliis duobus modis.

Tunc dico , qu6d ad iftum rnodutn reducuntur ^.
multi Syllogifmi. Prim6,SyiIogifmusexpofito- P^tMcielm'
rius , & ex hypothefi, vt Hac Beft A:hcc Bejl C-^ [**>
igitur CtJiA. Quij^ ptxter ca , qux exprefla funt
inpracmiflis,& prxter.formam confcqucntix.fe-
quitiir alia fuppofitio , ad euidentem illationcih
conclufionis ex przmiflls, vidclicct qu6d fubic-
dbum maioris poflit diftribui ifto raodo>videlicer,
Omne tjHodeJi hoc Bytjt A.

Secundo, ad iftum modum rcdurantur omnes SrenniMct^
modi trium figurarum, quia vltra formam fyllo- '•''*'
B b X giftic&m

352-

gifticam cxpreflam in praemiflis , in aliquo diao-

rum modorum, requiritur alia fuppofitio,ad eui-

dentiam confequentiaj,vt,v.g.qu6d nullus-tcrmi-

nus , cx quo conftituitur Syllogifmus , fupponac

appropriate pro aliqua re,qu£B eft eadem.cuilibct

diuerfarum rerum.

Tertiaetn. . Tcrti6 , ad iftum modum reducuntur plures

elufio. mixtiones,p©fit3B in primo huius, v.g.Ariftoteles

ponit,qu6d ex maiori de ineire,& minori de con-

tingcnti,fit bonusSyllogifmus.Modo ifta fuppo-

fitio non valet, nifi ex illa fuppofitione, qu6d illa

de inejfe eft de ineJfefimpUcitery quia non fcquitur,

Omne currensefthemo, omnemeqmm contingit curre-

re^igitur omnem equum contingit ejfe hominem.

c. Quarto, adiftum modura reducitur Syllogif-

fiuart» con- mus ; quem ponir Ariftoteles in fecundo huius,

f^v fcilicet, CHi.nulli ineft B, & C. Qui non tenet nifi

cx fuppofitione , quod tcrmini fupponant pro

aho,& cum hoc,qu6d tcrmini fint negatiuc con-

uertibilesjvt patebit poftea.

g«uV« «fl. Quint6,ad iftum modum reducitur Syllogif-

(iujio. i^^ys negatiuus,ex tcrminis infinitis fa(5kus,in alia

quaeftione, fciUcet, Nullum nan B eftyiyomneCeft

B\ igiturnu!lHmCeftu4. Quia arguitur ex quatuor

terminisjigitur de forma non valet,nifi ex fuppo-

fitione, qu6d medium in pracmiffis differat folum

fecundura finitum, & infinitum, ita qu6din vna

pracmifla accipiatur medium infinite, &in alia

finitc.

^. Sext6, ad iftum modum poffunt reduci omncs

Stxtaectulu' cafus , per quos ponebatur , qu6d cx puris par-

^'- ticularibus,vel ex puris negatiuis,poteft fieri Syl-

logifmus.

Tertiis modus iftorum ex hypothefi,eft,quan-
do per aliquem Syllogifmum inferuntur das
conclufiones , quarum prima cft falfa , & fecun-
da vera : tunc valet ad primamconclufionem, fic
confequemia formalis. Attamen ad inferendum
fecundam conclufionem , & vltimatam, eft indi-
gentia fuppofitionis extranea: : ficut patet in Syl-
logifmo ad impoflibiIe,per quem licet prima con-
clufio falfainferatur formaliter,attamcn ad ihfe-
rcndum fecundam oportet fupponere contradi-
itoriam illius fecundae conclufionis : & ifte mo-
dus eft proprius.

Ex quo patct , quod idem Syllogifmus, qui eft
oftenfiuus ad rnam conclufionem , eft cx hypo-
tliefi ad aliam,vt patct de Syllogifmo ad impofll-
bile, qui cft oftenfiuus ad primam conclufioncmj
fed cft cx hypothefi ad fecundam.
7* Quartus modus cft, quando pcr aliqucm Syl-

logifmum infertur primo aliqua conclufio vcra,
qua: non cft principaIitcrintenta,&pofteavirru-
tealicuius fuppofitionis infcrtur aliaconclufio
vcra principalitcr intcnta. V. g. volens probare
quod onfnis homo eft rijtbilis y{i transf^rat fc ad pro-
bandum iftam fyllogifticc, quod omne animal ra,'
tionaleeftrijibiley Sc pofteaex illa probata , probat
per illam fuppofitionem : Giuicquid prAdicatur de
deftnitione praMcatur de dejinito , tunc infcrtur,
conclufio principalitcr intcnta , fcilicct , quod
omnis.homo eft rifibilis , & iftum Syllogifmum
vocat Ariftotclcs Syllogifmum ad tranjimpttmy
quia quando debemus probarc vnum , transfere-
mus nos ad probandum aliud, cx quo virtute ali-
cuius fuppofitionis inferinuis intentum : & ifto
modo poteft argui per omnes modos DialcAi-
cos:& ficpatet vnde Syllogifmus dicatur oftenfi-
•^ uus,& vnde ex hypothcfi, & prr confequens pa-

tct,qiiomodo ab inuicem di^crunt.

Superlib.II. Priorum

X.

Tunc ad rationes.Sunt folutz per diftindlioncs.
Etfic patet de ifta qusftionc.

Q^ ^ S T I o II.

Vtmm fojjihile Jit 3 quod ex falfa
fecjmtur <zfemmf

Auerroes & Aphrod.i» f.i. j.^ \.huiui. Burana iild.loz.n.i
Magift.Air^.i.(/«i.x. Fonfcca /»t.(y .«»/?»/. c.ji.Complur.
lib.ifum.e.i.lacaici.f.ffim, ^.i.diff.i.art.i, AuciUlit.
in/tit.tr»a.4.e.i.

ARguitur qu6d cx veris poteft fequi falfutji,
prim6;quia ex pofllbilibus poteft fequi im-
poflibiIe,igitur cx veris' poteft fcqui falfum.Con-
fcquetia tenetjquia fic fe habet poflibile refpedu
impoflibilis,ficut verum refpeftu falfi. Antecedes
probatur ; quia ficut , Omne currens efthomo , omnU.
ecjuui eft currens;igitHr omnis equmefthomo\^xxm\i^x
funt veraE:& tamen conclufio eft impoflibilis.

Secund6,cx neccftario poteft fequicontingens,
igitur ex veris poteft fcqui falfum. Tenet confe-
quentiajquia idem videtur eflc iudicium:& ante-
cedens apparet ; quia quaclibet conditionalis cft
neceflaria , & tamen ad aliquam conditionalem
fcquitur contingens, v.g. ad iftam^ Situcurriiytn
mouerisy^ tu f«rrftf,fcquitur iu mouerisyC^x cft con-
tingcns.

Tcrti6, ex vcris fequitur falfum ; igitur ex vc-
ris poteft fequi falfum. Confequentia tenet, quia
Gluicquidfietyhocpojfihile eftjieri:8c antecedens;quia
feqiiimrySocrates currityigitur Socrates mouetur.Sc fic
mod6 vtraque vera, & cras vtraque falfa ; tunc
femper ad iftam , Socrates currit , eft vera , igitur
femper ad vcrum fequitur iilzySocratesmoueturyCcd
cras hacc erit falfa, Socrates mouetuTy igitut ad vc-
rum fequitur falfum.

Quart6, quia ex falfis fequitur yerum,patet in
litera, igitur & e conuerfo, quiaquantum verum
opponitur faIfo,tantum falfum econtra vero.

Qiiint6 airguitur , quiaex falfis non poteft /e-
qui verum;qnia fecundaconfequentianon valer,
in qua ftante confimili difpofitionc , & forma
pracmiflarum,eft rcpcrire terminos incjuibtti omni,
8c nuUi ; fcd praemiflis cxiftentibus falfis, eft repc-
rirc terminos , in quibus vniuerfalis aflirmatiua
eft vcra,& ftante eadcm difpofitionceft inuenirc
alios terminos,in quibus ftat vniuerfalis negati-
ua, &c. igitur talis difpofitio non valet;quia facpe
Ariftoteles vtitur ifta regula in primo huius ; &
minor probatur , & funt termini in cjuibus omni,
Omnis lapis eft animalyomnis home eft lapis;igitHr ot»~
nii homo eft animal.Ced termini in quibtu nullty funt
arguen do fic ; omnis lapis eft arbor,emnis homo eftla^
pis-yigitur nullus homo eftarbor.

Sext6,quia vnu oppofitoru non fcquitur ad rcli-
quii;quia ficut patct in ifto fccudo,ad idem epySc
non ^,non fcquitur idem,fcd vcru,& falfum funt
oppofita;igitur ad falfum nonfequitnr verum.

Septim6, quiacffedius pofitiuus debet depen-
dere a.caufapofitiua:fcd coclufio veraeft effedus
pofitiuus pr«mifrarum,& falfum eft priuatiuum;
tgitur conclufio vera non fequitur ex falfis.

Confirmatur,quia falfum cft non cns, vt patec
5.Mctaph.mod6 non ens nullius eft caufa.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem inifto j.

fecundo. Diuifto ^itt<

Priiuu videndum eft,fi «c vcris fequitur falfum. y?»V»«.

Sc

Qu^ftioIII.

355

5-

i. Ctnelufio
tirc» I. qH*-

Qmu-

ieeimdn tM-

fhfia.

TertU con-
HUtfi»,

4.

I. Conclufio
cirt» 1. qmt.

ftionis.

SeeuniU cta-

Clufit,

Secanib , fi e conuerfo ex falfis fequatur vcrum.

QiKintiiin ad primum dico,qu6cl difficultas hu-
jus depcndec ex definitionibus anteccdcntis ,8c
confequcntis c conucrfo , & ide6 rccolcnda: funt
illa dcfinitioncsjvnde Antcccdciis eft propofitio,
quam impofllbile cft clTe vcram,confcqiicnte non
cxiftcnte vcra ,ipfis fimul formatis:fcd Cofcqucs
eft vnapropofirio , quam impoflibile cft non efle
vcramjantecedcnrc exiftcnte vcro,ipfis fimul for-
matis : & notabiliter additur ifta conditio , ipjis
/imnlformatif, quia aliqua eft confequentia bona>
in qiia pofllbile eft antecedcns efle vcrum , & ta-
men impoffibilc cft confcquens elfe verum. Verbi
gratia , fcquitur , Omnti propo/itio efi affirmatiua;
iptur nulla propofitio efl negatiua. Antecedcns pof-
nbilc cft efle verum : & licet confequcns fit im-
poflibiic, tamen pOteft efle verum , antecedcnte,
&confequente fimul formatis,impofllbiIc eft,
quod anteccdcns fit verum , quando confequens
«t falfum ; quiapro quacunque menfura, antccc-
dcns cft falfum ; fed confcquentia cft eomodo
compofita ex anteccdente , & confequcnte , me-
diante ifta coniundione^ij^/Vwr, vely;,ant alia
squiualente.

Tunc ponuntur conclufiones.Primaeft, quod
ex vcro poteft fequi falfum , vcl ctiam in plurali.
Qupd ex veris poteft fequi falfum, probatur per
vnam rationem fadlam ante oppofitum ; quia ex
veris fequitur falfum : igitur ex veris poteft fequi
falfum,& dcducatur ficut priiis.

SecundaconcIufio,qu6d impoflHbile eft ex ve-
ris fequi falfum. Probatur, quia ifta confcquen-
tiaeft bona, antecedenseft verum : igitur confe-
quens eft verum ; igitur impoflibile eft, quod an-
tecedente vero fequatuf confcques falfum. Con-
fequentia valet. Probatur anteccdens pcr dcfini-
tioncm antecedentis,& confequcntis.Et ift^ con-
clufiones non repugnant, quia prima eft in fcnfu
diuifo , & fecunda in fenfu compofito ,• ficut ifts
non repugnant, Alhumpotefi ejfe nigrumid>cimpoJfi~
biU efi albii effe »/fr«w,quia amba: lunt fimul vcrce.

Tertiaconclufio,quac fequiturex pracdidisde-
finicionibus, eft ifta , & probatur fupri , quod ad
impofllbile fequitur quodlibcr. Probatur, quia
qualibet propofitio impoflibilis , eft propofitio,
quam impofllbile eft eflc veram ; igitur quajlibcc
irnpofl[Ibilis eft propofitio , quam impoffibile eft
cfle veram , quolibet alio non exiftente vero , &
perconfequens adimpofllibile fequitur quodli-
DCt aliud,per pracdidas defcriptioncs.

Ex his patet,qu6d impofllbile eft ex vcris fequi
falfum.Verum eft tamen,qu6d contra prsdidam
conclufioncm, poflimt reduci quafi omnia fubie-
fta infolubiIia,& obIigationes,quas dimitto pro-
pterbreuitatem.Ec hocdeprimo.

Quancum ad fecundum , prima conclufio eft
ifta,qu6d exfalfispoccft fequi verum. Proba-
rur , quia cx impoflTibili fcquicur verum , quia ex
ipfo lequicur quodlibec , fed quodlibec impof-
fibile eft falfum : igicur ex falfo fequicur verum.

Secunda conclufio , qu6d in Barbara , & Cela-
rent , ex maiore in cofo falfa , & minori vera,non
poceft fequi conclufio vcra , quia fi maior lit in
toto falfa , fua contraria erit vera ; igitur ex con-
traria maiori vera, & minori, quae etiam cfl vcra*
fequitur contraria conclufionis.

Tunc quasro, vtriim illa contrariaconclufionis

fit vera,vcl falfa : d vcra ,& haec conclufioporte-

batur vcra ; igitur dux contrarii erunt fimul ve-

ra:, quod cft impofllbilc. Si falfa j isicjir cx pr«-

Scetioper. Tam. I,

Ttrti»

tlufit.

miflls vcris fequiturconclufio faIfa,qaod eft im-
poflibilc,vt probatumeft.

Tertia conclufio eft ifta , qu6d cx duabus prar-
miflis falfis , fiue in toco , fiue in parte , fiuc ex
vna falfa , & alia vera , potcft fcqui conclufio ve-
ra in quoliber modorum trium figuraram : ex-
ccpcis Barhar* , & Celartnt , in quious cx maio-
ri coca falfa , & minori vera , non poceft fcqui
conclufio vcra , & iftam coaclufionem probac
Ariftocelcs excmplaritcr in qualibct figura , vi-
dcatur.

Tunc ad rationes. Ad primam, negatur antccc* 5.

dens, nam in fyllogifmo illo, copulatiua fadla cx AiargmH»
przmiflis cft impofIIbiIis,eo qu6d part^s fux fint '*•
compoflibiles , lic^t quarlibct carum pcr fc fic
poflibilis.

Ad fccundam, negatur antcccdens. Ad proba-
tioncm dico, qu6d fi illa co^xAnmZySocrates cur-
rit , & Socratts mouetur , fumatur pro confequen-
te coaditionali : tunc illaconditionalis eft falfaj
led ifta propofitio , Socrates mouetur , fola fit con-
fequens : tunc ex illa conditionali non fequitut
qu6d Socraces mouctur. Sed fequitur ex copula-
tiua,fa£lacx illaconditionaIi,&antecedentepo-
fito in efle , mod6 illacopulatiuaeft contingens>
quia fecunda pars cius eft contingcns.

Ad tcrtiam didtum eft, qu6d ftant fimul,cx vc-
ris potcft fequi falfum , &impoflibile cft ex ■vcris
fequi falfum.

Adquartam.negatur confequcntia ,quia liccc
fimiliter fe habeat conucrfio ad oppofitionem:
non tamcn conuerfio ad confequcntiam.

Ad quintam,///<<cow/?^«Mrw,&c.Dico,qH6d il-
la rcgula debctfic intclligi, quod illaconfcqucn-
tia non valet,in qua ex prxmiflis exiftentibus ve-
ris,eft reperireterminos,«n^K»^«« »»"»»,& incjuibm
nulli , & fic illa regula eft impertincns propofito
de pracmiflls falfi$,vel ex altcra falfa.

Ad fexram dicitur , quod non omnis propofi-
tio falfa omni vcra» opponitur.

Idem etiam in illis , qua: impjicant contradi-
£tionem ex vno oppofitorum infertur reliquum,
vc fcquicur , Tantum pater efi ; igitur non tantwh
paterefi.

Ad a.liim, e^&fti efii &c. Dicicurquod conclu*
fio vera non eft effcAus pratmiffarum, fed eft cffe-
ftus anim£ formancis praemiflas & concKifio-
ncm,lic^c przmiflae finc quodammod6 inftru-"
menta, quibus mediantibus anima deuenit in af^
fenfum conclufionis. Idcm dicitur tunc,qu6<l
praimifllatfalfac funt entia itapofitiua , ficut prae-
miflae vers.

Ad confirmationera,falfum cft w««»/,ncgatur,
nifi accipiatur valde impropric ifte tcrminus, ens^
pro vcro,& iflc tcrminus nonens,^to faIfo,quem-
admodum ibidem accipiuntur. £t fic fit di€tunl
de ifta quzflionc.

r ,, , . -. m, i

CXjV ifiSTIO III.

Vtrum ad^^trumque contradiSioriorunt
poffitfequi idem^

toaa.a Kiaginris tfutft. i . htim/bih.i. Tartar. i .tr*a. ihtt»
im Jub.i.fotiieci lii.6.infiit.c»f.\ I. Coaimb. infm
hmim Ubri.

^,

A

Rguitur qu6d fic , quia ad alterum contra- -^rjumtmt»
diftorioru fequitur aliquod nccetliuium, vt /'» f*>*t.m-
Bb i vcrbi ^***^

354

Superlib.II. Priorum

verbi gratia , feqaicur : Deus efi /uhfiamia ; igitHr
Deuiefl : igitur illuii fequitur ad reliquum , pcr
-i illatn icgxilzmtNeceJfariHmfequitur ad <juodlihet.

Secundo , quik in Syllogifmo ex oppofitis
aJ praemiiras lequitur vna conclufio ; igitur ad
vtrumquc contradidtoriorum fequitur idem. An-
teccdens patet in ifto fecundo ; & confequentia
probacur, quia prxmills Syllogifmi exoppoficis
funt ad inuicem contradiilorice.

Tertio, quia ifta difiundiua, Socrates currit, vel
tocratcs non cKrnV,fequitur ad ifl:am,5of r<ir« currit,
y & cum hoc fcquitur ad iftam , Socrates non currit;

'■.CTi., . tfitur adambo contradi£loria/e<^uitHr idem, Confe-
quentia tenct , quia ift^ contradicunt. Antece-
dens probatur,quiaquaElibetpropofitio infert fe-
ipfixm cum quacunquc aliainvnadifiundiua , 8c
hoc gratia form.-E.

Oppofitumarguiturper Ariftotelem in fccun-

do huius, vbi ponit, quod ad idem ejfe^ & non ejfe,

non/e^uituridem ; modo duarum contradidtoria-

rum vna fignificat ejp , & alia non cfTe ; igicur ad

amboconrradidorianon fequicur idem.

i. In quxftione primo videbitur gcneralicer,qua-

Diuijio j««. litcr vnum fcquitur ad rcliquum , & fccundo

fiitati. fpecialiter exponetur regula Ariftocelis, fcilicet,

quod yld idem ejfe ,& non ejfe , nonfeijuitur , idern.

Quantum ad primum notandum,qu6d confe-
qucns poteft fequi adantecedens, vcl fotmalicer,
vel fimplicicer , ycl vc nunc folum. Tunc dicicur
{eq\iiformaliter, quando in oranibus cerminis eft
bona confequentia , retencaconfimili forma ar-
gucndi,quancumcunque ccrmini mucarencur ; &
voccPt termini fubied;a,& prsdicaca propoH-
tionum , quia praecer fubicda , & prsdicaca om-
nia alia dicuncur percinerc ad formam argucnth',
vt copulaconiundtionis, fyncatcgoremata, ordo,
& numerus propofitionum&tcrminorum,vt di-
d:um fuit fuper primum.

Sed tunc dicitur aliquid fequiyww/?//«Vfr,quan-
do eft neceiraria confequentia antecedentis ad
conicqucnsin aliquibus terminis : licet non ya-
leat in omnibus tcrminis , retcntaconfimili for-
ma arguendi, &: quando pcr medium neceftarium
huiufmodi confequentia poteft ficri cuidens , &
formalis, &c fic ifta confequentia cft bona , Homo
currit ; igitur animal currit , quia fit formalis pcr
iftud medium , omnis homo ejl animal , arguendo in
Difamii.

Sed tunc dicitur confequentia fequi vt rtunc

filum , quando medium per quod confequentia

fit cuidens noneftneceflarium,fcdcontingens.

5' Tunc ponuntur conclufioncs quae fequuntur

I. Ctnclufio expraedidadiftindione.Primacft, quodadqua-

ctrc* i. qui- I jj^gj propotitionem,qu£E manifefte implicat con-

tradidbionem , fequitur formaliter qualibct alia,

ficut fcquitnr , Socrates currit , & Socrates non cur-

rit ; igitur tu es Rom&. Probatur , quia ad didam

copulatiuam fequitur quaelibct eius pars graci^

formae , tunc referuata ifta parte, Socratesnoncur-

rit , arguatur cx alia fic ; Socrates currit ; igiturSo-

crates currit , vel tues Romd, quia quslibet propo-

fitio infcrt feipfam formalitcr cum qualibetalia,

in vna difiunc^iua ; & vltra fequitur, Socratescur-

rit , ve\ tu es RoMti , /ed Socrates noncurrit ,\t re-

feruatum fuit ; igiturtu es Roms., quod fuit proba-

tum pcr illam regulam, Exdi/iunEiiHa cum contra-

Miloria vnimpartii ad reliquampartem e/ihona cen-

.^ /ecjuentia.

Seeundtf tcn- Sccimda conclufio.ad quolibet impoffibile,fe-

tlHftg, qiiitut quaclibcc ali^ propQficio > non ioira^\ixev.

fcd fimplicitcr tantum. Probatur, quia per fum-
ptionemvnius propofitionis ncceftaria efficituc
conlequentia fotmalis , fcilicct fumcndo contra-
didoriam illius impoiTibilis , quz eft ncccllaria.
Tunc cnim cx illis conftituitur copulatiua impli-
cans contradidtioncm formalicer, ad quam for-
malicer fequicur quodlibcc aliud pcr primam con-
clufionem. Ec per eundem modum probacur,
quod ad quamlibct propofitioncm falfam fequi-
tur quxUbetaliabona confequentiaww<«c, quia
fumpta propofitione falfii , vt tu curris , ad ipfam
fequitur quodlibctaliud vt nunc , quiapcr airum-
ptionemmedij contingentis , fcilicetfui contra-
didorij , vt tu non curris , cfticitur confequentia
formalis ad quodlibet aliud per primam con-
clufionem.

Ex iftis fcqnitur illa regula , quod Necejfarium 5'

fequitur adcjuodlihet , quia quslibet propofitio fe-
quitur ad impofnbilc; igiturad cuiuflibetpropo-
iitionis oppofitam , fequitur oppolita impoffibi-
lis , qu2 eft neceiraria. Et cum quslibec propofi-
tio fic alicui oppofica , fequicur, quod ad quamli-
bec propoficionem fequicur oppowcum impoffi-
bilisjfcilicec neceftarium.

Sccundo fequicur , quod quodlibet vcrum fe-
quicur ad quamlibcc propoficioncm, \c\/impliei~
tcr, vcl vt nunc, quia (i illud verum ficnecclla-
rium,cunc eft confequencia fimplex,fed fi iic con-
tingcns , tunc cft confequentia vt nunc Iblum.
Probatur;quiaad falfum fcquitur quodlibet, fal-
rem vt nunc, vt probatum eft ; igitur ad cuiuflibec
oppofitam fequitur oppofita falfi,fcilicct vcrum.
& cum quarlibct propofitio fit altcri oppofita, fe-
quitur quod ad quamlibet propoficionem fequt-
cur verum , perillam rcgulam ; Gluando ad antece-
dens /etjuitur conjequens , ad oppojitum confequentis
fiquitur oppofitmn antecedentis ; i(\.z funtprasmifta
proptcr ea qu.x fcquentur.Et hoc de primo.

Quantum ad lecundum ; Prima conclufio cft, ' ^*
quod ad vtrumque contradiftoriorum bcncfe- ^; C<i»c/«/e
quitur jidem confcquentia y«w^//«, vel conie- "f""-- 3«**
quentia w»««c. Probatur, primo de confequen-
tia./implici, quod ad aliquam propofitionem ne-
cellariam fcquitur aliqua alia,vt fua a^quipollcns,
vel aliqua huiufmodi : & illa eadem fcquitur ad
fuam contraJi(5toriam,quiafiia contradi(5toriacft
impoffibilis,mod6 ad impoffibile fequitur quod-
libctjvt probatum cft.

Secundo , patct de confcquentfa vt mnc ; quia
ad quodlibct vcrum fcquitur aliqua propofitio,
fcilicet , vel idcm verum, vel fibi xquipoUens, &c
illud idem fcquitur ad fuum contradidorium;
quia ad falfum fequitur quodlibet, faltem vt
nunc ; igitur.

Secunda conclufio , quod ad vtrumque con- *««""^ "' *
tradidtoriorum fequitur idem formalitcr , vbi '^'"•^**
confequens eft difiundtiua, fadaex duabus con-
tradi<5I:oriis,vt ifta, Socrates currit, vel Socrates non
currit. Probatur, quia ad contradidoriam talis
difiundiuae fequitur quodIibct,gratia forms,igi-
tur ad contradidoriam talis difiundtiuae fcquun-
tur ambo contradid:oria. Confcqucntia tenct cx
primo articulo,igitur ad ambo contradicH^oria fe-
quitur formalitcr illa difiundiua. verbi gratil,
contradidoria illiusdifiunftiuae e^\^z.,Socriitei
non currit , er Socrates cnrrit , ad quam formalitcr
fequicur, quod Th esRomA, & etiam quod Tu r.on
es Rom& , vt probatum fuic ; igicur ad oppofitum
confequcncis , fcilicec iftius, T« es Roma, fcquitur
oppofitum anteccdcntis,fcilicct pra:di<^ difiun-

diua.

f

QucEftio I V.

7-

Terti» ein.

tlttju.

Qjtart» etn-
sbtpt.

^liua , & cum hocad oppofitum alterius confc-
qucntis fcquctur cadcm difiundkiua; igiturcum
\i\x fint oppofitx,fcquituc quod ad ambo oppo-
fita fcquitur idcm , fcilicct vbi confcquens cft
difiundliua fada ex duabus contradiif^oriis.

Tcrtia concluHo cft i(la,qu6d ad ambo contra-
dictoriafcquituridcmformalitcr , fi altcra pars
contradidoriarum implicet manifcHe contradi-
diionem. Probatur , quia ad iliam contradidto-
riarum , qux non implicatcontradidioncm, ali-
quid fcquitur formalitcr,fcilicct ipfamet, vcl fibi
«quipoIlcns,vel conucrtcns, & illa eadcm fequi-
tur ad aliamjpartcm ; quia alia pars implicat ma-
nifeftc CQntradi6tionem , & ad talem fcquitur
quodlibet gratia formac , vt probatum fuitprius:
igitur.

Quarta conclufio cft, quod iftis duabus con-
ditionibus circumfcriptis , numquam ad vtrum-
quc contradidoriorum fcquitur idem formali-
ter ; igitur vrra contradidio cft,qu6d confequcns
non fit vna diitundiua compofica cx contra-
didoriis.

Secunda,qu6d neutra pars contradidoria-
rum implicet contradi€tionem, & idc6 in fimpli-
cibus Catcgoricis rcgula eft vniuerfalitcr vcra.
Probatur,fi ad ambo cotradidoria fcquitur idcm,
tunc ad vnum corttradi(floriorum fcquerctur rc-
liquum , confequens eft falfum in fimplicibus
Categoricis non implicantibus contradidionem,
vt didlum eft , quia.non fequitur , Dem efi ; igitHr
Deni nonefi^ ncc ad negatiuam fcquitur affirmati-
«a , quia non fcquitur, AntichriSlHtmnefi\igitur
AntichriHnt ^y?,quia vtrobique antccedens eft
verum , & confcqucns falfum. Sed confequentia
probatur , quia fi ad Aejfcidhum , fequirur Bep
magnum ytwnc^d^ oppofitum confequentis , fcili-
cct, Bnonefimagnum , feqnitur oppofitum antc-
cedcntis, fcilicet , A ncn efialhhm , ad quam pro-
pofitionem aduerfarij fequitur quod B efi ma-
gnu7n;igi[ur de primo ad vltimum , fequitur B
non efi magnum ; igitur B efi magnum y quod erat
probandum.

Sic patet , qu6dilla rcgula , fcilicet , Ad idem
tjfi , ^ non ejfe , nonficjuitur idem , intelligitur fo-
lum in fimplicibus Categoricis, &dcconfcquen-
tia formali , quixconfequentia materiali , vel vt
nunCyxAtm fcquitur ad vtrumquc contradidborio-
rum. Similiter fi altera pars contradidoriarum
implicet contradi(5lionem, vel etiam confcquens
fit difiundliuacompofita ex contradidoriis,regu-
la non eft vera:& hoc dc fecundo.

Rationes funt folutae per conclufioncs. Et fic
fit didum ad quzftionem.

Q^ ^ s T I o IV.

ZJtrkmSyllogifmm cmula,m jithonui
SyllogipnMf

Auefroes & Aphrod. in e*f. 5 . tf. <^ 7. hHiM. Burvta ibi»
dtm. loan. iMag. qiufi. x.hmiu. Tattar. tr*a. i. huitM,
dub. I.

ARguitur prim6 qu6d non , fic, omnis bonus
Syllogifmus cftgratiialicuiusfinis ; fcdifte
non eft gratia alicuius finis : igitur ifte Syllogif-
mus circularisnon eft bonus Syllogifmus. Maior
patet , inducendo tam in SyUogifmis'demonftra-
liuis , quam Dialedicis. & minor patet , priqad

1.

N«M.

335

non eftgratii fcientix , quia drculo non contin*
git dcmonftrarc , patct primo Pofteriorum : nec
gratia opinionis, quia opinio non gcncraiur, ni(i
cx notioribus : mod6 Syllogifmus circularis non
fit ex notioribus , quia in ipfo funt duo Syllogif-
mi, quorum fcilicct vnus fit cx magis notii, rcli-
quus crit cx minus notis.

Secund6, ille non eft SyIlogifmus,qui non cft
vnus Syllogifmus,fedSyllogilmuscircularis non
eft vnus Syllogifmus : igitur. Maior patct ; qui»
primo Elenchorum dicitur , quod Ea^itm efi dtfi.
nitioprtfofitioniiyC^vniiupnpofitienUySc per con-
fequens SyUcgifim,& vniiu Syllogifini. &minar
patet;quia Syllogifmus circulaiic eft ad miniis
duo Syllogifmi.

Tcrti6 , omnis bonusSyliogifmus tenet giatil
formae , vt patet pcimo huius : fed Syllogifmus
circularis non tenet gratia formae,quia folum te-
net in terminis conucttibilibus,vt dicit Ariftotc-
les in ifto fecundo.

Qiiart6,iftc Syllogifmus non eft bonus,in
quo fcmpcr committitur fallacia : fcd hoc fit in
Syllogifmo circulari , fcilicet petitionis princi-
pijjigitur.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelcm in ifto
lecundo.

Notandum , qu6dSyIlogifmus vocatur circii-
laris non abfolutc , fed in habitudinc ad aliquem.
prioremSyllogifmum, co qu6d reuertitur ad ali-
quam praEmilTam , vnde prior Syllogifmus pro-
ceflit. Etdiciturcircularis ad fimilitudinem mo*
tus circularis,qui fit reuertcndo ad illud,vnde re-
ni t mobile.

Secund6 notandum, qu6d Syllogifmus circu*
laris poteft fieri cx omnibus terrainis,dum tamcn
non atcendatur an prarmiflac fint verae , vel falfit»
quia hoc attento,qu6d praemiflae dcbeanf efle ve-
rae,non fit Syllogilmus circularis,nifi cx terminis
conuertibilibus,vt dicit Ariftotclcs.

Terti6 notandum , qu6d Syllogifmus circula
ris fic Aefinkm,Syllogt:(are circulariter efi ex conclu-
fione , & conuerfit vnitu pramifikrum inferre aliam
pramifiam.

Sed dubitatur , an Syllogifmus circularis pro-
bet praemiflTam^quam infert ? Refpondetur , qu6d
pollibilc cft qu6d fic,multiplicitcr.

Primo , fuppofito , qu6d prior Syllogifmus
fuillct cx minits notis , ad conclufionem notio-
rcm : tunc Syllogifmus circularis ad praBmiiTiim
miniis notam , crit ex notioribus ,& per confc-
quens probat conclufioncm.

Secund6 , quia pofllbilc eft, qu6d primus Syl-
logifmus fit cx notioribus fimpliciter , & qu6d
fecundus Syllogifmus , qui vocatur circularis,fic
cx notioribus alicui , yt forte proptcr aliquam
rationcm , vel proptcr confuetudincm,veI zwGto-
ritatem,vel aliud huiufmodi.

Terti6 , quiapoflibile eft, qu6d primus Syl-
logifmus demonftrct elle caufatum pereffcd^us
pofteriores, & quod fccundus dcmonftrer caufa»
cffcdus i priori : & fic vterquc Syllogifmus erit
probatiuus, licet diucrfimodc, quia fccunduj
Syllogifmus demonftrabit proptcr tptidySc^n-
mus, cjuiay & iftummodum demonftrandi dccla-
rat Commcnrator in oftauo Phyficorum.

Tunc ponuntur conclufiones. Prima eft,qu6d
Syllogifmus circularis cft bonus Syllogifmus.
Probatur,quia eft«n«r/0 in <pia <ptibufdatn pofitis^ i"'
e^f.per definitioncm Syllogifmi.

Sccunda conclufio, qu6d Sylloeifmuscircula- SecinJaet».

J*

4.

Pnm»(iflif

356

Superlib.II. Priorum

tirfHUriter.

4.

listenet gratii forms.Probatur.quia omnis mo-
dus alicuius figura tenet gratia formx , vt deck-
raturin primo huius ; fed Syllogifmuscircularis
fit inaliquo modo alicuius trium figurarum ; igi-
turSyllogifraus cir.cularisrenet gratiaformx.

Et nota, quod in nullafigurarum poteft lyllo-

gizari circulariter,nifialtcraprasmillarum prioris

Syl logi fmi conuertatur.

».^ Dubitatur,vtrum in qualibet trium figurarum,

An qutlihet quiclibet prsmilla pofldt fyllogizari circulariter.'

frtmiffafojfit Refpondctur quod non.Primo, quia in modis

fjUogi^n particularibus pramilla vniuerfalis non poieft

fyllogizari circulaciter.

Secundo , quod in modis negatiuis prsmilla
affirmatiua non poteft fyllogizari circulariter
gratia forms, quod probatur, quia nunquam fc-
quitur affirmatiuafyIlogiftice,& gratia form^,nifi
ex ambabus affirmatiuisifed ad fyllogizandii pras-
miflam affirmatiuain modo negato,ambie prsmif-
fa: erunt negatiuae, vel faltem altcra earumrigitur
cx ipfis non poteft inferri conclufio affirmatiua.

Sed tunc eft difficultas, quia Ariftoteles docec
fyllogizare praemiiram affirmatiuam in mode nc-
gato, V.g. fit prius Syllogifmus ifte , Nullum B e/l
A : omne C efi BJgitur nullum Cefiu4. quia conuer-
titur maior, id eft, ifta , Nullum Beji A: in iftam,
Cui nulli inefi u4,huic omni inefi 5; fed nullum CefiAy
vt dicit conclufio : igitHr oTnneCefiB , quae fuerac
minor inferenda.

Ad iftud rcfpondetur ponendo duas conclufio-
nes. Prima eft, quod di(5ta conuerfio, quam facic
Ariftoteles, no eft confequentia formalis,fciIicec
i^x.Nullum B efi A;igitur cui nulli inefi A,huic omni
inefiB.quiA non (e(\\.mm:NultHmmimal efi planta;
igitur eui nulU inefi plata,huic omni inefi animal;auia
nuUi lapidi ineftplanta, & piopter hoc tamen
non fequitur quod omnis homo fit animal.

Secundaconclufio eft ifta.quod hsc confcque-
tianon cft foTma\is,Cui nulli inefi B , huicomniinefi
•A.Ccd nullum C efi A;igitur omne C efi ^.Quia pacec
inftantia arguendo fic,C«/ nulliinefijubfiantia,huic
omni inefi accidens,/ed nulla Chim£ra efijubfiatia^tgi-
tur omnii Chimara efl accidens^^^xxmiCLx funt vcrje,
& conclufio falfajigitur confcquentia non valet.

Ecideo dico , quod Ariftoteles non intendit,
quod in TTiodo negato praemifta affirmatiuapollic
fyllogizari circulariter gratia formse ; fed vulc
quod bene pofllc fyllogizari , fuppofitis quibuf-
dam conditionibus.

Priraaconditio eft,qu6d termini pracmidi ne-
gatiuie fint ncgatiuc conucrtibiles , ita quodde
quolibet dicatur altcr illorum terminorum, &de
nullo ambo fimuhaliter iIlaconuerfio,quam facic
Ariftoteles,non valeret,vnde iftitcrmini,y«^<i«-
tia,accidens,Cic funt negatiuc conuertibiles:fimiIi-
ter omncs termini contradiftorij , ficut homo , non
homo;idc6 benc Cequitm, NuIIm homo efi non ho?»o;
ijritur cui nulii inefinon homo,huic omni inefihomo.Sed
fic non eft de iftis terminis,animaI,planta,homo,de
quibus data fuit inftantia.

Sccunda conditio eft, quod omncs tcrmini, cx
quibus arguitur ad infcrendum prasmiiram affir-
matiuam,fupponat pro aliquo,quia fi aliquis tcr-
minorum pronullo fupponcret,tunc confcqucn-
tia,qua facit Ariftotcles,non valerct.vt patctper
lccundam conclufionem : & caufa huius eft,quia
ncgatiua dc pncdicato finito non poteft mutari in
affimuciuam,de pra:dicatoinfinito,nifi fuppofita
conftancia rcrminorum : modo iftc Syiiogifnuis,
quem facit ArillotcleSjXquipollct iiti, Omne m B

efi A-.nullum C efi A;igitur omne C efi 5.Quia Ci mi-
nor mutetur inaffirmaciuamjdeprsdicato infini-
to , tunc cft euidens Syllogifmus , argucndo fic;
Omne non A efi B,omne C efi non AJgitur omne C efi
5.Et C\c patct qualiter,&: ex quibus terminis,& ad
quem finem fiat Syllogifmus circularis.

Tunc ad rationcs. Ad primam dickum cft in da- 7»
bitatione ante conclufiones. AAnrgumin^

Ad fecundam dicitur.quod Syllogifmus circu- '*•
laris eft vnusSyllogifmus, licetpraefupponat aliu
in habitudine,ad quem circularitervocatur.

Ad tertiam dicitur,qu6d Syllogifmus circula-
ristenet gratiaformx,quiaiftcmodusin quo fir,
tenct in omnibus terminis.

Ad quartamdicitur,qu6d ibi nonfitpetitio
principij, quiapoflibileeft, qu6d vterque Syllo-
gifmus fiat ex notiotibusjlicct^diucrfimodc, vnus
fciliccr propter tjuid , & alter^wWjVt didlum fuit
prius. Et fic fit didtumad quxfitum.

Qjr ^ S T I O V.

ytmm SyllogifmHi comerfiHtu differAt a
SjUogifmo ad impojfihde^

Auerro<;s»«f.8.9-io.ii.ii.(;^ il.huiui. Aphrod. & Burana
ihid. Ioan.aMag.^.i./7«i«^,(/K4. i.i.^^ j. Tarcar. tr»ff.t.
huiiti,iaexpof.c.^.y^ 6. §.qutri{Mr virH Sjliogifmus.SiC.

ARguitur prim6 quod non ; quia vtrobique
arguitur ex oppofito conclufionis.

Secund6,quia Baroco,Sc Becardo dicuntur re-
duci ad primam figuram pcr impoffibiIc,& camen
reducuntur per Syllogifmum conuerfiuum , quia
arguitur cx oppofito conclufionis cum vna prce-
miffarum,ad oppofitum alterius pracmiiIaE,& hoc
eft fyllogizarc conucrfiucjigitur,&c.

Oppoficum arguitur pcr Ariftotclcm in ifto fe-
cundo,quiadciftis Syllogifmis dcterminat tan-
quam de diucrfis poceftatibus Syllogifmi.

In qusftione, prim6 videbitur vndeSyllogif-
tnus dicatur conuerfiuus,& qualiter fiat.Sccundo,
quid fit Syllogifmus .id impofIibiIe.Terci6,quali-
ter conueniunt adinuicem. Et quart6, qualiter
difFcrunt.

Quantiim ad primum,norandum quod conuer-
fioquandoqueattribuiturterminis.&hocdupli-
citer. Vno modo ficut dicimus,qu6d ifti termini
homo,8c rifil>ile,com\emmtm,eo quod dc quocun-
quc dicitur vnus , & alter. Alio modo dicuntur
termini conuertibiles , eo qu6d quilibct illorum
diciturde fubiefto cum additionc altcrius obli-
qui:& ficdicitur in Praedicamentis, qu6d relatiua
dicunturad conuertentiam.

Tcrtio modo attribuitur conuerfio propofitio-
nibus,vt fccundura tranfpofitionem tcrnjinorum,
velfecundum oppofitionem qualitatis.

Quarto modo, attribuitur conuerfio SyllogiA
mis , provt fadto aliquo Syllogifmo arguitur cx
oppolito fu£E conclufionis,cum vna fuarum prac-
milfarum ad rcliquam pracmiflam:& fic diciturfe-
cundus Syllogifmus conuerfiuus prioris, & dcfi-
nitur fic : Syllogifmus conuerfiutu efi ex oppofito conclu-
fionispriorisSyllogifmi , & vna prAmiffarum inferre
oppofitmn alteriui prtmiffA. Ex quo fcquicur , quod
Syllogifmusnodicacurconuerfiuusabfolutc, fcd
in Ivibitudine ad Syllogifmum prasccdencem,
quem conucrcit.

Secund6 notandum , quod quilibct Syllogif-
mus iii quacumque figura fiat , poceft conuerti,

,quia

2.

Couerfio qtti
httt ^ttribHi*
tur.

SySogtfmut
ecnuerjium.

Qu^Eftio VI.

357

5-

SjUtgifmlU
md imttlltbi
h.

4-

^yOogifmi etS-
*t«rfiuMi , ^
•d itHpe^ihilt
cmuniMnt.

^t iifftrMnt.

qaia remper ezcotradiftotta cdnclufionisijc vna
pratraiirarum infcrrur oppofitum altcrius pr«-
miilz. Item C\ concludo iic vniuerfalis, adhuc ex
contrario concluHonis , & vna prsmillarum po-
teft inferri contraria alteriiis przmiilzifed ii con*
clunontparticuiaris,tuncnonhabetcontrariam,
fed fubcontrariam ; ic ide6 non oporcet,qu6dex
fubcontraria conclufionis , & vna prarmiilarum,
inferatur oppoficum alterius przmiilae.Et fic pa-
tet fjuid fic Syllogifmus coniierfiuus , &: vnde di-
cacur conuerfiuus , & q^uibus modis fiac. £t hoc
de primo.

Quantiim ad fecundum,notandum qu6d Syl-
Ifgifmm ad impoffibile dicitur , tfntindo exeppofit»
conclufionis prohanda cii manifefie vero coajjitmpto ali-
qm inferturmanifefiefalfitm.E\ quo falfo conclufo
fitregrcfrus ad interimendam falfitatevnius pra:-
miffarum , proptcr hoc quod cx veris non poteft
fequi falfum , & quia propofitio fumpra cum op-
pofito conchifionisprobada?,erac manifeftc vera,
ideo ipfa non poteft interimi tanquam falfa : fed
interimetur oppofita conclufionis probandx , &
per confcqucns conclufio prubanda concludetur
eHc vera. V.g.fi opponens intendat probare iftam
concIufionem,0»i»« homoefiriJ^ilisySc refpondes
neget iftam;tuncdetur fua oppofita,fcilicet,^/-
*lam honto non eftrifibilis, tunc addatur iftud mani-
fcftc verum,& necefiarium, Omneanimalrationale
efi rifibile , & argiritur fic , in Baroco : Omne animal
rationale efi rifibile.-^juiJam hetno non efi riftbiUs^i^titr
guidam homo non efi rationalii. ConclaCio eft impoC-
fibilis, igicur aliqua praemifiarum , &non maior,
quia maior eft manifefti nece(Iaria:igitur minor,
<ju£E fuitoppofita conclufionis probandat : & per
confequens conclufio probandar, fcilicet Ornnu
homo efi rifibilis,mt neceilaria.

Sccundo notandii, quod ifte Syllogifmus quan-
doque vocatur Adimpofftbile, quadoque 'Perimpef-
ftbiUyCcA hoc eft fecundum diuerfas rationes, quia
ea ratione , qua infert conclufionem impoflibi-
lem , vocatur Ad impoffibile ; fed ea ratione , qui
vna praEmiflTarum , quam afTumitjeftimpoflibilis,
Vocatur Perimpojfibile.

Itcm,ifteSyllogifmus quandoque poteft vocari
per falfitm,c^\xiAo neutra praemilTarum eftimpofll-
bilis.fed altera fit falfa,& quadoque Adfaljiimi cx
co,qu6d concludit conclufionc falfam,qua: n5 eft
impoflibilis. Et fic patct quid cft Syllogifmus «<i
impoJfibile,3c quare fic vocatur. Et hoc de feciido.
De tertio dico,qu6d Syllogifmus conuerfiuus,
& Syllogifmus ad impoflibile conueniunt , qu6d
in omni figura , & omni modo, in quibas poteft
fieri Syllogifmusconuerfiuus , poteft etjjim fieri
Syllogifmus ad.impoflibile , & e conuerfo , & cx
eifdem terminis.

Sccund6,conueniunt in hoc,qu6d Tterque fyl-
logizat ex oppofito alicuius conclufionis ; nam
Syllogifmus conuerfiuus fyllogizat ex oppofito
conclufionis priorisSyllogifmi, fed Syllogifmus
ad impoflibile fyllogizat ex oppofito conclufio-
nis,qnam opponens intendit principaliter proba-
te. Et ide6 dicit Ariftotdes , quod Syllogifmut
conuerfiuus eft fimilis Syllogifmo ad impoflibl-
bile,Iic^t ab inuiccm difFeran;:. Et hoc dexertio.
Qiiart6 dico,qu6d ifti Syllogifrai difFcrunt.Pri-
mo.quia Syllogifmus. conuerfiuus prsfupponic
alium Syllogifmum , quem dicirur conuertere,
fcilicet ex cuius conclufionis oppofito , cism vna
pratmi(rarum,infert oppofitum alterius prarmiflar;
fed Syllogifmus ad impoflibilc non pra:fuppcinit

aliquem Syllogifmum priorcm ; fcd folum pr«-
fupponit vnam propofitionem , cuius probatio
imenditur, & ex cuius oppofico aliquo manifeft^
vero,infertur manifeftc falfum.

Secundo difFerut,quiaSyllogifmu$ conuerfiuus
poteft efre cx arababus prxmiflis vcris ad conclu-
fioncm vcram , vt fiptior Syllogifmus fuifTct ab
vna prxmiira falfa adconclufioncm falfam.

Itcm , Syllogifmus conuerfiuus potcft eire ex
ambabus prxmiflis falfis;fcdSyllogifmus ad im-
pofllibiie non poteft efTc ,nifi cx altera pr^Emifr»
vera,& altera falfarquia falficas pr«mi(rarura dc-
bct interimiper falfitatem conchifionis.

Terti6 difterunr, quia Syllogifmus ad impofli-
bile fe habet in minus,qiiim Syllogifmus conuer*
fiuus,quia omnis Syllogifmus dc ^adbo poteft di-
ci Syllogifmus conuerfiuus , fuppofko , quod fit
vnusalter Syllogifmus,fa6lus ex oppofita fu«
conclufionis,& vna pr£emiffaru,ad aliam prxmif-
fam;f<fd no omnis Syllogifnuis potcft dici Syllo-
gifrnus ad impoflibilc, quia Syllogifmus demon-
ftratiuus oftenfiuus non dicitur ad impofnbilc.

Quarto difFerunt , ex parte finis ad quem ifti
Syllogifmi ordinantur , quia Syllogifmus ad im-
poflibilc ordinatur finalitcradprobandumcon-
clufioncm, quae principaliter intendicur;fedSyl-
logifmus conuerfiuus non ordinatur ad probandii
conclufionem,fed alium SyIlogifmum;quia fi duo
Syllogifmiconucrfiuc fe habeac, quorii vnus for-
mae euidencioris fir,quam alter-,vt puta,quia fir ia
prima figura,& alter in fecunda,vel in tertia;tunc
per illumSyllogifmij,qui cft formac cuidcntioris,
conciiidimus alium Syllogifmum efVe bonnm.per
illam regulam,//iU confi^entia efi bona,ex cMiticop-
pofito cenfeijfuntisJiijHitur oppofitfon artecedentis.

Et ideo dato, quod idem Syllogifrhus fit con-
uerfiuus, & aH impoffibilc, hoc tamen eft fecun»
dum diuerfas rationes ; c[uiz dichur ad impoffibile^
inquanti^m ad prsmiflam impoflibile iiifcrt con-
clufiohem impofnbilem,^ quafit regrcflus ad in-
terimendum pr^miflam pofnbilem ; fcd dicitur
conuerfiMfts in habicudine ad Syllogifmum pr*ce-
denrem,quem didcur conuercere,& fic patet quid
fint ifti Syllogifmi,quomodo conucniunt,& qua-
liter ab inuicem difrerunr.

Ad rationes.Ad primam dico, quod licet vter- tf .

que fumat oppofitum conclufionis,hoc tamen cft AdMtintnt»»
diuerfimodc,quiaSyIiogifmusconuerfiuusarguit '*•
ex oppofito coqclufionis Syllogilmi prsccdenris,
fed Syllogifmus ad impoflibile arguit cx oppofito
conclufionis probandac,non prxfupponendo Syl-
logifmum prxccdentem.

Ad fecundam dico,qu6d Baroco, & Bocardo rc-
ducuntur pcrSyliogifmum conuerfiuum , & non
per Syilogifmum ad impofnbile, ramen fic voca-
tur propter conuenientiam iftorii Syilogifmorum
ad inuicem.Et fic patet quid fit dc ifta quxftionc.

Qv JE. S T \ O VI.

Vtrum Syllogtpntu ex opfojitu Jtt
bonuj SyllogiJmt4jf

Aaetrocs 8c Aphro<].M e.\t.i9& io.hMim. Buraos tHdrm.
loan.^ Mag.q.iJ»tiit4,dMb,i.x4!y ^.Taxus.lec* eit.fMtJt.
mntecidtnfi.

I.

Rguitur prim6 qt»6d non;o<hnis bohus Syl- ^^^^
.iogifmus fit gratia alicuius finisiiftc non cft ^^ ^;.,, „,.

hu tMiua.

3^8 Superlib.II. Priorum

t.

"Diuijio qUA-
fiionu.
Syliogtfmut
*x oppofitis
qnUf

4-

t . Part qui'
(lioais.
frima cen-
clttfio.

huiufmodijigi'"'''^^* ^^*?"^ patet, quia ficutna-
tura nihil facic fruftri,vtpatet i.Casii,&3.de Anl-
marita nec etiamars facit aliquid fruftra,quiaars
imitatur naturam qnantum poteft, i.Phyf.Et mi-
iior patetjquia non apparet ad quod deferuiat, cx
quo femper eft ad conchifionemfalfam fine re-
greiru ad aliam praimiirarum : vt patet fecundo
huius.

Secundo , qnia omnis bonus Syllogifmus fit
cx tribus tcrminis,ad mip\!is,vt probatum eft,pri-
mo huius ; fed Syllogilmus ex oppofitis, non po-
teft ficri ex tribus terminis ; quia nunquam prs-
miira: efientoppofits , nifi participarcnt vtroqiie
rermino,& tamen fifiercnt cx tribus terminis,
non participarent vtroque rcrmino;igitur,&c.-

Terti6,quia vel ficrct in prima figura,vel in fc-
cunda,aut in tertia, quia ifta: figurs habent redu-
ci ad primam ; igitur fi non poiret ficri Sylldgif-
mus ex oppofitis in prima , igitur fequitur quod
nec etiamin aliis.

Oppoficum arguitur per Ariftotelem in ifto
fecundo,qai determinat de Syllogifmis ex oppo-
fitis tanquam dc vnapoteftate Syliogifmorum.

Primo , videbitur quid fit Syllogifmus ex op-
pofitis. Secund6,quaj fit eius vtilitas.Tctti6,quo-
modo,& in quibus figuris fiar.

De primo nota,qu6d Syllogipnui ex oppojitis vo-
catur i\\c,cuitu prdmiflkfnnt ad imicem contraria,vel
contradiEiori£:fecundum ajj{rmationem,(fr negationem,
argucndo (\c: NMllumftHdioJhm efi difiipUna ; omnis
difiiplina eftftudiofk.igiturnulla di/ciplina eft difcipli-
na.ln ifto Syllogifmo pr.-Emifla: opponuntur con-
trarie fecundum affirraationem,&negationem;&
fi minorquae furaitur vniucrfalis, fumereturpar-
ticularisjiam opponerenturcontr.id dorie.

Ex ifta definitione fcquitur prim6, qu6d nun-
quam poteft elTe aftirmatiuus Syllogifmus ex op-
pofitisjfcilicet ad conclufioncmafiirmatiua.Quia
conclufio affirmatiua non poteft infcrri, nifiex
duabus afKrmatiuis , & dux aflfirmatiua: noaop-
ponuntur contrarie,ncc contradiAoric.

Secand6 fequitur, qu6d fi prasmifiWopponan-
tur fubcontrarie tantum , quod cunc non eft Syl-
logifmus ex oppofitis. Probatur, quia iam amb«
prxmiirae eflcnt particulares,fed cx puris particu-
laribus nihil fequitur.

Item,fubcontrariaE non opponunturfecundum
veritatem,quia amba: poflunt fimul efle vera:.

Tcrti6fequitur,qu6d nunquam inprima figura
poteft fieri Syllogifmus cx oppoutis. Probatur;
quia nunquam funt praciniflae oppofitaj, nifi idcm
fubiiciatur in vtraque,& idcm praedicetur in vtra-
que:mod6 in prima figura illud , quod fubiicitur
in vna,pracdicatur in alia.Verum eft tamcn, qu6d
in prima figura praemiflae poffimt cfle oppofita:
virtualiter, licetnon formalitcr, & cxprefse,v.g.
JVullum ftudiofitm eft di/ciplina , omnis difciplina efl
ftudiofa,igiturnulla difciplina eft difciplina.

Quart6fcquitur,qu6dex oppofitis pra:dicatis
propric nonfitSyllogifmus cx oppofitis , cuiuf-
modi funt ifta praedicata , bonum , & malum ; quia
talia prasdicata non opponuntur fecundiim amr-
mationcm,& ncgationem.Et hoc de primo.

Quantim ad fccundum , qu6d iftapoteftas eft
modics vtilitatis. Vndc prim6 non valct ad pro-
bandum conclufionem , quac infcrtur, quia illa
fempcr eft falfa, vt dicit Ariftoteles in ifto fecun-
do.Att.imen iftud didum debet modcrari in ifta
conditione,qu6dtermini conclufionis proaliquo
fupponantjV.g. Omnis Chimraefthomo,mSa Chi~

(lufio.

mtra eft homo ; igitur nulla Chimdra eft Chim<tra. Ifta
eft conclufio Syllogifmi cx oppofito , quz tamen
cft vcra,quiaeius contradidoria eft propofitio
affirmatiua,cuius neuter terminus pro aliquo fup-
ponit,&qu£elibet talis cft falfa.

Sccund6,ifte Sy llogi fmus non valcr ad interi- Seeund» tt».
mcndam ^liquam prjcmilfarum, pcr modum Syl- «iffi»'
logifini ad impolIibile;quiaexquo praemiflk funt
oppofitx j.notius eft alteram pra:miflarum efle
falfam,quam notum conclufioncm eire falfarrv Ec
ide6 fi ex falfitatc conclufionis interimerctur
aliqua praemiira,eflet petitio principij.

Tcrti6 dico , qu6d ifte Syllogifmus valet ad TertU ttp»
concludcndum aliquam conclufionem elFe fal- ♦^*/'*
fam. verbi gratia , per iftum modum, ha;c propo-
fitio potcft efle conclufio Syllogifmi ex oppofitis;
igitur hffc propofitio cftfalfa,quia fi probctur
anteccdens , confequentia eft bona , fuppofi-
ro quod termini illius propofitionis pro aliquo
fupponanr.

Qu.art6 , valet ifte Syllogifmus principaliter,
qu6d fi refpondens Sophifta conceflerit vnara
prasmiflam , & inde opponens per aliquas ratio-
nes probet pra^milfam oppofitam , virtute qua-
rum rationum rcfpondens c^nccdat illamprx-
rniiTanrcrppofitam , ita qu6d refpondcns noh re-
putet inconueniens illas pracmilTas oppofitas fc-
paratira concedcre , tunc valet Syllogifmus ex
oppofitis ad arguendum ex illis pracmiflis oppo-
fitis conceflis fad concludendum cx illis praemif-
fis oppofitis conceflis ) ad conclufionem , in qua
idem negacur de fcipfo , vc per hoc fortc refpon-
dens apparcat magis manifefte redargutus, quam
concedendo praemiiras oppofitas feparatim. Et
hoc de fecuftdo,

Qoantum ad tertium patuitprius, quod non
poteft fieri in prima figura.

Idc6 prima concluho eft ifta , quod Syllogif-
mus ex oppofitis poteft fieri in fccunda figura.
Probatur, quia in fecunda figura praemiine parti-
cipant vtroque termino , fecundillm eundem or-
dincm, ita qu6d vna fit affiimatiua ^ & alia nega-
tiua,& qu6d altera fit vniuerfalis.igitur in fccun-'
da figura poteft fieri Syllogifmus cx oppofitis.
Confequentia tenct per definitionem Syllogifmi
€x oppofitis ; & antecedcns apparet , argucndo
fic, in exemplo, ^^«//4 difciplina eft ftudiofa, om-
nis difciplina eft ftudiofa ; igitur nulla difliplina eft
difciplina.

Sccunda conclufio , quod Syllogifmus ex op- Secunda cm^
pbfitis potcft ficri in fecunda figura, maiore exi- '^"fi"'
ftente particulari^quimodus non valeret,fi cirenc
tres terminiabinuicem A\ikin&.\.v.g.§iuadam dif-
ciplina non eft ftudiofa , omnis difciplina eft ftudiofh\
igitur (juadam difciplina non e[t difciplina , & proba-
tur, quia tranfponendo praEmiflas fit Baroco.

Tertiaconclufio,qu6dintertiafigura,poreft Tertia f#»«
iicri Syllogifmus ex oppofitis. Probatur ficut ''"./'*•
prius , quia in tertia figura pra:mifli pofTunt clle
oppofirs.fccundum affirmationem , & negatio-
nem. verbi gratia , NuUa difciplina eft ftudiofa-.cjui-
dam difiplina eftftudiofa ; igitur (juoddamftudiofum
non eflftudiofhmy & fic qu6d in Syllogifmo ex op-
pofitis non cognofcitur figura,nifi pcr conclufio-
nem , quia in pracmiflis idemfubiicitur in vtra-
que,& prxdicaturin vtraqu».

Quarta conclufio , qu6d minore ncgatiua, g^uarta ««-
poteft fieri Syllogifjnus ex oppofitis in tertia tlufit.
figura , qui tamcn non valeret , fi eflent tres ter-
mini fpecie diftindi. Probatur cxemplifican<Jo*

Onwis

f-

Tritna con»
clufio.

t.Pars qu*»
fiitnit.

Qu^ftio VII.

f4.

CmHu di/cipllndefi fiudioft ; tjuidam Sfiipllna mn
efi fiudiofii ; i^itur tjuoddam fiudiofitm »on eft fiudio^
jMTn.Qaia. tranfpoficis prasmifns fit Bocardo.

Itcm irgucfKk) : ^iMuUm di/iipimA efi fiudio/a,
mlLt difiipUna efifiuMofii j igitur (juoddam fiudiofum
von efi fiudiofitm. Quia tranfpofitis pracmiffis fit
Ferifin^t C\c patet quid fit Syllogifinus cx oppo-
iitis,acl quem finem ordinatur, qualitcr Hat,& in
quibus figuris.

Ad rationcs. Ad primam dico,qu6d ordinatur
gratiialicuiusfinis, fcilicetadmanifeftius redar-
guendum Sophiftam refpondentetn , & cum hoc
ad infcrendum aliquam concIufioncm,qux ex
hoc qu6d infcrtur per Syllogifmum cx oppofitis,
poiefl inferri cfTe falfa.

Ad fccundam dico , quod licct in Syllogifmo
cx oppofitis ponantur duo termini,& non pkircs:
attamen vno iftorum vtimur , fcilicet in maiori«
pro maiori cxtrcmitate , 6c inminori pro minori
extremitatc.

Ad tcrtiam dico, qnod fit in fecunda, & tcrtia
figura,& non in prima,& ifla confequenria valct,
fecunda , & tcrtia figura rcducuntur ad primam:
igitur fi in fccunda , & tertiafigurisfiet Syllogif-
tnus ex oppofitis, etiam fiet in primarquia fccun-
xia,& tertia figuranon reducunturad primam,nifi
|)cr conuerfionem : aut pcr impoflibile : & quo-
cumque modo fiant prxmifTae^quae prius erant op-
pofitae formalitcr , iam non erunt oppofitae for-
niah'cer , & quia non participabant vtroquc ter-
mino fecundum eundem ordincm , imm6 ordi-
neconucrfo. Et fic patet quid fic dicendum ad
quzfitum.

Q^ JE

S T I O

VI.L

X.

Argumtnt»

frtptrtt nf.
(irmatitM.

ZJtrumfetttio frincifm peccet contrn
Syllogtfmum fimpliciter?

Auerro(:s,& Aphro(l.«»f.ii.^«»«^Bur»na iHd.Ocam i.f.
ttrtUpartis Z,«/.f. 15. Alb.de Saxon./rdff. j.to/.^.i i.Ioan.
a M»g.q.^.huiuf.

ARguitur quod fic,quJa omnes lod Sophifli-
ci pcccant contraSyllogifmum, ex eo qu6d
immodificati ; patcc primo Elenchoru:fedSyllo-
gifmus fimplicitercxigit modum, igiturquilibct
Sophiflicus peccatcontra SyIlogifmum;fcd pcti-
tio principij efl locus Sophiflicus,vt patet eodem
primo Elenchorum, igitur petitio principij pec-
cat contra Syllogifmum fimplicitcr.

Secund6,nifi petitioprincipijpeccaret contra
Syllogifmum fimpliciter: tunc determinarc dc
pctitione principij non fpcdlarct ad iftum librum;
confcquens cft falfum , vt patet per Ariftotclcm;
quia dc illo quod foliim poteft contra Syllogif-
tnum Dialed:icum,vel Demonftratiuum,peninet
determinare ad librumTopicorum,veI ad librum
Poftcriorum.

Tertiojin Syllogifmo fimpliciter dcbet infcrri
conclufio aliaa prcmiflis^igitur contra Syllogif-
mum fimplicitcr pcccat petitioprincipij. Confe-
quencia tenet,quia in pctitione principij infertur
idem per idcm : & antecedcns probatur per defi-
«itionem Syllogifmi , in qua dicitur, AUudab his
^ux pofitaftnt de neceffitMe tucidit.

Qucirto, nulla petitio principij cftargumenra-
tio:fed omnisSyllogifmus cft argumentatio;igi-
tur nnllus Syllogifmus cft petitio principij. Ma*

1.

In *}if»J!iHm.

339

ior patet, quia arfftmentum efi ratio rei dtd^iafacient
fidem,ic tamcn vbi eft pctitio principij , non fic
fides de rc dubia:& minor patct.quia arguinenta-
tio diuiditur in Syllogifmuin, lududlionrm, £a-
thymema,& Exemplum.

Quint6,contra Syllogifmum Dialedicum pcc-
cat petitio principij,fcd omnis Syllogifmus Dia-
ledlicuscft Syllogifmus: igiturcontra Syllogif^
mum fimpliciter pcccat petitio principij , quia
tjuod fimpliciter dico , fine addito dico , fecundo
Topic.

Oppofitum arguitur,quia pecitio principijpo-
teft fieri in bono modo, & bona figura, igitur pe-
titio principij non pcccatcontra Syllogifmum
fimpliciter. Confcqucntia tcnct, quia non fit ar-
gumentatio indebito modo,& figura,nifi fit Syl-
logifmus:& antecedens apparet ; quia in Barhara
fit benc petitio principij.

Secund6,quia petitio principij no peccat cotra
SyIIogifmu,nifica rationc, qua non probat fuam
conclufioncm ; fed non eftdc rationc Syllogifmi
probarc fuam conclufionem, igitur non rcpugnac
rationi SyIIogifmi,quin in ip(o poflit eire pctiiio
principij , videlicet , quia ifte cfl bonus Sy llogif-
ra\is,Omne B efi A,omne C efi B;igitur omne C efiA\
Sc tamen iftc Syllogifmus no probat concUifione.

Terti6,quia in Syllogifmo circulari eft petitio
principij in primo Syllogifino , vel in fecun-
do, & tamen vterque eft bonus Syllogifmus,
igitur,&c.

Quart6,quiaeuidens falfitas prxmiflaruhi non
impeditbonitatcm SyIlogifmi,igiturnec incon-
gruitas prxmiflarum. Confequehtia tenct, & an-
tecedens apparet in fecundo huius.

In quaefiione prim6 vidcbitur, quid cft petitio

principii ,fecund6 quot modis fiat , & tcrtioan ^'"'f" 2***
* ' ' o 11 r ffiew*.

pcccet contrabyllogiiiTium. •*

Quantum ad priraum notandum, c[i.\6d princi-
pium in propofitononeftaliud,quam conchifio
probanda , qiuc vocatur principium , pro tanto*
quia eft finis intentus:mod6 finis vocatur princi-
pium.ex eo,qu6d eftprincipium inintentionc,Ii-
cet fit vltimum in exccutione.

Secund6 notandum , qu6d peterc principium
accipitur dupliciter. Vno modo communiter,
quandoaliquodminus,vcl ffquc notum, fumitur
adprobandum magis,vel acquc notum. Alio mo-
do fumitur proprie petitio principij , quando ali-
quid fumitur ad probationem fui ipfius. Et tunc
dcfinitur fic, Petereprincipiumefifianereconclufio-
nem nonprohatam adfiiiipfiM probationem , & fic ac-
cipitur in propofito.Et hoc de primo.

Quantum ad fccundum notandum , qu6d vno 1. V*n jtii-
modo diftinguuntur modi pctitionis principij, fiitnit.
quia vt plurimum fit petitio principij in Syllo-
gifmo circulari , tunc igitur conclufio quac fij-
mitur ad probationem fuiipfius, vcl erat maior
in primo SyIlogifmo,& fic eftbonus modus ; vel
minor,& fic eft altcr.

Et fic patet,qu6d (\ in Syllogifmo aliaiius figa-
tx fit aliqua prxmifla , qux non pofHt fyllogizari
circulariter:tunc in illa figura non poteft clle pc-
titio principij,quantumadillam prxmilfam.

Ex ifto fequitur , qn6d non poteft cilepetitio 4^
principij in modo particulari alicuius figutir,
quancijm ad przmiiram vniuerfalem, quia illa
potcft fyllogizari vniucrfaliter.

Sccund6 fequitur,qu6d in nuUo modo negaco
alicuius figurxpoteftcflc pctitio principij.quan»
tumad pr^mifTara a£rmatiuam,quia illa non po^

teft

?•

Petere frinfi.
fium qmdf

340

Superlib.II. Priorum

6.

7-

Trima cSclfi-

Sfcund» cm-
ctujio.

Tertta con
tlufio.

s.

AdargumtH'

teft fyllogizari drculariter,fcilicet gratia formx,
vtdidura fuir.

Vcrum eft tamen,qu6(l eo modo poteftpeti
principium in moda negato,quannn-n ad prxmif-
fam amrmatiuam,quomodo praEraifla affirmatiua
poteft circulariter fyllogizari.

Sccundo notandum,qu6d alirerpoftunt diftin-
•gui iftri modi , ficut innuit Ariftoteles in littera,
quia etiam diciturpecere principium,quando co-
clufio probanda fumitur ad fuiipfius probatio-
nemjtunc igitur conclufiofumitur forrnaliter fta-
tim , & fub eifdem terminis adprobandum feip-
fam, & fic eft primus modus,vt dicendo, Homoefi
rlftbilu:io^ltur homo efl rijibilis.

Alio modo non ftatim,quando conclufio pro-
banda fumitur ad probationem alicuius, per qua
ipfa nata eft probari , vt fi -<4 natura eft probari
per B , tunc fi arguatur -/^ <?/? j igitur B efi,mnc eft
pctitio principij non ftatim. Ethoc defecundo.

Quantiim ad tertium notandiun, quod proprie
\oc]uendo, peccArecontra ali^uem, eft illi effe obli-
gatum inaliquo , &ab illo in quo eft obligatus
deficcre,& fic peccare foliim inucnitur in haben-
tibus liberum arbitrium , & fic furaendo peccare
non eftad propofitura.

Alio modo (amimt peccaye,t\ eo quod apparec
clTe aliquid,& non eft illud. Et fic petitio princi-
pij diccretur peccare contra Syllogifmum , fi ap-
pareret efte Syllogifmus,& non eilet;quemadmo-
dum dicimus vnum denarium peccare, eo qu6d
apparet efte bonus denarius,& tamen non eftbo-
nus,&ifto modo (omiixiii peccare inpropofito.
Tunc ponuntur conclufiones.

Prima eft,qu6d petitio principij,qu£e fit ftatini
fi apparear cile Syllogifmus,peccat contra Syllo-
gifmum. Probatur , quia inSyllogifmoinfertur
conclufio aliaa praEmiflis,vrparer perdefinitio-
nem Syllogifmi : & tamen in huiufmodi pctitio-
ne infcrtur conclufio eadcm cii vna prafmiirarum.

Secunda conclufio eft , quod petitio principij
non ftatim obferuans modum , & figurara , non
peccat contra Syllogifmum ; quia talis non pec-
cat , nifi inquantum non probat conclufionem.
Mod6 ad elfe Syllogifmum no requiritur probare
conclufionem : igitur,&c.&iftaraconcIufioncm
probant quatuor rationes poft oppofitum.

Tertia conclufio,qu6d huiufmodi petitio prin-
cipij peccat contra Syllogifmura Diale6i:icura,vel
Demonftratiuura. Patet,quiade vtroque iftorum
Syllogifraorum eft probare conclufionem.

Et fic patet quid petitio principij , quot mo-
dis fiat,& qualiter peccat contra Syllogifmum.

Adrationes.Ad primam dico,qu6dficintelli-
tur , qu6d omnes loci Sophiftici peccant contra
Syllogifmum Dialcdticum, eo qu6d immodifica-
ti ; quia Jion obferuant modum , & conditionera
SyllogifmiDialeaici, cuius conditio eft,probarc
conclufionem.

Ad aliam,quando arguitur,non pertineret,&c.
dico , quod immo , quia petitio principij peccat
communiter contra Syllogifmum Dialedicum,
& Syllogifmum Demonftratiuum,& peccatcon-
tta Syllogifmum probatiuum ; modo ad iftum li-
btura fpedat dcterminare de illo , quod pcccat
communiter contra vtrumque.

Ad tertiam in Syllogifmo,&c Iftaratioarguit
de petitione ftatim , de qua conceflumjeft , quod
pccc.nt contra Syllogifmura.

Ad quartam conceditur antecedens,& negatur
confcqucntia,quia argumcr.tum, feu argumenta-

tio non eft fuperius ad Syllogifmum, fed bene eft
fuperius .id Syllogifraura probatiuura.

Adquintam ncgatur conlcquentia,quiaiftsi,
Contra Syllogijmurn Diale^icam peccat petitio princi-
/'jf.includit negationem virtute huius propofitio-
nis. Contra,quiavt expofitura fuitprius, fequi-
im iContra Syllogipnum Diale^icHm peccat petiti»
principtj ; igttur petitio principij non efi DiaUEiictu.
Mod6 ifta confcquentia non siletyPetitio principu
non efi Syllogifmiu DialeEiictu\igitur nonefi Syllegif-
mtu.Ei fic didtum ad quasfitum.

Qjf ^sTio VIII.

Vtrum ad honam InduSiionem oporteat
inducere in omnibM JingularibttJ.

Auerroes, & Aphrod.fn c.ii.huiuf. Butana iW.RudoIphus
lih.i.fui. introduciionii,e.-j%. Tartar. tra£l.^.hui»s,dub.r.,
lonfcca lib.C.infiit.cn. Conitnbr./» hunc /li. Coinplut.
hic lib, } .fiitn.c. i , (^ t.Rodiig.//^. } .DialtH.c.^.

ARguiturqu6d nonrSingularia funt infinita, !•

vt dicit Porphyrius,fed infinita non pollunt Argument»
pcrtranfirijigitur non poteft fieri Indudio in om- ^^" f "^" "*"

•I /-11 ^ £<HIUS.

nibuslingulanbas.

Secund6,vel inducereturin omnibus fub pro-
pria forma , quodlibet cnumerando fingulatim,
aut in oranibus fubclaufula communi, vt dicen-
do , dffc defingulis , aut in aliquibus fub propria
forma,& in aliquibus fubclaufula communi.Non
primo modo, propter infinitatera fingularium,vt
didum eft ; nec fecundo modo,quia tunc indncere
non eilet aliud,qukm ponere propofitionem vni-
uerfalem;nectertio modo,quiaomnes fingulares
iunt eiiilciem rationis , igitur quiratione debcc
induci in aliquibus fub propria formajcadera ra-
tiojie in omnibus.

Terti6,in nulla argumentatione Dialedica
debetcommitti petitio principij ; (tA inducendo
inaliquibus fingularibus (ub propria forma,& in
aliis fub claufula comrauni , fit petitio principij;
igiturj&c.Maior patet;quia argumentatio Dialc-
6tica femper probat conclufionem , & vbi eft pe-
titioprincipij , nulla eft probatio. Minor renct,
quia aequc nota eft vniuerfalis,qux dcbet induci,
ficut claufula coramunis,per quam inducitur.

Quart6,quia illud fufficit ad bonam indudio-
nera , quo pofito faluatur definitio Indu^kionis,
fed pofito qu6d fiat Indudio in aliquibas fingu-
laribus,& non in aliis, non faluatur definitio In-
duftionis. igitur , &c. Maior nota eft, & minor
probatur,quia hdu&io efiprogrejfw, &c. raodo ifta
definitio faluatur,pofito qu6d non fiat Indudbio,
nifi in duobus fingularibus.

Oppofitura arguitHr,quia illud fequitur ad bo- 1.
nitatem Indudionis, quod fequitur ad veritatem Ad oi>frfi/iti.
vniuerfalis indudae, fed ad vcritatem vniuerfalis
indudrc fequitur vcritas cuiuflibeteius fingula-
ris.igiturj&c.

Secund6, quia Induftio idem eft quod locus a
partibus totius inquantitate ad fuum totum, fcd
ifte locus non tenet,nifi in omnibus partibus fuf-
ficienter enumeratis.

Tertio, nifi ad bonam Induftionem requircre-
tur Indu6tio in omnibus fingularibus, fequerctur
quod in bona confequentia antecedens cflet ve-
rum, & confcqucns falfura, quod eft contra dcfi»
nitionera confequcnti« dat£c. Confequentiapa-
tet , quia fi inducatur folum in aliquibus fingula-

libus

Qu^ftio VI 11.

341

tibus tcfpeAu altcriuspr«dicati, poflibilc cft
qu^dillud prardicatum conueniat /ingularibus,
in quibus inducitur,&qu6cl non conueniat aliis:
igitur vniucrfalis indu^a , que cft cOilfcquens,
eft faira , & tamen antecedens eft verum.

Quarto fequeretur, qu6d Indudbio non poflet
reduci ad figuram,quia nunquam potcft eftc vnf-
uerfalisjpcr quam rcducitur,nin enumeratis om-
nibus Hngularibus.

Quimo per Ariftoielem primo Topi^orum,
vbi dicit , quod fi pofitio fuerit vrfiuerulis, & fit
inftantia in vno difttibuto eft problema.

3 , Ad quasftionem ponuntur conclufiones.Prima
frim» eoth cft , quod Indu^lio non valet ad concludendum

tlmfit. de ncccflitate > nifi inducatur in omnibus fingu-

laribus. Probatur, quia iliaconfequcntianon cft
neceflaria , & quia poflibilc cft antecedcns efle
verum , & confcquens falfum , fed fic eft in In-
duftione , fi non inducatiir in omnibus fingula-
ribus, vt probat tertia ratio poft oppofitum : igi-
tur,&c.
itetmda etn- Secunda Conclufio , qu6d Indudio non valec
tliifif. ad conpcludendum euidenter, fuppofito quod in-

ducatur in omnibus fingularibus , nifi coaftuma-
tur propofitio vniuerfalis , mcdiante quaex fin-
gularibusfit Syllogifraus. V. g. pofitoqu6d non
eflent,nifi tres homines,fciiicet Socrares, & Pla-
to, &c Ciccro : tunc fequitur necellario , Socrates
curritt & PUt« currit, & Cicero ettrrit ; igitnr omnis
bomo currit , tamen non fequitur euidenter , nifi
addatur ifta vnitierfalis,Omn£f homo efi Socrates,Sc
Plato Sc Cicero ; qua appofita , eft confcqucntia
euidens.

4. Tertia conclufio eft , qu6d ad habendum opi-
TtrtU emt' nionem probabilem, fidem, vel perfuafionem,de

tlwfit. conclufione vniuet fali , fuflicit induccre in ali-

quibus fingularibus , licct non inducatur in om-
nibus, & idc6 multa: indudiones funt bonar,ar-
guendo abfolut^ abfque hoc , quod in omnibus
fingularibus inducatur. Probatur, quia fortius
poteft moucre Indudio in aliquibus fingulari-
bus ad faciendum probabilitatem , fidem , vel
opinionem de propofitione vniuerfali,quam po-
tcft folum exemplum per vnum fingulare mouc-
re, ad facicndum fidem de alio fingularirfcd cer-
tum eft, quod folum exemplum per vnum fingu-
larc facit opinionem de alio fingulari;igitur mul-
to fortius Indu6bio in aliquibus fingularibus fa-
cit opinionem de vniuerfali.
f • Secund6,illud fufficit ad bonam Indudionem,

quod fufficit ad hoc, qu6d vniuerfalis induda fit
probabilis , fcd ad probabilitatcm vniucrfalisin-
du(fla; fufficit Indudlio in aliquibus fingularibus,
licct non in omnibus ; igitur , &c. maior pacet,
quia finis Argumentationis dialcdkica: non eft
demonftrarc conclufionem euidenter, fcd eft fa-
cere probabilitatem , & opinionem de conclu-
(ione.

Etminor patet, quia fi fiat Indudlio inaliqui-
bus fingularibus, & non habetur euidentia,vt ra-
cio,quoniam ita fit in aliis, oportet qu6d refpon-
dens conccdat vniuerfalem indu^lam , vel qp6d

det inftantiam in aliquo fingulaci , vel qu6d afli-
gnet differentiam quare non eft ita de aliis fin-
gularibus , ficut dc iftis , vel erit tedudus ad
metam inopinabilem.

Terti6 , quia multa prindpla naturalia fiunc ^*
nobis euidentia propter fcnfum , memoriam , &
experientiam , vt ifta, Omnis ignis efi calidHs : omne
graue exifiens Jitrfim non impeditum naturaliter de~
fcendit deorfumy & confimilia, qu« fadla func cui-
dentia per Indudtionem , & non in omnibus fin-
gularibus, vt notum eft, igitur fumitur Indudtio
in aliquibus fingularibus, & non in omnibus.

Etfi qua:ratur,in quot fingularibus oportet in-
dacerc. Refpondetur qu6d de illis non poteftaT-
fignari certus numerus , fcd quandoque oportec
inducerc in pluribus,quandoque in paucioribus,
fecundim diuerfitatcm materiac,& fccundiimdi-
uerfitatcm intelledionis intelledus , qui debec
afTentire vniuerfali.

Quarta conclufio,qu6d in aliquibus,vt refpc- 7.
dhi prxdicatorum per accidcns , non fufficit in- §lu»rt» leif-
ducere in aiiquibus fingularibus, fed oportet in- *^''fi''
duccre in omnibus. Patet , quia in aliquibus eft
materia talis, quod ad habendum opinionem,vcI
probabilitatem de vniuerfali, non fufiicit , qiiod
inducatur in aliquibus fingularibus, fed oporcet
qu6d inducatur in omnibus.

Ex prxdiftis fcquitur , qu6d intellechis quo-
dammod6 magis liberc afTcntit quibufdam,qu<lm
fenfus faciat , ficut in naturalibus, propter eui-
dentiam quam habet dc aliquibus fingularibus
ftatim affcntit,itaeft de omnibus, ^ hoc eft,quia
in illa materia non poteftmelius, quam inali-
quibus, vt in Mathematicis non fufficeret intei-
ledus.

Ad rationes.Ad primam dico,qu6d non opor- 8.
tet inducere in omnibus , & fi fit tale prsdica- ^<i ^wy»»-
tum,qu6d oportetinducerein omnibus, tunc in *^'^f*'
aliquibus inducere in propria forma, fcilicct ali-
quas fingulares fumendo, & in aliis fubclaufula
communi, dicendo, &fic defingulis.

Ad fecundam dico,qa6d non omncs funt eiuf-
dcm rationis , quia aliquz funt notae per fenfum,
& in talibus debet induci fub propria forma , &
in aliis fub claufula communi.

Ad tertiam, & ad quartam fimul dicitur,qu6d
jnlnduilionenon committitur petitio principij,
quia cx quo aliquac fingulares funt notae , & non
apparet inftantia in aliis , vt dicitut, quare non
debet ita efTe de aliis, conciudenda eft Tniuer-
ialis.

Ad vltimum dicitur , qu6d ad habendum opi-
nionem de conclufione fufficit inducere in ali-
quibus fingularibus , fedad inferendumdene-
ceflitate , oportet inducere in omnibus. Ide6 in
aliquibus debet fuppleri , qu6d InduSiio efi pro- ' .

grejjio ah ali^mhiu JinguUrihm , vel td> omnibmfitf-
ficienter enumerMii ad conclufionem vniuerfidem.

Rationes, poft oppofitum probant, qu6d non
valet Indndio ad concludendum de ncccflitate,
veleuidencer,nifi inducatur inomnibus fingula-
ribus.Etficiit didum ad quacfitum feiici cxitu.

QuAHiomm S c o t i frfer lihros Priorumfiriis.

Scoti oper. Tom. I.

€c

EIVS

I.

%m

fl/tto In Me-

HiratlSiM
cj" Cratylui,

E I V S D E M

DOCTORIS SVBTILIS

Librum primum Pofteriorum Analyti-
corum Ariftotelis Qu^ftiones.

Stluti» rtttie-
ni* PUteni-
fprutn.

Jiatie Ae»-
f^tnicorum
JiMtur.

C I n. E atftem opinamur
vnumquodque , cum cau/km
rel cognofilmtu, & quomam
iSiuf efi C4ufit , & «jtioniam
impolfilfile eft aliter fi hahe-
re. Hanc propofitionem
dcfcripfit Ariftoteles pri-
mo huius , cap. i. text.y,
Fuciunc lamcn aliqui , qui dixerunt omnia(ciri,
vt Platonici , moti hac rationc : fi aliquid cflet
ignotum , C\ illud occurrcret ignoranti non ap-
prehendcretur ; ficut patct de feruo fugitiuo
ignoto,qui a qua:rcntc nonapprehenditur,etiam
U ci occurfai.Si igirur ad hoc, quod aliquid pof-
(it apprehendi , requiritur illud aliquo modo
prius lciri , vel alioquin non potcft apprehendi,
per locum \ C\mi\i omnia fciuntur.

Quidam alij fuerurit , qui dixerunt omnia
ignorari. Nihil cnim addifci poteft ; & huius ra-
tionem aflignant , quia omnia qua; cognofcun-
tur per dofibrinam , cognofcuntur ab aliquo ha-
bente aliquam prsceminentiam refpcftu altcrius,
fecundum animam ratiocinatiuamranimavcro,
cum fit forrna fubftantialis , non fufcipit magis,
nec miniis ; crgo nihil poteft fciri , ncc addifci,
omnia crgo funt ignota. Et iftius opinionis fue-
runt Acadcmici.

Sed ratio Platonicorum foluitur pcr rationem,
quam ponit Ariftotcles in primo huius,quia ali-
quid conringit ignorari in particulari , & idem
nccelfe eft iciri in vniuerfali , alitcr enim nuUo
modo poftctapprchendifficut ratio Platonis con-
cludit) non tamcn neccfle eft omnia fciri fub ra-
tionc propria particulari,fed inucntione, & do-
<^rina,ficut ponit Plato.

Ratio Acadtmicorum foluitur , eo quod licct
anima intellediua fecundum fe,non fufcipiat ma-
gis , ncc minus , tamcn fecundum difpofitioncm
corporis , cuius cft forma, fiuc perfcdtio , poteft
fufciperc magis,& minis : ifto modo vnus homo
potcft effe prsemincntior alio, & ingeniofior.

Similiter ad hoc valet vna propofitio , quam
ponit Linconicnfis,dicit cnim quod neque litera
lcripta docet,ncc illc qui cxtcriils fonat : fed ifta
duo tantum cxcitant, & mouent difcipuIum.Scd
interiiis eft vnus dodor , qui mentcmilluminar,
& veritatemoftcndit. Sicigiturpatct,qu6dnon
addifcitur proprer emineniiam do£borum , fcd
propter lumcn intcrius intclligit anima,quae cau-
{atur a primo.

Poftquam Ariftorelcs Platonicorum crrorem

foluit,ponit definitionem eius, quod eAfiire, fe-
cundum Linconicnfcm,dicens, quod Scire opina-
mur vnumquodque , &c. In hac propofitione duo
notantur. Primo aftus fdendi.Secundo notifica-
tio aftus : primum ibi,5rtV^ ; fecundum ibi, Cifm
caufiimarbttramur copiofiere, &c.

Circa primum,fcicndum prim6,qu6dy?/rtf di-
citur quatuor modis , fecundiim Linconienfem.
Vno modp communiter , & fic fciunrur contin-
gcntia ad vtrumlibet, Sicut cgo fcio tc federc.

Secundo modo dicitur fiire proprie , & fic
fciuntur contingentia nata.

Tertio modo dicitury?»V^ magis propric, & fic
fciuntur tamprincipia, quam conclufiones , &
omnia neccflaria.

Quarto modo dicitury?/V(r maximc propric,&
fic fciuntur neceflaria , quorum efledepcndct ab
aliis , & fic fciuntur conclufiones in dcmonftra-
tionc, & ifto modo definitur hic fiire, & idco dj-
cit Ariftpreles i .Poft. cap.z. tcxt.5. Scirefimplici-
ter,^uod tion eftficunSm aecidens,necfiphifiico modo,

Circa fecundum , videlicet circa aftus fciendi
notificationem,tria notantur ex parte fcientis,&
tria neceflaria ex parte fcibilis. Ex parte fcicntia:
requiritur, quod Icientia fit pcrfeda, & quod fit
a6l;ualis, & tertio quod fit certa.

Primum notatur,ciim dicitut,§luoniam arhitra-
murcaufitmreicognofiere. Perfcftio cnim fcientia:
eft efle per caufam. Aftualitas fcientia: notatur
cum dicitar , §lupniam illitu efi caufa. Applicatio
cnim caufx ad eflFcdium facit fcicntiam adtualcm;
ficut patct ex fecundo Priorum c. xG. dicit cnim,
quod Scireefi dupliciter in vniutrfiali , & inparticu-
ri. In vniucrfali , quando fcimus maiorem , non
fciendo minorem, nec conclufioncm fub propria
rationc,fed in vniucrfali. Scire in particulari cft
duplicitcr,in adtu fcilicet,&in habitu. Scimus in
particulari,& in habitu, vt quando fcitur maior,
& etiam minor^fcd non applicando ad conclufio-
nem, tunc non fcitur conclufio in particulari, &
in a6bu,fed tantiimin habitu.Scirc autem in par-
ticulari, & in i.d.\x , cft quandoaliquis cognofcit
maiorem & minorcm, & fimul cum hoc applicat
prasroiflas ad conclufioncm.Sic igitur patet qu6d
aftualitas fcicntiac cft cx applicatione caiifiE ad
effcdtum.

Terti6 requiritur,qu6d fcientia fit certa,& hoc
notatur ctim 6.icitax,§iupniam impojfibile eft aliterfi
hahere.Sic igirur tria notantur ex partc fcientia.

Notantur etiam tria ex parte fcibilis ncccflaria;
ad fcitum enim requiritur , qu6d habeat caufam,

vcqui

Scirt Jieittir
^uatutr tnf-

dU.

3-

Triti requt-
rUtur ex fag'
te fcientit.

4.

Tria rtecejft'
ria ex fnrt*
fcibi/i*.

QucEflio I.

345

N*e*lf*rium
dititurdmfli-

Scimti» dt-
wftrMtiuM
dt^licittr f«.
Uft etnfide-
r4ri.

requirinir etiam applicatio cau/ae ad cfTcdum, &
tertioquod fit necedsicium refpedlu caufz. Pri-
mum notatur.cum dicitur ; Cau/im rei arbitramur
cognofiere. Illud enim quod non habet caufam,
n5 fcitur fcientia quarto modo di£ba, & ide6 ifto
modo principia non fciuntur. Sed fecundum no-
catur,cum dickur, ^luptti^pnilliw ejl cMt/a.Tenium
notatur, cum dicitur, §lupmam irttpofftbiU efi aliter
fthahere. Illud enim eft neceflarium.quod impof-
iibile eft aliter fe habere , ic quod concluHo kita
fit neceftaria, patet ; quia fequitur ex necelfariis,
ficut patct perprimam conclufioncm eius, fimi-
litcrin conclufionc prinia huius dicit Ariftote-
les , Demonftrationem ejfe perpetuam & necejfariam.
Scd neccfTarium diciturdupliciter.Vuo modo
neccftarium dicitur no dependens ab aliquacau-
ia priori,& ifto modo conclufio demonftrationis
non eft neccftaria, quiaeius neceflitas dependet
ex principiis. Et ex hoc patct incidcntalitcr pr«-
eminentia, &: diftindio huius libri ab aliis libris
Logicat. Syllogifmus enim Demonftratiuus facit
fcietiam,fcd Syllogifmus Diale<5licus foliim facit
fidem, vel opinionem. Syilogifmus Sophifticus
roium f.icit apparentiam.Sicut ergo fcientia pre-
ciofior eft opinione,& mida appaientia,ita icicn-
ciademonftratiua , quac cft de Dcmonftratione,
canquam de fubicdko , pretiofioieft iibroTopi-
corum, & fimiliter Elcnchorum. Sicergo patet

Erxemincntia,& diftindbio huius libri abahis li-
ris Logicx.
Sciendumtamen eft , quod fcientia demon-
ftratiua dupliciter poteft confiderari. Vno modo
inquantum vtitur Demonftrationcper illam,fci-
licetdemonftrans cfFeclus in aliis fcientiis,& ifto
modo dicitur quzlibet fcientia demonftratiua.
Alio modo dicitur fcientiademonftratiiia, qu«
docet ex quibus , & ex qualibus dcbet eire de-
monftratio , & ifto modo vtitur liber Pofterio-
rum fcientia demonftcatiua, qucm prz nianibus
babemus.

X.

Afgwntnt»
fre p»rt* »e-
gatim».

Qjr M

S T I O

I.

tAn omnu doShinay^ omnu dtfciflinA Jit
ex prtecedenti cognitione .<?

Arift. hU <•«/.}. (^ (. Ethic. e»f. j. f^ W.i. MetMph. c»p.-j'
Alphabar. »pud Autrr. eim.i.huiui. Thcmift. inpar»-
fhr»fi huiue leci , dr t.libre de Reminife. S. Thom. i. ^.
9.84- »rt.i.(y>ti.^.^i,»rt.s.& i.Poft.leS. i. loan. 3
Magin. in i. fofter. dub. i, Tarcar./>K 9. i. Ruuius hie
j. t. Ccnimb.fK^yf.}. «rM. Sanchez W. 7. y.i. Mafius
httq.i Aucrfa j.ytf. Leg.feii.i. Compl^xt.di^.ij.q.i,

aVod non , quia aut ex przcxiftenti cogni-
ttone fenficiua,aut intelle<^iua. Si fecundo
modo , eilct proceffus in infinitum , quia ifta co-
gnitio intelleifiiua cftct adhuc ex alia przexiften-
ci cognitione inte!lc<Sbiua , & ifta ex alia , & fic
in inlinitum. Si autem ex fcnfitiua , contra ; do-
dlrina & difciplina conclufionis eft ex principio-
rum cognitionc , fcd illanon eftfcnfitiua ; ergo
non omnis dodrina ,&c. cft ex przexiftcnti co-
gnitionc fenfitiua.

Dicitur, quod omnis do6lrina, & omnis difci-
plina eft ex przexiftenti cognitione fenfitiua per
le, vel per accidens. Cognitio enim conclufio-
nis cft ex cognitione principiorum , & ifta fenfi-
tiua eftperaccidcns , ex hoc quod cermini prin-
cipiorum cftdunt fub fcnfum.

Contra hoc , tcrminus principij eft obicdkum
Scoti ofer, Ttm. I,

fncelledus , illud adtem ciim fit vniberfale , non
cadit fub fenfumjergo principia non cognofcun-
cur via fcnfitiua pcr accidens , quia pcr termi-
nos. Item , in termino funt duo, vex , ic fignifi-
eatnmt vox rcprzfentatur fenfui , fignificatum
intelle<fhii. Vox enim eft fignum , & fignum
fe ofFert fenfui , aliud dereliquens intelle<5tui;
fedad intelligibilitatem principi) nihil facit vox;
principium enim eft in anima , vox autem cx-
cra , vox ergo accidit principio , & termino, fe-
cundum quod principium integrat : licct etgo
vox fit fenfibilis rcfpe<3:u auditus , n6n fequitur
cerrninos principiorum eflc cognofcibiles a fcn-
fu, vel fenfibiles.

Aliter dicitur , quod omnis dodlrina , & om-
nis difciplina intclle<5tiua fit ex przexiftenti co-
gnitione intellc<^iua , vt cx cognitione princi-
piorum , quz intelle<aiua eft , fed ex hoc non fe-
quitur , quod fit proccfTus in infinitum , quia in
principiis eft ftatus. Et fi arguitur contra , quia
principioruin eft do<flrina , & difciplina , igitur
iftud adhuccritex prsexiftentiintelle<fliua,pcr
refponfioncm. Ad illud dicit Linconienfis per
interemptionem , quia principiorum non eftdo-
6fcrina , quia do<5trina eft illorum quz dubitan-
tur , vel putantur efre falfa , & poft difcurfum,
vel opinionem apparent vera , & talia non funr
principia, fcd conclufionesi principia enim func
nota de fe.

Contra , probo qu6d non fit ftatus in cogni- *•
tione intelle<Sliua principiorum , principiaenim
cognofcinuis ex hoc, qucid terminos cognofci-
mus, per Ariftotelem. C^ghitionem ergo prin-
cipiorum przcedit terminorum cognitio : fed
cognitio tcrminoruin eft intcllec^iua, ciim fit dc
obiedto intelkdus , ergo cognitionem princi-
piorum przccdit alia cognitio intellediua ; non
ergo in cognirione principiorum eftftatus.

Item , vmim<jiuod(]He propter ^d y (^iUud Tnagu\
fccundum Ariftotelem primo huius, text. f. (cA
conclufiones fciuntur propter principia ; crgo
principia magis fciuntur quam conclufiones.Scd
omnium eorum quz fciuntur potcft cflc do<Slri-
na , & omnia quorum eft do<5lrina cognofcuntuc
ex przexiftenti cognitione intelle(ftiua;crgb an-
ic cognitionem intelle<Sliuam , fuic alia prscc-
dcns.crgo non prius fuit ftatus.

Itcm, ficut fenfus ad fenfibilia , ita intellcftus
ad intelligibilia ; fcd fenfus poteftaliquid fenti-
re de nouo fine przexiftenti cogniiione ; ergo
intcIle<Slus potcft aliquid intelligerc de nouo,&
cognofcere flne aliqua cognitionc przccdente.

Item per Atiftotclem j. de Anima,text. 14./»-
teUeElui primo e(i tanqnam takuLt ra/a nihil fiiens.
Cum ergo intellc<flus aliquid fciat ex inuetione,
vel do<5trina,& no plura fimul intcUigat, oportec
quod intcllcdlus primo cognofcat aliquid , cum
nihil fciat,& tamen non ex aliquo prius cognito.

Item, fi cognitio intelle<Sbiua conclufionis fiac
excognitioneintelle<5biuaprincipiorum,hocnon
eft propter aliud, nifi quia principia funt caufz
fcientiai conclufionis:fed confcquens eft falfum;
ergo & antecedens.Falfitatcm confequentic pro-
bo. Principium non cft alitcr caufa conclufionis,
qukm fecundum quod in fe conclufionem inclu-
dit ; fed nonincluditnifi in virtute , fed fcientia
conclufionis propria,non eftcognitioconclufio-
nis in virtute.fed fub propria ratione : ergo prin-
cipia non funt caufz fcicntiz in conclufione.

Itcm, pucr in principio addifcit,qu6d hxc vox
C c X figni

g44 Super lib. I. Pofteriorum

fjgnificat ifttm rcm , & tamen non ex aliqua alia
cognitione , cum anima pueri refpedu eius ad-
dilccre fn ficut tabula rarajergo aliqua cft cogni-
tio intclleftiua, fine pracexiftcnti cognitione.

Dicitur hic, quod puer cognofcit hanc vocem
figaificare hanc rem cx aliqua praeexiftcnti co-
gnitione, quia prius cognofcit rcm fignificatam,
fccundum quandam cognitionem confufam , &
ctiam dodrinam docentis.

Contra, accipiatur puer , qui nullam rem,ncc
vocem cognofcat, talis pucr in principio aliquid
cognofcit, &noncxaliquo pra:cognito,quia ni-
hil przcognouit j crgo cft intellcdiua cognitio
dc nouo fine prascxiftenti cognitione.
3 . Ad oppofitum eft Ariftotcles i .huius, text. i o.

Ctnclufi», Ad quaeftioncm dico, quod omnis dodrina,&;
omnis difciplinafit cx prasexiftcnti, &c.quia co-
gnitio intellcdliua proccdit a potentia ad adbum,
& ab imperfcdo ad perfedum. Ilhid ergo quod
fcitur in particulari , prius fcicbatur in vniucrfa-
li , quia non cft dicerc , quod illud fciebatur fi-
mul propria rationc ; quia fic non contingcret
addifcere ahquid , Addifiere enim efi accjttirere co-
gnitionem alicwHs de nmo , & fitb propria ratione.
Nec oportct dicerc , quod illud quod fcitur in
particulari,prius fuit totaliter ignotum,fic cnini
non poflct ab intcUedu apprchcndi, ficut feruus
fugitiuus totalitcr ignotus a patrcfamilias , ab
co non apprehenditur, fiei occurrat , ficutar-
guitPlato. Illud ergo quod fcitur in particukri,
prius fciebatur in vniuerfali. Sed fcientia in par-
ticulari efl fcientia, qua; concluditur inftrumen-
to dcmonftrationis.Scicntiaconclufionis in vni-
ucrfali,cft in cognofccndo principia. Nam qua:-
libet cognitio intcllediua fcibilis , fitexcogni-
tionc inrellediua principiorum , & ifta fit vlte-
rius ex cognitione intelle«Skiua terminorum,prin-
cipia enim cognofcimus ex eo , quod terminos
cognofcimus , & iftacognitio vltcrius eft cx co-
gnitione fignorum , quia hunc ordinem ponit
Themiftius , & huic confonat Ariftotcles : Ari-
ftotelcs tamennon dicit , quod omnis cognitio
fit , &c. fed dicit , Omnis doilrina , & omnis Sfii-
plina , &c. &c huius ratio cft ; quia aliquorum eft
dodnna , & difciplina , quorum non cft fcien-
tia , ficut patet in Rhetoricis , pcr excniplum
enim acquiritur dodtrina, & difciplina dc con-
clufione , non tamen fcicntia : & fimiliter cft de
Indudionc. Vnde Ariftotcles per hanc particu-
lam , Onmii doElrina , & omnis difiiplina , Scc. ex-
cludit opinionem Academicorum , qui ppfuc-
jriint omnia ignorari , & nullam cfle dodrinam.
Similiter pcr hoc quod dicit , fit , cxcludit opi-
nioncm Platonicorum ; illud enimfit , quod de
nouo acquiritu . Si doilrina fiat in nobis ; er-
go dc nouo acquiritur in nobis : non ergo omnia
lcioncur, ficut ponit Plato.

Vnde vlterius eft intelligendum propter ra-
tiones , quod omnis cognitio intellcdiua fit cx
prasexiftcnti cognitione , fed non fcmper cx ca-
dcra. Sed quzdam fit ex cognitionc prsexiftcnti
fcnfitiua , ficut patet in Induftione : & qua:dam
fit cx pracxiftcnti cognitionc intellediua , ficut
patet in Syllogifmis ; crgo concludit miniis vni-
ucrfale ex magis vniuerfali , vcl faltcm fcmpcr
concludit cx vniuerfali , quod eft notum intcl-
ledui. Sed InduAio pricfupponit cognitionem
fcnfitiuam fingularium : vel quia in Indudionc
cognitio intelleftiua conclufionis vniuerfalis eft
cx cognitione fenfitiua fingularium.

Ad primum dicitur,qu6d cognitio intclleftiua 4.
eft aliqHandoexcognitionefcnfitiua,& aliquan- Ad ar^U'
do cx cognitionc intelIc<Stiua, & praeexiftente, & '»""»•
non feraper ex hacfit,vel ex illa.

Ad rationes, quje probant quod tcrmini prin-
cipiorum non funt fenfibilcs ; crgo non cogno-
fcuntur cognitione fcnfitiua, concedantur : func
cnim vniucrfalia,& pcr confequens obieinium in-
telleftus.

Suftinendo fecundam opinione,qu6d cognitio
intellcdiuaconchifionis in dcmoftratione fit ex
cognitione intcllediua principioru, & quod ibi
fit ftatus ; dicitur ad primam rationcm contra
hoc, quod duplex cft cognitio intcllccStiua , qus-
damcomplexa,&qujedamincomplexa.Cognitio Cognitto in-
intcllediua complexa ftat ad cognitionem intel- ^'j''^^"** ''*•
lediuam incompIexam,im6 neceflc cft cognitio~
nem intcllcdtiuam incomplexorum iftani cogni-
tionem praEccdcre.

Ad aliiid contra hoc dicitur , qu6d principia
propric non funt fcita,fed intclleda. Intcllcdbus
cnim eft principiorum , & fcientia conclufionis.
Pcr hoc ad formam, quia h<-EC propofitio, VnHm-
tjuodt^ue propter cjHod eft, &c. intelligcnaa eft quan-
do efledusj&caufadenominantur codem nomi-
nc, & hoc vniuocc, ficut calidum in igne,& om-
niacalida perignem caufaliter, eodcm nomine
iiominantur,& vniuocc, fed c6clufioeft fcita per
principia , fcd principianon funt fcita; & ideo
non nominantur codem nominc, & ide6non fe-
quirur, quod principia fini magis fcita.

Ad aliud dico,qu6d non cft fimilc,tum proptcr
hoc,qu6d obicdtum fenfus dc fc cft proportiona-
bile fcufui,ide6 non rcquiritur alia cognitio prae-
exiftens ; fedobicAum intelle6tus de fe non eft
proportionabilc intclIcAui,cum exiftat fubcon-
ditionibus indiuidualibus , tum quia in alio cft
diffimilc. Intelledus enim cft virtus difcurfiua a
principiis ad conclufioncm , & idc6 rcquiritur
prieexiftcns cognitio principiorum,antcquam fit
cpgnitio conclufionum.

Ad aliud dicitur,qu6d pofito,qu6d intclledus J.
non lciat prim6 aliquid fcibilcin particulari,ad-
huc prscxiftit aliqua cognitio intelledtiua in vni-
ucrfali : puer enim cum ftatim poffit fcntire, ali-
quam cognitione habet in vniuerfali, & idc6 di-
cit Ariftoccles in i.Phyficoram^rexc^.qu^d/^wr»
primo appellant omnes viros patres ,8c emnes fum.nait
matres , & poftea magis diiudicant.

Ad aliud dico , qu6d principia non funt caufa; Prtndpi*
concIufionis,nifi in virtute,fi fccundum fc confi- dupttcuer li-
dcrentur:principiacnim poflimt duplicitcr con- •*' "**" "^'
fiderari.Vno modo fccundiim fe. Alio niodo i"e-
cundum qu6d applicantur conclufioni,vt cogno-
fcendo hanc minorem circ fub maiori.Primo mo-
doprincipianon funt caufje conclufionis, nifi in
virtutc,& potcntia,& folum hocconcluditratio.
Sed fecundomodo principia funtcaufafcicntia:
conclufionis aftualitcr, & fub propiia ratiqne.

Ad aliuddicitur fimilitcr.Ad racionem contra
hoc dicitur , qu6d fi quis demonftiat pucro ali-
quam rcm, cuius notitiam priiis non habuic ali-
qualem puer, multoties vtitur iftavocc pro il-
la re , & ex rali vfu & cxcrcitio , & fimilitcr
luminc intelle(5lus agcntis puer addifcit , qu6"d
ha:c vox iftam rcm ngnificat , vndc ex tali vfu
prius habet quandam cognitioncm vniucrfalem,
& confufam,& ex cofequcnti habet cognitionem
dctcrminatam , & in particulari ; prim6 tamcn
cognitioncm exfjuirit cx cognitione fenfitiua,&

ilc

QuxHio II.

345

fic patetauomodo,& qualiter omnis dodrina,&
omnis dilciplina fit cx prsexiftenti cognitione.

Qjf iE S T I O II.

tAn dcquifitio fcientU Jit nohu per
doSirinamf

Arift. I. ftft. c»p. I. PUto in Mtvtne. D. AQgud. lih. i*
M*i.f*r tetMm.Y).T\iom.l.f.q.^v.^q. wj.mrt.ii.
Auihor libri de cognitionc Tcrae yitx , traS. j. c»p. j*.
Hepric. i»fim.mrt,\f6. Con\n&>.tM primum ftft. q.i.
•rf.j.

I . ^^ V6d non videtur ; quia fi fic , tunc dodlor

Argitmmt» V^ influeret fcientiam in difcipulo , ad mo^

frv pMrttnt- Jum quo calidum in adu , de frigido facit cali-

l»tnt». jjj^ jp ^Q^^ ^ g. ppf confequens fcientia cflct

qualitas aftiua, quod eftcontra AriftoteIcm,qui

dicit in fecundo de Generatione text. 8. quod

tantum du« a6tiu2 funt qualitates , fcilicet cali-

di & frigidi.

Itcm , ii dodor in difcipulo caufaret fcien-
tiam per dodlrinam , aut ergo eandem in nume-
ro,aut aliam. Non eandem in numero,quia non
eft idem accidens numero in diuerfis fubie<5tis.
Non diuerfam numcro a fua fcientia , propter
tluo j tum quia nemo dat , quod non habet ; fcd
fcientiam in numero ,qux eft in difcipulo , non
priiis liabuir dodor : igitur illam non dat ; tum
quia illam fcientiam numero caufaret in difci-
pulo mediante fua fcientia, & fic fcicntia dodo-
ris eflctqualitasaftiua.

Item ad principale , qusro , an doSkor propo-
nat difcipulo aliquid notum , quod eft addifcen-
dum, aut ignotum. Si illud fit norum.ergo difci-
pnlus non addifcit , addifrere enim eft acquirere
fcientiam ex aliquo ignoto. Si illud fit ignotum;
crgo addifci non poteft , quia nec intelleftu ap-
prehendi , ficut patct de feruo fugitiuo , qui eft
ignotns patrifamiIias,non poteftabeoapprehen-
di, etfi ei occurrat.
1. Dicitur hic , quod illud quod addifcitur , fiue

quod proponitur addifcenti quodammodo eft
notum , & quodammodo eft ignotum ; eft enim
notum in vniuerfali , & ignotum in particulari
& fub propria ratione , & quod fic eft notum in
vniuerfali , poteft apprehendi fufficienter in par-
ticulari, fecundum Linconienfem , & Ariftote-
lcm. Qualitertamen notumfit, poteft patere.
Primo docens proponit propofitiones fub debi-
ta forma,& illas applicat ad conclufioncs, & fic
exillis principiisnotis,fimulcum tali applicatio-
ne,deudnit in cognitioncmconclufionis ignotat.

Contra , fi ex virtute praemilTarura non fecun-
diim fe , fedfimul cum applicatione , addifcens
deueniat in cognitionemconclufionis;er^ocon-
clufio in demonftratione non fcitur , eo ijHodhtu:
fi*nt, quia requiritur applicatiq : fed confequens
eft falfum ; ergo & antecedens.
j . Itera.quiritur de illa applicatione; aut efl no-

ta addifcenti, aut ignota. Si nota addifcenti an-
tc conclufionem , & prsmifti de fe funt notac
ante concluffortcm illatam } igiturconclufio fit
addifcenti nota ante dcmonftrarionem , & per
confequens addifcens iam conclufionem non ad-
difcit : fi illaapplicatio fitignota, igitur non po-
tcft cftc principium in cognitione conclufionis
ignoratac.igitur illa applicatio nihil facit ad do-
drinam.

Itcm , fi dicai , qu6d illa applicatio non fit
Scotl oper. Tom. I.

femper nota, fed aliquando priiis ignota,& poft- *

ea nota ; igitur non femper cft conclufio nota.
Contra illud : fi tlia applicatio fiat nota, hoc erit
perp»a:mi(Tas notas,& per aliam applicationem.
Quaero tunc de illa applicatione.aut eft de fe no-
ta, aut non.; fi fic, eadcm rationc fuit ftandum in
prima. Si non, illa critpcr aliam,& fic crit pro-
ceftus in infinitum.

Item, ifta applicatio pracmiflarum non requi-
ritur,nifi vt denotet pracmiflas eflc adbualem cau-
fam conclufionis. Sed hoc eft falfum , quia fi fic,
tunc nullo modo poflet fieri ex duobus princi-
piis primis , fed femper requirerentur tria, fcili-
cet duo principia, & applicario, qu« fienificarct
principia efle adlualem caufam conclufionis, fcd
hoc vidctur inconueniens ; ergo, &c.

Ad oppofitum cft Ariftotcles diccns , qu<;d
omftis doSirma , &c. & exponitur , qu6d per do-
Slrinam intelligit acquifitioncm fcicntiae pcr do-
ikorem.

Ad qua:ftioncm dicitur,qu6d acquifitio fcicn- 4*
tia» per dodrinam , non eft poflibilis , ficut di- C;/»«» Ae».
cunt Academici ; quia hoc quod vntJs homo •^*"""*'*'*
alium doceat,oportet quod habeat aliquam prar-
eminentfam rerpcftu alterius fccundum intcllc-
<5bum ; fed nullus habet talem prxcminenriam,
cum anima intellediiua , fiue forma fubftantialis
non fufcipiat magis & minus : ideo nullus homo
poteft alium docerc; ergo,&c.

Et fi dicatur rationi iftornm,qu6d licct anima
intclledkiua fecundiim fe non fiifcipiat magis &
minijs : tamen fecundum difpofirionem corpb-
ris , cuius eft perfedlio , poteft fufcipcre magis
& minus : & fic per accidens, quia corpus quod
pcrficitur vna anima intelle<3:iua mcliiis cft com-
plexionatum , qukm corpus quod perficitur ab
alia anima intclledtiua. Ide6 vnus homo eft prac-
eminentior in graduintelligendi, & magis in-
geniofus quam alius.

Contra iftud, intelledbns non cft virtus mare-"
rialis : ergo non poteft fufcipetc magis , nec mi-
nus fecundum difpofitioncm mareria:. Confe-
quentiapatetper Ariftotelem 3.deAnima,text.4.
& 6.quia immareriale a materiali non dcpcnder,
& per confequens a materiali non accipit varia-
tionem.

Contra pofitionem iftorum , non eft arguen-
dum nifi per experimentum. Quilibet enim cx- Rtfutmtur.
peritur in feijno , quod ab alio addifcere potcft,
fundamentum propofitionis iftorum accipit fal-
fum, ctim dicitur, qu6d nullus homo habet prx-
eroinentiam refpeftu alterius hominis , "hoc eft
falfum;quod pbteft petfuaderi per duas rarioncs.
Quia vnus eft fciens in a<3:u,& aliusin potcntia,'
fcd fcicns in aftu aliam prareminetrtiam habct
rcfpcdlu fcientis in potcntia;ergo,&c.

Item , hoc {>aret per aliud ; Anima inrelle<fbi-
na liccr fecandiim ie non habeat ptx-cminen-
tiam refpcdtu altcrius animx ,.tamen cum eft
perfcdtio alicuius corporis melius complexio-
nati, quimalia, prxeminentior eft rcfpedu al-
terius in intelligendo : vnde tales per Ariftote-
lem fecundo de Anima , funt apti menie. Patet
crgo , qu6d vnus homo cft prxcminentior alio
in intelligendo, refpeftu altcrius , & per confe-

Jiuens aliu^docerc poteft, & ex hoc patet re-
ponfio ad rationem iftonim. -Anima enim in-
tellediaa Hcct non fecundum fe fit prxeminen-
tior alii , vt taraen cft difpofitiocorporis mclius
comptexjonati , potcft ciTe alia prxcmincniior.
C c 3 Et

346 Super lib. L Pofteriorum

TParm* m*t0'
rialis pottft
intelligi dt*-
fUtitir.

y

Et ad r^tionem contra hanc ratipnem dicitur,
quod forma materialis poteft intelligi duplici-
ter. Vno modo dicitur , qu£B educitur de poten-
tia materiz , vel quia vtitur organo corporeo in
opcrando : & ifto modo forma intellediua non
cft forma materialis. Alio modo dicitur forma
materialis, quia perfeftio materia:, & ifto modp
anima intellediua cft forma materialis , ideo ali-
quam variationem poteft accipere a materia,
quam perficit > quiacxmateria , & forraa fit vcre
vnum.

Ad qusftionem igitur aliter dicitur , quod
ftpittiQ Deff. fcientia eft nobis pombilis per doftrinam , ficut
cxperimur in nobis. luxta quod eft intelligen-
dum, quod fcientia aliquando acquiritur tota-
iiter ab intrinfeco , aliquandp partim ab intrin-
(eco,& partim ab extrinfeco, ficut & fanitas ali-
qiiandp totalitcr acquiritut ab intrinfeco , vt
quando cft fic , qu6d pars fana alterat partem in-
firmam fibi propinquarn , reducit ad priftinam
debitam proportionem , & fic acquiritur fanitas
totaliter ab imrinfeco, Scd aliquando acqniri-
tur faniias partim ab intrinfeco,& partimab ex-
trinfcco : vt cum ita cft, quod pars fana non po-
teft de fe , & virtutc fua akerare pcrfcdc infir-
mam , nec iftam reducerc ad prpportioncm de-
bitam, tunc non fanatur homo ab intrinfcco,fed
eget extrinfeco adiuuantc, vtadiutoriomcdici,
quia tunc per potationes,pars (ana iuuatur ad al-
tcrandum partem infirmam, in qua adlione pars
fana eftagens principale;fcd agens extiinfccum,
vt medicamentum.cft coadiuuans,fic eft dc fcien-
tia , aliquando enim fcicntia acquiritur totaliter
abintrinfecojVt perinuentionem,& hocquando
intelledius eft bene difpofitus , & ex pracmiffis
notis poteft dcuenirc pcr viitutcm intelle<Slus
agcncis in cognitioncm conclufionis ignotz finc
dodlore extrinfecus.

Scd aljquando acquiritur fcicntia partim ab
extrinfeco , vt ciim ita cft , quod intellcclus non
eftbenc difpofitusjficut patct in illis, qui h.ibent
ingenium obtufum : tunc requiritur quod do-
dor cxtrinfccus ordinct principia addifccnti , ^
applicetillaconclufiohi,& indc veniat addifcens
in cognitioncmcoclufionis pct doitorem, prin-
cipaliter tamen lumihe intelledus ptoprij : fed
fecundaric adiutorio doftoris : & idco dicit Lin-
conienfis, quod non folum dodor docet , fed li-
tera fcripia,& non propric docent ifta per fe.Scd
ifta duo intelledum addifccntis excitant,&com-
inoucnt. Sed interii^s verus dodor, id cft, Deus>
mentem illuminat,& vetitatcm oftendit.

Vlteriiis intelligendum ,qu6d fcicntia fn do-
d;ofe non eft qualitas aftiuajlicet enim per iftam
acquiratur fcienti; ifi difcipulo , non tamen cft
principale agens , fcd coadiuuans ; quia princi-
pale agens eft intcUedlus intiinfecus refpedlu ac-
quifitionis fcientiaj mcdiantc fuo Iuminc,ide6 in
dodiore fcientianon eft qualitas adliua.

Ad rationes ; ad primam dicendum,qu6d do-
cens non influit fcientiam in difcipulum,fed do-
cens cxcitat intcllcdium difcipuli per principia
nota , & per detcrminatam applicationem prin-
cipiorum ad conclufionem , vt difcipulus per lu-
men intclleftiis agentis, (vt per principale agens
jntcrius)apprehendat cognitionem dc eodem fci-
bilijcuius cognitioncm prim6 habuit docens : &
idco non fequitur , quod fcientia docentis fit
qualitas adiua;quando enim zStiaA qualitas agit
in alterum , ifta qualitas virtute corporis cuius

7-
Ai i.frittc.

eft , agit aliquid in illo alio inducendo fuam fpr-
mam , & non tequirit in illo , in quod agit efle
aliquod agcns principale moucns fcipfum de po-
tentia ad a6tum , fed in acquifitione fcicnticc in
docente , nec fccundum fe, ncc fccundiim virtu-
lem docentis , eft qualitas fufficiens ad induccn-
dum fcientiam in difcipulo.Sedprincipale agens
eft intrinfccum difcipulo , vt intelledus agcns
medianie fuo lumine , & ideo fcientia non eft
qualitas adiua.

Ad aliud dicitur^quod cadem fcientia numero ^ij.
eft in docentej& dilcipulo acquifita. Quia fcicn-
tia eft rclatiuum , quia ad fcibile refertur , idco
numcrationem accipit a fuo correlatiuo. Cum
igitur idem fcibile fciatur i dpdtore & dodo,
puta difcipulp : ergo eadern fcientia numcro cft
in dodore, & in difcipulo.

Contra,accidcns quodlibet numeratur ad nii-
merationem fubicdi ; non enim poflibile eft vc-
rc intclligere, qu6d idcm accidens numero fit in
diuerfis fubiedlis , fed diuerfa fubiecta funt do-
cens & difcipulus:igitur non poteft eadem fcien-
tia nurnero cfTe in eis, cpm fit accidens.

Aliter dicitur ad iftud , quod diuerfa fcientia
numero eft acquifita in difcipulo , & in do<Sto-
re , fiue fcientia ifta accipiatur pro qualitate in-
fprmantc, fiue pro relationc. Ad primam proba-
tioncm dicitur ficut prius , qu6d non fcquitur,
fcicntiam in do(5tore cfle qualitatcm adliuam. Et
caufa huius dida eft.

Ad aliam probationem dicitur, quod illa pro-
cedit fecundum falfam imaginationem.Supponit
cnim qu6d doftor det fcientiam difcipulo, quod
falfum cft, doftor enim excitatintelledum difci-
puli foIummod6 ad appichendcndum per hoc,
qu6d ei proponit propofiriones vocalcs , de fe
notas cognitis tctminis , applicando illas recte
ad conclufionem , & tunc difcipulus mediantc
lumine intelleiStijs fui agentis , iftam conclufio-
nem addifcit , & in hoc deceptus fuit Plato hic
apud Ariftoielem text. 3. Plato cnim co quod
puer incruditus in Gcometria rede refponderct
ad conclufioncm , ex hoc crcdidit puerum fci-
uifte concIufionem;fed hoc eft falfum.Puer cnim
fic refpondens non rcfpondebat indo<Stus,fcd do-
fftus refpondebat,doccbatur enim ab opponente,
in hoc qu6d opponcns opponebat notas propo-
fitiones , & illas applicabat ad conclufionem,
& ideo non rcfpondebat rc<^e ineruditus , fed
do(%us.

Ad aliud principale fic dicitur, quod con- 8.
clufio propofita addifcenci non cft in vniuerfali Ad 3.
ignota, fed tantum in particulari , & talis cogni-
tio in vniuerfali fufficit ad hoc , quod addifccns
conclufionem apprchendat pet lumcn intellc6tus
agcntis, ad hoc taraen requiritur exercitium do-
dloris extrinfcci pcr principia nota,& pcr appli-
cationera debitam.

Ad rationes contra hoc dicitur. Ad primam,
qu6d antc conclufioncra notara non cognouic
iftam applicationcm addifccns,fed fimul tempo-
re cum cognouit conclufionem , cognouit iftam
applicationem;verumtamen prius natuticogno-
uit applicationem , quam conclufionem , & ide6
non fcquitur , quod ifta applicatio non facit a<i
cognitionem conclufionis.

Ad aIiud,cumconcluditur, qu6dconclufio in
dcmonftrationc non fciretur , eo (jMd hxc Jknt ^ fi
requiritur talis applicatio. Dicitur intcrimendo
confequentiam , quia fcqui ee quod h*c JUnt , non

cft

i i.

Quxdio 1 1 1.

H7

eft requi per pnemi(tas fecundutn fe conHclera-
tas , fed per prannifTas applicatas , ide6 requiri-
tut appiicatio ad hoc qu6d fequatur conclufio,
eo (juod htcfttnt , idco potius fequitur oppofitum
ex ratione, quam propontutn.

Ad aliud ; cum dicitur applicatio autem eft
femper nota , aut prius ignota , & poftea nota.
Dicitur qudd hzc applicatio addilcenti prius
fuit ignor4ta,& poftea ex hoc non fcquitur qu6d
fiat notaaddifcenti peraham applicationcm, fed
fufficir, qu6d applicans fic applicct ad hoc, quod
fiatJiota.

Ad aliud dicitur concedendo illam apph'ca-
uoncm requiri , vt infinuetur addifcenti , quod
pracmiflk funt caufz adtuales iftiusconclufionis,
fed ex hoc non fequitur,qu6d ad fcientiam iftius
conclufionis facicndam requirantur plures prx-
mifix quamdux,quia non oportet iftam apphca-
tioncm fignari per tertiam propofitionem,fedcx
hoc, quod docens debito modo ordinat praemif-
fas , fufficienter habetur ifta applicatjo adualis
per iftas duas pra:miflas,&:c.

Q^V iESTIO III.

An nos intelligamud perjjfecies acqtti^tas,
'-uel fer j^ecies fefaratas .<?

Arift. lih. ] d* Anim» eap. 5 . text. 18. X.df ^ .e»p.huiiii,eon-
tr» FUtontm fupa. Auic. lih. 6. nMMrnl. p»rt. 5 . cap.6.
<y 7. D.Aiiguft./»t. w.i* Trinit.c»p.%.fy lih.io.cMp.io,
^Ub.y. CMp. it. DThom. 1. ^. f.84. «r/.4. (y de Veri-
t»t» q. 10. »rt. 4. Alb. Magn. iraB. de IntelleHu agente.
Durand. i. rf. j. q. j. Conimb. in j. de An. eap. 5. q, 5.
fJT 6.ic communiter iccent. i» hunclccum Pofi. i^in 3.
de An. t»p. j,

I. A^ V6d per fpecics influxas vidctur , quia fe-
drgument» V,^undum Ariftotelem fcptimo Phyficorum,
frfn*i/*lhi. text. cora. lo CtrcaammamimelUfHHamnonceidit
alteratio; fcd fi intelligetemus per fpecies acqui-
fitasper intclledbum, tunceiret altetaiio i non
fpcciebus in fpecics , & abignorantia infcien-
tiam ; igitur oportet ponere , qu6d nos intel-
ligamus per fpecics innuxas , & non pcr acqui-
fitas.

Item , quicquid producitur de potentia ad,
a6bum , producitur per aliquod actuans ( fi enim
caUd^m in potcntia producitur in calidum in
aftu.producitur per aliquod aliud aftu caHdum.)
Sed intelledus nofter fit de fcientc in potentia,
aftu fciens •, igitur per aliquod ens in adlu fciens,
& non.de fe, quia de fe eft in potentia, igitur per
aliquodagens extrinfecam , quodeft fubftantia
feparata influenj fpecies in intelleftu, quod non
eft nifi idea.

Dicituf qu6d intellcftus fit ah'quQd intelli-
eens, vel fciens in a<5bu,& non per agens extrin-
fecum, quod eft fubftantia feparata influens fpe-
cies in intelleftum.Scdperintellc(ftumagentcm,
qui eft intelledus intrinfecus , ic ille facit de
potentia intelligibile , adu intelligibile per fpe-
ciem acquifitam , & hoc irradiaiido fua phan-
tafmata.

Contra iftud ; obieftum fensiis multiplicat
fuam (peciem in fcnfum exteriorem , & poft-
ca in fcnfus interiores immaterialiter magis ac
magis , & non requiritur fenfus agens immate-
rialiter : igitur a fimili , ad hoc quod obiedinn
intellediis (quod e^epiod ejHid efi) multiplicet
fuam fpeciem per fenfus medios vfquc ad intel-

leAumimmaterialicer magisacmagis , non rc-
quiritur intcllcdhu agens aliquo modo irrgdians
fua phantafmata.

ltem,tjttod qnid efi,Ac Ce eft intcUcdluipropor-
tienabile : igitur ad hoc qu6d adu fiat obie^um
intelledliis , non requiritur aliquod agens. Pro-
batio antecedetis ficut intclloitus materiam noii
includit in fua eftcntia , cft tamcn in materia,
quia perfedio materiac,ita ^uod ^id efi condiiio-
nes matcrialcs in fe non includit, eft tamen con-
iundum cum illis , igitur vidctur qu6dpropor-
tiofitintcrfWf^wWr/?, cx vna partc, & intci-
ledum ex alia.

Ad principale , omne intelligens per partici-
pationem, habet reduci ad aliquid , quod cft pcr
fe , & pfim6 intelligens : ficut omnia calida per
participationem,reducunturad aliquid, quod cft
priin6 calidum. Sed omnes homines intclligunt
pcr participationem , igitur intelligunt pcr ali-
quid, quod eft prim6 intelligcnsjfcd tale cft idca
hominis: igitur,&c.

Item, rationalcs fumus nos & Dij, fcd Dij in-
telligunt per fpeciem innatara , & non per fpe-
ciem acquifitam, &c.

Item, puerdebito modo interrogatus , rcfte
refpcndet ad conchifiones qui non eft eruditu$
in aliqua fcientia : fed non potcft rcde rcfpon-
dere,nifi prius fciat conclufiones,& nonpcr fpe-
cies atquifitas , quia nunquam acquifiuit fpccies
iftarum conclufionura,hue tcrminorum : igitur
per fpecics,&c.

Ad oppofif um cft Ariftoreles text. i . huius di-
cens, quod omnis doElrina , &c.

Item, primo huius , Omnis nofira cognitlo ortum
hahet a Jenfit : igituu non intelligimus per fpecics
innatas, fedacquifitas,

Ad qusftionem dicitur fecundum Platonicos, * •
qu6d nos intcUigimus pcr (pecies influxas ab o/'""' '^-
idcis. Ponit enim Plato in Menon, & alibi idcim ""'"^"^-
in qualibet fpecie hominis, & bouis , &c. Et di-
xit qu6d ifta idea hominis cft caufa , & cxemplar
fingularium iftorum , & qu6d eft neceflaria ad
cognitionem & gencrationem.Ponit enim,qu6<I
agentia fenfibilia non inducunt formam in ma-
teria , fcd praeparant materiam , & difponunt ad
indudioncm forma: ab cxtrinfeco , vt idea. Po-
nit etiam , qu6d dodor nullo modo eft caufa in
difcipulo , fcd rcmouet impediment.i^quz impe-
diunt difcipulum lcirc. Scd fcientiain quolibet
inducitur ab idea hominis , per fpecies influxas
ab ifta idea intelleiftui noftro. Huius oppofitum
ponit Ariftoteles , qu6d ad vtrumlibet. Ponit
cnim Formas cduci de potentia ad a6tum per
agens naturalc.Ponit etiam doftrinam caufat i in
nobiscxpracexiftcnticognitionc, &ficper fpe-
cies acquifitas , qux multiphcantur pcr fcnius
exteriorcs, vfque ad intelleftum.

Itcm, contra ipfos eft, quia tunc cxci a natiui-
tate ita excellenter habercnt fcientiam de colo-
ribus ficut vidcntcs,& huius oppofitum patet per
experimentum , & dixit Ariftoteles oppofitum,
fimiliter dicit in fine fecundi huius , Defidente
fenfiiy deficit & cognitio iUitu , qtu efi/icHnt&m iUum
finfitm.

Aliter ponir Auiccnnt , lib. 6. natur. part. j. J«
cap.6.& 7. qu6d nos intelligimusper fpecies in- Opini» Am^
fluxas, fed non influxas ab ideis , hcut ponit Pla- "*»*'
to,fcdab ifta fubftantiafcpatata.Ponit enim fub-
ftantias fcparatas fupcriores influere fpecies in
fubftantiis feparatis inferioribus, & vlterius po-
C c" 4 nit

548 Super lib. I. Pofteriorum

4-

Qflnie DoS.

quirtndi ^e
iiis rimm.

jfd i.princi-

Adx.

nit vnaiu fubftantiam fqjaratam influcrc fpecies
intel|igibiles intelleftui npftro, per quas nos in-
t.clligimus ; & vlteriiis ponit nos intelligerc cum
iftambftantiaquaE infliiit fpecies nobis , & ponit
j>os non intelligef e (juando ifta fubftantia deiiiiit
ipflucrp.

Copt.ra hoc eft inwntio Ariftotelis. Similitcr
cft contra iftud , quod caici tunc ita haberent
fcientiam de coloribusjficut videntes.

Ideo aliter ad quacftioncm dicitur , quod nos
intclligimus pcr fpecies acquifitas a fenfibus cx-
.tcrioribuSjfSf huius ratio eft iam tafta, quia aliter
cacci poflent habcrc completam fcientiam de cor-
loribus ficut vidcntcs : de modo lamcn qualiter
acquiramus, dubium cft. Modus tamen fic poni-
tur ; anima eft in potentia ad omnia , fecundum
Ariftotelem ; .de Anima text.37. Eft enim in po-
tentia omniaintcUigibilia per inteUe{9:um,& eft
in potentia omnia lenfibilia pcr fenfum. Obic-
/Sbum igitur irjtellciStus cum fit in potentia intel-
^igibilc , non potcft de fe adbuare intellcdum per
fuam fpcciem. Cum enim exiftat fub conditio-
nibus indiuiduatibus, ibi eft improportionatum.
Idc6 antequam intcUedbus poflibilis a£tu intelli-
gat,requiritur aliquod agens,vt intellc<5tus agens
faciens intelledtum poffibilem de potcntia in-
telligente, adiuintelligentem. Similiter faciens
qH9d cjtiid eji,Q^o^ eft potentiaintelligibilc, adlu
inteliigibile pcr fuam fpcciem , & fic inffelligit
intelledlus nofterper fpecies acquifitas.

Sed inteUigendum eft, quod res multiplicat
fuara fpeciera pcr fenfiis cxteriores vfque ad fen-
fus inceriores,& vfque ad phantafiam,& ifta fpC'
(Cies exiftit fub modo materiali,& concipitur lub
f onditionibus indiuiduantibus:fed ifta vt fic,non
poteft perficere inrcUedlum. Ideo intelled:us
jigens ex illa fpecie in phantafmate difppfira gi-
gnitaliam fpeciem inintelledupoflibili.Ideodi-
f it Commentator in lib. de Anim. text. com. 8.
,qu6d intelle£tus agens facit vniuerfalitate in re-
i)us. Et non eft intcUigendum, quod cadem fpe-
jcics numero , quae eft in virrute phantaftica , fit
jn intelledu poflibili , quia tunc accidens mi-
graict de fubiefto in fubiciftum , vcl faltem de
potentia organica ad non organicam, quod vi-
detur inconueniens.Nec eft intelligendum,qu6d
fpecies in virtute phantafticagigriat ajiamex fe
in intclledu poflibili , quia illa in phanrafia cft
materialisj &materialenon gignit immateria-
lc. Nec poteft dici , quod fpecies in phantafia eft
irradiata pcr intcUeftum agentcm, & fic quO|-
dammodo fafta eft immatcrialis , & fic fada im-
Ijiatcrialis & irradiata gignit aliam in intelledtu
poflibili , hoc eniro videtur falfum , quia repu-
gnat virtuti organics ralis immaterialitas , quia
in virrute organica fpecies femper exiftit mate-
rialiter. Ide6 oporter dicere , quod intelledus
agens gignit iii intelledu poflibili fpcciem cx il-
la, qux^ft in phantafia.

Ad argumenta. Ad pfimum dicitur,qu6d ani-
Oia noftra alterari poteft ab ignoramia in fcicn-
tiam , fed tamen ab vna qualitatc in aliam quali-
tatem altcrari non poteft , & hoc intelligit Ari-
ftotele,s y.Phyficorum text.com. 10.

Ad aliud dicitur qu6d intcUcdtus noftcr fit
dcpotcntiainteUigenteaduintclligensperaliud
cns in a(9:u , quod non eft idea , nec aliquod fe-
paratum ab intclledunoftroifcdeftqujedam vir-
tus intelle£tiua nobis coniun^ba , cuiufmodi eft
incclledlus .Tercps.

Ad rationcs contra hoc. Dicitur ad priniuni,
quod idco non rcquiritur fenfus agens ad hoc
qu6d obie(9:um fi:rifus fpiritualius fit in mcdio
quam in obie^lo, & in fenfibus cxterioribus fpi-
ritualius , quam in fcnfibus interioribus , quia
cum ifta fpiritualitate ftat matcrialitas fpeciei
firnpliciter , quia virtus fcnfitiua rnaterialis eft,
qui^ perfe<Stio organi corporei. Similiter fpecies
in virtutibus fcrifitiuis cft fimilitudo rei, & indi-
uidualiter & materialjtcr exiftit, ide6 non requi-
ritur fenfus agcns : fed intelleftus poffibilis eft
virtus immatcrialis , quia non alligata organo.
Similitcr fpecies in illa virtute eft immaterialis
fihiul , quiaeft fimilitudo rci non vt matcrialiter
exiftit,& hanc immaterialitatem fpeciei intellc-
(Stus poflibilis facere non poteft , ciim fit virtus
pafliua,ncc phatafma potcft facere hanc fpecicm
hic,quia materiale mancns materiale,nuIIo modo
gignit immateriale , ideo requiritur incelledrus
agens faciens iftam fpeciem in intelledu poflibili
ex ifta fpecic, qua: cft in virtute phantaftica.

Ad aliud dico, qu6d qupd quid. efiynon eft de fe
proportionabilc intelleftui , quia cjuod (^uid efi^
non poteft adualiter immutare , nifi fub aliquo
cfle ; fcd non habet nifi duplex efte , fcilicct eflc
cxtra animam, & efte in anima ; ejuodquidefi fub
eftc extra animam immutare non poteft vt fic,
quia ibi exiftit materialiter, & etiam fub condi-
tionibus indiuiduantibus ; (cd tjuod t^uid efl non
immucat vt materialiter exiftit : oportct ergo
qu6d ipfum ejuodejuidefi immutet fccundiim cfle
quod habet in intclledtu, fed effe in intcUcdtu
non habet de fe , fed per intelled:um agentem:
ide6 requiritur intcUeftus agens.Per hoc ad for-
mam ; ncgo confcquentiam , quia etfi ^uodquid
efi maceriales condiciones in fuo eflenon inclur
dit, nec ab illis dcpendet, eft tamen fub illis. Si-
militer intelleitus matet iam non includit in fu^
cflentia, nec ab illadepender , eft tamen in ma-
teria. Ergo eft fufficicns proportio vtrobique;
non valet , licet cnim quo ad iftas conditiones
fit proportio , non tamen fufficiens ; rcquiritur
cnim plus , fcilicet qu6d ficut fpecies in intellc-
dtucftfimilitudo rei ,non vt materialiterexiftit,
fic oportet quod ejuidefi ad hoc quod iriimutet,
modum in^materialem habere ; fed fub efle exrra
!)nimam non habet modum immatcrialcm , fed
taptum vt efl in anima : ide6 de fe non eft pro-
pornonabile, fed fit per intellc6tum agentem.

Ad aliud dicicur , qu6d omnia intelligentia 7.
per participationem reducuntur ad aliquod in- Ad^.
teUigcns ppr eflcntiam , fed illud intelligens non
eft idea , fed eft prima caufa , cuius intelligere &
efie funt cadem.

Ad aliud dicitur , quod nos& Dijfumw ratio- Ai 4.
nales ACjuiuoce , quia I^ij non proprie ratiocinan-
tur , nec difcurrunt a prxmiflis ad conclufio-
nem, fedfimplici intuitu principia, &concIu-
fjones apprehendunt ; fed nps ratiocinamur dif^
currendo a principiis ad conclufionem. Ideo Dij
non funt rationales proprie loquendo. Et fi (\Cy
hoc cft ajquiuocc , & magis pcrfedte quam nps,
& ide6 licct fubftantia; feparatz intelligant per
fpccics innatas & influxas , non tamen oportet
qu6d inrelledus fic inteUigat, & hoc propter
impcrfe(3;ionem intellc6tus noftri.

Ad aliud dicicur , qu6d puer ordinate a Pla-
toneinterrogatus de principiis Gcomctrias , quat
nunquam didicit, & poftea de conclufionc , de
upuo addifcit conclufionem per talem applica-

tioncm.

tionem, ic intcrrogationem , ide^ non fequitur,
iftepuer fcit conclu/ionem:ergoprius fciuit con-
cluuonem fub propria ratione,quam credit Plaro
valere , quia latuit Platonem puerum poffe de
nouo addifcere conclu£onera per applicationerti
przmiflarum ad conclu/ionem.
■' • ' ' f

Q^V uE S T I O IV.

Att tantum dua fint fraco^itioms ?

Auerioes hte tixt. Com.x. D.Thotn. hU UB.t. loan. i Ma-
giftris $H t.ftft.q.x. Paulus Ven. hic. Coaxmh. hi* q.^
Mrt.^. &f*qq. Compluc. di^.if.Leg. qttdfl. x. HutcaJo
dijp.i I. L»g,fiS.i. Auetfa j.iS.yr^.}.

Quaftio IV.

?49

A^V6d non videtur. Quatuor funt quarftio-

Arinmtnt» V^nes per Ariftotelem fe^undo huius j text. i .

fr» pMrttnt' fed quxftiones prsfupponunc fuppofitiohes,fiue

t^HM, przcognitiones , quiaquzlibet quacftio aliquid

quzrit , & aliquid fupponit : crgo quatuor funt

przcognitiopcs.

Icem , tria funt przcognita > videlicet digni^
t&s , fubie&um , & paflio : ergo trcs funt prz-
cognitiones. Ptobo confequentiam , quia prz-
cognitio numeratur ad przcognitorum numera-
tionem.

Dicitur hic per intcrempcioncm , quia prz-
cognitio non numeratur ?.d numerationem prz-
cognitorum. Contra iftud , accidcns numcratur
ad numerationem illiusquod dcnominat ,& cu-
ius pa/fio cft , quia illud quod denominatur ab
accidentc , eft cius fubic<Stum , fed hoc acddcns,
(cilicct prtcognitio , dcnominac przcognitumj
ergo, &c.

Iccm ad principale , (icut res habct ^id, ica
res cft qualis , & quanca , fcd non oporcct prz-
cognofccrc ^»ie de fubicfto , ncc tjuantttm, fimi-
litcr -ncc de paffionc j crgo nec eadcm racione
oporcec przcognofccrc ejHtd efi Ac rc , non crgo
func duo przcognitiones.

Icem i vidccut quod funt tres , ex intentione
Ariftolis,qdia Ariftotclcs cap. i .huius dicit qu6d
de fubicAo przfupponitur qnid eft Jimplicjter , dc
dignitacc gww efi ; fcd de pafllonc npn przfup-
poni tur ^nid efi Jimpliciter , fed quidefi, quod fi-
gnificatur per nomen"; cum igitur, ^uidefi, quod
fignificatur pcr nomcn, & quid efifimpliciter, fint
diuerfz przcognitiones , tres erunt przcogni-
tiones.

Dicitur hic , qu6d ijuid efi , quod fignificjitur
pei noracn , & qui ifi fimpliciter , non funt diucr-
fa tjkid , ide6 non faciunt diuetfas przcogni-
tiones.

ContrJt, per Ariftotclera i. Poft tcxt. com.j^.
§imdefifimpliciter przfupponity^r/^.quzrcre enim
qnid «r^, ignorato fiefii nihil eft quzrcie. Sed
tfuidefi, quod fignificatut pcr noracn , non prz-
ruppohit efte , quia de non entibus fciraus quid
{ignificacur per nomen , & tamcn non cntia non
fciuncur cfte , quia non funt, & dicit Ariftoteles
qu6d dc Tragclapho fciraus,quid fignificatur pcr
nomen , 8c taraen ignoratur fi eft ; ergo fuidefi
fimpliciter,8c qtiidefi,<^\ioi fignificatur per nomen,
funcdiuerfa.

Ad oppofitura eft Ariftotcles i. huius, text.t.

dicens, di^liciter tmtem efi pr£co£nitione,8ce.

t>- Ad quzftioncm dicitur,qu6d cancum duz funt

Cuulmfio. przcognitiones, videlicecfiK/Wr/?, &^«Mi^. In-

teiligendura taraen propter hoc, qu6d ad coeno-

fcendara conclufionem , oporcet przcognoicere

principia. Principis conclufionis funt tria, vmiin frintifi» «*-
complexura, quod cft dignicas, duo incoraplcxa, clmfiumfim
vt fubiedhim, & paflio ; quia cx his duobus con- *^'
ftituitur conclufio. In conclufione enim przdf-
catur paflio de fubiedo, ergo ad cognofcenduln
condufionem oportet przcognofccrc digniia-
tera , pafKonera , & fubiedum , & ita funt tria
przeognita , taraen tanti^ra funt duo modi prz-
cognofcendi. De fubiedo enim przcognofcitar
^tud efi, 8c ^* efi : de paflione ^od efi,8c dedi-
gnitate,f «M efi,ic dtix funt prccognitiones com-
muniter, lcilicet ^d efi, 8c f»M ejF.

Aliud eft intelligendum , qu6d ^itidefi reifim- Diffimtta
pUciter , & ^idefi , quod pcr nomcn fignificatur, '*"»' f**^_
non funt eadem. tt huiufmodi duplcx eft ratio. ^*' V*^ V^
Vna eft ; quia przcognofcendo ^id efi reijimpli- """'*"•
citer, neccftc cft przcognofcerey? r^; quia non
ens non habet verum fnid , fcd przcognofcen-
do qtiidefi,quod fignificatur per nomen tancfim,
non oportctprzcognofcere_^r/?, non ens criim
poteft habcre talc cfle.

Itera alia ratio cft ad hoc , quia cognofccndb
quid fignificatur pcr nomen , Miim cognofci-
mus raodo indiftindo , & confufo , & <ogno-
fccndo quid fimpliciter rei , cognofcimus rcm
dcrerminate & diftindle.Et hocoftcndit Thcmi-
ftius per excmplura. Si dicatur piiero , qu6d ad-
ducat equum : tunc adducit equ<im , & non bo-
ucra , & hoc non cft , nifi quia cognofcit quid
fignificatur per hoc nomen , e^ttm , tamcn pucr
non coenofdt vcram quidicatcm cqui; quia tunc
cognolceret principia inttinfeca equi, quod fal-
fum eft. pacer ergo qu6d gttid rei abfolucvm , &
quod fignificacur pcr nomen , non func cadem
tocaliccr. IntcUigcndura taraeneft, qu6d Ari-
ftotelcs comprchcndic vcrumque ibi fub genera-
litate qi}adara de przcognitione ,. ide6 tantum
ponic duas przcogniciones.

Ad primara obic^ionera dicitur , qu6d con- 5v
fcquentia non valcc, quia quzftio,^/^ efi,8cpro- -^' ^Jf»*
pter qnid tfi , reduamcur ad cognitionem <pud eft. "*""♦
Scd quiA tfi , & fiefi , teducuntur ad cognitio-
ntm fiefi.

Ad aliud firailitcr dicitur. Ad rationes concra
hoc. Ad priraara dicicur, qu6d cognitio non eft
in przcognico , vt in fubic^o, fcd in przcogno-
fccnte , idc6 non oportct qu6d ptzcognitio
numcrecur ad numerationcra przcogniti.

Proptcr quod cft incclligendura, qu6d duplex Optnuit tk-
cftoperacio. Quzdamiwiw«»«»/agenti,vt intel- f^*'
ligcre refpcdu inccllcdkus , fcntire rcfpc(ftu fcn-
/us.Alia eft operatio tratijiens in mateiiam cxcrin-
fecam, cuiumiodi eftcorabuftio ignis,corabuftio
enira eft in illo quod coraburitur , operatio pii*
rao raodo eft in agcntc , fecundo modo eft in
pafTo^fcd przcognitio cft operatio prirao modo»
& idc6 eft in intelledu. Solutum cft cnim pcr
hoc , qu6d opcratio tranficns in materiam in-
trinfecara cft in operato : aliiautem non.

Adaliud contraillud dico, quod fuppofito,
qu6d pr^cognitio teferarur ad pr;cognitum,non
oportct lamcn qu6d nuraeretur ^d numcraiio-
nem przcogniti. Inftantia enim eft , quia patei:
refeitui ad filium, & taraen non opoicct qu6d fi
fint pluies filij eiufdera , qu6d pioptei hoc ifte
fit pluies paties>vcl qu6d plures patcrnitates fint
in codera.

Ad tertium dicitur , qu6d ifta propofitio non 4^
eft vhiucrfaliter vera , (cilicet , Acctdtns tfiine»
tMfiuon in JiAit^o qnod denominAt. denominat

enim

J50 Super lib. I. Pofteriorum

]D« fuhitBt
ntceffaru
frtcogntfci-
tutjuidrti.

eaira aliquando terminum a epto , vt Socrates
corrumpitur: aliquando tcrminum adquem, vt
Socrates generatur.Aliquando efficiens.vtagens
agit,& aliquando fubiedum in quo eHiCicathopu
tSfu. Ide6 non oportct,qu6d accidens fit fcmper
in illo tanquamin fubiedo quod dcnominat.

Ad aliud dicitur^quod non prscognofcitur de
fubiedbo, quale eft, vel quantum, nec opottet ad
hoc , qu6d de fubie6h> fciatur paflIo;quia ad hoc
quod fciatur pafllo, cxtraneatur ^uale & ijuantum,
& quodhbet accidens communc. Sed tamen de
fubicdo neceflario pra:cognofciturfK/</,quia de-
finitio fubicfti cft medium ad conchidendum
paflioncni dc fubiedlo dcmonftrationepotifllma,
& antequam conclufio cognofcatur,oportet pra:-
cognofcere medium per quod cognofcitur, ide6
praecognofcitur quid efl , fed non quale , nec
-j quantum.

Ad aliud, concedo quod <jiiid eflyC[\jod fignifi-
catur per nomen, & tjuid rei/impliciter, non funt
totahtcr eadem , tamen Ariftoteles vtrumquc
/juid comprehendit fub vna praccognitioncgcne-
raiijlicet fint diucrfa: pracoghiiiones in fpcciali.
Idem tamen intelhgitur de vno,quod & de alio.

Ad rationes qus ponunt , quod tjuid verum,
jk ijuid quod fignificatur per nomen , funt di-
jierfa , concedendae funt , quia verum conchi-
dunt, polTunt tamcn cadere fubvna praccogni-
tione gencrah.

Q^ iE S T 1 O V.

/in de dignitate pojjtt fracognojci
quid eji .<*

Atift hic edp.x. ^ ^einde ctp.t. Auer. hic teitt.eom.i tJ" i.
Mftaph.cap.i. Thcmift.Ptiilopon. & D.Thoin. in hune
locum fonfeca l. Met. cap.t. q.z.fefi%. Conimb. ia i.
frimi Pofler. q }. art.4. CompluC. di^. I7. J. 1. AuClfa
q.li.Log.fea.^.

f . "T Tldetur quod fic, tanta complexio eft in Syl-

Jrgument» V logifino , & vnio , quanta eft in Dignitate,

fro partt mf fed dc Syllogifmo poteft cognofci ijuideft, non

j^rmii iH*. obftante fua complcxionc ( aliter de Syllogifmo

non poflet clfe fcientia ; ) ergo de Dignitate po-

teft prarcognofci quid efl , non obftantc com-

plexione.

Item Propofitio immcdiata dcfinitur in ifto
primo Hbro , non obftante complexionc : crgo
eadcm ratione Dignitas poteft definiri , & ha-
bcre e]u id.

ltcm,eire non eft nihil, huiufinodi Dignitatis
pft efTcjfpraECognofcitur enim quia cft ) crgo Di-
gnitas habet efte , fcd omne habcns eflc , cfl cjuid.
prgo de Dignitate pra^cognofcitur efttid : fcquitur
crgo, quid de Dignitatc pracognofcitur quid efl.
Dicitur hic negando confequentiam , ad proba-
tionem dicitur quod licct Dignitaiis fit elTc, non
tamen habet <juid , quia eft complexum , & con?-
plcxum non habet c]uid. Vnde non fequitur , efl
hahens efe, igitur eft cjuid , vel htJfens tjuid, nifi
fuppofito quod illud fit firoplex , & nofi com po-
/itum,

Contra, quod complcxip nonimpedit argui-
tur , vt prius.

Itcm , ep vel cft cfTe v^rum , vcl infeparabiH-
rer concomitans cflentiam. Si primo modo , ne-
frelTario praecognofcitur deDignitate, quiaeft;er-
go ejuideft, quia fuum eflecft. Si fccundo modo,
^dhuc fcquitur, quod ejfe pracfupponit cffentiam,

A.

J-

&quod fupponitur, fcquitur quod cft, ergofc-
quitur ad ^uid eft.

Item propofitio definitur fic ; Propofitioeftora- Propcfiti»
tio verum , vel falfian figmftctms ; crgo Propofitio J"*^-
habct tptid , quia definitio , & ^uid funt cadem , &
tamcn Propofitio eft quoddam complexum , Di-
gnitas crgo potcft haberc <fuid , non obftante ra-
tione complexi. Dicitur hic , quod Propofitio
non definitur in quantum eft quoddam comple-
xum acceptum fub ratione complexi , fcd fub ra-
tione incomplexi.

Contra, indcfinitione ponitur hascparticula,
fignificans verum , velfalfitm, fcd nihil fignificat
verum , vel falfum , nifi complexum fub ratione
complexi:ergoPropofitio vt hic definitur,figni-
ficat complexum fub ratione complexi.

Item,Dignitas frcundum id quod eft,fignifica-
tur : ergo de Dignitate prascognofci poteft quid
fignificatur pcr nomen.

Ad oppofitum eft Ariftotelcs i. huius.di-r
cens , quod de Dignitate praecognofcitur folum,
(jtiia eft,

Item , fi dc Dignitate praccognofcitut tjuld efi,
tunc ex Dignitate , &: iJIo ^uid , polfct ficri , vna
propofitio immcdiata , fiue Dignitas , eadem ra-
tione ifta Dignitas haberet i^md,&c ex ifto tjuid,8c
Dignitare elTet aUa, & fic in infinitum , quod eft
inconucnicns.Inconueniens cft ergo dicere quod
Dignirai habcat t)uid.

Ad qua:ftionem dico , quod de Dignitate fo-
lum prarcognofcitur, tjuia efl. Probo, quia Digni- Coaeluftt,
tas facir cognitionem de conclufione , fed non
cns conchifioni nihil facit. ergo oportet quod
de Dignitatc prxcognofcitur tjuiaefl.

Irem oftendo , quod de Dignitate non prasco-
gnofcitiir ^uidefifinipliciter, quia ^uid efl fir/iplici-^
ter eft folius incomplexi , fcd Dignitas eft quod-
damcomplexum; crgo,&c.Qu6d autemnonha-
bear ejuid , patct cx intentione Ariftotelis 7. Mc-
taphyfic. texr. 10. dicit enim quod homo albus
non habct quid, co quod eft cns per accidens,fiue
aggrcgatum. Sed Dignitas cft magis aggrega-
tum , quam homoalhM : ergo Dignitas non habet
<]uid. Simihterde eo non praecognofcitur ^«/^,
fciiicct qiiod fii^nificaturptr nomen , qui.mon
habet tjuid , fed plura ejttid aggregata, folum ergo
dc Dignitare prarcognofcitur tjuia efl.

Ad primamrationemdicitur, quodSyllogif-
mus poteft confidcrati fecundum quod eft com-
plcxum , fub rationc complcxi acceptum, & ifto
modo non habet cjuid. Alio raodo confideratur
fecundum quod eft quoddam complexum , acce-
prum fub r.uione incomplexi,& ifto modo habct
tjuid , & definitionem ; vt fic cnim fignificarur pcr
voccm incomplcxam, vt per hanc vocem Syllo-
gifmiu, & concipitur ab intellc(5lu noftro, & ifto
modo dc Syllogifmo prarcognofcitur ^uid efl,
non tamcn de Dignitaie fecundum quod Arifto-
tcles intel!igir;quia Ariftoteles intcUigit dc Di-
gnitate vt cft complexum acceptum fub rationc
complcxi.

Ad aliud pcr idem,Propofitio immediara non
dcfinitur , fecundum quod eft complexum acce-
ptum fub rationc complcxi.

Ad aliud fimiliter dicitur , ncgando confc-
quentiara , dc Dignitate praecognofcitur , tjuia
tfl ; crgo tjuidefl; & ad probationem,eodera mo-
do ficut prius,quia Dignitas non habet ^uid,\icct
habeat clTe. §l»idenim folum eft alicuius incom-
plexi,quod eft obiedum intclledlus fimplicitcr.

Ad

4-

Ad tHJIifKt»

t».

Qu^ftio V I.

^51

Ad rationem contra hoc (licitur,qu6ci cffe con-
comitatur efTentiam Dignitatis , ideo fcquituri
qudd ellentia Dignitatis przcognofcitur , (ed cx
hoc non fequicur, qu6d de Dignitate praecogno-
fcatur ^wM^.quia ^id folum eft cius quod eft obie-
^um incellcAus Hmpliciter , eilentia autem po-
teft effe complexi, & incompiexi, 8c cuiufcunque
altecius cntis.

Ad aliud de Propontione ficut prius.
^^ Ad rationem contra iliud , dicitur qu6d hzc

parcicula,y^i/Sir4mx venmyVelfal/Hm,pote{i com-
paraci ad Propodtionem fub ratione incomple-
xi, & potcft comparari ad Propofitionem fub ra-
tionecomplexi,ncuc ad hanc totzm, Homtefiatii-
»imI /Ub fua imegritate. Pcimo modo comparacur
adPropofitioncm ff^wW. Secundo modo com-
paratur adPcopofitionem vc ^HaU,vel <pudificans.

Ad primam, cura dicituc, qu6d nihil eft figni-
6cans verum,vel falfum, nifi complexum fub ra-
tione complcxijdicituc qu6d hoc eft vecum qua-
litaciuc : quidditatiue tamen accipiendo verum,
vei falfum.Propofitio aflumpta falfa eft,quiafo-
lum hoc habct Propofitio acccpta fub rationc in-
complexi.

Ad aliud dicitur, quod dc Dignitate non prat-
cognofcitur 7«o"</<ry?, quod pcr nomen fignihca-
tur, quia Dignitas non habec vnum tpud^eA plu-
ra congccgata , & ide6 dc Dignitate non przco-
gnofcitur ^id efi , quod per nomen fignificatur:
ciufdem enim eft prscognicio tjuidefi , quod fi-
gnificatur pcr vnum,vel habet vnum quidy&cc.

Q^V iE S T I O VI.

An de fafpone fracognofcatur quia cft ?

Aiift.i. huiuf.f^ I .fequentU lihri Pefl. D.Thom. hie loan.
de Magifl. m i. Paft. q.i. Conimb. vHfu(>ra,ju*ft.frt-
ttdeuti. Coinplut. dijp.iy. y.t.

I. /^ V6d ficvidctur ; quiade Pafllonc praECO-

Argumint» V^ gnofcitur cfuidefi j ergo de ea poteft pr«co-

fr» partt #/- gnofcj ^«/^ fji- Antccedens patet per Ariftotelem

prrna $um. ^ huius, cexc, i . Probo confequcntiam. §lM'defi

^Txfwpponit fi efi , quia quxientes quidefiy igno-

tintesfiefiy nihil quacrunt. Hic dicitur, qu6d

dcPafllone pratcognofcicuc tjuidefi, quod figni-

licacuc per nomen , & tale ^'^non przfupponit

fieff. ncgacur ergo hacc confcquentia:de Paflionc

praccognofcitur tjuid e/?,igirur <ptia efi:<ptid tamcn

fimpHcicer pra:fupponit/<ry?, fcd fic dc PaflSonc

non praEcognofcitur^»W<f^.

Contra iftud pcr Ariftocclcm quaeft.^ cext.18.
& f . Metaphyfics dicit , qu6d ^«i<iquod fignifi-
catur pcr nomcn , cft vera definitio. Si ergo dc
Pafllione prscognofcitur «jiddefiy quod fignifica-
tur pcr nomen , igicur dc eadem pratcognofcicur
tptidefifimpliciter y & quod cfl vera definitio ; &
tunc rcdit prima ratio.

Itcm Ariftoteics in fecundo huius ,tcxt. com.
44 diftinguit dc dcfinitione,vna eft definitio fim-
piicitcr, & <ptidrei , altcta cft dcfinitio tpudnmi'
vii , & iftam attcibuit non encibus. Cijm igtcur
Pafllo fic ens,non habectancum dcfinicionem ex-
primencem^«/^w»M»«,fed fimplicicer dcfinicio-
ncm, & per confequens fimpliciter epdd.

Irem , ad pcincipaie, Pafllo fcicur dc rubiedlo:
fed non cns fciri non potcft ; igitur oportct dc
Paflione przcognofccre ^iaefi. Ad oppoficum
eft Ariftoccles i . huius.

Ad quaeftionem dicitur; de Paflione roium %.
przcognofcitur quidefiyqaod fignificacur pcr no- CmttiJIe,
men ; & huius racio eft,quia in Pafllone idetn eft
eflc , & fubic<5lo inefle , quia accidcntis cfle eft
inefle.Sed inefie Pafllonis in fubiedo concluditur
in dcmonftracionc , & hoc eft fuum cfle , igicur
ffie Paflionis concludicur , non igicur przco*
gnofcerc oporccc Paflionem eflc ancc concio-
£onem.

Icem,dc Paflionc non poceft przcognofdyJw-
pUciter^uidefij licct ^tiefi fimpliciter habcac cx
confequenci. Racio huius eft, quia <ptidfimplici'
ter przfupponicy? efi , fed de Paflione non prz-
cbgnofiricuryi^, vel ^M<4<r/?,anceconclufionem:
neccflc tamen eft de Paflionc przcognofircrc <ptid
efi quod fignificatur pec nomen. Huius racio cft,
quia de Paflionc oporcec aliqualem cognicionem
habcre ance conclufionem , cum fic principium
incegrans conclufioncm,quia cx Paflionc ic fub-
iefto fit conclufio in demonftratione , vt priiis
habitum eft , fed de ca non przcognofcitur, ^uia
efi , nec <juid efi fimpliciter , igitur de ca necefla-
ri6 przcognofciturf«/</<r^,quod fignificatur per
nomcn , & hzc cognitio eft indiftinfta , quz po-
tcft habcrrahte cognitionem eius , quodeft quid
fimpliciter, & ficcognilio iftius ^uid efi, poceft
habcci finc coguicione «[uia efi : pucr enim co-
gnofcic quid fignificacur per cquum : & camen
non cognouic quidicatem fimpHcitcr equi. Simi-
litcr dc non encc cognofcimus quid fignificacur
pcr nomcn , & camen non cognofcimus guid efi
fimpliciter, ncc citda efi.

Concra iftam poficionem poceft argui.DcPaf- J.
fione poteft przcognofci ineflc fubiedo ; quia
liccrin conclufione concludacur Pafl!ionem ali-
cui dcccrminace fubicfto proprio incfle , prius
camen eft inefle fubiedko , qukra inefle huic fub-
\e€to , & prius poceft cognofci , non pczcogno-
fccndo poftcrius ; ergo poceft cognofci^wMf/?,
de paflione in communi , iiccc eflc fpecialc quod
cft huic fubiedo incflc , conciudacur in conclu-
flone.

Hic dicitur , qu6d accidens non eft ens , nifi Aetidem nen
quiaentis, fciiicet accidens proprium non eft *? *^' ' *"fi
cns , nifi quia proprij fubicdi. Idc6 impoflibile ^^*
eft intclligcre accidcns proprium, fiuc rcale, nifi
intelligatur fubicdum, cuius eft hzc paflio.Ide6
non poteft de Paflione przcognofci eflc , nifi
przcognofcatur incflc proprio fubiedko. Vnum-
quodque cnira inteiligitur , ficut eft cns , Paflio
autcm cft ens in aliquo fubiefto dcterminato, &
non eft ens , nifi quia talis entis , ide6 intelligi
non poteft,nifi fub habitudinc ad tale ens.Et pcr
hoc ad formamdicitur, qu6d de PaflSonepro-
pria , non poteft przcognofci eflc in communi,
«ue incfle , nifi przcognofcatur eflc in proprio
CvhieGto.

Ad primam fimilitcr dicitur. Ad primam con- 4.
tra hoc dicitur , quod aiiquando racioquam /I- Ad i.friHt.
gnificac nomcn, cft vcra dcfinicio, & hoc incelli-
git AriftotcIcs,non tamcn cft hoc fcmpcr verum,
poteft enim aliquando ratio cfle cntis defcri-
ptio , & ifta non cft vera dcfinitio rci , iicct per ^
nomen fignificctur.

Ad aiiud dicitur , qu6d ratio exprimens ^wd
naimHu non rempcr attribuitur non entibus , fed
aiiquando enti. Enti tamen potcft incflcaliara-
tio , quz cft vera definitio ; vndc Aciftoccles non
intclligic,qu6d racio exprimens eptidnominu infit
non enci foliim. Sed inceiligic , qu6d non enti

in

352. Super lib. I. Pofteriorum

ineft raiio exptimens quldnominu , ita quod nul-
la vcra ratio (jbi incft , fed Paflioni ineft vera
ratio, Sc ratio etiam cxprimens quui nominis. Sed
vcra ratio non pr«cognofcitur de Palfione ante
conclufioncm , fcd foium praecognofcitur ^id
efi quod fignificatur per nomen. Ad aliud dici-
tur , quod non cns non poccft fciri , ide6 fcqui-
tur quod oportct Paffionem efle , fed tamen non
fcquitur vlterius , quod eius cffe pracognofca-
tur antc conclunoncm,quia in conclufione fuum
effe concluditur , quia fuura eftc eft in fubiedo
inelfc.
J. Contra pofitionem arguitur fic ; Ineflc fub-

ie6bo eft aliud ab eflentia.accidcntis , poteftigi-
tur effentia accidentis prsfupponi , licct inefle
fubic(9:o dc accidcnte concludatur in conclufio-
ne , fed eftcntia non eft inefle ; poteft igitur prae-
^ pognofci de accidentc f ««/ ^,ante conclufionem

(loquendo faltem de eflc eflentias.)

Dicitur qu6d cfle accidentis in fuo fubiedo
non eft aiiud ab eflentia.

Contra iftud , efrentia potcft intelligi non in-?
telligcndo ipfam fubicdo accidentis inefle. Pof
tcft cnim accidens intelligi,licct non intcUigatur
ipfum ineffc fubie£l:o,fed fufficit, quod prsfuerit
in fubiedo : fed nihil potcft intcUigi finc cflc
quod eft de fua cflentia : igitar incffe non cft dc
cffcntia accidcntis,

Jtcm,elfentiaaGcidcntisconfIftitinindiuifibiIi.

Praeterea, fecundum fe non fufcipit magis , nec
miniiS ; quia magif , & minw in eflcntia .variant
fpeciem^efTentia tamen accidentis in fubiedo fcr
cundum tale efTc/ufcipit magis,& minus : igitur
ineffe non eft eflentia cius.

Item fi fic ; tunc hic effet nugatio, Accidens eft
tns in /rthie^o, quiA accidens de fua eflentia cft en?
in fubiedbo , & itcrum cxprimitur, eft ens in fubr
iccto , igitiir idem bis ponitur.

Item fi fic, tunc re£ium,Sc ftmum cflcnt diuerfip
fpecies, quia conueniant in aliquo, vt in cmo,8c
difFerunt eflentialiter,quia per A\ucx(a. ejje in /ub-
ieElo , fed cfTe in fubiedo fit eflentia accidcntis;
f;rgo cum in aliquo conueniunt , & in aliquo
dififerunt fpecics funtjfed hoceft falfum : fi enim
eflent fpecies , tuncfcicritianaturalis, quac eft de
fimo , eflet fub alternata fcientiac Mathematica»,
qusE eft de caito , &. non eflent fcicntias diuerfas
primo Metaphyfica , & Naturalis , & Mathema-
tica, cuius oppofitum dicit Ariftotelcs in 6.Me-
taphyfic.

Ad hoc dicitur , qu6dyJ7W«»» , & reElum , non
fjLint diuerfs fpecies, quia non diffcrunt per dif-
fercntias intrinfecas,& formales, fed per extrin-
fecas, vt per diuerfas habitudines ad fubicda.

Contraiftud, accidens confiftit in habitudi-

ne efrcntialiter , quia fecundum id quod eft in-

hasret. Sed diuerfa habitudo caufatui pcr com-

p4rationem ad diuerfa fubiedia : igrtur diuerfa

cfrcmiaaccidentis cftcxdiuerfitate fubiedlrorum.

Cutn igitur cauum cui ineft redum tanquam Paf-

fio , & nafus cui ineft fimum tanquam Paflio,

fint diuerfa fubie<aa : igitur illa accidentia erunt

4iuerfa efrentialiter & fpecifice.

€. Ad primam illarum dicitur , qu6d inejfe ipfiu»

Inefle »cci- accidentis , eft duplcx : quoddam eft inefe oBuy

"* '*'/^*'' quod diftinguitur contra praiteritum , & futu-

rum, & tale inefTe non eft de eflentia accidentis;

quia accidens implligi poteft fine hoc , quod

adualiter fubie<5ko infit.

Aliud eft inefey quod confiftit in quadam ha-

bitudine ad fubieflaim, & ifto modo ineire eft de
eflentia accidentis. Sicut enim fanum in vrina
non poteft cognofci,nifi inhabitudinead fanum
in animali, cuius cft fignnm. Eodem modo acci-
dens non.poteft intelliginifi in habitudine ad
fubiciS^m cuiiis eft difpofitio. Accidens enim
non eft ens,nifi quia entis,& non intelligitur nifi
ficut cft entis, ideo neccfle eft dicere, quod inefle
fecundum habitudinem fit de eflentia accidentis,
fed non ineffe^quod eft adbuin exiftere.

Ad aliud dicitur,qu6d fufcipit magis,& minijs
fecundum fuum inefTe , quod eft adu exiftere in
fubiedo,illud auiem non eft de effentia eius , fed
fecundum inejfe, quod confiftit in habitudine.ac-'
cidcns non fufcipit magis , nep mirius , ficut nec
efTentia.

Ad aliud dicitur fimiliter, quia dicendov^m-
dens eft ens injttkieiie,ens accipitur duplicitcr. Vno
modo fns quod eft nomen , alio modo quod cft
participium , quod dcnotat a£bu exiftens. Primo
nrodo hic eft nugatio,ficut fi dicitur,fubftatia cft
pcr fe ens:ficut enim fubftantia eft pcr fe jns ef-
fentialiter , ita accidens.eft ens in alio eflentiali-
ter.Secundo modo hic non eft nugatio.quia adu
ineffe fubiedo non eft de effentia accidentis.

Ad aliud dicitur , quod re&um , 8cftm$tmnoa
funt diuerfae fpecies, & ratio huius eft, quia non
habent difFcrcntiam nifi matcrialem , ficut dicc-
batur. Ad rationcm contra hocdico, qii6d acci^
dens per fc cft difpofito fubiedi , & elfentialiter
eft talis habitudo,& tamen non oportet fi fubie»
£ta. fint diuerfa aliquo modo,qu6d accidentia fint
diuerfa formaliter, vel fpecificc. Sed quando ita
eft, quod accidentia funt Pafliones fubiedbprum,
quae fecundum fcfunt diuerfa,&formalicer,tunc
tales Pafliones funt diuerfa formaliter,ficut rifi-
bilc , & rudibile fe habent refpefbu hominis , 8^
afini.Sed nafus, cuius Paflio efb fimitas,& cauus,
cuiu» Paffio eft redum , vel cauitas , non habent
diuerfitatem formalem , fed tantijm materialem.
Sunt enim diuerfae partes materiales,huius quod
fymbolum : ideo ftmum,&c reSium formalem dire-
dloriam non habent per habitudinem ad fubic<-
£ba,& ide6 non fiint fpecies rcfpedu caui fimpli-
citer, fi enim effent fpecies, tunc fcientia natura-
l}s effet bene fubalternata Mathematicae,ficut ar>
gutura eft, &c.

Q^ JES II o VII.

An deJubieSio fojpt cognofii quia cft ?

Com.i. Thyf. cap.vlt.^lih. i. cnm.xC. D.Thom. ofufc.^%,
Doftor i.Metaph. q. i. Anr. Andr. ibid. Caict. hic , (^
tap.i. Jeq.lib, ^i.p.q.i. «r/.j. Ferrar. i.ctntr» Gcn-
tes, cap. 66. Conimb. hic q.^.feSl. ^rt.}. Ruaius vbijit-
frs. De altera przcognitionc rubic^li, de qua T>.inh*e
e/uiem qudjl. yiicAtid. 6. Metftph, e»p. \.^\.d« Aiii-
tna, c, I . text. \ i . D.Thom. hic, i. ^.f . i.^rf.y. Alb.Mag.
tra£i,i. Conimb. hic q .^Art.cit. &C. q.prued.cit.

QVod non videtur;tantum dependet conclu- l .
fio dcmonftrationis ^ praedicato , ficut a Argumrtt*
Subiedbo ; prxdicatum enim in conclufione eft P*' P"'''* >>*'
paflio , paflio enim de Subie£bo concluditur ; fcd
de paflione non przcognofcitur tjuia eft : igitur
ncc de Subie<5bo.

Item, de rofa poteft demonftrari pafllo , & ra-
men non oportct fcmper fupponere rofkm eflc,
aliquando enim non efb, igitur,&c.
Itcm,h^c eft \eii,Homo eftriJU>ilif,Ci\xe homo fit, **

fiue

QujEftio VIII.

35?

1.

Ctnclmfi.

fijfii *ft non

frtfuppanit
effi exifitrt.

3-

Ai MTgU'

mint».

Cue non fic , poteft enim rijibile demonftrari de
hominc,perd«6nitioncmhominis , quzeft vera
dc homine, fiuc fit, fiue non. H«c enim eft vera,
Homo efl animal ratienaU,Ciae fit a£bu,fiue non:igi*
tur ad hoc qu6d paflio de fubieftodemonftretur,
non bportet ptaECognofcere de fubicdio, ^uiatft.

Item, ej^ quaeritur dc fubicdo , & quxftiones
funt afqualcs numcro,&aigitur ^ potcft fciri de
fubicdo-per dcmonftrationem. Si crgo effe potcft
de fubiefto dcmonftrari , non eft neccflc prasco-
gnofcere de fubic(^o (juia efi , quia quod demon-
ftratuf,non oportctprxcognofci antc conclufio-
nem.

Hic dicitur,qu6d effe dc fubiedto qua*ritur,non
qu6d effe dc fubicdlo dcmonftrctur, fed qu6d effe
de fubicAo cognofcitur alia via.

Contrli effe in eftcntia fubiedi habens caufam,
eft etiam pofterius effentia fubicAi , poteft igitur
pcr iliam caufam dc eftentia fubicdki dcmoftraii.

Hic dicitur,qu6d effe non cft poftcrius eiTentia,
ficut paQio,& idc6 non poteft dcmonftrari de ci-
fentia fubiedi. Contr^ , fcire cft percaufam co-
gnofcerCj&c.iftaEergotres condiiiones fuflaciunt
ad hoc,qu6d aliquid demonftratiue fciatur ; cum
igitur iftx trcs conditiones rcpcriantur in elTen-
tia.rcfpedu r^,igitur effe de eltcntia dcmonftrari
potcft.

Item,demonftratio eft ex primis vcris , &c. fed
in dcfinitione demonftrationis non ponitur hzc
particula,qu6d illud dc quodemonftretUr fit paf-
fio,igitur non rcquiritur ad hocquod aiiquid de
aliquo demonftretur,qu6d fit paflioeius.

Item , eftcntia facic cognitionem deefte; aut
igitur facit cognitionem dc ejfe Jtmpliciter y auc
quoad nos : non quo ad nos ; quia fic eft notius

Jiuim ciTcntia , ficut patet. Cognofcimus enim
ubftantias feparatas ciTe , non tamen ipfarum cC-
fentiam , ergo edcntia facit cognitionem de*^
fimplictter,8c talis cognitio cft per demonftratio.
ncm fimplicitet , igitur effe dc eifcntia fimpliciter
poteft demonftrari.

Ad oppofitum eft Ariftoteles i.huius.tcxt.i.di-
cens qu6d Dejitbielio frtcognofcitHr quid eji ^ &
^uia ejt.

Ad quzftionem dicitur,qu6d dc fubicdto prae-
cognoC:irur vtroque modo ante conclufioncm;
dc fubicdo cnim przcognofcitux ejuid, quia qiiid
fubicdli eft principale medium ni dcmonftratio-
ne. Nam medium in demonftratione cft caufa
conclufionis,& caufa cognofcitur antc efFcdum,
igiturdc fubiedko przcognofcitur ^uidejl ,C\mi-
lifcr de fubiedlo prscognofcitur tjuiaefi , quia
^uidejl praefupponit ^«i4ir/?, quia non ensnon
habcc tjuid,

Intelligendom tamen eft , quod quid eft , non
przfupponitfj^exiftcrc.nccoportcttalerj^prz-
cognofccrc de fubiefto , fecundum quod effe exi-
ftere diftinguitur contra prztcritum & futurum.
Sed ejfe quod pracfupponitur de fubicdlo , eft effe
Jecundiim tjuidtCnnt enim gradus cntis , fub quo
vnum cns ab alio difFcrt. Alius cft enim gradus
eflendi^qui corrcfpondct homini , & afino , licct
neutrum adlualiter cxiftar. Vel pofict dici , quod
effe qnod przfupponitur, eft eftc non prohibitum
in rerum natura.lUud enim dc quo habetur fcicn-
tia , oportet qu6d habucrit efte in prcterito , vcl
poflit habcre eiTe in futuro,vcl quod nunc habeac
eftc.

Adprimam rationem dicitur qu6dconclufio
magis dependec ^ fubie£):o qukfn <i przdicaco.
Scotioptr, Tom. I,

Subie&u enim eft caufa przdicftti.quod cft paflio.

Ad aliud dicicur , qu6d probat vcrum , probat
enim quod de fubie<flo non oportct przcogno-
fcere.quod eft adualiter exiftcns,&c.

Ad aliud per idcm.

Ad vlcimum principale ficut diccbacur , & ad
racionem concra hoc dicicur , qu6d ejfe , lic^c fic
pofterius eftentia, deeftentia tamcn non potcft
demonftrari,quia illud quod demonftratur de ali-
quo , neceiTari^ habet duas conditiones : necefte
enim eft , qu6d fit ens in aliquo gcncre per fe , &
necefte eft,qu6d in fubicdlo, de quo concluditur,
pj^ruppoqac cfie.fed effe neutram conditione ha-
bet,non enim eft ens in gcnerc, fcd per rcduftio-
nem eft iti eodem gencre, in quo eft efientia. Si-
itiilitcr efte in fubicdlo non przfupponit cfte,
quia ficefletproceflusin infinitum ,proptcr hoc
efie non poteft demonftrari,quia non eft ens,quia
nec fubftantia,nec accidens.per fe loqucndo.

Ad primam rationem contra hoc dicitur,qu6d
fuppofito,qu6d illud, quod demonftratur in fub-
icdlojp.rzfupponitcfle, cuncpotcft demonftrari,
fi in fubiedlo caufam habeat , ficut ratio conclu-
dic , fcd efle in elfentia non przfupponit efle ab
eflcntia.

Ad alind dicitur , qu6d requiritur qu6d illud
quod demonftrari dcbet in fubicAo przfuppo-
nat efle , & tunc conuenientcr demonftratur , C\
cocluditur ex principiis vcris,&c. Similiter ratio
probat.quod non oportct illud quod dcmonftre-
tur pafliionem cflc, & hoc cft concedcndum , po-
tcft cnimaliquando dcfinitio materialis conclu-
di de fubie(5lo per definitioncm foimalcm , fiuc
finalcm.

Dicitur ad vltimam,qu6d eflentianon facit
cognitionein dcir^^quiainf^non przcognofci-
tur eflcntia refpcdu effe.

Q^ iE S T I O VIII.

tAn cognitu framijjis Jimul cognofcatur
conclufio ?

V)o^.quift.f»qutnti.Ciht\t.\.q.i . Prtlog. Tartir. lib.x.Vifi.
dub. ^.loin. a Mag. in primum Pcfi.q.x. dub.yCocSmht.
in C0p.de prtcegnit.f.i.art.i.

QVod non vidctur, przmiflz fc habent in ra» |.
tionccaufzcflicientis rcfpedu codufionis: Argumtnta
fcd efficiens non continct cff^cdlum, nifi in virru-. frop»rtt nt-
tc,& nihil agit vltta fpecicm fuam,ergo przmifl^ Z**'"*"
non faciunt cognitionem de conclufione nifi in
virtuccjcognitis ergo przmiflis, non cognofcitur
conclufio fimul tcmpore fub propria ratione, fed
cantum in vittute & potcntia.

Item , przmiflz fc habcnt ad conclufionem in
rationc caufie raatcrialis. Scd quando caufa ma-
terialisfaciccognicioncm de efledlu , prius tem-
pore cognofcitur caufa , qu^m eflcdus , ficuc in
cxemplo Ariftotclis y.Mctaph. cext.com.4. Sub-
ftantia enim przcedit omne accidens , cogni-
cione,definicionc,& cemporc,ergo pr^mifl"^ prius
cemporc cognofcnntur,quam conclufio.

Item,fecundiim Ariftotelcra i.Priorum,contin-
git cognofcerc omncm mulam cflc ftcrilem , &
hanc efle mulam,& dubicare an habeac aliquid in
vcntrc , &per confcqncns ignorarc conclufio-
nem,ergo,&c.

Itcm , raulcafimul , racionequamulcafunt,
non poflunt intelligi ab intcUedu , intclle-
€cMS enim non intelligit nifi vnum intelligibi-
lcfimul, fedprzraiflz & conclufio funt ranlca

D d intclli

3S4

Super lib. I. Pofteriorum

intelli^bilia ; ergo non poflunt ^mul cognofci
ab intelleAu,&c.

Itcm,inteiiedus in fyllogizando difcurrit fuc-
cefliuc i prxmiOis ad conclufionem,ergo ruccef-
iiue intelligit prsmiiTas.rcilicet primo, & poftea
conclufionem , quia intelligit difcurrendo , non
igitur fimul cognouit przminas & conclufioncm.
Item n iic, habitis przmiOis in paralogifmo
iaccidentis,ftatim habebitur concluno,&ita non
falleremur.

Ad oppofitumeft Arifloteles primo huius,tex.
i.dicens.quod pr^mifTf (imul cognofcuntur cum
conclu(ione,nmul eniminducens cognouit.
1. Adquzftionem dicitur,qu6d cognitis pra;~

Ctntlnfi*. miflls , fimul tempore cognofcitur concluHo , (i
cognofcitur in ratione caufz,cognicis tamenpci
mis principiis in fe » vt non applicatis in ratione
caufae , non opoinet iimul tempore cognoiccre
iconclufionera. Primum patet.quia caufa&ef-
fe£bus iimul funt,& non funt. Caufacnim eft
principium eflendi efFcdkui, fed eadem funt prin-
cipia efrendi & cognofccndi , fecundum Ariflo-
telc V. Metaph. crgo cognitis princtpiis in ratio-
he caufe , fimul tempore cognofcitur conclufio.
Secudum patct per Ariflotelem z. Priorum,c.i6.
dicitenim qu6d conringit cognofcere omnem
mulam efle ftcrilem, & hanccfle mulam & igno-
rare hanc effc fterilem : non applicando iftas ad
inuicem, nec comparando minorem maiori. Sic
crgo patet,qu6d prxmifTz in fe cognofci poffunt
non cognofcen Jo conclufionein, & hoc eft,quia
deficic applicacio.
Seirt eontln- luxta hoc fcicndum , vt patet in i. Priorum,
gittripliei- cap.16. quod comingit fcire tripliciter. Contingit
f*»". enimfcire in vniuerfaii, &inparticulari ,& hoc

dupliciter, fciiicet adu , &habitu. In vniuerfali
fcitur conclufio,qnando cognofciturmaior,non
cognofcendo minorem,necconclufionem fecun-
diim fe , quia cognofcendo hanc pctfe , Omnu
muU efl fterilu , cognofcitur in vniuerfali ,qu6d
hxc mulaeft fterilis.Aliomodocognofciturcon-
clufio in particulari,& habitu,quando cognofci-
tur maior & minor , fed tamen minor non confi-
deratur zGta effc fub maiori , & iftis duobus mo-
dis priias nahira, & etiam tempore cognofcuntu|:
przmifTz , quam conclufio in adu. Tertio modo
cognofcitur conclufio aftu , & iioc quando co-
gnofcitur maior , & etiam niinor , & fimul cum
hoc cognofcitur minor efT» aftualitcr fub maiori:
fic enim fit applicatio pfamiirarum in rationc
caufae, & ifto modoimpoflibile eft prjemiflasco-
gnofci prius , qukm fimul tempore cognofcitut
conclufio.
- Ad primam dico, quod przmifHc continent |n

jIM arem- """'^ conclufionem.Non fic in virtute tantijm,
quod irequiracur aliquod agens,pcr quod prsmif-
f« faciunt fcientiam de conclufione in adtu. Sed
przmiffz ficapplicata: contincnt conclufioncm
virrutc , ficut cflSciens difpofitum continet cfFe-
^um ; efficicns autcm poniteffc6l:um in aftu in
omni materia difpofit^ , fic prajmiflac applicatae
determinate tertio modo , faciunt cognitioncm
de conclufione in adtu.

Ad aliud dicitur,qu6d prjemifne habent ratio-
nemcaufac materialis refpeftu conclufionis, &
non foliim hoc , fcd habent fationem caufz e(fi-
ciencis, fic quod poffunt fufficienter de fe cogni-
tionemdeconclufione facere fub propria ratio-
ne, &ide6 nonoportet quod priiJs cognofcan-
tur conclufione tempore.

argtt-

Ad aliud dicitur,qu6d ifta ratio probat , qu6d
contingit cognolcere prxmiflas non applicatas
ad innicemiignorando cunclufionem, & hocin-
telligit Ariftotclcs. Si tamen praemiffa: applicen-
turadinuicem , & minor cognofcatur efte fub
maiorijtunc non cognofcis praemiflas,& ignoras
conclufionem.

Ad aliud dicitur,qu6d muUa pofTunt intelligi, 4>
non fub fpeciemultorum , fed (ubfpecicvnius;
vnde pracmiflz,& conclufio cognofcuntur in vno
indiuifibili tempore, & npn fub propriis fpecic-
bus,fed fub fpecie habitudinis.

Effi tunc quacras , vnde proucnit ifta fpecies
habicudini$,ifta habitudonunquam fecit fpeciem
in fenfu,igitur nec intelle6tu.

Dicitur negando confequcntiam , & dicitur,
quod aliquid potcft faccre fpecicm in incclledlu,
quod non facit fpeciem in (cnfu.Subftantiaenin>
(vt ponitur ab aliquibus) non facit fpeciem it^
fenfu,&facit tamen fpeciem in intellcdujfitpili-
ter haec habitudo praemiftarum ad conclufionem
fpecicm facit in intcllet^u.pet quam intelligitur,
& etiam pcr quam praemifTa: intelliguntur fimul
femporc,& tamen non facit fpeciern in fenfu.
Et quando qu£ritili:,quid caufat hanc fpecjcm?
Dicitur qu6d ficut fis^c habitudo fecundmn fc;
ab iptelledu caufatur,ita poflibilceft, qu64 fpc-
cies pcr quam intelliguntur ab intclle^tu caufe-
tur.Intelleftus enim dperatur omnes intcntioncs,
& fpecies per quas intelliguntur.

Ad aliud patct per idem. Iniellcdlus enim it>
acquirendo cognitionem conclufionis per prx-
mifTas , prius tempore cognouit praemiffas quan^
conclufioncm , fic quodammod6 tempus in quo
cognouit conclufioncm fucccdit tcmpori, in quo
cognouit prxmifTas , tamen alio modo fimul co-
gnouit ifta , fic fimul tempore qu6d inter hoc
tempus & illud non cadit tempus medium , fi ra-
men acquifierit cognitioncm de conclufione, in
illo acquifito ejfe intelligit przmifTas , & fimul
conclufionem tempore, ita qu6d iion fit alia fuc-
ceflio tcmporis,in quo cognouit przmifras.

Ad aliud dicitur ,qu6d aliquis poceft falli per
fallaciam accidentis,Iicet enim in fallaciaacci-
dcntis alia conclufio fequatur necefTari^ cx prz-
miflis,vt illa in qua tanta idcntitas, & non maior
concludicur in conclufione , quanca prius fuit
przmiflis,tamen adhuc cognofcensconclufiones
poceft falli , ex hocqu6d non applicat , fed fa^a
redla applicatione , fimul terapore cognouitquz
conclufio fequatur,& quz non,&c.

Qj^ iE S T 1 O IX.

A?i cognitijpramiffis in ratione caufk,Jimul
natura cogmfiatur conclujio.

yide Do€t.^.pr*eeii.(ir Mthtres eitntes ibid.

aV6d fic videtur, caufa fecundum fc ad cau- r .
fatum refertur , fedcognico vno correlati- Argumentm
uorum cognofcitur fimul & reliquum (quia rela- t^" /"";" »f'
tiuafunt fimul natura) &perconfequcnscogni- P'"'""'*'
tio vnius nonmagis depcndet a cognitioncahe-
rius,quam econucrs6,ergo,&c.

Item, fi cognitis prxmiflisinilloinftantina-
turx,non cognofcitur conclufio,tunci(lapriori-
tatenaturz cognofcitur caufa , & ignoraturcau-
fatum,fed ignoratc caufato ignoracur caufa, cum

fint

Qusftio rx.

3J5

1.

fint r^latiaa > ergo in ifta prioritate cognofcitar
fimul caufa, & ignoratur ; crgo oportet dicerc,
qu6(l cognitis przmifns in ratienc caufxicogno-
fcitur conclaHo iimul natura.

Item,cognitis ptxitiiffis inratione caufae , co-
gnofcitar applicario prxmiHarum ad conclufio-
nem;ergo nmul naturi cognofcuntur applicata,
quia cum applicatio (it relatio, cognofci non po-
teft finecxtrcmis^rgo,&c.

Item , cognitis prxmi{lls,nmul naturi cogno-
Tcitur conclufio in potentia , 8c vniuerfali ; fcd
(icut potcntia fe habct ad adtum maioris , ita co-
gnitio a(5lualis concluHonis fc habent ad candcm
maiorcm , quiacuius cft potcntia, eius cftafbus,
ergo nmul in codem cognofcitur maiorfumpta
cum minori,&nmulconcliino in a^u.

Item , n cognitis prsmiQis in codem inftanti
naturs non cognofcitur concluHo, tuncpotcft
inrelleftus intelligerc prxmi(ras,& ccftareabin-
relligendoconclanonem,&ita finon ncccfiecft,
quod pra;miftac fimal naturi cognofcantur cqm
conclufionibus , poflibile crit quod intclligancur
prius temporc ctiam.quod eft cotra Ariftotelcm.
i.huius.tcxt.i.

Ad oppofitum.caufa ptioreft fuo efFedu in fua
tmtpptStum. n*tu":ergo prius natura poftunt prqmiiT^ cogno-
fci 8c inretligi in ratione caufae,quam cfFedus.

Dicitur ad illud qu^d caufa prius cognofcitur
natura qaam efFedlus , fi accipiarur caufa proeo,
quod cft caufa, accipiendo tamen caufam fub in-
rentione caufie ,-fimal cogtiofcitur natura caufa
& cfFeaus.

Contra, C4u/a efl ad cutHt ejfe ,/e^uiturttliuJ ejfe^
ha?c cft definitio caufejfcd definitio compctit de-
finito fub propria ratione,crgo caufa eft caufa fe-
candum quod prior cft natura fuo cfFcAu , ergo
prxmifTx fub ratiopc caufs prxccdunt cfFeAum
mtura.

Item ad principale ; fubiciSlum cft prius acci-
dence,cognitione,definitioncj& tcmporc, & fub-
ie<Slum eft caufa accidentis ; ergo illudquod eft
caufa.fub ratione.qua eft eaufa,prxcedit cfFcdum
naturi & cognitionc.

Item , vnus modus prioritatis eft , fecundiim
qnem cfle rci prius cft veritate propofitionis fc-
cundum naturam, fiue fecundum cauralitatem,&
tamen in re ifta funt conuertibilia ; ergo illud
quod eft caufa fub racione caufac, prius eft cfFcdlu
iecund^m naturam : ergo prsmiffz prius naturi
cognofcuntur ipfa conclufione,ex hoc quod func
caufa.
. ^ Ad quasftionem dicitur , qu6d notis przmiflis

CtnttmS». '" tacione caufz formalis,fimal natara conclufio
cognofcitur in rationecfFedlrus, tamenpraBmiflas,
quae funt caufa: conclufionis , non confideratae
fubrationc intentionis caufalitatis , priorcs funt
natura conclufionc , & pri^s naturi cognofcun-
tur. Primohi oftendo : Caufa , qus eft fub inten-
rione caufx , ad alrerum rcfertur •, fed rclariua
funt fimul natura , & fecundijm cognitionem
naturalcm; quiavnum non poteft ignorari co-
gnito altcro , ic via vcrfa , ita qu6d neutrum
principalius k cognitione altcrius dependei raa-

?;is ifta via , qu^m cconucrso ; tamcn ifta duo
unt fimul natura fccundum cognitioncm , (cd
relatiua fic fe habent qu6d cognito vno rela-
tiuo cognofcitur & reliquum , & econrr^ , &
magis vnum non depcndct acognitione altcrias,
qu^m econtra,ide6 lunt fimul naturi , & cogno-
(cantur fecundum naturam prxmitrz } ergo fub
Sietioper. Tom. I.

ratione caufc fimul naturi eognofcuntur cum
conclufione > qaia vt fic habent rationem te-
latiui.

Sccundum oftendo;quia fecund6m illad,qaod
funt, faciunt cognitioncm dc conclufione , ita
qu6dconclufio,quo ad cognitioncm , depcndet
ex cognitioneprxmifFarum,cumprzmifne non
dependcant i cognitionc conclafionis : ficut il-
lud quod cft caufa ab cfFedu uon dcpendct , fod
magis ccontri. Scd quando vnum depcndctab
altero,&non econtr^ , illud ^ qaodepcndct , cft
prius natura illo auod dcpendet. Cognitio ergo
principiorum quibus accidit incentio caufalita-
tis , prior eft fecunduro naturam , qu^m cognitio
conclufionis ; ergo cognitis prxmiilis fub for-
mali intentione caufae , fiinul natutii cognofci-
turetiamconclufio fub intcntione cffedus : ta-
mcn cogniti» principiis qusc funt caufz concla-
fionis,non oportet fimul naturacognofcerecon-
clufioncm.

Tamen intelligendiim cft, qu6d fi przmiflie
cognofcuntur in fc,non applicando vnam altcri,
runcprxmifne prius cognofcuntur quam con-
clufio in iGtu , cempore , & natura. Si tamen
prxmiftx dcterminatc ad inuiccm applicantur,
tunc fimul tcmpore cognofcunturprarmiffae , &
conclufio,tamet) prius naturicognofcuutur pr^-
miffx : vndeaf>plicatle eftillHdfine ^nonpojfunt
prdmijfty&conclujtofimultempore cognofci (^ intelligi.

Ad primam rationem dicitur,qa6d illa probat 4*

quod pracmifTae fub ratione cauf« fimul naturi ■^'^ ^^i"'
cognofcuntur cum conclufione. «"w*.

Adaliudperidem.

Ad rertium per idem.Applicatio cnimnon po-
teft intelligi fineapplicatis , immofunt naturali-
rer fimul quoad cognitioncm , & idco fi cogno-
fcuntur prscmifTa: fub rarionc applicati , neceflc
cft fimul natura cognofcere cui applicantur prac-
miflae rtamen quod applicatur non fimul naruri
cognofcitur.

Adaliud dicitur,qa6d licet cognitio pocen-
tialis coniclufionis fic fimul naturi cum cogni-
rione maioris : tamen iion opoitet qu6d accepta
minori fub maiori , vt cognitio a<5lualis conclu-
fionis fimul naturi fic cam cognitioncmaioris.

Ad probationcm dicitur , qu6d non oportct
iCtam comparari ad adlam , ficutcomparatur ad
potentiam.

Ad vltimum dicirur,qu6d pri6s naruricogno-
fcantur praemifFx quando applicantur , qu^m
conclufio : & ramcn ex hoc non fcquitur , qu6d
prxmiflae priiis tcroporc cognofcuntur. Etc6m
dicirur,qu6d in illo priori naturx , in quo intel-
leikus intelligit prxmiflas , contingit paufare , &
per confequens ipfum non intclligere conclufio*
nem in eodem tcmporc ,fed priiis tcmporc pr«-
miflas.Dicitar quod non fequitar,quia ineodcm
inftanti temporis funt duoinftantia naturx , in
quorum priori inteUigic principia , in pofte«
riori conclufionem , & ramcn fimul rcmporc
conclufioncm : & huius caofa eft, quia prxmifne
ciim finc applkacx te£ke , func caufa cfttcicns , &
necefTaria infcrendi & cognofccndi concluflo-
ncm , & fic in eodem tempore intelliguntuc
prxmifFx & conclufio, & non fccundijm prius Sc
poftcrius temporc,liccc fecundi^m prius& pofte>
rius naruri.

Si qiixras qualicir cft manifcftum intellcdbai«

qa6d prxmifta, & conclufio fanr diuerfa fecun>

dtiro numerura.Didtur qu6d ex hoceft manifcfta

D d 1, cariim

356 Super lib. 1. Pofteriorum

tm in tffofi.
tum.

Afgument»
fro p»rl* M
fltilil».

earutn diaexCnts» quia conclanonem non cogno-
fcimus,nifi quia pratcognitis praemiflis.

Ad rationes in oppodtum dicitur , (icut dice-
batur.

Ad rationemcontra hoc dicitur,qu6d hzcde-
Bnido,cau/a eftadcmtueffe, &c. eft dcfinitioillius
quodM«/^,qu6d fcilicet fubiacet intentioni cau-
ix t &C nou cft definitio huius intentionis,
qu£ eft mm/«, quia loquendo de iftis intentio-
nibus forraaliter,vcl de aliquo accepto fub iftis,
non magis -ad caufam fequitur efFe^us , qu^m
h contra.

Alia: rationes probant , quod prxmifne quz
Aintcaufac, prius natura cognofcuntur , quam
concluno,&c.

Qjf iE S T I O X.

(tAtt definitio eitu quod efi fcire,yJ/
danda .<*

^xxtyot.hU eMp.%.ii> f.Ethie, eap.6. katxtois h e»f. feeun-
dumprimi Poft. Li nconienf.iEf tr. Doft.f .^.fr»/»/, Ioan.de
MagiHris infrimum Pojl.^utfi.j.Tntit.in e»f feeundum
frimi Pofl.(]utftvnica. Sot. hicVtiSo\. irifrolog.fent.q.^.
oi-f.j. Conimbr. in c»f. fe(u.ndum frimi Poft.^utjt.i. art.
1.1. & j. Auetfa j«#y?.x«. Ltg.feS.i. CQpiflnz.d1jp.J9.
efutft.x.

QViid non videtur,quia aut cft ftatus iii ptin-
cipiis primis,aut non : fi non , tunc in prin-
cipiis eft proceflus in infinitum ; fed infiniti noti
cft accipcrc principiurn , ncc medium , & per
confequens ncc poftremum , & fic non erit fci-
tum , quod eftinconucniens. Si fit ftatus in prin-
cipiis , tunc qusro , an ifta principia fciantur, an
non .' Si non , ergo conclufiones non erunt fci-
tz , quia ignoratis primis , ignorantur pofteriq-
ra.Si fii:,& manifeftum eft,qu6d non per caufam;
quia ibi eft ftatu? , vt cgnceditur ; ergo fcirc non
eft vniuerfaliter per caufam.

Item Ariftoteles in fccundaconclufionc huius,
j:ext.5 djcit, quod principia magis fciuntur quam
conclufiones , quia vnumejuoclejHe propter quody&cc.
quia conclufiones fciuntur propter principia,er-
go principia magis tuncerunt fcita: & manife-
ftum eft , quod principia non funt fcita pcr cau-
fam, quia non habent caufam : crgo fcire non eft
per caufam femper cognofccrc.

ItemjCOgnitionoftraeft abhis,qux funtnobis
j.' Mtth.rex. magis nota : fed efFedus funt nobis inagis noti,
eem.t, qukm caufx , Ucct caufar prius natura fint magis

notx , & intellcftus nofter fe habet ad illa , quas
funt manifcfta in natura , ficur oculus no^kua ad
lunienSolis:ergocognitionoftraeftabefFe6tibus
ad caufam,& non econtra;ergo,&c.

Item , fi fcirc eflet per caufam,nunquam fcire-
tur res perfcftc quoufque efTet deucntum ad pti-
roam caufam , quse cft conclufionis principium;
fcdcaufa prima eft nobis imperfedc cognita|, cr-
go qujlibet efteflus imperfedlc cognofcitur <i no-
bis , fed hoc non eft fcire ; ergo nihil fcitur fub
propria ratione.hoc cft inconucniens ; ergo feire
non cft per caufam cognofcere.

Item ,conttafe<:undamparticulam,cum dici-
tur , & cjuoniam iSiftt eft caujk , fi ad cognitionem
conclufionis oportet caufam cognofcere , vt ap-
plicatur ad cfFeftum , fic conclufio nunquam fci-
rctur fub propria ratione , fed fub propria ra-
tione rclatiui , quia (;ognofcere aliquid fub pco-

trifipteles

ptia ratione applicati , cft fcire fub ptoptia ratio-
ne relatiui.

Itcm , contra hanc particulam, cjuoniam impof-
fibile eft aliter ft habere ; dc his qua: ftequenter
funt , fiunt demonftrationes , contingit enim
fcircper demonftrationcm , quod Luna cclipfa-
tur , fcd manifeftum eft , quod poQIbile eft ali-
ter fe habere ; ergo malc dicitur , quod fcitur im-
poflibile cft aliter fc habere.

Itera,de corruptibilibuseft fcicntia,fccundum
quod corruptibilia funt : & tamen corruptibile
(ecundum quod corruptibilc eft, poffibile cft fe
aliter haberc,&c.

Et fi dicatur,qn6d dc corruptibili , fiucmobi-
li non eft fcientia,ca ratione,qui mobile cft, fcd
fecundum quod eft immobile.

Contrsi,de mobili fecundum quod mobile, t&
fcientia libri Phyficorum , qufa de mobili fecun-
dum quod mobiie fcitur demonfttatiue qiiiaefi:
ii\ potcntia ad tetminum.

Item,fi de mobili efTct fcientia fab rationc im-
tnobilis , tunc de aliquo efTct fcientia fub rfltione
fuioppofiti,ergooportet dicere quod demobili
fub ratione mobilis fit fcientia , & tunc rcdit
tatio.

Ad oppofitum cft AfiftotcIcs.text.com, 1.

Ad quzftionem dico , quod definitio benc da-
tut.Propter quod fciendum,qu6dyc/r^</<V<r«r^«<»-
tuormodis , vt dicit Linconienfis. Eftenimfcire
communiter,Sc fic fciuntur contiugentia ad vttum-
iibct. Et cft fcitc proprie , & fic fciuntur contin-'
gentia nata.Et eftfcire magiiproprie , 8c fic fciun-
tur tam principia,qukm conclufiones. Et eft fcire
T/iaxime proprie , & fic fciuntur conclufiones per
principia. Et ifto quarto modo fcire eft pcr cau-
fam cognofccrc , & fic accjpicndo yt/re definic
Ariftotcles.

Intelligendum tamcn qu6d ad hoc , quod ali-
quid fic fciatut,requiruntur tres condiiioncs fe-
cundum Themiftium.

Primo requiritur,qu6d fciatur per.caufam:ea-
dem cnim funt principia clFendi , & cognofccn-
di.Caufa cnim cft principium alicuius rei,ergo cft
principium cognofcendi.

Secund6 requiritur applicatio caufx ad cfFe-
iftum : aliter non cognofcitur nifi in vniuerfali,
vel in habitu , & non in adtu. ergo ad atfbualem
cognitionem requiritur applicaiio prxmifrarum,
icaqu6da(5tuaIitercognofcatur minorem efFc fub
maiori.

Tcrtio requiritur,qu6d fcitum fitnccefFarium,
& non poffit aliter fe habeie : & iftae trcs condi-
tioncs inueniuntur in hac definitione pet ttes
patticulas pofitas. Ptima conditio innuitur per
primam particulam, ciim <iicitut:u4rbitramur,Sic.
Sccunda conditio innuitur pcr fecundam parti-
culam,cum dicituriGluoniar/t illiHi efl catt/a.Et tcr-
tia pertertiam , cum dicituiilmpojftbile eft aliterfi
habere.

Ad priroam rationem dicitur , quod in princi-
piis eft ftatus.Et ciam qu^titut vlterius.aut fciun-
tur,aut non ; dicituc , quod loquendo de fcientia
maxime propric , non fciuntut principia prima,
quia caufam non habent , loquendo tamen de
fcientia propria , vcl magis propiia , principia
fciuntur efle non per caufam , fi'^t tamen
quod Ariftoteles definit , eft per caufam ; vnde
aequiuocatur de fiire , fecundum quod principia
fciuntur & conclufiones , quae fciuntur ^exfiire
hic dcfinitum.

Ad

Conclu/ii.
Scire dieitmf
qu.ttuer «W-
dii.

Tres condi-

dititiusftii-

tie.

Ad urgnm
menta.

Quxftio XI.

Kttur» Htbit
ptffunt Inttl-
ligi dmflici'

^4.

Ai^,

Ai6.

y-

tU niMt*bili
tfi feitntim
jHomoic.

Ad aliad dicitur , qu^d ptincipia magis fciun-
tur,quam conclurioncs.loqucndo de fcientia ma-
gis propri^,& fic intclligit Philofophus.Loquen-
do tamen de fcientia maximc propric fecundum
quod/nVr definitur hic , fic principia non fciun-
tnr.

Ad aliud dicitur , qu6d cognitip noftra 'i po-
fteriori , cfl nmpliciter ab e^edtibus ad caufas,
quia efFcdlus funt notiorcs fenfui : tamen noftra
cognitio eft ^ notioribus ad minus nota, fed no-
liora nobis poirunt intcUigi dupliciter. Vno mo-
dodicunturnobis notiora,quz funt nobis no-
liora fecundum intclledkum , comparando vnam
cognitioncm intcllc(3;ualem ad aliam : fic prin-
cipia prima funt nobis notiora , vt dignitates:
& ifto modo noftra cognitio fimplicitcr eft ^
nobis nptioribus. Alio modo dicuntur nobis
notiora , qux funt notiora fcnfui , & ifto mo-
do fcicntia noftra non eft fimplicitcr a nobis no-
tioribus. Scientia enim qus eft per cffcdlus, noa
eft fimplicitctfcicntia,&^<»/>«r^«»<^ , fcd tantiara
qufA tft.

Et cum dicitur , quod ptincipia non funt no-
bis nota , ciira fint naanifefta naturx : dicendum
eft , quod fic.

Ad probationem dicitur , quod Ariftoteles z.
Metaph. text.com. I. permanifcftanatur» inon
intdligit ptincipia , fed fubftantias feparatas.

Ad aliud dicitut, qu6d conclufio cognofci-
tur per principia,fub ratione relatiui , & non fo-
lum fub rationc relatiui, fed fub quadam ratione
abfpluta , & fub propria rationc. Confiderando
enim conclufionem formaliter fubrationecau-
fati , & prjcmiiras formalitet fub ratione caufic;
ficcognofcitur concUifio fub ratione relatiui pct
prxmyflas , fi cnim confideremus conciufioncm
lecund^m fe , quac infcrtur cx prasmiflis applica-
tis.fic cognofcitur fub propria ratione.

Ad aliud dicitur, quod licct ectipfis poflit ali-
tcr fc habcre fccundum fe , refpcftu tamcn fua:
caufa;, non poteftaliter fchabere. Pofitaenim
intcrpofitione tctri intcr Solem , & Lunam , de
neceffitatc ponitur ccIipfisLunar.Idci dicit Ati-
ftotclcs I. Poft. tcxt. com.6j. quod ifta qux fre-
quenter cueniunt , vt veniunt in dcraonftrationc
neccftaria funt.

Ad aliud fimiliter dicitur: quod de corrupti-
bili fecundumqu6dcorruptibileprjecisc,non eft
fcicntia,fcd fecundilm quod cft immutabile , vel-
incorruptibile.

Vnde fciendum.quod de mutabili , fecundijm
qu6d mutabilc , cft fcientia, &ctiam fecundum
quod immutabilc, ifts rationes non funt oppofi-
ta:, quia rclatz tuntad diuerfa. Scientia enim eft
de mutabili fccundum quod in fe mutabile eft,&
eftdemutabili fecundum quod eft immutabile,
non in fe.fed refpc<flu pafllonis immntabilis : fe-
cundumquod immutabiliter aliqua pafllo ineft
mutabili.

Ad primam in oppofitum,concedo conclufio-
nem, quod de mobili fecundiim quod eftmobile
in fe.potcft eftc fcientia.xum hoc tamen rcquiti-
tur qu6d fit immutabile refpedu fuac pafllonis,
fub hoc intellc6lu,qu6d non poteft moueri <lfua
propria paflHone in fuum oppofitum.

Advltimum dicitur , qu6d licctde mutabili
fit fcientia fub ratione mutabilis , nontamcn cft
fcientia dc mutabili fub ratione fui oppdfiti.quia
mutabilc in fe & immutabile rcfpedu fuz pafldo-
nis non funt oppofita, fed vt fic,vnum aliud coD'
Scoti optr. Tom. l.

?57

comitatur:ex hoc enim , qu6deft in fe mutabile,
immutabilitcr fufcipit,vel rccipit pa{Iioncm,&c.

Qj^ iE S T I O XI.

An demonjiratio Jiux frimu njeris , &c.

Kx\Sio\tU%hUttxt.9 ^e»f.f.hitiMs,ttxt. i{.i<. <^ 17. (^
frimt T»p, c»f.i. Aucrroesfc alij interp. ibid. D.Thoot.
»pMfc.4t. traff. dt SyUcgi,. dtmtnfirMt.cMf.^. ^ hufia.^
cumfuu f><</.Caiec.So(o,Mafio,Sanches, Acc.Ruoiai f.i .
in cap.fttMndum frimi Pefi.(^ f . i . «« cmf.^.tiMfdim. Co-
nimbr. in cAf.ftcundum frimi Ptfi.q.z. «rr.j. Complur.
di^.it.q.i.Aaetdq.xt.Ltg.fta.^. & commoBiter Rc-
centiores in hune Ucum.

QV6d non videtur. Dc non ente potcft cflc
fcientia demonftratiua : & tamcn non cns
non eft verum,fcd potiiis falfum. ergo non opor-
tet quod fcientiadcmonftratiua fitex veris.

Diciturhic,qu6d denonente fimplicitcr.quod
nullo modo eft cns , non potcft cfle fcrcntia dc-
monftratiua.

Contra,devacuo , &infinito aliquo modo eft
fcientia, & tamcn ifta fimplicitet funt non cntia.

Itcm.dc non cntc poteftfciri, quod opponitur
entiiquia non ens neceflari6 opponitur enti;ergo
denoncntcpotcfteire fcicntia demonftratiua.

Hic dicitur,qu6d dc non ente fccundiim quod
eft ncgatio cntis quocunque modo non poteft
fciri,qu6d ipfum opponitur enti , quianoncft
pofllbile tale no ens cfTcquia quodlibet non ens,
quantunjcunque fit non ens , eft ens apud ani-
mam,& vt fic dc non cnte poteft eflb fcientia de-
monftratiua,& fci-ri qu6d opponitur cnti.

Contril,quzro de non ente apud animam,qu;
eftncgaiio vniuerfalitcrentis apud animam, auc
opponitur cnti apiid animam ,aut non : fi non;
crgo cns apud animam , & non ens apud animam
non opponuntur.quod falfum cdiCi fic,crgo con-
tingit fcire:ergo de non cnteapud animam con-
tingit fcite ipfum opponi enti,tamen nonens
apud animam fimplicitcr eft non ens : crgode
fimplicitet non ente poteft cffc fcicntia.

Ad principalc , dcmonftratio ad impoQTibile
non eft cx vcris , quia vna pracmiflarum cft falla:
ergononoiTinis dcmonftratio,&c. Diciturhic,
quod dcmonftratio ad impofllbile eftcxveris,
non fimpliciter , fed ex vcris refpedu conceden-
tis propofitioncra falfam eflc veram : quod acci-
piturloco hjpothefis.

Contrii , ti demonftratio ad impoflSbile fit
abfolutc ex vna propofitione falfa , tunc habeo,
quod demonftratio fecundum fe & abfolut^ non
fcmpercftexveris. Scd dcfinitio dcbet compc-
tcre definito pto quolibet eius : crgo hzc dcfi-
nitionon bcnc datur, cumalicui demonftrationi
noncompetat.

Aliter dicitur,qu6d demonftratio ad impofli-
bile quoad aliqucm proccfrum eft ex veris , quia
in tali deraonftratione eft triplex procefTus.Vnus
ducens ad irapoflTibilc ex hypothefi , & vna af-
fumpta. Alius cft ab intercmptionc conclufio-
nis impoflibilis ad inietemptionem hypothe-
fis. Tertius eft ab interemptione hypothefis,
ad oftendendum principale propofitum effc ve-
rum. ^icct ergo demonftratio ad impoflibile
non demonftret.quoad primum procefTum & fe-
cunduin, tamen quo adtertium procefrurade-
monftrat, per hoc principium , DetjuoUhet dicitur
Mffirm4tio,vel negatio, fcquitur enira,fi dc quolibet
Dd 5 cft

I.

Argumtnt4
frofartt nt-
g»ttua.

1.

358

Super lib» I. Pofteriorum

4-

(ftmlufi».

^eiestia df-
pjonflratiua
fotifi Kccifi
^Hpliciter.

eft aflSrmatio,vel ncgfttio vera, & hypothcfis non
eft vera.ergo eius contradidtoria eft vera.

Contra,demon,ftratio eft cx notioribus;(edaf-
firmationotioreftnegationc, fi ergo dcmonftre-
tur veritas afHrmatiuz cx falfitate negatiuac , vel
ex intercmptione hypothcfis , tunc oftenditur
magis notum , per minus notum , & per confe-
qucns non eft demonftratio.

Adprincipalc.quod dcmonftratio noneftex
primis veris , vidctur ; quia quod dicitur pcr fu-
pcrabundantiam, vni foli conuenit, {ed,primHm,
dicitur per fupcrabundantiam : ergo fi demon-
ftratio fit cx primis,conuenit tantum vni foli:cr-
go non cft nifi vnadcmonftratio ,&perconfer
qucns nifi vna fcicntia.

Itcm , pofita hae particula , fuperfluum cft
poncre alia fcquentia ; qu^ia fi dcmonftratio ef-
fet ex primis , fuperfluum eflet ponere hanc par-
ticulam,«mmfiMr«f,quiaomniaprima funt imme-
^iata,& c contra. Itcm, pofita hac,fupcrfluit po-
nerc hzncycx priorihttt,c^notiorihiH,(imz fequitur,
dcmonftratio eft ex primis ; ergo cx prioribus &
notioribus.

Item , fi demonftratio fit cx immcdiatis , fiue
ex primis , tunc nnlla cfTct demonftratio cx mc-
diatis.confcquens eft falfum, crgo & antecedens.
Quia dicit Ariftotcles i. Topic. cap. i. quod de-
rnonft^atio cft ex immediacis , & ex his quae
funt ex mediatis principiis , Sc huiufmodi funt
immediata ptincipia. Confcqucntia patct. Cui
ineft effedliuc vnum oppofitorum , ab eodem ne-
gatiir rcliquum : mediatum & immediatum funt
oppo fita.

Item , fi demonftratio fit ex immcdiatis, fiue
cx primis , tunc nulla demonftratiocffct ab effc-
£bu ad caufam , qiiia tunc dcmonftratio eft k po-
ftcrioribus:confequens falfum cftfccundum Ari-
ftotclem z.huius : ergo & anteccdens,

Ad oppoficum eft Ariftotclcs.

Ad qoajftioncm dicitur,qu6d demonftratio
eft cx primis , &c. cuius ratio cft ; quia Defnon-
firatio eftJyllogifrHM faciem/cire. Haec eft dcfinitio
finalis demonftrationis , & fcirc cft per caufam
cognofcerc, ergo>&c, Vnde haec eftprima con-
clufio huius libri , ficut dicitLinconienfis ,&
probatur per definitioncm finalem demonftra-
tionis.

Intclligendum tamen eft fecundum Linco-
nicnfcm , quod demonftratiua fcientia poteft ac-
cipi , vcl fecundum qnod eft cadem cum dcmon-
ftratione,& ifto modo iftapracpofitio^^^debet
denotarc circunftantiam caufat marcrialis , &
tunceft fcnfus,qa6ddcmonftratio cft cx primis,
tanquam cxcaufa materiali ,quiap°rincipi«funt
caufae materialcs demonftrationis. Alio modo
fcientia demonftratiua poceft accipi pro habi-
ruacquifito pcr demonftrationem, &ficfcicn-
tia demonftratiua folum eft Conclufionis in
demonftratione. Ifto modo haec pracpofitio,
•* , dicit circunftantiam caufa: cfficiemis , fiue
originantis , quia fcientia demonfttatiua , quae
cft habitus conclufionis, eft ex principiis vcris,
tanquam cx caufa tffficicnte , vel originante,
quiaprincipia funt origo fcientiae conclufionis.
Hanc dcfinitionem AriftoteIcsficoftendit;prim&
dcclarat hanc particulam ex veris , ifto rnodo,
quoifcitur in demonflrationeeftverum,fid verum non
fcitur nifi ex verig. Licct cnim vcrum poflit fyl-
logizari ex falfis , non tamcn fciri ex falfis , quia
falfumnoncft, vcra igitur dcmonftratio cft ex

vcris. Itcm , dcmonflratio eft cx primJs , quia
ex priiicipiis qux funt cadem. Itcm , demon-
ftratio eft ex immediatis , quia fi demonftratio
eflet ex mediatis, auttunc cflet proccffus in infi-
nitum , aut cflet ftatus ad immediata :non cft
proccfTus in infinitum , quia tunc nihil fcire-
tur ; fi eft ftatus adimmediata , habeturpropo-
fitum. Item , dcmonftratio cft ex prioribus & no-
tioribus , quia intcllc(^us uoftcr in fyllogizando
proccdit \ magis ad miniis notum , quia minus
notum : vcl xqnaliter non faciunt fcicntiam de
ignoto.Item,demonftracio eft cx caufis , qnia de-
monftratio facit fcire, & fcire cft pcr caufam co-
gnofcere;ergo demonftratio eft cx caufis.

Sciendnm tamcn cft quod Ariftotclcs z. poft.
tcxt.j. non ponit hanc particulam , expropriit,
quia hoc innuitur pcr hanc particulam, excaufis.
Caufa enim eft propria jfefpedu illius , cuius cft
caufa.

Si arguatur , quod quzdam funt caufa; mcdia- r,
ts,& quasdam immedia(s,& qusdam particula-
res,& quaedam communes,ergo non omnis caufk
cft propriarefpeftuefFcdus.

Dicendum cft , qu6d fiue fit caufa roediata,
fiue caufa immediata , dummodo fit in eodem
gcnere , fufficientcr eft propria refpcdu cfFc-
6tus , fcd in diuerfo genere non , quia non con-
tingit demonftrarc defcendcntcm a gencre in
genus, vt dicitur in odbaua cOnclufione , fiue
qua:ftione htiius : fimiliter caufa vt commu-
nis eft, non eft caufa efTe^lius particularis , fed
oportet antequam caufet,qu6d ad hunc cfFedum
determinetur, & ideo dfcit Ariftoteles hic infe-
rius qu6d dcmonff ratio non eft cx communibus,
fcd ad detcrminatum genusappropriatur;& hoc
principium,y/ o^ dquaUhtu atjualia dtmas , ea ^ut rt-
lin^uuntur,erunt xcjttalia, won eft principium ad dc-
monftrandum cfFedlum in Geomctria, nifi detcr-
mineturad genus fubicAum Geometriae,iftomo-
do; vt fi ab aequalibus ligneis xqualia demas , illa
qus relinquuntur,&c.

Ad primam rationcm fic dicitur , ficut diceba- 6.
tur ad rationem contra hoc, quod de vacuO, Aii.pittt,
& infinito ,non cft fcientiademonftratiua, pro-
bans aliquam paffionem pofitiuam de illis , ftS.
folumadprobandum paffionem negatiuam , vc
puta vacuum non eflc , &c. & fic dcmonftratio
non poteft eflc de non ente'; quia in tali demon-
ftratione oportet praefupponere ^«/-* eft , fed
dc ifta dcmonftrationc non intendit Philofo-
phus. Vcl al;ter poteft dici , quod de vacuo , &
infinito non eft fcicntia demonftratiua, quia non
determinat de illis, nifiquatcnus illaremoueat \
fua confideratione.

Adracionemin oppofitum denon entedici-
tur , ficut diftum eft. Ad rationem contra hoc
dicitut , quod ens apud animam cft xquiuo-
cum , & idc6 non ens non negat quodliber.
Idco pofTet ftafe quod non ens apud animam,
opponeretur cnti apud animam , accipiepdo
tm , & «0» ens , pro codem fignificato , & fimul
cum hoc poteft ftare , qu6d non cns apud ani-
mam,eft aliquod ens apud animam,ficut non ens
apud aniraam entitate fpecici , poteft efle ens
apud animam entitatc generis,quia ens apud anf-
mam.quod cft Gcnus,non eftens Speeics.Sed im-
poffibile eft , qu6d non cns apud animam negec
ens apud animam pro quolibet cnte vniuocc.

Ad aliud dicitur,qu6d demonftratiio adimpof- Aix,
fibile eft ex veris,quo ad tertium proccfTum.

Ad

Quxdio X 1 1.

359

Ad rationem concra hec dicitur, qu6d il la de-
inonftratio quoad tcrtium procciTum , qui eftex
falfitatc hypothcfis negatiux ad vcritatem affir-
tnatiuz , eft ex notioribus fub aliquo intellcdu.
Falfitas' cnim negatiux duplicitcr potcft confi-
derari. Vno modo in Cc , & ita falfitas aliqua cft
ignotior, qu^m vcritas afEcmatiux. Aliomodo
poteft confidcrari fi;cundum quod ifta falfitas
concladitur cx intcremptione impofllbilis , ad
quod deducitur, & fic falfitas hypothefis notior
eft , quim vcritas- oppofiti , & ifto modo illa dc-
monftratio cft ex notioribus.
y, Ad aliud dicitur , qu6d pofita hac partlcula

^ 3, primit , non fupcrfluit ponere immedUtU , quia

forcc non omnia principia funt immediata. Hxc
enim eft per fe prima , Homoeflanimaly & tamen
inedium habct per quod poteft dcmonftrari. Si-
militerpofito,qu6dfinteadem, tamcnexdiuer-
fa proprietate accipitur : ideo non eft fupcrflui-
tas, nccdiminutio.
«Cif 4. Ad aliud dicitur,qu6d non fuperfluit hxc par-

cicula ex prioribM. Principia enim in fe dicuntur
prima,& abfolutc , fed priora dicunturper com-
parationem ad conclufiones , qux funt poftcrio-
res, & idc6 pofito vno , non luperfluit altcrumj
Amiliter primum non eft relatiuum , nifi pcr ac-
cidens, non enim rcfertur primum ad fecundum,
nifi quia refertur fecundum ad primum. Pofito
enim qu6d nihil eftei; cns in rerum natura , prx-
ter illud, quod eft ens primum , adhuc illud eftcc
primum , & tamen non rclatum ad fecundum,
nifi per accidcns, ficut fcibile ad fcientiam.

Ad aliud dicitur , qu6d non fuperfluit dicere
ex caujis , quia caufa ex hoc quod eft caufa , & ad
hoc qu6d fit concludcns , oportet quod fit pro-
pria, fed non oportet principium cllc proprium.
Similiter ex alia ratione dicitur principium &
caufa, & ide6non fuperfluit.

Ad aliud ciira dicitui ,quoddiciturper /itper-
ahundantiam ; &c. dicicur qu6d Ariftoteles non
intelligit quod demonftcatio fit ex primis fim-
pliciter,& extra genus, quia fic non eflet,nifi tan-
tum vna demonftratio , vel faltem non eflet nifi
vna fcientia. Sed Ariftoteles intcUigit, qu6d dc-
tnonftratio eft ex primis in generc,& quia in di-
juerfo genere fciti , diuerfa funt principia. Alia
cnim funt principia in Arithmetica , & alia in
.Gcometria,ide6 demonftratio eft diuerfa,& raul-
tiplicata, ficut diuerfx fcientix.

Ad aliud cum dicitur , qu6d fi dcmonftratio
fit cx immediatis , nulla eflct cx mcdiatis. Dici-
curqu6d non fcquitur.

Ad probationem dicitur quod Ariftotelesin-
telligit , qu6d demonftratio eft cx imraediatis
finalitcr , vt refoluendo omnes dcmonftrationes
ad principia prima ; fcd cx hoc non fequitur,
qu6d nullacftdemonftratiocxmediatis. Poteft
enim aliqua demonftratio cfTc ex mediatis, dum-
mod6 finaliter fit ex immediatis j fcd tantum fc-
quitur,qu6d nulla demonftratio flnalitereftcx
immediatis.
jUt. Ad vltimum conccdo, qu6d nulla dcraonftra-

tio qux cft ab cfFedlu ad caufam , eft dcmonftra-
tio fimplicitcr , talis cnim dcmonftratio*i?^'<«,
& non fimpliciter, fecundum Ariftbtclcm. Hic
autem definit demonftrationes fimpliciter, &c.

rfi5.

4d6.

4*1.

Q^ JE ST I O XII.

•An hitc Jit werA , vnumquodquc
proptcr quod , &*€.

Atidot. hic esf.t.f^ t. Mtt.ttxt. 4. Aaerroes in Ctm.hultts
loei. eaf.i. ptimi Ptfi. & D. Thoni. I. fMr.qutfi.ty.mrt.
X.& i.</.ii.f«f/f.i.Capreol. i.d.\.qu*fi. i. Barg. f««/f.
). loan. tle Mag. in primum Peft. fM4/f. 4. </w&. i.U-
mara Thioremut* {7. Conimbr. inc»f. 1. huiui ijutji.t.
art.^^6. Auerfa qutfi.tZ. U^./ea.^.Comflut.Ji^.it.
Jjog. iutfi.l. dub. Affen.

QVod non videtur. In iftis mferioribus pet

^virtutem Solis rcperiuntur conftriflio, & Argumevt»
diflblurio. Sol cnim difToIuit glaciem, & con- t>r«f»rtin*-
ftringit lutum, & tamen non fequitur ,qu6d in t**""'
Sole fit conftridiio & diffolutio , quia oppofita
non funt fimul in eodcm ; ergo,&c.

Item , no'n fequitur , ifie efi ehim prepter vi-
num , ergo vinum eSi magU ehrium tfuam il\e. Nec
fequitur , ifle efl calidw propter Solem , ergo Sot
efl magii calidtu. Sol cnim non cft calidus , cr-
go,&c.

Dicitur qu6d ifta propofitio eft intelligenda
in caufis vniuocis , & cfFeftibus vbi aliquid vni-
uocc reperitur in caufa , & in cfFcdlu ; cbricta»
autem non vniuoce rcperitur in cbrio,& in vino,
quia ih ebrio forraalitcr ; in vino vcr6 efFedtiuc,
&nonformaIiter.

Contri, ferrum ignirum cft calidum forniali-
ter , & lignum ignitum fimilitef , & tamen non
fequitur , Fcrrum ignitum eft calidum propter
lignum ignirum, ergo lignum ignitum,&c.

Dicitur quod ferrum ignitum cft calidum
propter lignum ignitulm per accidens. Lignum
cnim ignitum non calefacit,nifi quia ignis,& h^c
ftopolitio, vnum^uod^ue propter ^uod, &c. non fo-
lijm habet intelligi in caufis vniuocis , &c. fed
cum hoc in caufis per fe.

Contri , probo qu6d eft in huiufmodi canfis
pcr fcjquia ignis eft caufa vniuoca.refpedlu calo-
ris in fcrro,vtrumque enim calidum cft formali-
ter:fimilitercftcaufapcr fe,ficutetiamjefponfio .^

concedit, & tamen non fequitur, Ftrrum eficali-
dumpropter ignem,ergo igtm eH magii calidttf.Qmi
antecedens eft verum , & confequens falfum.
Videmus enim ad fcnfum , quod xqualis quanti-
tas ferri igniti vehcmentius comburit ,« quim
xqualis quantitas ignis.

Item , probo qu6d hxc rainor fit falfa , per
quam Ariftotelcs probat cum ifta maiore con-
clufionem. Cum Ariftoteles dicit, conclufionemfii-
mtu propter principia , c^aiz principia fecundumfc
non func caufx conclufionis, nifi in virtutc.pro-
pter quod exigitur applicatio ; ergo non cogno-
fcitur proptcr principia fecund6m fe.

Item nonfequitur, Conclufio fiitur propter prin-

cipia , erge principia fitnt magi/fiita ; quia antece-

dens cft vcrum , & confequens falfum. Princi-

piorum enim cft intelledlus , & non fcientia, fe-

cundum Ariftotclem in fine prirai , ergo hxc eft

fi\fti,vnun$4juodquepropter^d,tcc.

Dicitur qu6d quadruplex cft fcicntia , fecun- ^f^^* *•*-
i\ T ■ • r ' ■ •» druplt* fi-

dum Lmcomcnicm , communiter , propric , ma- tumdumU»'

gisproprict&maxirae propri^. Vnde Ariftote- ctmitmfim.

les intelligic , qu6d fcientia eft conclufionis tan-

tum,loquendo de fcientia reaximcproprie didla.

Sed loquedo defcientia proprie dida,conclufio-

nesfciuncurpropterprincipiaj&principiaraagis.

Dd .4 Con

S6o

Super lib. I. Pofteriorum

,>*, ContrSt, aceipio fcientiam conclufionis maxi-

mc proprie. In tali fciencia fciuntur conclufiones

propter principia.&tamcn non fequitur , ergo

principiamagisfciuntur, ergo,&c.

Ad oppofitum eft Ariftoteles.

Ad qu3Eftionem dicitur , qnodlixceft vcra,

Ctneluffo vnurnquodcjue propter, &c. Huius ratio cft, quia il-

lud, quod reperitur in efFe<Stu & caufa, nobilius

& excelientius reperitur incaufa,qukm incffc-

<5kn , quia cft de ratione caufae quod exceliat ef-

feiaiuin ; fi ergo aliqua proprietas caufetur in ali-

quo abaliqua canfa, fi illa proprietas in illacau-

fa reperiaturvninoce, excellentius rcperiturin

j caufa, quim in effcftu , &c. hoc patet fimiliter

^^,, per exemplum : Magifter diligitur.propter difci-

-V pulum, tunc difcipulus magis diligitur.

Propter rationcm intelligendum cft.quod Ii2C
^ propofitio intelligenda cft in caufis vniuocis , &

pet fcnon in caufis per accidens,& aequiuocis.
AiMgumt- Ad primam rationcm dicitur,qu6d Solnon
'*• diiToluit glaciem , & conftringit Iiatum, nifi per

accidcns , propria enim operatio caufata a Sole,
cft per lucem calcfacerc, fed per accidens dif-
foluit glaciem ,quiacalidum liquabiliadiiroluit.
Pcr accidens fimiliter conftringit Iutum,quia
per calorem exhalat fubtile, & derclinquit grof-
fum. Hicc autem propoficio, vnumijHedque propter
quody&cc. intelligenda cft in caufis vniuocis, & in
caufis pcr fe.

Ad aliud fimiliier dicitur , qu6d calidum non
eft in Sole formaliter,quemadmodum eft in cor-
pore calefafto : calidum enim cft qualitas adiua
pertinens ad clcroentum,fcd in Sole non eft qua-
Jitas a6i:iua formalirer, fcd eft in Iuce,pcr quam
Sol eSicitur calidus , lux autcm noa cil qualitas
aftiua, fed adiuus aftus.
♦ Ad primam rationem contra hoc dicitur, quod

ha:c propofitio habec intelligi in propofitioni-
bus per fe & vniuocis , fed lignum ignitum non
eft pec fe caufa calorisin ferro.

Ad rationem contra hoc dicitur , quod hxc
conclufio eft vera , quod ignis eft magis calidus,
quam ferrura ignitum, ficut dicit vnus expo-
fitor.

Ad probationcm dic!tur,qu6d ftat fimilitcr,
quod ignis fit magis calidus qualitatiue , quam
fcirnm,..V tamen quod maior fit cnliditas in ferro
ignito fccundum quatitatem.lllaenini maioritas
cft propter comparationcm partium materialium
ferri , ide6 non fequitur , in ferro eftmaior cali-
ditas, ergo fcrrum eft magis calidum.
4.. Ad aliud dicitur , qu6d principia fcimus , &

propter principia fcimus conclufiones , & cijm
dicitur,qu6d requiritur applicatio , dicitur,qu6d
verum cft , quod propter principiatantum con-
fiderata in fe illa non applicando , non fciuntur,
& hoc conccditur.

Ad aliud fimiliter dicitur.
Ad rationem contra hoc dicitur,qu6d non
fequitur , Conclufiones fciuntur propter principia/ci-
ta , tnaxime proprie diEla , ergo principia maxime
fciuntur. (^ia hic non arguitur in vniuocis, fci-
rcautem maximc non competit principiis vni-
udce, & conclufionibus; quia conclufionibus
competit formaliter , priftcipiis tantum affedi-
uc. Scd tamen loqucndo de fcire quod cft appre-
henfio neceftariorum , fiuc fint principia, tiue
conclnfiones , ifto moAofcire vniuoce competit
pt incipiis & conclufionibus , & ifto modo prin-
pipia fijnt niagis fcita , quam conclufiones , hoc

modo accipiendoytiV* , & fic intclligit Ariftotc-
lcs, fimiliter Linconienfis exponic. Vndcdicit
hanc effc fecundam conclufioncm huius iib.&c.

Qjf iESTIO XIII.

tAn prmcipiajtnt mAgis nota quam
conclHfiones.

Ariftot. hie eap.t. text.y Alber.Mag. tra^.t.eaf.fJettM.
i.eenttu Gentes <:«/>. 1 3 .loan. de Magift.^J^ qutft. ^.dub,
I. Conimbt.. hie^utft.t. »rt. 5. Complut. vbi fupr.
qutft. prtced. Auerfa vbifuprafeR. 8. Icem vide autho-
tci cic. qutft. II.

QVod non videtur , quia fi fie, ergo princi- ^
pium maxime primum , efiet maxmieno- proparten*'
tum, cuiufmodieft hoc : Nihilcontingit fimul ejfe, gtuiua.
& noneffe j confiquens eft falfum. Probo falfitatcm
confequentis , fi principium primum eflet notif-
fimnm m veritaie , cius oppofitum eftet notiffi-
mum in falfitate : fed quod hoc fit fallum, probo,
quiain Syllogifmo ex oppofitis , fupponit pro
hypothefioppofitum primi principij , quia fup-
ponuntur contradidtoria, & ex ifta hypothefi dc-
ducitur ad negationem eiufdcm de fe , tanquam
ad notius falfum, vcl magis inconueniens ; ergo
negatio eiufdem , defeeft notior in falfitate,
quam oppofitum primi pruicipij,&c.

Hk dicitur, qucd in Syllogilmoexoppofitis,
non fupponitur oppofitum prinii principij pro
h^poihefi, quia non fupponuntur contradidto-
ria, fed cantiimalia pars contradi£tiGnis fuppo-
nitur pro hypothefi.

Contra iftud.aliqua pars contradiaionis,fimi-
litcr vnaqusque pars contradidionis diuifim
fumpta in aliqua matcria eft confequens ; lej
conclufio in Syllogifmoex oppofifo cft impoffi-
bilis , fed ex confequenti accepto pro hypothefi
non fequicur impoffibile : igitur principia non
funt magis nota, quam conclufiones.

Aliter dicitur, quod in Syllegifmo ex oppofi- *•
tis fupponit oppofitum primi principij pro hy-
pothefi , quia in aliqua materia fpeciali ,mintis
nota funt in falfitatc , vniuerfaliter tamen magis
eft notum oppofitum primi principij in falfitate,
qu^m negatio ciufdem dc fe.

ContrI,AriftoteIesdicit in primo huius,qu6d
principia non fient filum neta nohis,fed natura ; ergo
oppofita principiorum notiffiraa funt in falfita-
tc non folum natura:, fed nobis.

Item,negatio ciufdem de fe, non ponit oppo-
fitain adu, fcd potcntia: fcd oppofitum primi
principij ponit ea in a6lu; ergo notior eft impof-
fibilicas.quando accipituroppofitum primiprin-
cipij, quam negato ciufdem de fe.

Itcm, principia non funt fcita , crgo non funt
magis fcita qu^m conclufiones. Antecedens pa-
tet, quia fi principia eftent fcita, efict proccflus,
&c. crgo non cflct principium primum.

Itcm , quod eft notum pcc caufam , eft magis
notum quim illud quod non eft notum per cau-
fam. Verbi gratia,concIufio in demonftratione
vniuerfali cft magis nota, qukm conclufio in dc-
monftratione particplari.quia in dcmonftratione
vniuerfali cognofcitur per caufam , in particula-
ri non ; fecundijm AriftotcIcm.Scd conclufiones
demonftrationis, funt nots per caufam , princi-
pia non pcr caufam ; ergo ptincipia non funt no-
tiora, qu^ra conclufiones.

Iiem»

QusftioXIII.

361

Itein, principium, & concluHo non funt com-
parabilia fccundum cognitionem ; ergo princi-
pium non c(b magis notum , qu^m conclu-
/io. Confequentia patct , quia comparatio fo-
liim eft in vniuocis , fecundilim Atiftotclem 7.
Phyf. (ed principium & concIuHo ,quoa(l cogni-
tionem , non funt vniuoca , quia cognitio con-
cIu(ionis cft per caufam , fed cognitio principij
non ed per caufam : ergo zquiuoca e(l cognitio.

Itcm , Ci principium effct magis notum qpam
concluHo , & per confcqucns conclufio minus
nota , tunc concluno aliquid haberct de noto,&
aliquid deoppo(ito,vt de ignorantia nmul.Patet
in Hmili ; quiaquod eft pallidu, eil minus album
qn^m album , ide^ hubct aliquid de albedine , ic
aliquid de nigrcdine ; ergo concluHo erit in par-
tc nota,& in partc ignota,quia minus nota qu^m
principium, & vltcrius fcquitur, quod conclufio
non fit fimpjiciter fcita.

Itcm, fi conclufio fit minijis nota quam princi-
pium ,tunc fcqueretur quod nobilius ordinarc-
turad minus nobile, tanquamad fincm. confc-
aucns eft falfumiergo & antecedcns.Probo con-
(equentiam , quia fi cunclufio fit minus nota
quikm principium,ignotior cft,& incertior qu<im
principium j fcd principium ordinatur ad con-
ctufioncm , ergo maius nobile ad minus nobilc.
Item, conclufio in demonftrationc eft neccftaria,
fed veritate nihil eft verius.crgo nihil poteft eftc
notius in veritatc , qu^m conclufio in demon-
ftratione, nonigitur principia funt magis nota.

Adoppofitumeft Ariftotelcs dicens priticipia

4, ^Jl^ magis nota ^uam conclu/ienes.

CciuluSi. Ad qujeftionem dicitur , quod fic eft; quia

vnumquodtjue propter, &c.Conclufiones funtnotz
propter principia j crgo principia funt magis
nota.

Itcm hoc probat Ariftotoles per vnam ratio-
nem ; quia fi principia eflcnt minus nota , vel
a;qualiter nota cum conclufionibus , tunc igno-
tum cftet magis , vel acqualitcr notum cum eo,
quodcft notum. Confequentiapatet fic, habita
cognitione principiorum , adhuc in iilo priori
natura:, conclufio cft ignota , & principiafunc
nota. Si ergo dicas, quod conclufioncs funt ma-
gis notae,veI squalitcr cum principiis,tunc igno-
tum eft magis noturn , quam illud quod eft no-
tum , vel faltem erit squaliter notum cumeo,
quod eft notum.hoe cft inconuenicns,ergo opor-
tet dicere, qu6d principia funt magis nota,quam
conclufiones.

Item , hoc poteft probari alia ratione, qu6d
conclufio nonfit magisnota, quam principium;
quia nihil agit vltra fuam virtutcm. Hocpatet,
quia virtuseft vltimum potentiz , &nihilagit
vltra vltimum potentis.Scd principiapct fuam
virtutem funt caufae conclufionis:crgo maiorem
cognitionem non poftunt facereinconclufionc,
qu^in ipfa habct de fe , nec tantam cognitioncm
faciunt de conclufione , quantam habet de fc.
Probo, quia de ratione caufs eft, qu6d quicquid
rcpetitui in cfFedu & caufa,cxcellentius repcria-

5. cur iii caufa.

Ai i.frint. Ad primam rationem,dicitur, ficut dicebatuc
vltim6 , quod aliquibus latcnt ea , quac funt op-
pofita elTc oppofita , quibus tamen non latcc
ncgatio eiufdcm dc fe.

Intclligendum tamen cifcaiftud,qu6d refpon-
dens nunquam conccdcret oppofita fub ratione
oppofitorum , efte fimul veia , hoc enini cft fibi

notiflimum in fainrate , ea tamen quz funtop-
pofita, aliquando concedic efte vera, non confe"
rensvnum ad alterum ,ficuccomingit indifpo
Catione , qu6d refpondcns concedii vnum oppo-
fitorum , & poftea per latentes intertogationrs,
vel per alias cautelas fa6las ab opponcnte , con-
cedtt alterum eppofitoruminon confcrens fccun-
dum ad primum, & poftca oppofitaconcefta, re-
colligit ad inuicem , & concludendo ex hisne"
gationem eiufdem de fe,non ducendo ad aliquod
notius falfum , fed vt manifcftet caquxconce-
duntur ^ refpondente cfTc oppofita.

Ad formam , dicitur , qu6d oppofitum priml
principij eft notiflimuminfaIfitate,quod cft,op-
pofita fimul effc vcra , quia illud conccditur eflTe
notum in falfitate, tam ab opponente, quam
a refpondente , propter quod rcfpondcns non
ponit pro hypothefi, concedetet tamcn ilia con-
tradidorie , non confcrcns vnum ad aliud , fed
nunquam concederet contradidkoria fub forma
contradi6toriorum eife vera.

Ad primam rationem contta hoc,dicitur,qu6(i
illa veruni concludit, prima enim principia func
nobis notiffima in veritate cognitis terminis,
& etiam eorum oppofita funt notiffima in falfi-
tate, ide6 oppofitum primiprincipij fub propria
forma a nullo conceditur , fi illa fcitquod fun:
oppofita, & ad inuicem conferantur, & adluali-
literconfiderantur, tamcn ea quac funt oppofita,
poffunt aliquem laterc in aliqua materia : fcd co-
gnitis terminis magis notum eft oppofita effefimul
vera in falfitate , quim negatio ciufdem dc fe.

Ad aliud dicitur, quod negatjo eiufdcm de fe,
non includit contradi6toria,'nifi in potentia, fi
aliqua inchidit,& oppofita fob oppofitorura fot'
maadiu includuntur,ide6 fcquitnrqu6dncg.ntio
eiufdcm de fc , non eft notior in falfitatc , quam
fint oppofita fimul cftc vera , aut ca quae funt op-
pofita aftualiter,conferendovnum oppofitorum
alteri. Scd caufa quare homo decipitur in conce-
dendo oppofita,eftpropter hocquod noncon-
fert vnum ad aliud.

Aliterad principale , diciturquod in Syllogif- ^

moex oppofitis non concluditui de fe ducendo ^^ mriumt'
ad aliquod manifeftius falfum, fed ad multitudi- t».
nem inconuenientium , ide6 cum hoc benc ftac
qu6d oppofiium primi principij fit notifllmutn
in falfitate.

Ad aliud dicitur , quod loqucndo de fcientia
propricdida, & etiam de lcicntiamagis proprie
difta , qua: fcientia cft apprchcnfio veritaus ne-
ceftariorum, fecundum hanc fcientiam principia «W>^
funt magis fcita quam conclufioiics , vt didum •*^

eft,&c.

Ad aliud dicitur quod hafc intcrimitur , illud
quod cft notuni per caufam , eft magis notum il-
lo , quod non eft notum pcr caufam, vera tamen
cft;cum vtrumque cognofcibilcnatlim cft co-
gnofci pcr caus5:fcd principia prima non funt na-
ta cognofci per caufam,quia caufam non habent,
&conclufiones najtsc funt cognofcipercaufam,
idc6 cxemplum in propofito no icnet.lllud cnira
quod fcitur per demonftrationem vniucrfale ma-
gis feitur.quim quod fcitur per demoftrationem
particularcm,quia vtrumqueeft natum cognofci
pcrcaufain, quia igitur quod cognofcitur per
particulatem demonftrationcm non cognofcitur
pcrcaufam,demonftratio autcm vniuerfalis facic
cognofcere pcr caufam,ide6 ibi tenet.hic non.

Ad aliud dico , qu6d principia & conclufio 7.

func

56 1

Super lib. I. Pofteriorum

-■Swwj;

funt comparabilia. Ad improbationem dicitur,
quod licet vnum cognofcatur pec caufam, &
aliud Don, & per coniequens in fcientia maxim^
propria non Hnt comparabiliattamen accipiendo
jcietuiam tertio modo diAam , quae c&appreherifio
veritatis necejfariorum, in hoc funt comparabilia,
priiis enim dicebatur quod quatuor modis dici-
tarfiire , Communiter , propric , magis proprie,
& maximc propric j vnde tertio modo compara-
bilia funt.

Ad aliud,dicitur quod concluGoeft parcim no-
ta , & partim ignota. Nota ex hoc quod eft nota
per principium, & quantum cH de fc , eft ignota;
fed ex hoc noii fequitur , quod non fit fitpplici-
ter fcita.

Ad aliud, quando dicitur,qu6d cognitio prin-
cipiorum ordinatur ad cognitionem conclufio-
nis pcrfedam.concedo, fed ex hoc non fequitur,
qu6d nobilius ordinetur ad minus nobile ; prin-
cipium enim inquantum in coeftfcicntia con-
ciufionis in vniuerfaii,& modo confufo ,ordi-
iiatur ad perfedam cognitionem conclufionis,&
in particulari , & itaquoad hoc imperfedum or-
dinatur ad perfecfcum.

Ad aliud , quando dicitur , quod verirate ne-
ceflT^ria nihil eft verius ; conceditur : potcft efte
tamen ccriius aliquid in verirate, & notius. Vcl
poceft diciper interempcionemillius propofitio-
nis, quia vcricatc neceftaria alicuius conclufionis
poceft aliquid efte verius. Illud enim eft magis
neceftarium, & per cbnfcquens magis vcrum.cu-
ius neccdlcais & vericas abalio non dependet,
quam illud , puius neceiXicas dependet ab aiio.

Qj^ ^sTio XIV.

p4n conclujio fit necejfaria in demonjlror

tione <-vt hacjit necejftria , Ho-

mo eft fifibilis.

Atiftot.lrff etip. 1. f^ 6. text. 15. Auertoes & czteti inter-
pretes, e»p.6. oV. Confulc aucem 4e matetia huius quz-
nionis. Authorcs«fV.f<My7.u.

QV6d nqn videtur ; quia fequitur , Hemp eff
rifibilii\t - — -

Argumetit» ^<Jj^ifitbilii\frgo non eH. Confequens cft concin-
fropsrt* Hc- gcns, crgo & ancecedens, quia ex neceiTario non

'gattH».

Aceidens du-
tlet.

fequicur concingens. Conrequenciapacet, quia
aiccidens rcalc fubiedlo inefle , przfupponit fub-
icdum efle : ficuifw<« eft, prsfupponity»</?.

Dicitur hic , quod accidens cft duplcx, quod-
dam qupd fcqqitur fubiedlum fccundum adum,
vt albiim,& nigrum , quoddam fecundum apti-
tudincfn, vt rifibile : quia omne nomen termina-
tuni in bile fignificac per mpdnm aptitudinis.Sied
acciden^ cpufcqucns fubiedum (ecundum apci-
tudinem non pra:fupponit fubiedtum , licct acci-
dens confcqqens fubicdlum fccundurn aftum
praefupppnat fubiedum. Aptitudo cnim poteft
fundari in npn entc. Verbi gratia , czcus aptus
nacus eft viderc , & tamen non fequitnr , Cocim
aUu videt, ncc feqtJicur ; ergo , cdciu foteft videre.
fimiliccr& Iiic npn fcquicur, H»mo eftrifihilU,
ergo bomo alhtefl ridenh

Concra , apcitudp fecundum quam cxcus po-
teft videre, fundatur in eo, quod eft ca:cum tan-
quam in fubiedlo , quia in codcm fubicdo ha-
bcnt ficri habicos & priuatio; ficut ergo fubie-
«ftutp c^citatis eft , codcm modo fequiiu(,^upd

fubie^um cifibiliseft; ergo ficut feqnitac , ff^
tfi ctuum, ergo illud c^uod efl cacum efl , eodem mo-
do fequitur, Homo eft rifibilur, ergokomoefl.

Item,qu6d aptitudo non poflit fundari in non
ente, vidctur ; quaero enim de apcicudine, aut eft
fobftantia, aut accidens; nonfobftantia,vtma>
nifcftum cft. Si fit accidens , & accidens teale
non poieft fundari in non cnte , quia accidens
eft alteri inha:rens , & non cnti nihil inhasrec»
ergo,&c.

Item,qu6drifibilenon folum confequatur ho-
minem fccundum aptitudiem.vidctur; ficut dicit
expofitor : paflip in fubiedio habetdupliccmra-
tioncm caufa: , fcilicetcaufaE cfficientis, & mate-'
ri^lis; fed impoflibileeft aliquod habcns caufam
cfficientem in fubiedbo primum confequi fccun-
dum aptitudinem folum,ita qu6d non fecundum
aftum, crgo,&c,

Itcm,fi ha:c fit neceftaria: Oimmm bomoefirifibi-
lu,ergo tptdlibetfingularia necejfaria; fcd confcquens
eft falfumjcrgo & antecedens. Confequentia pa-
tet.Falficas confequcncis fimiliter patct,quia h^c
eft fingularis eius Socrates eft rifibilis , & h«c non
eft neeefTana^fic enim poteft corrunipi,ergo non
pft necefllcatc rifibilis.

Picicur hic, quod hzpcft neccfTaria abfolute,
Omnis komo eft rifibiln , & tamen non oporrec
quamlibeceius fingularem abfolucecirenecefta-
riam, quia neceflicas vniucrfalis continu.-iturpcc
continuam fingularium gcncrationem , ideo ab-
foluce neccfTaria eft , fcd fingularia corrivptibilia
funt, ide6 \n illis non eft ncceflicas abfoluta.

Concra iftud ; pcr te vericas huius concinua'-
rur per fuccefBuam gcneracionem , hsc runc,
Omnishomo ef{ rifibilis ,noayCTifiC!imt proifto,
u^ntichriftut efl rifibitii , quia nondum generacur}
& tunc ego arguo fic ; Antichriftus nunc non
ycrificat propoiicioncm , folum ergo tunc vcrifi-
catuf pro fuppofitis pra:fentibus , fpd fuppofitis
pra:fentibus potcft pracdicatum inellc, & uon in-
cfTe , quas corruptibiiia funt , ergo vcritas huius
propofitionis non cft neceflaria , fed concingcns.
Non enim habet vericatcm ,nifi a fingulatibus,
|ioc eft falfum , ergo non eft dicere, quod neccf-
ficas faluacur pcr concinuam generacioncm.

Icem fequitur, Omnit homo eft rifibilis ,ergo ille eft
rifibilu , per locom \ toto in quantitate. Confc-
quens non cft neccflarium,ergo nec Anteccdens.
Dicitur hic per interemptionem confequcntix,
pon enim fequicurifta, Iffe homo efi rifibilts , Ced
fequicur fub quadam condicione , Jffe homodum
eft, efi rifibilis,Cc fic fingularia ncccfTaria funt fub
conditione, tamen nonfuntneceflariaabfoluce.

Contra iftud ; fi vniuerfalis fic neceflaria, pro-
pter hoc quod fingularia func neccflaria fub con-
dicione , tunc ha:c effcnt neceflaria, Tufimper
(urru , quia quodlibet fingulare cft verum uib
conditipne. Hxcenim eft vera; Dum tu curru^in
A, tu eurrit. fimiliter haec , Dum tu curru in B, tu
curru,8c fic quzlibcc fingulariseft neceflaria, er-
go haec vniocrfalis eft neccfTaria. Tcnec fimilicu-
do,quiaficut omnM- dicit vniuerfalitacem fuppo-
fitorum , qua: nominalicer fignificantur , itay?»i-
^^dicit vniuerfaliratem temporis confignificati
per^,^,€^C.

Item, tunc fequitur ; Omne^uodefi, ^uandoeft,
neeefe efi ejfe , erge omne cjuod efi necejfe eff effe, fi \.
vericate conditionata fingulariam pofTct inferri
vcricas abfolutavniucrfalis.

Item, rcducitur ratio fic : Omnis htmo efirifibi-

lu.

«..

Quxftio X I V.

3^3

lit , trgo ijie bomoiji rijihilu fine cenditione. Probo,
quia (ic retjuicur lingulare , ficut in virtute vni-
aerfalis conrinetur : led in virtute huius vniuer-
falis continetur Hmpliciter, non fub conditione,
ergo fingulare fequitur Hne aliqua condiiione.

Alicer dicitur ad rationem,qu6d ha>c propo/i-
tiOyOmnii bomee^rifihilu,t{\ necefTaria abfolute,
8c huius ratio ed.quia rifibile eft,paffio hominis.
Et pafllo confequitur Speciem ratione potenriz
adliuc, & ide6 non poted ei non ineflfe [ ficut ca*
lefacere non poteft non inefTe igni , quia confe-
qnitur ignem ratione potentiz a^iua: ] iAth efl;
qu6d hic eft necelTaria habitudo, fcilicet in hac,
Homo efl rijtbilis, & ita abfolute neceifaria.

IntcUigendum tamcneft,qu6d pafCo.qua: ne-
ceflaria dc Specie,eft ncceflaria de contcntis fub
Specie, non fub propria ratione, ficut aic Arifto-
celes,fed fub propria ratione Specici.inquantum
Speciem diuidunt : ideo fingulare huiusvniucr-
falis debet fic accipi , Jfie homo , irnjuamnm hemo,
efl rifihilis, & fic de allis , & fic intelligendo func
abfolute neccfiaria;.

Ad probationem dicitur,qu6d liccc iftchomo
poflic non efie fecundum fe , camen inquantam
nomo non poteft non eflTe.

Contra iftud \ primo probo qu6d non fequi-
tur,fi paHio egrcdiatur k potentia adliua fubiefti,
qu6d propter hoc neceflario infit fubiedlo. Se-
cund6 probo , qu6d ex hoc quod ex tali poten-
tia a^iua egreditur, fequitur propofitum. £t ter-
ti6 oftendo qu6d neceflaria habitudo non con-
cludit propofitionem neccftariam eflc. Primura
patet fic; ficuc ambulare progredicur ex poccntia
afliua hominis , quia homo ambulac , & non fe-
cundum pocenciam paffiuam, fed adliuam , & ca-
men non eft ncceflaria : ergo prardicatum egredi
\ potentia adliuafubiedi , non concladit propo-
fitioncm eflc neccfl*ariam. Secundum oftcndo,
potentia non poteft efle in non ence,vc infubie-
£bo , nec in ence cancum apud animam , quia ens
apud animam potentiam a£biuam non habet,ficuc
patec dc figraencis, & fecundis incencionibus. Si
ergo pocentia adliua eft in aliquo cnte reali.vt in
fubiedko , fequitur crgo,qu6d fi paffiocgrediatur
ipotentiaaftiua fubie^i neceflarium eftfubie-
dtnm eflc , & hoc eft propofitum. Tertium patet
in his , qua: frcqucntcr funt , & non fcmpcr, cu-
iufmodi eft eclipfis Lunz,vbi eft neccflaria habi-
tijdo, quia quandocunque eft interpofitioterrx
inter Solem & Lunam, tunc Luna eclipfatur , &
tamen hxc non eft neceflaria , LMna ecUppttur:
ergo neceflaria habitudo non concludit neceffi-
tatem abfolutc.

Item , reducitur ratio, ficut prius, haec fingu-
laris ; itle hemoeft rifihilu , in virtutc vniuerfalis
ponitur abfolutc , ergo abfolutc fcquituriine re-
duplicatione, fcdhicnoneftncceflariaji^r/;^»»
efi rifibili/ , ergo ncc vniuerfalis.

Alitcr dicitur, qu6d hac fit ncceflaria , Omnii
homo efl rifibilis abfolute , fiue homo fic, fiuc non
fic : quia fiue fic , fiue non fic, paffio hominis eft
neccflaria dc fubicdlo, quia qu6d fcitur, necefla-
riura cft; & vlteriiis dicitur , qu6d quzlibet fin-
gularis neceflaria cft abfoluce , propter eandem
rationem.

Ad probationcm dicitur , qu6d non fcqnitur,
IJle homo poteii nonefle, ergo poteftnon ejfe ri/Ailu;
quiaad neccffitatem propdfitionii,nonrequiri-
cur aftuaiis exiftentia cxcrcmorum.

Contra iftud; homo non fempercanefcif,quia

non femper eft , crgo fimiliter non fetrper eft ri-
fibilis, quia nonfcmpet eft, & vlterius fequtcur,
qu6d non de neceffitate eft rifibilis , fi non fem-
per fit.ergoex oppofito<onfcquentis fequitur,
nomode neceffitate eft rifibilis, ergo homode
neceffitate eft.

Itcm , encitas compofitionis eft ex entitate
extrcmorum , ergo veritas propofirionis eft ex
veritate cxtremorum, quia eadem funt principia
veritatis, & eniitatis : h ergopropofitiu fic vcra>
oporccc incelligere excrema cflc.

Iccm.primo Perihermenias dicitur,qu6d com-
pofitio eft , quam fine compoficis non c(t intelli-
^ere. Sed qu6d non contingit intelligere fine
aliquo , non contingit cfle fine illo , quia ex op-
pofico fequitur oppofitum ; fi igitur compofitio-
ncm non contingic in'elligere finecxtrcmis : er-
go non contingit eflc fine entitateextreraorum,
fequitur ergo, Home eft rifibiltt , igitur homo eft,Sc
fimiiiter , Socratesefi rifihilis, ergo Secrates efl.

Ad oppofitum eft Ariftoteles in ifla literadi-
cens,qu6d conclufio demonfhationis efl necejfaria,
quoniam impoffthile efl aliterfi habere.

Ad qusftioncm dicitur, quod hac cft necefla- y.
jia , Omnis homo efl rifibilis. Cuius ratio c[\ hxc, Ctntlffie,
quia potcft cflc conclufio in demonftrationc)
quia prxdicatur paffio dc fubiedbo : fed conclu-
(lo demonftrationis fcitur per demoftrationcm;
fed quod fcitut impoffibile eft aliter fe habere:&
qnod impoffibilecft aliter fe habere eftneccfla-
rium : ergo 4 primo ad vJtimum, hasc cft conclu-
fio indemonftratione,ergo hacc cft ncceflaria,&
etiam quaclibet fingularis eftneceflaria abfolutc.
Modus tamcn poncndi eius fingulare , cft diuer-
fus apud diuerfos.

Quidam enim ponunt eius fingularc fic , //T*
homo,'in^uantum homo , eft rifihilie, & hoc propter
rationem pofitam in fccunda refponfione ad fe-
cundum argumentum. Paffio enim eft nccclfaria
de concencis propcer hoc , quod eft nccelfiria de
Specie , & ica de concencis cft neceflaria fub ra-
tione Spcciei , & nonfub propria racionc, quia
propria racione fingularia func corrupcibilia.Iftai
ergo func fingulares, Ifte homo, in^uantum homo,eft
rifibili/ , non incelligendo , quod hzc rcduplica-
tio,in^uantum,Cit pars rermini,quia fic non eflent
fingulares iftius vniuerfalis, fimiliter hiceflcnc
quatuor termini , Omnit homo tfl rifihilis : ifte eS .

homo , erge ifte eH rifibilit , inquantum homo. Sfcd re-
duplicatio additur ad denotandum, quomodo
iftx fingulares illi vniuerfali appropriantur.

Alij ponant,qu6d huiufrnodi vniiierfalis.O/w-
»« home eft rifibilis , iftar funt fingulares , Ifte hom»
eft rifibilis,(^ ifte homo eft rifibilis, & iftac fine redu-
plfcatione, & iftx neceflaria: funt abfoIutc,& per
neceflariahabitudinem pracdicati ad fubicdbum.
£t vlteriijs dicunt, qu6d ad ncceffitatem iftarum
fingularium non requiritur aifbualitas extremo-
rum ,fed fufficit qu6d fingularia includant in -^

fuo intclledbunaturam Specici , quam confequi-
tur talis paffio. Non tamen intelligendum eft,
qu6d ifta fit in fingularibus squ^ prim6 , ficut & ^*^ ' ' *
naturac Speciei : led iftis incil ex cdnfequenri.
Quia pafuo naturae Speciei neceflari6 , & prim6
ineft Spcciei , & ex confequenti fuppofitis : &
per hoc patet ad rationem , per quam confirroa-
tur alius modus ponendi fingularcs.

Ad primam rationem , dicentes primam pro-
pofitionem cfle neccflariam , eo qu6d prxdica- ^-

tum confequitor fubicdhim ncceffario , & con- Aii.frine.

tenta

Trimui m»'
dut fentndi
Htcijfitat*
fingul»Tmm
huius frept-
/itienii, ho-
mo c(l tid-
btlil.

3^4

Super lib. I. Pofteriorum

V» duflex.

^t.

^}-

44i'

9.

Adi.prine.
fteuhdum fe-
fMiJum mo-
dHm.

tenta fub (y&tc&o , inquantutn contenta inclu-
dunt Spccicm ; ipfi dicunt conccdendo hanc
0onrequcntiam , Omnu homo tilrifibUu , ergo hotno
efi. & ratio eorum cft, quia accidens reale alicui
incflc.pracfupponit fubieftum efle.RationeSjqu?
funt contra priorem refponfioncm , non func
contra eos , ficutin fecundo dicetur.

Ad primam rationem contra hoc dicitur,qu6d
duplcx eft potentia adiua, qujEdara cft potcntia,
quam prasccdit alia potcntia , fcilicet pafliua in
uibiedo,qux eftcontradidtionis: &talis pofcn-
yia aftiua eft in hominc refpedlu ambulationis;
fcd accidens quod egreditur h. tali potentia adli-
wa, non ineft neccftario fubiedo. Alia eft poten-
tia , quaiTJ non prjecedit potentia paflluainco-
dcm , & rcfpedtu eiufdcm ; & ifto modo eft po-
tencia adliua inigne, rcfpedu calefacere ; R.itim
cnim cumignis eft, habet potentiam calcfacien-
di adbiuam , ita quod non poteft non calcfacere,
quantumeft de fe , & accidens quod cgrcditut ^
fali potentia a6liua fubiedli , ncceirario confe-
quitur fubiedlum , ficut rifihile refpcdo ho-
minis.

Ad aliud dicitur,qu6d non fcquitor, Jflehomo,
inquamum homq, efi rifibilu. igitur ifte homo efi.lAch
autcm non fcquitur hxcconcln(io,quiapotentia
gdiua , \ qua egrcditur pafEo , non ineft ifti ho-
mini, nili inquantumifte homo efthoraojideo
fequitur ha;c concluCio, /fle homo,fn<juatttum homOf
efl:8c fic confequens cft neccftarium,ficut & an-
teccdens , quia ifti homini , inquantum homo,
nec ineft corruptio, nccgeneratio.

Ad tertium dicitur , qu^d habitudc paflionis
ad fubicdum eft ncceftaria ifto modo , quando
pofito liibiefto , ponitur paflio fufficienter: &
iiunc cft prppofitio nccciraria,& fic hacccft ne-
ceiraria, Homo efi rifihilu .Sed ex alia parte in his,
quat frequencer iiint, fubiedlum poteft cflc in re-
f um nacura, licct paflio non fit ,cum Luna fit in
^liquo tempore, in quo non cft cclipfis,idc6 non
cft nccelTaria abfolute habitudo paflionis in his,
jjuae non fempet funt , licet fit habitudo intcr
ynnra ad alterum per caufam extrinfccam, vt pcr
habitudincm ad han/ caufam, qux eft interpofi-
tio tcrra: inter Solem & Lunam , cclipfatur nc-
ceflario, vndcalia cfthabitudoin his ,quzfem-
per fuot , & in his qux frequcnterj idei6 noneft
fimile.

Adaliqd dicrtur, quodin virtute vniucrfalis,
non includitur ha:c, qujc eft fingulaiis , fub pro-
pria racione fingularis. Non enim attribuitur r»-
fi(>ile fuppofitis, nifi quia Speciei , ideo fingularia
debcnt fequi ad yniucrfajem, non fub ratione
propria,fed fub ratione communis.

Ad formam patec per hoc , quod in virtute
vniuerfalis habetur , quod przdicatum attribui-
rur fuppofitis, fub reduplicatione communis , &
ita minorfalfa.

Aliter dicunt volcnte? fuftinerc, quod ha:c
propofitio eft neceflTaria , & quaelibct fingularis
abfolutc , non addita rcduplicatione.

Ad primum dicunt , quod harc confcqucntja
hon valet , Homo efl rifihilu , ergo homoefl, ficut
prius. Ad probatjonem ciim dicitur , accidcns
rcalc, &c. hoc intelligcndum eftdcaccidentc,
quod confcquitur fubicdum , fccundum fuum
clfe cxiftere, & non fecundum eflTc fpccificum,
fiue aptitiidinem , cuiufmodi eft rifibilc.

Acj primam racionem contrahocdicitur,qu6d
illa aptitudo , nec cft ftibftancia , ncc accidcns in

9.

genere, fcd cft quidam modus cflendi.fccundum
quem accidens confcquitur fubied):ura.

Ad aliud dicitur , qu6dnon eft firaile de apti- -^^ '
tudine in cxco , & de rifibili : czcum cnim cQ:
priuatio accidcntis, quod primo confequitur In-
diuidnum & non Specie : & ide6 (ec^nitut^fi homo
efi ctctu : ergo homo efl ; quia idem fubicdbum con-
fequitur priuatio qviod eonfequitur fuus habitus,
& fecundum idcm cflc particularc, fcd rifibilc eft
accidens confequens Specieni prim6 fecundum
cile abfolutum , & non tantum fecundum cfle
cxiftcre , & idc6 non fequituc , Homo efi rifibilu,
ergo homo efl. Vnde in hoc difllmilc eft inter cas-
cum & cifibilc, quod fccundum diucrfa cftc con-
fcquuntur fua fubicdta, licct in hoc fit fimilc,
qu6d ficut non fequitur, Homo efl aptumnatum
^idere , ergo homo potefl videre ; fic non fequitur,
H«mo eflaptum natum ridere,ergo bomopotefl ridere.

Ad tertium contra hoc dicitur , quod rifibile
non habctin homine caufam efficientem:hon)o •^^j
enira non eflicic rifibilc , fed illud idem,quod eft
caufa cfHciens refpe^lu hominis , eft caufa cffi-
ciens refpedu rifibilis,ficuc dicimus,qu6d quod-
libec fubicdkum paffionis habec duplicem raciot-
ne, videlicec rarionem caufac formaIis,& rationc
caufa: matcrialis: & fimiliter, quod habct quan-
doquc rationem caufae efficientis, non qu6d talis
fit caufa facicns paflionem femper exiftere. Sed
ifta caHfaeft caufa habicudinis neccirariz paflior
nis ad fubicdum , ita quod cum fubiedum eft,
pafliocft.

Ad formam dicitur , quod licet in fubiefto fic
ifto raodo duplcx ratio caufa:,non fequiturta-
men propter hoc , quod pailio confequatur fub-
ieflum , fccundiim exifterc fubicdijica qu6d in
fubie<Slo praifupponat exifterc , fed fufficit quod
pracfupponat fubiedlum aptum natum efTe.

Ad aliud principale fic refpondctur ; ficut vl-
tim6>dicebatur , qu6d vniuerfaiis eft necefTaria, jfj .7
& quodquarlibet fingularis abioluteeftnccefla-
ria, fineahqua duplicatione; ncgatur tamcn hacc
confequentia , /fte homo efl rifibilis , ergo ifle homt
efi; quia non ccquiritut adtualis cxiftentiacx-
tremorum.

Ad primum contca hoc dicicur.quod difTcrcn-
tia eft inccr accidens proprium, & accidens com-
mune , in hoc , qu6d accidcns cotnmune foliim
confcquitur fnbiedum , fecundiim qu6d quidi-
Cas fubiedti exiftit,fed accidcns proprium vt pro-
pxia paffiooonfequitucquiditatem fubiedli, non
tanciim vt exiftit, ncc tantijra vt intelligitur : fed
fiue quiditas exiftat , fiuc intelligatur , paffio
iftam quiditarem abfolutc confcquitur, & ideo
cft, quod accidens communc inhsrcns fubiedto,
pracfupponit fubiedtum cfTe , Sc proptcr hoc ifta
cft falfa, Semper homo canefcit , quia homo non cft
femper. Canefcere enim eftaccidenscommunc:
fed accidens proprium ( vt propria paffio inhac-
rens fubicdlo ) non exigit fubiedtum cxifterc.

Adaliud dicitur,qu6dcntitas compofitionis Ad^.
depcndct ab cncitate cxtremi. Sed entitas extre-
mi dupliciter poteft intelligi. Vno modo fub ra-
tione cxtremi; & fic propofitio eft vcra, quia en-
titas compofitionisjV t fic,ab entitate extrcmi de-
pendet. Alio modo potcft intelligi pto adtuali
exiftentia eius, quod eft extrcmum, & fic entitas
compofitionis.non dcpendet ab cntitateextccmi,
ficut nec cjus vcritas ,quiafic haccnon efTet vc-
ca : Chimara efi chimara.

Ad aliud dicitur,qu6d compoficioncm non •'''*•

contingie

!<*,

Qu^ftio XV.

365

X.

prtparttut'
gMiua,

t.

Ctnelufie.
ftr ft dupli-
tittr ftijt
tccifi.

3-

ftrf* txtlu'
dit eMfam
dufUttttr.

contingic efTe (ine entitate extremorum fub ra-
tionc cxtrcmorum.hocidem cft diccrc.ac fi dice-
rctur,compofitio non poteft efTe finc rubie6to,&
prxdicato. Compofitio tamen bene poteft efie
fine entitatc fubie£bi, quz cft adualis cxiftentia
extrcmorum , vel eorum quae Amt extrcma , &
hoc concluditur per hoc,qu6d ei^ hzc vcra, Chi-
mtruefi chinuru, & ea qus funt extrcma>non exi-
ilunt in rcrum natura,&c.

Q^ ^ s T I o XV.

•An hac conditiojj^cr fc ifit fojjibilid^

kndot.hie eap. 4. ttxt. 9. Icem (. Mtt»ph. eMp.ii.ttxt.xj.
Icem t.Ttp. L»e. 8. Auercocs >» loeum Pcfier. eitut. Phi-
lop. AlBercus-apud Simaram infra, Porph. etp. dt (^ttit.
D. Thom.i.P«/(./f5.io.Do£tor rf.j.«««/l.j.^f»»4/f.ij.
Vniu. Zabarella /«&. 1.(^1. Jtfropofit. ntcejf. Tarrar. 1»
fp.^ . huiui ifutft.vnie. loan. a M»g. prim.Pifttr.jutft.6.
faber thiir.i.etp.vnie.CoDitnbt.incAp^.pri. Peft.qutft,
VM.itr.t.^^ j.Complut. di^.ii.Log.qMift.x.Kwtd qitft.
zt.Leg.fid. II. & communiter Interprctes Ac Recenc.19
hunc lieum pri.Pift.^ ^ .Mtt.eitatutn.Vidc Do£i. t.qq.
eintinui ftqututibut. Itetaqq.i^.vf.xj.ii. dr ly.huius.

QVed non videtur ; ^«•y? dicit caufam , pcr
Ariftotclem. Si igitur hzc fit pofltbihs , in
propofitionibus denotatur per hanc conditio-
nem , qu6d fubiedlum fit caufa prxdicati , vel h
contrik, & tunc propofitio •necefTaria eft falfa,
quia h«c tunc effct falfa , f/omo perfi eji animaly
quia denoratur idem efie caufa fuiipfius , cum ta-
men non fit.

Itcm^^^r/r.excludit caufam cum participatio-
iiefecimdum Linconicnfcm : aut crgocxcludic
cfficicntcm caufam, &tunc nihil eftct perfe, njfi
prima canfa, quod videiur inconucnicns ; aut ex-
cludit caufam maierialem : & tunc fubftantia
materiah's non clTct ens pcr fe.; cuius oppofitum
djcit Ariftoteles, dicit enim quod Callias eft ens
per fc,auc excludic efte aliarum caufarum,& tunc
fequitar, qu6d illaqua: caufanturabaliis caufis,
non func cntia per fc : omnia ifta vidcntur in-
conuenientia,ergo,&c.

Ad quasftioncra dicitur, quJ)d fit certa. Vbi
intcHigendum eft , quod hacc conditio/^^r/?, du-
pliciter potcft accipi. Vno modo in propofitio-
nibus. Alio modo in rebus. Primomodo facic
modum inhzrendi.Secundo modo facit modum
cflcndi ; & vtroque modo h»c conditio/^rr /f eft
poffibilis. Eft enim pofllbilis in pcopoficionibus,
quia in aliqilibas propofitionibus fubie£tum eft
caufa pra;dicaci , & in aliis prsdicatum eft caufa
rubie^i. Exemplum primi in fecundo modo di-
cendi pcr fe : Hemo efl rifihilu , quia ^ principiis
fubicdii progrcditur pafllo. Excoiplumfecundi
eft, quando praedicatur de*finitio, vel pars dcfini-
tionis de definito ; tunc enim praedicatum eft
caufa fubiedli. Cum igitur inbsrcncia dicic cau-
fam fubicAi refpciSbu pracdicati, vel przdicati rc-
fpcdu fubie6li,conditio erit pofltbilis per fc.

Itcm,haec conditio^rr/r eft poflibilis in rebds,
& conftituit modum cftendi, & fic cxcludit cau-
fatn participem fecundum Linconienfem, & hoc
cft tripIicitcr.AHt enim excluditcaufam efficicn-
tem,aui finalem;& ifto roodoprimacaufafoliim
eft per fe , quia non habet caufam cfficicntcm,
fiue finalem,eft enim efficiens , & finis omnium.
Alio inodo excludit caufam matetialem ; & fic
Intelligentiz funt per fe , licct in Incelligentiis
Logicum fic reperire quod , & quale. §luod eft
5m» oper. Tom. /.

4-

Ad mr^umf-
ta.

alind ab eoquod eft fwiW, tamen non cft reperlre
ibi compofitionem matcria: ciim fornia. Tertio
vnodo perfi cxcludit cfte rn fubicd>>,& hac cau-
faexclufa poteft reduci ad caufam materiaicm,
Subftantiaenim cft caufamaterialis,vcl teipcCtu
accidentisquod eft in eo;& iftomodo icrtio,fub-
ftantia cft ens per fe. Subftantiaenim cft cns , &
non in alio,tanqua in fubicdlo ; & fic crgo patety
qu6d haec conditio perfi , eft pofllbilis in rcbus;
pacet etiam qu6d fit pofllbilis in propofitionibius.

Ad piimam rationern dicitur, quod licctper
fi dicat caufam in propofitionibus , non tamen
haec eft falfa, Homo efi animal.'

Adprobationem dicicur, qu^licct animalfit
idem realitcr quod homo, tamen diuerfumeft
fecundum conceptum,fcu rationem intclligeudi;
& ideo vt fic potcft efie caufa refpe^u hominin^
vndc idcm rcfpedu fui ipfius poteft eiTc caufa,
dummodo fit ab alia ratione acccptum.

A"d fecundam rationcm dicitur, c^abdptrfe, in
rcbus diucrfis, excluditdiucrfam caufam, & non
excludit quamlibct caufam in qualibct rc : fed
in Intelligentiis excludit caufam matcrialcro/
fcd no cfficientera.Similiterin fubftantiis exclu-
dit eife in alio t.inquam in fubiedlo , non tamen
excludit vniuerfalem caufam macerialcm in ma-
teriahbus-j idco nullum inconuenicns fequitur.
Si tamcn quamlibet excludcret caufam in ifto
cui adiungitur , tunc conditio perfi , non elTcc
pofllbilis in rebus , nifi tantum in prima caufa,
quxnullam aliam caufam h.abet.

Contra hoc; fi hxc conditio/Jfryj-dicatcau-
fam inharrcndi , tunc hsc cfiet falfa , Homoperfi
e/7 hotno, quia denotat idcm/ccundiim rem & ra-
cionem, quod fit caufafuiipfius.

Dicitur quod hacc fit \ct3.,Homoperfeenhomo.
Et ad probationem dicitur , quod/J^ryf , in pri-
mo modo dicit caufam inhaetcndi , fed non
in quocunquegradu. Primus enim modus dicen-
dipcr fc,habec cres gradus. Primusfccundum
quod idem dicicur totaliicrde fe. Alius fccunduro ^^' 4,^/^
quod definitio praedicatur de definito , cuiiifmo- per ft hmket
di eft Differentia & Genus. Tcrtius modus fc- trtt£r»dui,
cundiimquod parsdefinitionisprardicaturdcde-
finito, ficut Genus vel DifFcicntia. Ad formam
dicitur ,qu6d/>fr/? de primo modo non dicit
caufaminhacrendipofitiue, fedexcludit ciufam
participcm.eftenim intelleftus , quod horao per
feeftita homo,qu6d nonpcr aliamcaufam. Di-
cit enim Ariftoteles 7. Metaph. quod.quaftio
quare homo eft homo cft quaeftio dc nihil ; quia
quaeftio aliquid praefupponit , & aliquid quxrit,
icd hic nihil prxfupponitur. Dicit enim qu6d
quaerere quare homo,eft homo, nulla caufa. In
aliis gradibus eiufdem primi modi per fi dicit
moduin inhzrendi,& dealiisduobusgradibus
primi modi confiderat demonftrator, non autem
de primo gradu in quo praedicatur idcm de ie ; &
huius ratio eft , quia demonftratoi vtitur talibus
modis , in quibus non eft petitio. Sed fi accipia-
tuf ifta , Horno eft homo , loco praemiftae , fcmper
cflcc pctitio v quia tunc termini propofitioniS
crunt conucrribiles , & vna tft dubiaxqualitec
conclufioni. Vt fi arguitur,f/»wo ifirifibilu : homo
efl heme : ergo home eft rifibilit , & idc6 de primo
gradu in quo pr^dicaturidem defe.non curat dc-
monftrator. In otnnibus tamen modis dicendi
per fe, in quibus vtitur demonftrator ;vry?, dicic
caufaminhzrcndi in illo gradu , in quo demoh-
Aracoc vtitur,&c.

Primut m» •

566

Super lib. I Pofteriorum

Qj^iESTIO XVI.

t/^» tantum duo fint modt inharendi fer
fi in propofitionibuj ?

I. /^ V^d nonvidetur; ptimo auaoritate Arifto-

4rgHmtnt» V^relis , qui dicit in capitulo de Perfcy quod

f " f'"" "*" §t»(tcun(jHe dkuntur infimpliciter fcibilihut yferfefic

/* ' *' funt, ficut inejfe pradicantihw , 4Ut ineffe propter ipfa.

Pct hanc particulatn , inejfe prxdicamihut , in-

-i,., > c '^^''g'f rccundum modum.quando fubic6tum ca-

dit in dcfinitiorietn paffionis , qua; prsdicatur de

fubiedo. Pcr hanc particulam , irujfe prepter ipfa,

jnteUigit quanum modum , vbi pracdicatum po-

nitur ineflc fubre^lo, propter caufam efficicntem

' in fubicdo » vt cft hic : InterfeElut interiit propter

interfeBionem. Sed conclufio in demonfttatione

folum cft fimpliciter fcibilis , igitur conclufio in

demonftratfonc cft pcr fc fecundo modo,& quar-

to modo. Sed manifeftum cft', quod in pramiffis

•demonftratiotiis eft pfimus modus dicendi per

fe > ergo {iint faltem tres modi diccndi pcr fe in

propofitionibus.non crgo rantum duo.

Prastcrea pcr Ariftotelcm;>^ry?inproppfitio-
nibus dicit catifam inhzrendi, toties igitur dici-
tur/>fryf,quoties diciturcaufa. Sed quatuor funt
caufaE,ergo quatuot funt cti5 modi diccpdi perfe.

Hic dicitur negando confequentiam , fciliccc
quatuor funt caufz.ergo, &c. quialicct;»<ryfdi-
cat caufam i-nhzrcndi , tamen pcrfcitas propofi-
tionis non accipitur pcr fc a quacunque caufa. A
caufa enim finali n<»n accipitur modus .djcendi
pcr fe,quiaeftcxtrinfecarei.

Contra;caufa finalis maxime caufa cft,cft ciiim
caufa caufarum.pcr Ariftotelem. Cum ergo per/e
dicit caufam inh^rendi.potius ^ caufa finali accj-
pitur modus perfcitaiis.quira ab aliqua alia cau-
fa. Itcm>caufa cfficicnseft caufaextrinfeca rei,&
tamcn ab ipfa accipjtur vnus modus diccndi peip
jfe , non obftantc qu64 fit cxtrinfeca.

Item,ad principale,iiidemoijftrationcconclu-
ditur paffio de fubiqdo , per dcfinitionem fubic-
fti,qu2 eft medium; crgo in dernonftratione pri-
. in6 per fe, in maiori prxdicatur paffio de dcfini-
tione fubiedi , & in minori prardicatur definitio
fubic^aide fubiedo.Ex hoc arguo Gc,Alio modo
funt praimiflaeper fe,& conclufio,quia cpnclu-
fiones cum hbc qu6d funt per fe , funt proptct
aliud , fcd prajmiir* non funt propter aliud ; fe4
conclufio in dcmonftrationc eft per fc fccundo
modo,quia pracdicatur paffio dcfubicdo^ergo
maior , in qua pras^icatur paffio 4c 4cfinitione
fubiedli , non erit pcr fc fecun4o mo4o; ncc eft
per fe primo modo , quia prxdicatum non cadit
in definitioncm fubiedi , cft igitur per fe aliquo
modo, &minorinqua praedicatur 4efinitiode
4cfinito eftper fe prirao modo, crgo plures func
modi qu^m duo.
I , Hic 4icitur,qn64 paffio non prae^icatur 4c de-

finitione fubiedli in maiori demonftratione, fc4
de 4efinitionc paffionis , & pcr confcquens mi-
nor non crit pcr fc aliquomo4o.

Contr^, 4cfinitio paffionis cft vniuerfale prx-
dicatum, quia quatuor funt prae4icata fecundiam
Ariftotclem i. Topic.Quorum vnum eftdcfini-
tio, fed vniuerfale refpcftu iftius , tcfpcdlu cuius
cft vniucrfale,non habet propria raiionem fubie-
^i, fed magis praedicati ; ergo 4efinitiopaffionis

refpe£lu fubiedli non poteft proprie fubiici.

Item, adhuc cx ifta ratione i'equitur,qu6d func
tres modi diccndi pcr fe , quia in conclufionc cft
fecundus modus dicendi pcr fc, in minote prae4^
.catur 4cfinitio paffionis de fubicS(o , & non pet
fe fecundo modo,vt probatum eft ptius;quia alxo
modo funt prarmifljcpcrfej & conclufio : nec tft
pct fe primo modo , quia pra:dicatum noh cidft
Sn4efinitioncm fubic(^i, igitur prxter prittium
&fecun4um , oportct-qu64 ifta minor fitprrfe
aliquo alio modo , & per confcqucns plures funt
modi dicendi per fe quamduo.

A4oppofitum vi4entur eflc audliocitates Ati- 4*
ftotelis,quia Ariftotelcs pbftquam pofuit primum . ■^rgument^
modum,& fecundum,dicit quod qux neuttaiitA ** "f^T"'^
infunt,accidentia funt.vt vidctut, ergonon func
plurcs mp4i 4ieen4i pcr fe , quam primus , & fe-
cundus,

Itcm , Ariftotclcs volcns ptobatc haric propo-
Vtionem,^»<e perfifitnt, de necejfitate i»/««,in pri-
mo capitulo, 'Quoniam autem ex neceffitate ., Scc
ipfam probat indudiue, & ipfamfolum inducic
in primo,& fecundo modo.crgo , vt videtur,non
funtplures modi dicendi pcr fe,qu^m primus &
fecundus ; vel fi fint plures , indudlio Ariftotclfs
cft infuffidcns.

Item , propofitio dicitur per fe cx hoc , quod
fubic<5tum cadit in definitioncm praedicati , aut c
contra, icd hoc nod eft nifi dupbus mpdis , ergo
tantum funt duo modi dicendi pct fe.

Ad hancquarftioncm dicitThomas cxpofitor f-
vno modo, quod funt tres modi dicendi pcr fe in opinio D.
propofitionibus demonftrationum. Ha:c cnini ^'?<""*'
Prapofitio /'rf-jaddita cum hoc rclatiuo reciprp-
co quod cft yJ, dicitquandam circunftantiam.
Scd hoceft dupliciter,vcl in rcbus,vclinpropo-
fitionibus. In rcbus dicit circunftantiam folitu-
dinis , & fic dicitur quod ifte homo eft per (e,
quando folusexiftit. Sedvc4iciccircunftantiam-
in propofitionibus,dicit circpnftantiam in ratio-
ne caufa:, &,hoc tripliciter. Vno modo dicitcir-
cunftantiatp caufa; formalis , ficut hic iffie homo
viuitperanimam. Alio modo dicit circunftantiam
caufae matctialis , ficuthic , Corpm efi coliocatum
per fuperficiem. Tertib modo dicit circunflanriam
caufs efficicntis, ficut hic , Homo efi calidiu per
ignem. Quan4o igitut dicit circunftantiam cau-
la: formalis; accipitur primus mo4us, quia iri
primo mo4o prae4icatum eft caufa formalis fub-
iedi , quia Genus & DifFcrentiafunt partcs for-
males rcfpcdu defiijiti , licec vnum Ct materiale
fefpcdtu alterius , ideo dicit Ariftoteles in 7.Me-
taph. quod partes definitionis funt formae.
Quando vef6 dicit circunflantiam caufae mate-
rialis, accipitur fecundp$modus,quia in fecundo
modo eft fubic(flum per fc caufa rcfpe<5bu pra:di-
cati,in ratione caufae materialis. Scdquando di-
cit circunftantiam caufa: efficientis , accipitur
quartus modus , & ita patct qu6d fint trcs modi
diccndiper fc in propofitionibus , videlicct pri-
mus,fccundus,& quartus.Nam tertius modus cft
modus cflendi,& non modus inhaerendi.

Contra illud ; fiperfi dicat circunftantiam in ^.

ratione caufa: ab illa caufa,igitur quae maximc efl:
caufa, maximc Aichm perfeitM . Sed caufa finalis
maximccft caufa,cft cnim caufa caufarum fecun-
diim Ariftotclcm^.Mctaph. ergo a caufa finali
accipien4us cft aliquis modus dicendi pcr fc,
ficut ab aliis caufis , & ita cruntquatuotmodi
diccndi per fc, & non cantum tres.

Item,

Qu^ftio XVI.

367

Item,qu&(l primustnodus non accipiatur )t cau-
fa formali vidctur,quia h^c cft per (c primo mo-
doyRifibilitM efi homittiit<ldiiptxdicitam cadit in
definitionem fubiefti , & tamen homo non eft
caufa formalis refpcAu rinbilis. Similiter haec
eft per fe primo modo , Patereftfiltf ; non tamen
£lius eft canfa formalis refpe£lu patris.

Itcm , probo quod fecundus modus non acci-
pituri caufa materiali ,quia caufa materialis fo-
lum habet rationem pa(Eux potentia:, quaseft
contradidlionis refpe^u illius , cui eft caufa,ma-
teria enim eft caula qua res poteft efte , & non
efte. Si ergo fubiedlum refpe^u paflionis folum
haberet rationem caufae materialis , tunc paQlo
dc fubiedio non praedicaretur neceftario^fedcon-
tingepter, quod eft impoflibile.

Item, Ariftoteles dicit, quod <ju*neutraliter in-
fitnt , accidentia fitnt , hoc friiftra dixiftet (i plures
efTenr modi quim primus & fecundus.
_ Suftinendo expoHtorem, dicendum eft ad pri-

mam rationem,qu6d a caufa finali accipitur vnus
modus dicendi per fe , fed non alius modus ^
quarto,qui accipiturik caufa efHciente,quia cau-
iz efficiens non agit , nifi quia mouetur a fine ; &
ide6 cixm caufa efficiens,& finalis fimul fint mo-
tiuar caufae, & extrinfecx fecundum qu6d diftin-
guuntur i forma , ideo ab vtraque poteft capi
quartus modus. Tunc poteft dici quod quartus
modus eft.quando prxdicatum ineft fubiedo per
caufam motiuam extrinfecam: Hue iftacaufa fic
efficiens preprie, fine finalis.

Ad aliud dicitur, quod iftx funt pcr fe, Rifibi-
lita^ efi hominis , pater efi filtf , primomodo; quia
prxdicatum cadit in definicioncm fubie£bi. £t
cum dicitur, quod przdicatum non eft caufa for-
inalis fubie£ti;dicitur quod przdicatum eft cau-
fa formalis, extendendo caufam formalem ad il-
lud , fine quo intelle(%us alicuius concipi non
poteft, & fic eft punftus de formali intelledu li-
ncac,quia non pofrunt intcUigere lincam fine
pundlo;idc6 in definitionem line^ cadit,non tan-
quam intrinfecum cflentiae lineae , fed tanquam
iilud , fine qao intelledus formalis linez conci-
pinonpoteft.

Ad aliud dicitur quod ifta ratio probat qu6d
fubietfium rcfpedu paffionis non habet folam
rationem caufz materialis,& hoc concedicTho-
mas , fed fimul cum hoc habec rationem caufz
efficientis.

Ad aliud dicitur. quod Ariftoteles dicit iftam
literam , Qu<e neutraUter infitnt, &c. fub ifto intcl-
le6lu, quz neutraliter infunt , ita qu^d przdica-
tum non cadit in definicionem fubiedi , nec e
contri, accidentaliter infunt , ex hoc tamen non
fequicur quod fint tantiim duo modi dicendi per
fe,quiapluribus modis poteft przdicatum cade-
re in definitionem fobiedli , vel e concrario. Per
hoc ad rationes principales.
Adi.^i.. Ad primam patet per hoc quod nunc didlum
frincifaU, cft.

Ad fecundam audoritatem dicitur quod Ari-
ftoteles fupponens hanc propofitionem , Quaper
fefe infitntMe necejfitate infitnt ; fupponit de quarto
roodo. Etquiaquartus modus de femanifeftus
eft, ideo Arjftotelcs hanc propofitionem inducit
folum in primo modo , & fecundo , quia illi non
funt ita manifefti, & ex hoc non fequitur , qu6d
quartus modus non fit,nec quod Ariftotcles fue-
tit infufficiens.
S. Ad quzftionem dicitar fecundikmLiQCOliienr

Sceti oper, Tom. I. '

fem, qu6d tantum funt duo modi dicendi per fe; Ctntlupe
& ratio eft , quia in propofitione per fe , in qua ^»*"*'
vnum de alio enunciatur , vnura egreditur ex
principiisquiditatiuisalterius,&perconfequens
quiditas vnius depcndec ^ qulditate alterius in
effendo , & ex hoc fequitur , qu6d quiditas vnius
habec definiri per quiditatem alterius, quia ea-
dem funtptincipiaeffendi & cognofcendi.fecun-
diim Ariftotelem x.Metaph. ergo iprimo ad vl-
timum Tropofitio per /e ^ efi cjuando vnum txtre-
putmcaiit in definitionem alteritu.

Sed vnum cadere in definicionem altertus,po* f^i""* P*'*fi
teft efTc dupliciter. Vno modo fic , quod vnum ^^7«/" 1/1
fitintrinfccum efrentiz alterius,ficut indefini- ttriitt dttfli'
tionem Speciei fubftanriz.cadit Genus & DifFe- tit*r.
rentia, quz funt intrinfeca efTcntiz Speciei,ficuc
animal ic rationale funt intrinfcca homtni. Alio
modo vnumcadit in definitionem alterius, non
ficut intrinfecum cfTentiz , fed ficut additum ef-
fentiz, quodeft extrinfecum;& ifto modo fubie-
Aum cadit in definitionem accidentis : ficut ho-
mo cadic in definicionem rifibilitatis , tamquam
extrifecum eirc rifibilitatis , ide6 definitio acci-
dentis dicitur dcfinitio per additamentum , ex
hoc ad propofitum. Cum in propofitione per fe
necefle fit vnum extremii cadere in definitionem
aIterius,hoc potefleffe dupliciter; aut enimprz-
dicatum cadit definitionem fubiedli , & eft pri-
nius modus , fuppofito qu6d illud quod fubiici-
tur natum fitfubiici; & quodprzdicacur ,prz-
dicari ; & ad illum modum reducuntur omnes
przdicationes, in quibus przdicanturcaufz de
caufatis, fiue in redo, vt Homo enanimal, fiue in
obliquo, vt Rifibilitas eft hominu ; quia fubiedum
eft caufa refpedu fuz paflionis. Alio modo in
propofitione per fe, fubiedum cadic in dcfinicio-
nem przdicati, & fic fitfecundus modus dicendi
per fe. Et ad iftum modum reducuntur omnes
tales przdicationes, in quibus caufata przdican-
tur de caufis, retenta priori conditione , quod il-
lud fubiiciatur quod natum eft fubiici,& przdi-
cetur quod natum eft przdicari; & cum vnum
extremum non poffit cadere in dcfinitionem al-
terius, nifi duobus modis,quiavtprzdicatum
cadit in definitioncra fubiedi , vel c contr^,ide6
tantum funt duo modi dicendi per fe. Ide6 di- \\\

cic Ariftoceles, c[xxod quaneHtraliter infitm ,acci-
dentiafitnt.

Per- hzc patet ad huiufmodi inftantias, fl fianc g^
in illa, Animal efthomo , fubiedlum eft caufa prz-
dicati, ficinifta, Rifibile efl hotno y przdicatum
cft caufa definiens fubie(5tum , erro animal eil
homoy cft per fe fecundo modo , & fimiliter hzc,
Rifibile efl homo, eft per fe primo modo , quia
przdicatum cadit in definitionem fubiedi.

Ad hoc dicendum eft,qu6d iftz inftantiz non
funt leCkx , quia in omnibus modis dicendi per
Cc , requiritur vna conditio generalis , videlicec
qu6d fubiedbum fit natum fubiici,& przdicatura
naium przdicari , & hoc eft quod Ariftoteles di-
cit poftea , Subiicitur autem nobit in demtnflratione
illud tjttod efi natum fitbiici ficut lignum , ^ pradi-
catur (juodnatum eftproMcari. Sed in iftis inftan-
tiis non fubiicitur quod natum eft fubiici. Ani-
mal enira non eft natum fubiici refpcAu ho-
roinis , nec rifibile natum eft fubiici refpe^
hominis ; paffio enim eft magis nata przdica-
ri , qukra fubiici refpedu fubicdli. Ide6 hzc
non eft pet fe > Rifibile efi bomo , noc ifta, Animtd
eft hmt.

Ee 1 Tu

368

Super lib. I. Pofteriorum

10.
Ad i.print.

Jf-i %.

Aii.

II.

Seeuniiu
mtditi dicen-

di per fe h»-
bet flures
gradus.

Tu (ficis , qu&d definitum natum eft fubiici
refpediu definitionis , & etiam definitum natum
eft fubiici refpedlu partium dcfinitionis ; quia
definitura ad definicioncm,& ad fuas partes com-
paratur vKjuid. Sedrifibiledefinitur perhomi-
ncm, crgo natum eft fubiici.

Dicitur quod duplexeii definitio, vna ejfentialitt
altera , per additamentum. Indefinitionceftcntiali
definitum natum eft fubiici refpcftu partium de-
finitionis, quia ad illas comparatur vt ^uid , tan-
quam ad fuam propriam clTentiam. Sed in dcfi-
nitione per additamentum non oportet defini-
tum eirc natum fubiici refpedlu cuiufcunque par-
tis definitionis , quianon refpeiflu fubicdi ,non
enim comparatur ad vtranque partcm vt quid,(cA
ad vnam vt quid, ad aliam vero vt quale: vt patet
in ifto excmplo , Simum eHnafktcautu. Simum
comparatur ad nafum, vt quale, pcr hoc quod eft
fibi additum. Sedadcauumcomparatur vt^«i<i/,
ficut omne infcrius comparatur ad.fuum fuperius
per modum quid in eodem genere.

Ad aliud dicitur , quod Linconienfis hanc li-
tcram expofuit , quod Ariftoteles non intelligit
quod conclufio in demonftratione fit per fe in
duplicigenere caufxjficut expofuit Thomas.Sed
Ariftoteles intclligit per illam literam, qu6d duo
modi funt in dcmonftratione, vtprimus , &fe-
cundus,& fic cxponitur lirera per Linconicnfem,
fcilicet quAcunque dicitur in fimpliciter fiibilibw,
hoc eft , in demonfttationibus ,y/cy«w perfificut
inejfe pradicamibtu , hoc cft , primo modo , vbi
prsdicatum eft caufa fubiedi, aut inejfe propter
ipfa , hoc eft, proptcr fubiefta , ficut in fecundo
modo, vbi fubiectum cft caufa prardicati.

Ad aliud dicitur negando hanc confequen-
tiam , quatuor funt caufae , cfgo quatuor funt
modi dicendiperfe.

Ad probationem cum dicitur , quod modus
dicendi per fe accipitur a caufa. Diccndum,qu6d
non fub rationc particulari , qua caufs diftin-
guuntur ab inuiccm. Scd accipitur a caufa fub
altera illarum duarum conditionum fecundum
quod fubiedum eft caufaprsdicati, vel praedica-
tum fubicdli , & ifto modo tantum accipiuntur
duo inodi diccndi per fc.

Ad aliud principalc dicitur , quod in dcmon-
ftratione pallio praedicatur de definitionc fubic-
^ti in maiori , & hoc in dcmonftratione potifl^-
ma, & fic eft maior pcr fe fecundo modo , fimili-
tcr conclufio in qua prxdicatur paflio de fubie-
fto. Sed minor cft dc cfTe primo modo , quia in
minori prardicatur dcfinitio fubiedbi de fubiedo;
& fic tantum duo funt modi diccndiper fe in de-
monftratione.

Ad formam dicitur , quod non oportet maio-
rem eflre pcr fealio modo,quamfit conclufio;
quia eodcm modo dicendi per fe praedicatur paf-
fio de fubiefto , & dc definitione fubiefti , quia
in vtraque propofitionefubie<9:um cft caufa pra:-
dicati , licet in vna implicite , fcilicet vbi fubii-
citur fubieftum , & in alia explicite vbi fubiici-
tur definitio, tamen vtrobique cft fecundusmo-
dus.

Intclligendutn tameneft,qu6d alitcr eft per fc
maior& conclufio , quia in alio gradufecundi
modi.

Secnndus enim modus habet plures gradus,
ficut primus modus.quia in primo modo eft vnus
gradus,fccundi^m quem dennitio materialis prae-
dicatur de definito. Alius modus eft , fecundum

qucm definitio formalis , & finalis przdicatur de
definito j & tamen vtrobiquc eft primus modus
dicendi per fe. Quod autem aliter,& alitcr fic
alius gradus oftcndo pcr Ariftotclem, vbi ponit
qu6d definitio eft incorruptibilium , dicit ibi
quod quxdam definitio eft conclufio dcmonftra-
tionis, vt definitio materialis; & quacdam eft
principium demonftrationis, vt definitio fortna-
lis ; quxdam cft tota demonftr^tio fola pofitione
differens. Cum crgo dcfinitio matetialis fit con-
clufio, &definitio formalis principium ,aliuseft
gradus.Eodcm modo in propofito,paiIio pracdi-
catur de fuo fubiedo fecundo modo in conclu-
fione , & paflio de definitione fubieiti fecundo
modo inmaiori :tamen vtrobique eft fecundus
modus. Scd quia in vno gradueft conclufio , &
in alio cft principium , ide6 diuerfi funtgradus
fecundiraodi.

Vlterius intelligendum eft , ficut dicit Linco-
nienfis , qu6d Ariftotcles ponit tertium modum,
qui cft modus eftendi , & quartum modum , qui
eft modus caufandi , propter completioncm lui
fermonis , non tamen funt modi inhsrcndi nifi
duo, fcilicet, primus,& fecundus.

Q^ .^ s T I o XVII.

a^« iftafiperfejHomo eft animal.

Vldeturquod non;quiaha:ceft per accidens, j,

Rationale efi animal, crgo & haec, jinimalra- Argumentt
tionale eft animal , & vltcrius , igitur hsc eft per profarte ns'
accidcns , Homo efi animal , quia animal ratienale, £'*^"*^'
& homo idem fignificant. Prima confcqucntia pa-
tct , quia haec eft pcr accidens , Homoaib/a efiho-
«Jo,quia ha^ceft per nccidens , ^lbum efihorno,
igitur a fimili hxc eft peraccidens, udnimal ratio-
rtaleeft animal, quia hacc eft per accidcns , Ratio-
nale efl animal.

Hic dicitur negando primam confequcntiara.
Et ad probationcm dicitur quod non eft fimile,
qma homo efi albw non eft vnum fimpliciter : fed
vnum aggrcgatum , homo enim & album funt
duae res diuerforum Gcnerum. Ideo non polTunt
facerevnum fimpliciter,propter hoclicetdcho-
mine dlbo pra:dicetur homo per accidcns, ficut de
albo, non tamen eft fic ex alia parte.

Contra : ha:c eft per accidens , Homoalbtuefl
homo,C\cut hxc,Album efi homo, proptcr hoc quod
homo fub ratione albi accipitut , ergo haec erit
per accidens , Anirnal rationale eftanimal, ficut
hxc,Rationale efi animal i quiaanimal fub ratione
rationalisaccipitur. Et hscconfcquentiaconfir-
matur per hoc, quia quod exrraneatur alicui,
quod eft in aliquo formali conccptu,extraneatur
toti conceptui.

Item ad principale; pars non prxdicatur de
toto pcr fe. hacc enim non cft vera : Arca efi li-
gnum, fccundum Ariftotclem 7. Metaph. fed ani-
mal cft pars hominis , ergo non per fc prxdica-
turdehomine.

Hic dicitur quod duplcx eft pars , fcilicct rea- Tafs duflex.
lisj&rationis. Parsrcalis non poteft prxdicari
de toto pcr fe , pars tamen rationis bene potcft:
huiufinodi funt animal & rationale refpedu ho-
mitiis.

Gontra per Ariftotclemin 7.Metiph .Definiti»
tfl firrr.o habens partes,Sc ficut tota definitio ad to-
tam rera,fic parsdefinitionis ad partc rei.Scd tota

dcfinitio

Qu^ffio XVII.

569

definicio (ignificat totam rem, ergo pars partem.
Genus & DifFerencia func partes definitionis, er-
go funt partes definici, ergo pars,dt:c.

Item,in definitione non cft nugacio,vc fuppo-
no, quia nihil fuperfluum , nec diminutum con-
tinet ,ergonec Genus,nec Differentia pofTunt
idem iignificare ,quia tunc eflet nugatio, ergo
iignificanc realicer aliud, & aliud , & funt partes
conftituences definicum , ergo funt realiter di-
ueifz partes.

Ad principaIe,Genus & Spccies , vt animal &
homo , vel imponuntur a diuerfis formis , vcl ii
gradibus eiufdem formz : fcd cum aliqua duo
imponuntut ^ diucrfis formis, vnum non potcfl
per fe prardicari dc altero : ergo animal non po-
tcft per fe praedicari de homine. Minor pater,
quia muficum per accidens pra:dicacur de albo,
quia vtrumque imponitur a diuerfa forma. Simi-
liter maior paret,quia homo imponitur ab intel-
lcdtiua, animal ik fenfitiua.
9 • DicituT qubd minor non eft vniucrfaliter ve-

ra. Et ad probationem , quod proccdir,cum ali-
qua duo imponuntur a diuerfis formis,quarum
vnanoninciudit aliam.IAccllefliua aatcm inclu-
dit fenfitiuam. Ide6 animal de homine per fe po-
tefl prsdicari, licct muficiim de albo non prsdi-
cetur, quia mufica a qua imponitur muficus.non
includit albcdinem , a qua imponitur album,nec
c contrik.

Contri , fi intcllediua fenfitiuim includeret:
auc ergo includit illam , ficut infcrius fuum fu-
pcrius, aut ficutcompletum incomplctum. Non
primo modo , quia qua rationc intellediua eirec
inferius ad fenfitiuam , cadem ratione foianz
bruti fe haberet vt infcrius ad fenficiuam , tunc
feq*ieretur quod formabruti,& intcIicQiuacf-
fent diuerfie Species,quia habent aliquid in quo
conueniunt, vt fenfitiuam, & fccundum fe difFe-
runt : ergo cfTent Species difFercntes,quod cft in-
conueniens. Si aucem fecundo modo , cunc non
eft vcra prxdioacio vnius de alio : nccpcr confe-
quensanimal dehominepropcer taleminclufio-
ncm, propterea quia fi fic,hzc ciret pei fc, Tetra-
gonum eft trigonum,quia. vnum alterum includir.

Ad oppofitum cfl AriftocoI^s,dicitenim,qu6d
frimui modtu dicendi per fe eft , (juandoprtdicatum
cadlt in definitionem fubie6H indicantem tjuidft fitb-
MiSf«»»j fedanimal in dcfinitionem hominisea-
dit, ergo eftpcr fe primo modo.
4" Ad quasftioncm dicitur, quod eft per fe primo

Cinclt^. modo,f/omo efl animat,ptoptet rationem tactam.
Intelligendum eft tamen proptet rationes, quod
Genus , & DifFcrentia fignificant diuerfam par-
tcm conccptus hominis , alitcr in definicione
cfTet nugatio. Si cnim idcm totum fignificarec
Genus perfe, & Dirfcrcntia per fe , quod fignifi-
cat Specics:tunc idem intcllcdlus indcfinitione
poneretur bis, nec excufatet diuct fa ratio , quia
fi fic , tunc hic non efiet nngatio , Homo animaly
quia diuerfa eft ratio hominis , & animalis , fub
qua vtrunque fignificatur. Idco oportet dicere
quod Gcnus , & DifFerentia fignificant partes
conceptus hominis, pt im6 , & detcrminate. Ge-
nus enim determinate fignificat partem mate-
tialem,& DifFcrcntia diftindc partem formalem,
ficut Spccics diftinfta fignificat totumcompofi-
tum , tamen Genus &DifFerentia fignificantpcr
modum totius , & idc6 totum fignificant confu-
fo modo,quod Spccies modo determinato figni-
fieanc, & per hoc diftinguitur ipartibusreali-
Scoti oper. Tom. /.

bos , partes enim reales accipiuntur per modum
partis , & non permodum tocius.

Ad primam rationem dicitur ficut dicebatur. y.

Ad primum contra hoc dicitur , qu6d hzc eft Ad argumt-
per accidens, f/omo alhiu efthomo,non folum pro- '*•
prer hoc qu6dhomoaccipitur fub ratione albi:
fed proptcr hoc etiam , quia hoc quod dico hom»
fub ratione albi accipitur,& fimiliter pro eo qu6d
ifta non faciunt vniun pet fe , fed vnum per acci-
dens,quia funt res diuerforum Gcneram ; fimili-
ter licct animal accipiatur fub rationc rationalis
ex alia parcc,non ramen hxceft per accidens,
^nimal rationale eftanimai yqaia, ex iftis duobus
fit vnusconceptus Speciei & hominis, cui per fc
ineft animal, & ideo eft fimile.

Ad aliam confirmationem dicitur, quod hzc
propofitio cft falfa, fcilicetqudd per accidens
ineft formali concepcui alicuius,peraccidens in-
cft illi, in quo eft illud formale ; & hoc fi ex illo
materiali & formali fit vnum compofitum pcr fc,
in quo compofito includitur prxdicarum racio-
ncalcerius parcis, vtpartis matcrialis. Ha'cta-
mcn eft vera, fcilicet quod per accidens ineft
concepcui formali alicuius, ei non ineft per fe,id
eft , illi conceptui. Aliud eft enim loqui dc for-
mali in conceptu Speciei,& de formali conceptu
Specici : quia formals in conceptu Speciei cfl
conceptus eiufdem compofitus ex Genere & Dif-
ferentia,fed formale in conceptn cft DifFcrcntia.
Tuncbrcuitcr dico, quodctfi aliquid rcpugnec
formali in conceptu cum modo perfcitatis, diim-
modo tamen non repugnct concepiui Spcciei,
vcl alteri quod includitur in Specie , erit in toto
per fe.quia tunc eft per fc primo modo.cum prx-
dicacum includitur in ifuod <)uid fuhic€ti ,fiuc in
conceptu formali fubic«£li. Quod autcm hoc fit
racionc materialis inconceptu, vcl formalis.hoc
accidir.

Ad aliud dicitur ficot diccbatur. g.

Ad primum contra hoc dicitur,qu6d ficut to-
ta definitio fignificat totam rem dcterminatc,ica
parspartem conceptus Specici , fedexhocnon
fequitur, quod Gcnus fignificet partcm realcm;
qiiia licct Genus fignificct partem , non tamen
pcr modum partis, & in hoc diftinguitur it parte
rcali.

Ad aliud,concedo qu6d Gcnus diftin£lc,& de-
terminatc fignificat rcm diucrfam ab alia rc,qua
fignificat DifFcrcntia , & fimilitcr concedendura
cftquodfignificat partcm conccptus in homine,
tamencxiftisdiuifiminfcrreconiundim.fcilicet
quod GcHus fignificat partem diuerfam realcmj
fallacia eft fecundum Accidens. Sicut bic, Ifteeff
Aionachut & eftniger; ergo , &c. Qu^ia ad aliud re-
fertisr realitas, & ad aliud partialitas , pnrs cnim
realis,ficut didum eft,accipitur permodum par-
tis . fed animal non fignificat homincm per mo>
dum partis.

Ad aliud principalc dic{tur,qu6d licct homo,
& animal ^ diuerfis formis imponantur , hzc ta-
men poteft efle per (c,/-/omo efl animal,\ich etiam
fenficiuum, i qno imponitur animal, non inclu-
daturinintellcdiuo pcrfc,tamen quia in homi-
ne non eft oppofitio inter fcnfitiuum , & intellfc-
€Huum i fcd icnfitiuum eft principium quod eft *ai

materiale refpedlii intelle£liui,fiue ponantur ifta
principia efFe diuerfz formz, fiue diuerf; gradus
inilla forma : ide6 animal per fc includiturin
homine. Ratio autem falfum fupponit , hoc
fcilicct quod ad hoc qu6d propofiiio fit pcr

E e 3 fe

370

Super lib. I Pofteriorum

Te ptitno modo , opottcat fotmale in fubicifio
per fe includere fottpale in przdicato. Sed illud
,,^1 Ron eft verum. Ad boc enim quod propoHtio (ic
■^mr^ per fe, fufficit quod prxdicatum in fubiefto in-
cludatur, vel rationeformalis fubiedli. vel ratio-
ne materialis. Ratione formalis, vt hic,Homo efl
rMionalits. Ratione matetialis,vt b.ic,Hemoefi ani-
mal. Rationt vtriufque, Homo eft animal rationale.
Rationes contra ptimam refponHonem con-
cludunt verum , concludunt enim quod ad hoc
qu6d propofitio fit per fe , non oportet prxdica-
tum in fubie£bo includi ratione formali praedi-
cati , nec oportet formale prsdicati includi in
formale (ubie^i , qu6d autem hoc inueniatur,
hoc aiiqaando accidit, &c.

Qj^ ^ s T I o XVIII.

tAn hacfi perfi,Anima.\ cfthomo.

QVod fic videtur ; Homo per fe eft animal.

I.

Argumenta

. -^^"^2° animal per fe eft homo. Antecedens
troparUAf- gjj. ygjy^ gj_Q ^ confcquens. Probatur confe-
firmatiu». " /- i . , r

quentia pcr cQnueriionem limplicem. Itcm , ie-

quicur, Homo eftanimal, ergo animaleii homo,con-
nertibiliter: ergoeodem addito vtrobique adhuc
fequitur,ergo addita hac -condjtionc f *»•_/?, fc-
quitur.

Item,per Ariftotelera in i. huius , capiculo de
Perfe, illa propofitio eft per fe fecundo modo,in
qua ru6je^um cadit in definitionem przdicati,
fcd animal cadit in definicionetn hominis y ergo
\iXC,Animalefl home , eft per fe fecundo modo,

Item,aut eft per fe,aut per accidensifi eft per fe,
habeo propoficum ; non eft autem per accidens,
quia propofitioper accidens dicitur triplicicer.
Aut quia accidens accidit fubie<flo -, aiH quia fub-
>; ^edum accidit accidenti ; aut quia accidens
accidic accidcnci , ficut albumeft niuficum. Sed
hsc , Animal eft homp , nullo iftorum tiKndo-
f um eft pcr accidens , quia vnum extremum non
cft accidens rerpedu altcrius : crgo haec rion eft
peraccidens.

Item, Ariftotcles in i . huius , ponit hanc pro-
poficionem , Gjiut de hecejfitate infunt, perfe infunt,
& hoc probar , quia qux dc neceflicate infunt,
?ut infunt pcr fe, aut per accidcns : non per acci-
dens , quia accidentia non jnfuntde neceflitate:.
fed de neccflStatc homoineft animali j ergo ho-
nio per fe ineft animali. ergo ha:c eft per fe, Ani-
mal eft bemo, \Km,homo & aniraal fignificant ean-
dem eflentiam, fed eflentia incft fibiipfi per fe,&
non per additum, crgo hacc eft per k,Animaleii
homo.

Itcm, aut cft per fe, aut pcr accidens } fi per fc,

habeo propofitum : fi peraccidens,crgo per ad-

ditumjquairo tunc deifto addito, aut hocprae-

dicatum homo ci ineft per fe, aut per accidens ad-

ditum. Si pct fc , eadem rationc fuic ftandumin

primo : fiper addicum,qua:rcndumcft de ifto

addito,& ficeftproccftusin infinitum.

j, ^ Ad oppofitum , fi hxc eflct per fc , cixm ferfi

Atgumtnta pr«fupponac de omni , h«c eflet pcr fe, Omne ani-

f»efftfitum. »M/f/?^o»w,confequenseftfaIfum, crgo&an-

teccdcns.

Jtem, fi haec eflc^ pcr fe, aut primo modo , aut
iecundo modo,auc quartomodo; quiadctcrtio
pon cft dubium , quia tcrtius modus cft modus
cflcndi , & ncm modus inhzrendi. Non primo

modo , quia praedicatura cadit in dcfinitionem
fubicdki , fed homo non cadit in definitioncm
animalis; ncc fecundo niodo,quiain fecundo
modo paflio przdicatur dcfubiedo , ficnoncft
in propofito ; ergo , &c. Nec in quarto modo;
quia quartus modus cft quando fubiectum eft
caufa eihciens prxdicati ; fed in animali non eft
caufa efficiens refpedu hominis,crgo haccnon
eft pcr fc aliquo modu.

Ad quzftionem dicitur , quod hsc non eft pcr s ,
fealiquo modo; Animal efl hofno, £t huius ra- Ctutiufit.
tio eft , quia fi eflet per fe , cum pra:dicatum , &
fubiedlum maximc importent candem eflentiam,
maxime vidcrctur qu6d cflent pcr fe pripio mo-
do : fed non eft per fe primo modo , quia in pri-
mo modo praedicatum cadit in definitionem in-
dicantem primi^ quid fubiedti ; fed homo non ca-
dit in definitionem anjmalis , fcd potius c con-
uerfo.

Intelligcndum tamcn , qu6d propofitio cri- Treprfiti»
plicicer dicitur per accidens, fecundiim rationes ";'/'''"'" ^
przdidlas. Vno modo, quandovnumcxtremutn tidtm
eft accidens alceri inha;rens, ficut pacet hic , //o-
moefi albtu, & adhuc ficpropoficio poteft etfe
per accidens tripliciccr. Vno modo , quando ac-
cidens accidic fubic£lo, ficuc hic , HomeeiialbM.
Secundo modo,quando fubie(5tuin pra;dicacur
de accidente, ficut hic, Alhum eft horno. Ec tcrtio
modo , quando accidcnsprxdicacurdeacciden-
tc accidcntaliter, ficut hic, Alhum efi mu/icum , &
dico accidentalitcr , pro tanto , quia in ifta , Al-
tumeii foloratum,pcxdiczt\ir accidens in concre-
lo dc accidcnte in eoncrcto , & tamcn non pec
accidens, fcd per fe ; quia quodlibet fupcrius ra-
tionem^MfWhabct refpc£tu inferioris.

Secundo modo , dicitur propofitio per accf-
dens fecundum quod diftinguitur contra propo-
fitionem prim6 veram , & fic harc eft per acci-
dens : I/o/cetes habet tres , &c. quia hsc non eft
prim6 vera.

Tertio modo dicitur propoficio per accidcns,
quando praedicacum fignificat eandcm cllcntiam
cum fubicfto,vcruntamcneft extraneum intel-
lcdbui fubic<3:i,& hoc modo hxc eft pcr accidens,
Animal eH homo , & fimiliter cum inferius pracdi-
catur de fuperiori , concingic enim tunc incelli-
gcre fuperius non intelligendo inferius.

Ad primam rationem dicitur , quodhac, He- 4*
mo per fe efl animal ,nox\ debet conuerti in hanc, ■^'^ *'^umf'
Animal perfi efl hemo , non enim dcbet conuerti '*'
fimplicirer fubomni ratione; & ratio impcdicns
cft accepta abifta conditione/;*ry?. Perfiemtn
ptzCupponit de omni , & ideo Ci conuertcretur
fimplicitcr, tunc vniucrfalis afErmatiua conner-
terctur fimplicitcr , & fic fequercciir, Omni* homo
efi animal , ergo omne animal efi heme. Scd h oc cft
falfum : ergo illanon debet ficconucrtifimpli-
citer ,cum hac conditione perfi, fed dtbcc fic
conuerti, Hemoperfi efl animal , ergo animal eft
heme; ficut ha:c exclufiua babet conuerti,T<i«f«wj
herno eflanimal, erge animal efl hemo ; vel oportet
diccrcquod propofitiones per fc nonconucrtan-
tur propcer extrancam rationcm quam faciunt
raodi. Vel oportec dicere quod conucrcuntnc
non rctcntis cifdcm modis in conuertence,&
fua conuerfa.

Ad aliud dicitur, qtibdperfe, facit extranei-
tatem , quia praefupponit de omni : ideo non
valec quod conucrcacur cum hac condicione
perfi.

A<1

Qusftio XIX.

371

Ad formamdicicur qu&d hxcptopoGtio,Cott'
turtibili* todem additd vtrthique Mdhuc/iint contttrti-
biti* , eft intelligcnda quando iliud additum non
facit cxtraneiiatem,& ita quod non includit vni-
uerGititatemjVcl neceflicatcm impcdientem con-,
ueriionem, fed per fe licetnonncvniuerfalitaSf
camen przfupponit vniuerfalitatem.

Adaliud dico qu6d illa propofitio eft perie
fecnndo modo, quando rubiedlum cadit in defi-
nitionem przdicati , quod eft paiEo ; fed homo
noncftpafliorerpcduanimalis: idc6 liccr ani-
mal, quod fubiicitur . in definitionem cadat, ta-
4nennon erit fccundus modus.

Ad aliud dico qu6deft per accidens.

Ad probationem quodhzcdiuiHo propontio-
nis per accidens,quam ponit Ariftotelcs in i .Po-
fteriorufn , intelligenda efl de propofitione per
accidens , cuius vnum cxtremuro accidentaliter
ineftalceri, vt didtum e(l in proponcione. Sed
hxc,jinimitlejl homoynon e(l pcr accidens illo mo-
doifed efl peraccidens,quia pracdicatum eftextra
intelleflum fubiedi, & non quia przdicatum cft
accidcns refpedlu rubie6^i,velcconcra.
#. Ad aliud dicicur qu6d hxc propoiitio eft vera,

Giu* dt rucejfu4te infitnt , perji infimt., quando illud
quod rubiicitur,nacum eA fubiici.Sedanimal non
cft nacum fubiici refpedlu hominis , ide6 in tali-
bus non cftpropoiitiointelligenda.

Ad aliud dico.quod hzc propo(itio,.^0</t/n'«
«fi,nuUi 4cciW/r,en:intcIligenda accipiendo propo-
(itionem per accidens illo modo,illud enim quod
per fc eft , vt fubftantia , non accidit alteri, Hcut
accidens accidic fubiedo , Hc intclligit Ariilote"
lesipotcd tamen alteriaccidece,tanquamid quod
cft extra incelle^aum fubiefti.
g^ Ad aliud dicendum eft.quod lic^t przdicatum,

& fubiedlum iignificent eandem eftentiam,cx
hoc non fequitur calcm propontionem eftepec
rc,fed hzc eft pec accidens,/4m»M/ tji homo , quia
pec additum,vt per \\znc, Homo eji homo jfed non
eft intelligendum qu6d haec Cii pcr additum^can-
quam aliquid quod eft addicum eftcnciae anima-
]is, quia eft eadcm eftentia hominis & animalis;
immo eft per additum , quia per aliquid quod eft
extra intellcdlura.Animal enim intclligicur com-
tnuniori modo,qu^m homo:ide6inteIligi poteft,
licec non incclligatur homo , & fic vocando ad-
dituni quod eft extra intcUcdum, animal eft ho-
tno pcr additum,quia ^er homincm.

Ad vltimum pcr idem , quod Animtl tiihomoy
non eft per fe , (ed per additam, vt didlura eft. £t
cumquzcitur deilloaddito, aut illiaddico ineft
homo pcr fe,aut per additum.Dico quod ibi ineft
per fe;quia hzc eft per fc , Hemoejlhomo. £t cum
dicicur, eadem tatione ftandum fuit in primo.
t)icitur qu6d non , quia homo non incelligitur.
niii intelligendo animal, fed animal potcft intel-
ligi, ecii horao non incelligatur,&c.

Qv ^ S T I o XIX.

Aft propojttiojttperfe primo medo , in quA

fradicatum , 0* juhieSium fignifi-

cAntidemf

QV6d non videtar } quia tunc h«c eflet per
fe i Hmo efi humMmtMtqax camcn falfa efl:.
f^ZirttZ- Dicitur , qu6d non fequitur hanc propofitio-
fatiM». nem cfte per fciquia pcimus raodus non cft folum

ex hoc, qu6d fubiedam & prcdicacum fignifi-
canc eandcm eftentiam, fed ex hoc qu6d eandem
eirenciam figniiicant fub modis non extraneis:
fed homo & ^«>n«nfV4/,fignificant fub modis figni-
ficandi extraneis , modo homo fignificat per mo-
dumconcreti, & hitm*nitM pcr modum abftra^i,
crgo haec non eft per fe.

Contrii.tanca eft repugnantia , vel maior inter
determinatum,& indetcrminatum , quanta intcr
modum abftra£bi , & concrcti : fed non obftante,
qu6daniroal intclligitur per modum detcrmina-
ti.haec camen eft vera primo modo, Homotjiitni-'
«w/.ergo cadem ratione non obftante oppofitio-
ne intcr modum concreti & abftradi,hcc cft per
Cc^Homo eft httmanitM.

Item,^m0 cft abftra£lum, quiadenominatiui
dicitur ab co <&«m«»»m,ccgo,vt videtut, J&om» noii
%nificat per modum concreti , quia abftraAum
non poceft habcre modura concrcti , quia per fe
modus concrcti,& abftradli funt oppofiti, & op-
pofita non funt firaul in eodem.

Itctiiad principale,fi propofitio eftet petfe
primo modo,cx hoc,qu6d fubiedum & prardica-
tum fignificant idero,tunc hzc cftet pet [c,Chimdr
r* eji chim^*; (xmiMtci nmens,tJinonem , fed hoc
eftfalfum, quia pczdicatum alteri pcr fe inelTe
prxfupponic rubie^tum clTe, ergo ancccedcns fal-
furo,crgo.

Ad oppofitum in primo modo prxdicacum
cadit in definicionem indicancem ^<<//Si^(V£Fi,
ergo nullo modo praedicacura & fubiedum figni-
ficanc idem.

Ad quaeftionem dicicur , quod pcopoficio eft %,
per fe , quando praedicacum & fubiedum fignifi- Ctmlujit.
canc eandem eiTenciam , vcl quaodo pczdicaturo
in inteiledu eiTcntiali fubiedi includituc. Sed ca-
men vlcra hoc requiricur,qu6d illud quod fubii-
citur,nacumfic fubiici , & quod pcxdicatut pra;-
dicati.Similiiec requiritur caufa fine qua non,fci-
licet qu6d fint modi proponionales , fub qnibus
praedicacum ineft fubiciko. Vnde per fe caufa
quare propoficio eft per fe primo modo , eft ex
hoc qu6d pra;dicacum cadic in definitionem fub-
ie<fli,vel eft tota qiiiditas fubiedti , caufa fine qua
non,eftcorcefpondencia dccerminata modorum
fignificandi.

Ad priraam rationem ficut dicebatur.

Ad rationem contra hoc dico,qu6d non cdG- 3 .
mile de modo abftradli, & concreti , & de modo ^d Ar^w
determinati , & indctcrminati , quia modus ab- "»»»/4.
ftra&i , eft modus fub quonomen imponituc ad
fignificandum abfttadum , ideo talis modus ca-
dit in vnionem przdicati cum fubiedo,non tan-
quam illudquod vnitur,fcd tanquam decermina-
taratio,fub qua res cuius eft modus alteri fim-
pliciter vnitur. Ide6 haec eft falfa , Homt tji hit-
manitat. Sed modusindeterminati noncaditin
vnionem praedicati cum fubie6io,necvt pars vni-
ca,nec canquara dececminata ratio.fub qua vnum
alteri vnitur , quia ille modus eft rei folum pec
comparacionem ad intelligentem,& non eft mo-
dus lub quo vox imponitur ad fignificandum , &
ide6 non oportet hanc ciTc faifam , Himo tji ani-
»M/,proptet tales modos extraneos.quia illi modi
nullo modo in vnionem cadunt, vt didlum eft.

Adaliud dicitur , quialwm«eftconcretum ,&
abftra6tum refpedu diuerforum, eft enim abftra-
dlum refpedtu httmMiri.Sc eft cocretum ratione hti-
manitatit, & tamen no fequitur oppofitos modos
dTc in codc, quia illi raodi refcruntur ad diuerfa.
E e 4 Auiccnna

37i

Super lib. I. Pofteriorum

Auicenii'a tamen aHter dicit ad rationem prin-
cipa]em,quo(l bHmanitas , & homo non idem figni-
ficant, fed humMnitM (ignificat formam pcr quam
homo eft id quod eftjfcd homo iigniHcat compo-
fitum.

Ad vltimum dico,qu6d hxc cft per fejChim/ira
tft chimttra, & fimiliter , nonem eft nen ens , primo
modo.non tamcn (iib illo genere. Primus modus
perriHct ad demonftratorem , q«ia prazdicatum
non eft caufa fubiefti , nec ccontri , idcm enim
refpcdlu fui ipfius non eft caufa.

Ad probationem , dicicur quod per fe inefle,
non pracfupponit hoc eflc , nifi ailualitate cxtrc-
mi,ergo,&.c

Q_y iE s T I o XX.

%4ngentu ^differentia coniunSiim , '-vel
diuijim fint in ^rimo modo dicendifer
firTvt an hacfitperfijHomo eft: ani-
mal rationale?

QVodnonvidetur. Voces funt notx paHio-
r

Arg^mint» V^num quic funt in anima. Sed alia pailio eft
frofarte ne- quam fignificat animal, & quam fignificat homOf
g»tiutf. Similiter aliafimilitudo, vel paflioquamfignifi-

cat homo , & quam fignificat rationale in anima,
igitur propofitio enuncians hanc pafliionem efle
illam, falfa cft;fed ha:c eft huiufmodi ; ergo , &c.
Minor patct , quia propofitio enunciat fignifica-
tum de fignificatocigitur fequitur quod ha:c non
cftperfe.

Dicicur ,qu6d licct alia fit fimilitudo , quam
fignificat bomo , & animal , taraen hxc propofitio
jion eft falfa , quia fuppofitoquod quslibet vox
fignificat pafliojiem in anima,illam tamen non
fignificat abfolute, fed quatenus fimilitudoeft
fignum rci , ficut oratio in fcripto non fignificat
«oces prolatas , nifi quatenus voxprolataeft.fi-
gnum rei ; & ideo ficut oratio in fcripto non
fignificat illam vocem efle aliam , quia tunc Ci-'
gnificaret falfura , fed fignificat illam remincfle
alteri , eodera modo vox prolata non fignificat
hanc paflionem elfe illam , fcd hanc rcm cuius
eft paflio , inelTc illi rei cuius cft alia pafl^o,
ideo ha:c cft vera , Homo eft animal rationale , licet
w fitalia fimilitudo fubiedi, & alia przdicati in

anima.

Contri, fi haec vox fignificaret fimilitudinem,
& ex confcquenti fignificaret rcm, tunc fcquerc-
^ur quod quxlibet vox eflet analoga,feu atquiuo-
ca; fimiliter fcqneretur quodqualibctvoxfigni-
ficaret primo accidcns , quia pafllo in anima eft
accidens. Similiter hoc dato per refponfionem,
habetur propofitum , quia attributio eft ratione
primorum fignificatorum fubiefti , &pracdicati.
Frobo, quia terminus illud idem fubiicit & prae-
dicat primo quod fignificat prim6,fi igitur figni-
ficatquilibet terminus paffionem inanima,&
alia eft paflio hominis in anima, & pafllo anima-
lis fiue rationalis , ideopropofitioquc primo fi-
gnificathasc deilIo,falfaeft.
^^ Item,ad principale:ad hoc qu6d propofitio fit

per fe , oportet qu6d conceplus prxdicati inclu-
datur in conceptu fubiedli, fed conceptus anima-
lis & rationalis non includitur in homine, igitur
b?c non erir per fe prirao mocfo.Probominorem;
cpnceptus hominis cft fimplex,& conccptus ani-

malis fimilitcr cft fimplex, & fimiliter rationalis»
fedduo inielledus fimplices non pofliint inciu-
di in vno fimplici,igitur,&c.

Dicitur qu6d licet conceptus animalis , & ra-
tionalis fint fimplices , funt tamen fimpliciores
quam conceptus fimplex hominis , fed qu6ci duo
intellecStus fimplices in tertio intclleftu fimplici
includantur fimpliciores illo , non eft inconue-
nicns.

Contrk.impofllbiie eft duo fimplicia , inquan-
tum duo,quantucumque fint fimplicia,includi ia
aliquo tertio fimplici.Probo,quia intellcdlus fim-
plex ad qua fc conuertit , rotaliter fe conuertit;
intcllcdlus enim in intelligendo vnum fimplici-
ter,non poteft intelligere aiiud fimplex;fed intel-
lcftus hominis cft fimplex, & intelleftus anima-
lisrigitur dum inciudit intclledum hominis,noa
potcft includere inteHcftum animalis, & eadem
rationenec rationalis : illi igitur duo intellcdlus
fub vna qualitate in intclledu hominis non in-
cludnntur,&c.

Ad hoc dicitur , quod illi intelleftus qui intet ? •

fe duo funt & diftindti, fecundum quod funt par- Vip^i^fdn-
tes definitionis funt in definito modoconfufo,& ^ '**
ide6 dicit Ariftoteles quoddefiniciofchabetad
intelleftum fimplicem , ficut videre , vcl aHdire^
quod exponit Linconienfis diccns , quod duplex
eji viftbile , quoddam inuolutum , & tale confufo
modo fc offert vifui ; aliud cuolutum & cxpan-
fum,& talcfe diftindtc offcrt fenfui:fimilitcrau-
dibile quoddam eft confufum , & quoddam cft
diftindtum ; icd voccs fecundiim quod fenfui , &
auditui apparent, eo modo definiuntc.r. Et vt fic
cogyofcuntur ab intelledu fimplici confufo mo-
do , & tamen definitio cognofcitur ab intelicdlii
fimplici modo determinato , ideo neceflc eft po-
nere quod partes quq includuntur in definitione,
magis cognofcantur in definitionequam indefi-
nito.aliter non faceret definitio cognitionem de
definitomagisqu^mccontik.Perhocadformam,
quodduo intelleftus finiplices fccundum quod
intcrfefunt diuifi , & diftincti,in definito inclu-
dunturmodoconfufo.

Contri,definitio eftcademcumdefinito:igituc
fi in definitione erunt duo intelledlus diftinfti,
igitur duo inrelleclus diftindi & diuifi ciTent pri-
mo idcm intelledtui vnijfcd hocnon eftinteiiigi-
bile:igitur,&c.

Ad oppofitum eft Ariftoreles.

Ad quasilionem dicitur,qu6d partes definitio- 4*
nis coniundlim^&diuifimprardicantur Jedefini- C»«'^'«y^»»
to primo modo : & huius ratio eft ; quia tunc eft
primus modus , quando fubicdtum egreditur k
principiis prxdicati , fiuc ^ prxdicato fecundum
(e , quod dicitur propter Gcnus generaliffimum j
generaliflimumenim prsdicatur de per fe con-
lentis , & tamcn fubicduni non poteftegredii
principiis generaiiflimi,quia principium non ha-
bent.nonenim habent Gcnns fuperius , vel Dif-
ferentiam >fed fubie(9:um egreditur a gcneralifli-
mo tanquam ex caufa ; gcneraliflimumenim , vc
Subftantia, qusc fubftantia pra:dicatur deliomi-
ne , eft caufa quare homo cft fubltantia , ex hoc
enim eft iiomofubftantia,quiafubftantiainciufa.
in homine eft fubftantia. Sed quando prxdican-
tur partes definitionisde definito , coniHudira,
vcl diuifim,ilia; funt caufx aquibus progreditur
fubic<5bii ,• igitur eft primus modus dicendi per fe.

Itero, pcr Ariftotelem in iitcra , qui dicit quod
primus modus dicendi per fe eft quando pra:di-

catum

Qu^moXXI.

mmts.

catum cadit in dcHnitionem indicantem quid eft
fubie^bum.

Intcliigendum e(l tamen propter rationes,qu6d
vox Hgnificans paflionem in anima,& rem extra,
nondicicur (igniHcare duo ; non enim Hgnificat
p3(fionem,niii vt efl Hgnum rei , & vbi vnum efl;
propteraIcerum,ibi eft tantum vnum.

Ad aliud,intelligendum propterfecundam ra-
tionem,qu6d partes definitionis,quae funt diuerti
conceptus inter fe prim6 , funt idem concepcui
Speciei , qui vnus eil , ira qu6d vnitas ad conce»
ptum Speciei referatur,& dualitas ad|conceptum
Generis,& DifFerentiac.Per hoc ad rationes.

Ad primam ficut dicebacur ad racionemcon-
tik, dico qu6d non fequitur , Omnt nomeneft ana-
lo£Mm , quia nomen non figniBcat pailionem nifi
quia fignum rei , vnde non terminacur ibi vox in
ngnificando paffionem, & ide6 cancum vnum fi-
gnificat, quia vbi eft vnum proptcr alterum , eft
ibidem tancum vnum.

Ad aliudeodem modo dicitur , qu6d non fe-
quitur quodlibet nomen fignificare accidens;
non enim nomen fignificat paffioncm abfolutc,
fed vt eft repracfentaciua rei,& ideo non fignificat
accidens, non enim indicarum eft fignificatum
nominis per illam paffionera,fcd potius illud cu-
iuseftilla paffio,fimilicudo.

Ad aliud dicicur , qu6d non fequitur propofi-
tionem eftc falfam quamlibet , non enim fignifi-
cat propofitio vnam paffionem eflc aliam , fcd fi-
gnificat vnam'rem eflcalteram ,quiapaffionera
non fignificat nifi quatenus reprsfentat.
Ad aliud ficut dicebatur.
Ad aliud in contrarium.vt dicebatur.
Ad vltimum pacet in pofitione , qu6d non eft
inconueniens,ad quod dcducitur quod duointcl-
ledtus indirtindii fint prim6 idem vni intcllcdlui
fimplici confufo , & qu6d ad hoc quod illi duo
incelledlus parcium in definicione faciant cogni-
tionemde definito, oportet qu6d fint diftindli
quodammodo, vt oftenfum eft prius , quia alirer
non magis facerent cognitionem de definito,
quam c contrik.

Contra , Ci in definitione fint duo intellcdlus
/implices,& diuerfi fecundumfe , qualiter poteft
tota definitio intelligi vno intelle6):u fimplici.

Dicitur , qu6d in intellcdu fimplici funt gra-
das fecundijm maiorem fimplicitacem , & mino-
rem;magis enim fimpliciter intelligitur animal,
quim rationale & hoc fimplicius , qultm animal
album,& tamen omnia illa intelledu fimplici ia-
teIligi*poflunt , licct fccundiJim maiorcm &mi-
norem fimplicitatem:oportet tamen qu6d quan-
do talia duo intelliguntur intelledu fimplici,
qu6d materialc intelligatur fub ratione formali,
& vt fic accipitut vt vnumquodque, &c.

CiyjEsrio XXI.
An propofitio negatiua fit per fi i'

VIdeturqu6d non; Ariftoteles dicit infecun-
do Perihermcnias qu6d, hxc eft per acci-
denSyBonum mn eft malum,8c tamen hsc negatiua
cft veriffima, quia nulla propofitio negatiuaeft
verior illa ,',in qua oppofitum remouetur ab op-
pofito , ex hoc arguo fic : fi propofitio negatiua
veriffimafit peraccidens, rault6 forciiis quxli-
bct alia crit pcr accidcns,& nulla erit per fe.

373

Didtur hic , qu&d negatina haec eft^ per acci-
dens refpcdlu affirmatiux, & qu6d hoc intelligic
AriftoteIes,& tamen in genere negatiuorum hace
negatiua eft per fe:& qu«libct in qua rcmouetuc
oppoficum de oppofito.

Contr^,fi hzcnegatiua ntperaccidensrefpe-
^u affirmatiuz.tunc dependct ab affirmatiua , &
fequitur fi ab affirmatiua dependet , qu6d poteft
fequiad affirmatiuam,igitur k prime, finegatiua
Cit per accidcns refpedu affirmatiuaE,negatiua igi-
tur poteft fcqui cx affirmatiua per fc : fed hoc cft
falfum ; negatiua enim non poteft fcqui nifi cx
alia ncgatiua,& ex alteraaffirmatiua.

Dicicur, concedendo , qu6d negatiua ab afBx^
matiua dcpendct,& vlterius, qu6d ab affirmaciaa
fequitur , fed tamen non oportet quod fequatur
ex affirmatiua per fc,fed cx hoc, qu6d abaffirma-
tiua dependct,poteft fequi ex affirmatiua cum alia
negatiua.

Contr^ , fi negatina fequitur ex affirmatiua
cum negatiua , quxro de illa negatiua przmifla;
aut eft abfolute per fe , ita qu6d ab affirmatiua
non dependens,aut non cft abfolucc per fc ; fi fic,
fequiruroppofitum primae refponfionis: didum
eft enim prius quod qua:libet negatiua dependec
abaffirmatiua : fi non , igitur poteft demonftrarl
per affirmatiuam , & aliam negatiuam , & tunc
quzro de illa negatiua;aut eft fimpliciter ab affir-
matiuanon dependens,aut non;fi fic,fequitur op-
pofitum;fi non,tunc vlterius fequitur cx affirma-
tiua, & negatiua , & fic in infinitum } fed hoc eft
inconueniens.

Item ad principale;propofitio negatiua poteft
reduci ad affirmatiuam , ficut -priuatio ad habi-
tum,quia negatio pritiat affirmationem;cum igi-
turhabicus prior fic fua priuatione , affirmatio
prior eft qualibet negacione ; igitur nuUa nega-
tiua eft per fe & prim6 vera , quia affirroatiua
prius eft vera,

Item.in quolibet genere eft primum, & mini-
mum,quod eft menfuraaliorum , fed negatiua &
affirmatiua funt in genere enunciationis , fed eft
inconueniens dicere, qu6d negatio fit primura in
generc enunciationis,igitur oportet dicere,qu6d
affirmatio prior eft affirmatiua : igitur erit primo
vera,& negatiua exconfequenti. £t confirmatur
ratio;quia vnumquodque prius cftidem fibiipfi,
quiim ab alio difparatum,fed denotatur effc idem
fibi per affirmatiuam , denotatur efle difparatum
ab alio per negatiuam,igitur affirmatiua prior eft
negatiua.
Ad oppofitum eft Ariftotelcs in hoc libro.
Item , principium primum maxim^ vcrum per ArgutMnt»
fe,&tamen principium primum eft propofitio »«•//■!/'"«»•
negatiua, cuiufmodi cft i\\a.,Non contingit idemfi-
mul ej/e & non ejfe , igitur propofitio ncgatiua eric
maximc vcra per fe,& primo.

Dicitur,qu6d principium primum fignificac
rem affirmatiue,modo tamen negatiuo, & ratio>
ne rei fignificatae eft ptimo vera,& per fe,ratione
taraen modi fignificandi negatiue confideratum
non cft primum , nec proptcr hoc dicimus illani
efle primam,fcd propter rcm affirmatiuam,quaia
fignificat.

Contr^,fi non fit ptimum,nifi ratione rei affir-
matiua;,& non ratione modi fignificandi ; fcqui-
tur quod prim6 potcftaliquid cflc prius : confe-
quens eft falfum , igitur & antecedeus. Probatio
confcquentiz,quamIibct rcm affirmatiuccontin-
git fignificacemodo affirmaiiuorfcd prior eft illa

propoficio

X.

374 Super lib. I. Pofteriorum

propofitio qua ngmficatar aliqua res afHrmatiua
modo afiirmatmo , quam illa , in qua /ignificatur
eadens res modo negatiuo:igitut principio primo
poifet efTe alia propo(itio prior.

picitur hic per interemptionem maioris:quia
tem fignificatam per primum principium non
contingit fignificare modoafiirmatiuo.

Contra illud,quemcunque conceptum contin-
gitintelligere , contingit fignificare , & cuilibet
modo intelligendi correfpondct modus fignifi-
candi,quia vox non determinat fibi rcm,nec mo-
dum fignificandijfed rem primi principij afiirma-
tiui contingit inteliigere raodo afiirmatiuo ; igi-
turcandcmcontingit fignificare modo affirma-
tiuo.
3 • Ad quacftionem dicitur , quod propofitio ali-

Ctnelujia, qua negatiua eft vera primo & per fe: tamen quae-
libet negatiua quantum eft ex modo fignificandi
negatiuo pofterior eft affirmatiua.

Prinmm fic declaratur,fecundum Ariftotelem,
quxdam eft demonftratio affirmatiua, qaxdam
iiegatiua , vt dicit in illo capitulo , vbi comparac
demonftrationes ad inuicem ; fed in demonftra-
tione conclufio eft vera per fe,demonftratio enim
eft ex pcr fe inha:rentibus : igitur cum conclufio
demonftrationisnegatiuae fit ncgatiua,aliquane-
gatiuaeritpcr fe.

Sccundum declaro. Illa propofitio eft immc-
diata,fiue primo vera,quaE eft per fe vera , & quae
per aham non poteft dcmonftrari. Sed propofi-
tio,in qua negatur vnum Gcnus generaliflimum
ab aliceft huiufmodi:fi'enim poffic dcmonftrari,
hocefiet inprima figura, vel infecunda : fcd in
neutra poteft demonftrari ; quia tunc aliquid
oporterct accipere fupra fubieftum , vel fupra
praedicacum, vel fupra vtrumque:fed nihil eft fu-
pcrius iftis.cum fintgeneraliflima:igitur h^cnon
poffimt demonftrari,&c.

Tertium oftendo:Commentator recitat ratio-
nes Alexandri fupcr librum Perihermenias , per
quas probauit, quod afiirmatiuaeftprior ncgati-
ua ; & funt tres rationes. Prima fumitur cx parte
vocis.Secunda ex patte rei. Tcrtia ex partc intel-
lcaus.

Ex partc vocis fic ; vox affirmatiua eft fimpli-
cior negatiua ptoptcr negationem fuperaddi-
tam , igitur affirmatiua ratione vocis eft fimpli-
ciorncgatiua; fed quanto alia propofitioeft fim-
plicior.tanto prior eft:igitur affirmatiua prior cft
negatiua.

Alia ratioeftex parte rei,licct in eadem re
nonejfc pra:cedat tjfe, vt in iftis gencralibus & cor-
ruptibilibus , fimpliciter tamen ejfe praeceditwo»
tjfe in diuetfis. Ejfe cnim primae caufas prius eft
qukm»«» ejfe iftorum corruptibilium ; fed affir-
matio fignificat ejfe , negatio non ejfe : igitur affir-
matio prior eftnegatione.

Tertia ratiocft ifta,habitus prior eft fecundum

intelle(ftum priuatione.Priuatiocnimnon intel-

ligitur , nifi quia fuus habitus prius intclligitur;

affirmatio ver6 fignificat per modum habitus,

ncgatio per modum priuationis. Ex iftis rationi-

bus fcquitur quod ncgatiua qaaelibec quantum

ad modura fignificandi negatiuc pofteriot cft af-

firmatiua.

4. Ad rationem primam dfcitut ficut diccbatur.

Ad nrgH' Ad primum concra hoc , quaelibet ptopofitio

mnta. negatiua quantum eft ex modo fuo fignificandi

exaffirmatiua depcndet : caraenex hocnonfe-

quitur , qu6d quaelibet fyllogizari poilit cx ner

gatiua & affifmatiua,fed aliqua , &aIianon.Pro-
pofitio enim neeatiua,quae eft per fe vera , & non
primo,cuiufmodieft illa, NuUa lineaefi color , po-
teft bene deraonftrari ex vna negatiua, & alia af-
firmatiua , vc cx ifta , NuUa <]uantitas ejl colort
cum hac affirmatiua , Linea efi tjuantitas. Simili-
cer hacc pra:mifla , Nulla ^uantitoi eji color , eft
pcr fe non prim6 , & ideo poteft demonftrari
cx illa , NuUa quantitoi eji ejualitas , ifto modo,
Omnu color ejl tjualitof , nulla e/uantitas ej} <jualitas.
igitur nulia ^uamitas ej} color, in fecundo fecundae.
Sed harc , Nulla ^uantitas efi ejualitas , eft per fe
vera, & primo ; quia h^c vlterius per aliam nc-
gatiuam demonftrari non poteft. Per hoc ad
formam dicitur , quod harc confcquentia non
valet , Negatiua qualibet dependet ah affirmatiua.
igitur qualihet negatiua potefi demonftrari ex vna ne-
gatiua , dr alia affirmatiua ; ficut non fequitur;
Cognitio principiorum dependet ex terminis , trg»
principia prima pojfunt demonfhari ex terminu.
Per hoc ad primam rationem dicitur , quod
quaelibet ncgatiua prsmifla quantuncumque fic
per (eprimo vcra , quantum eft ex modo figni-
ficandi negatiue , dependetab affirmatiua, & ta-
men non fequitur vlterius cx hoc, quod pofEc
concludiexaffirmatiua: haec enim confequcntia
eft neganda,//(7C dependet ex illo, igiturpotefi demon'
ftrari ex illo.

Ad aliud principale dicitur , quod illa probat,
quod negatiua quancum eft cx modofignificandi
negatiuc pofterior eft affirmatiua,& hoc concedi-
tur,& idem probant duaerationesfequentcs.

Ad rationem in oppofitum qua.probatur quod J.

negatiua fit fimpliciter prjma , dicitur ficut dice-
batur.

Ad rationcm contra hoc dicitur, ficut diceba-
cur. Veruntamen intelligendura eft ,qu6dlicet
primum principium fignificetur modo negatiuo,
ipfum tamen jcquiualct cum quadam propofitio-
nc,qua: eft quoddamraodo affirmatiua,quia hxc,
Non contingit idemfimul ejfe, & non ejfe , a:quiualec
huic , NeceJJe ejlntn idern ejfe & non ejfe ; quia non
contingit, quod pro poflibiliponitur ,aequiualec
huic,quod cft necejfenon, camcn propofirioni fim-
pliciter affirmatiuae a:quiualere non poteft.

Ad vltimum contra hoc dicitnr, quod cuilibet
modo intelligendi correfpondct modus figiiifi-
candi proportionabiliter.Et ad minorem dicicur,
quod res huiufmodi principij ,Nen contingit idem
ftmul ejfe (Jr non ejfe , poteft intelligi fub modo in-
celligcndi affirmatiuo, liccc ipfum principium
non , fed feraper intclligatur fub modo' nega-
ciuo.

Contri , affirmatiuum & negatiuum funt op- ^*
pofita:igitur intelligererera affirmatiuam primi
principij fub modo ncgatiuo , eft intclligerc op-
pofitum fub ratione oppofiti ; fed quilibet in-
tclIcAus talis eft falfus ; igitur principium eft
falfum.

Dicitur,qu6d affirraatio accepta vt res , & ne-
gatio vt res,funt fuppofita circa idcm ; tamen af-
firmatio vt res , & negacio vt modus , non oppo-
nunturjmodus cnim rei non opponitur. Ma-
cerialia enim intelliguntur imraatcrialiter : &
hoc non eft intelligctc fub ratione oppofiti ; idco
diccndura cft, quod intelligererem affirmatiuam
fub ratione modi fignificandi negatiue , non eft
intclligerefubratione oppofiti;quia modus rei
non opponitur.vt prius.

Ad audkoritatem,intelligit Aciftoteles quod

quxlibec

Qu^ftio XXII.

37y

quaclibet negatiua eft pet fe in gencrc negatiuo-
rum.quxlibct tamcn pct accidcns eft refpedlu af-
firmatiuz > connderando ncgatiuam fub ratione
modi fignificandi ncgatiue, & hoc intelligii Ad-
ftotelcs in libro l*erihermenias,ide6 diftum Ari-
ftotelis hic,& in libro Perihcrmenias uon oppo-
nuniur.&c.

Qjr iE S T 1 o XXII.

AnfequAtur, hoc pcr fc ineft huic, igi-
turhoccfthoc?

QY^d non vidctur ; quia non fequitur , Ho-
n

ArgwmnU K^^^mirti per fi iheft bumanitM, igitur homo ejl htt'

pr»f»rt0nf »i4wV4;^.'Quia antcccdcns eft vcrum ,& confe-

' qucns falfum. Falfitas confcquentis patet; & an-

tecedcns probatur, humanitas aut-em ineft homi-

ni per fe,aut'per accidensjnon per accidens,igitur

per fe ineft.

Hic dicitur quod homini non ineft humani-
tas,ide6 nec per fc,ncc pcr accidcns.

Scdcontri , humanitas vcl ed^Mod^uid totum
hominis , vel cft totum forrnale in (^ued quid, fi-
ue fic f fiue aliter; humanitas per fe ineft ho-
tnini.

Item , Syllogifmus ignorantrac , eft cx imme-
diatis , per Ariftotclen): fed fcquirur,propofitio
eft cx immcdiatis , igitut per fe ; igitur in pr«-
inifla Syllogifmi ignorantiz, praidicatuni incft
fubicdld per fe,& tamen non fequitur , Hocferfe
ffihoCfC^aii tiic fequcrctur, quod hoc vcre eft hoc,
fed hoc*eft falfum , quia prjemilfa: in fyllogifmo
ignorantix, non funt vera; , ncc falfar ,• igitur nec
fequitur, Hocper/e ineji huic,igitur hoc efihoc.

Ncc etiam fequitur , Hoc per accidcns inejl huicy
igitur hoc efihoc. Non enim fequitur , Albedo inefi
homitii , igitur homo efi alhni ; quia antecedens po-
teft verificari fine confcqu^nte , vt pofito quod
^lbedo infit homini folum fccundum dentes.

Item , non fequitut , Jitnmalirtefi Socratiper fe,
igitw Socratef efi animal , quia antecedens potcft
efic verum fine confequcnte. Pofito enim qn6d
Socrates non fit , confequens eft falfum , quia fi
Socrates non fit, non eft animal , & tamen ante-
f edens eft verum ; quia prxdicatum eft deintcl-
leiSbu fubie(5l:i. Animal enimeftdc intelleduSo-
cratis,tgitur per fe ei ineft.

Ad oppofitum ;;>«•/? eft conditio pra:dicati,&
a prsdicato non diuiditur , ncc ab inhatren-
tia , igitur fc^uitur , Per fs inefi huic , igitur hoe efi
hoc.

Item iequitut : Hoc inefl huic pet aecidens , &
abjolute , igitur hoc eft hoc. Sequitur enim, Albed*
inefi homini ab/olute ; igitmhomo efl albut, igitur fe-
quitur mult6 fottius : Hoc inefi huic per/e , igitur
hoe efi hoc,
1. Ad quzftionem dicitur , quod non fequitur,

Ctnilupi. Jioc inefi huic,(irc.Ynde tria dico. Primum , quod
haec confequentia non valet. -Secund^ , qu6d fc-
quitur, Hoc inefi huicperfi,igitur hoc ab illo denomi-
nari potefi. Tevti6,qu6A non fequitur \\icuas,Hoe
inefi httic per accidens Jgftur hoc efi hoc,

Primum oftendo, linex per fe ineft pnndlus in
primo modo dicendi per fe , & tamen non fequi-
tyr lineam cfte pundlum.Similiter , triangulo in-
eft linea per fe,&xamen non fequirur,triangulus
eft linea:igicur non fequiiur , Hoe ihefi hitic,igitttr
hocefi hoc.

Secundumoftcndo , fequitur enim i Triangulo
ferfi ineimnta,igiturefitriangulmiinearu. Simili-
tetyLinea inefi puuElut pe^ fe : igitur linea efi punilua-
/M;fic igitur patet fecundum per exempla.hocet-
iam patet ratione,in his qux infunr pet accidcns;
vt Hoc inefihuic fimpliciter, igiturhocefi hoc , igirur
fequitur ex illa parte eodcm modo , Hoc inefi huic
perfijgititrhocefthoc. Quia quodpcrfeineft,fim-
pliciter incft , &quando aliquid ineft alteri fim-
pliciter,in illis tenet'; HocfempUciterinefi huic,igi-
tur hoc eif hoe.

Tertium oftendo , nonenim fequitur, yllbedo
inefl Socrati , igitur Socrates efi albtu. Quia ahiecc-
dens potcft efte vcrum finecon(iquente,verifica-
tur enim antccedensifi Socrati infit albedo fecun-
dum dcntes , & tamen confequens non vcrifica-
tur.

Ad videndum tamcn, quomodo in accidenta- ^ctideniU
libus tenet confequentia ab ineJfezA efeScienAam ^-pliciitr
eft,qu6d quxdam accidentia natafunt incflc to- "*f*/'"""»"
ti , per vnam partem detcrminaiam , & quzdara *
naia funt incflc- fecundijm quamlibet partem.
Hxemplum primi , ficut calciatum cflc, incft ho-
mini fecundumpedem. Exemplnm fecundi , al-
bum natum eft inefle toti fecundiim quamlibet
partcm. Accipiendo accidentia primo modo , fe-
quitur , Hoc inefi huic , igitur hoc eft hoe. Sequitur
enim ,Calciatum inefi hominificundumpedem : igitur
homoeficalciatm. Accipiendo tamen accidcns fe-,
cundo inodo,non fequiturab 1»«;^ ad effe, nifi ita
fit,qu6d tale accidens ipfi toti , vel faltempluri-
bus partibus totius, fiue maiori parrti infit,& ideo
non fcquitur; Albedo inefi homini,igitur homo efi al-
bi*t vniuerfalittr, & hancdeterminaiioncih innuit
Albercus fuper librumfcx Principiorum.

Propter rationes, intelligendum cft , qu6d tc-
net , Hoc inefi huicperfi , igiturhocefi hoe, fi vnum
natum fit prsdicari de altero ; fcd in aliis tamen
non tenet : & ide6 , quia humaniias non eft nata
prsdicari dc hominc, idc6 non fequitur , Homini
perfiinefi humanitas.-igitur homo efi humanitas.

Ad primanl rationem dicitur,qu6d confcquen- } .

tianon valef,quia vnumdcalteronon eftnatum ■<*'' *'?«-
prsdicari propter modos repugnantcs , ficut in "'""''•
pofitionc di6lum eft , qu6d non fequitur ab intjfe
zAefe.

Ad aliud dicitur qu6d fyllogifmus ignoraniiae
eftex immediatis in falfitate , cuiufmodi eft ifta,
G^ualitai efi (juantitas ; & fic eft ex propofitionibui»
falfis per fe:noniamen ex propofitionibus ab-
foluic per fe.Per hoc ad formam , qu6d non fe-
quiinr , fyllogifmus ignoraniix eft cx immedia-
tis,igituf eft ex propofitionibus per fe,nec fequi-
rur; propofiriocft immediata in falfitare : ergo
przdicatum ineft fubicdbo per fe, quia fi per fe
ineflcr,abfolutc ineflct ; fcdfequitur, igiturprat-
dicatum pcr fc eft de fubiefto. Si lamen talis
pfopofitio eflet immcdiata abfolutc pcrfe , tunc
(equiiur qnod przdicatum ineft fubiedo pcr fc.
Scd non debet dici immcdiata,nifi cum hac con-
ditionc,i»/«^MW.

Ad aliud patet in pofitionc.
Ad vltimum duplex eft refponfio , vna concc-
dit,qa6d harc cft per (e,Socratts tfi animal,Ciae So-
crates fii.fiue non : quia prxdicaium eft de intel-
lcdlu fubicfti. Alia non conccdit hanc eflc per fe,
Socratcnon exiftenicquia ad bocqu6d cflrt pec
fc, oporterct qu6d pcr eandcm caufam per quam
hacc verificatur,5»er«f«f/?ri/»f»7*r,vcrificatur illa,
SocTjues efi animsl. Sed haec non potcft T«tificari,

nifi

376

Super lib, I. Pofteriorum

pro parte af-
firtn»titffi.

-&3_'** V.

nili fct ijuod tfttid(uhicSti,Sc illud non eft Socrace
corcupto,quia quando Socrates corrumpittir,non
habfec ftid, quia cunc non eft , & ^uid ejl prjcfup-
ponic^^.

Icem.cunc nec cft hac ycra, Socrates tflanitnal,
ncc Socrates efi rifihilis , quiaaccidens realc prs-
fupponic fubiedum efle. Ec ad probacionem di-
cicur,qu6d nonfufficit prxdicacum cfledeincel-
lcftu fubie<Sti , igicur cft per feprimo , nifi adda>
lur , quod praedicatum eft de inccllcdtu fubiedli,
tanquam cadens in eius dcfinicioncm.Sed quan-
do Socraccs non cft , animal in definicionem So-
jcracis non cadic, quiatunc non habec ^Hodprimo,
«eccx confequcnti,&c.

Qjf.ESTIO XXIII.

4» Gentuferje pradtceiur de Differentia?

Ds his o£lo quzftionibas vide authores citatot j.i 5.

QVod (\c Ividecur ; Quaecunquc fignificarit
vnam eflenciam ficjfc habcnc , quod vnuna
de alio praedicari poceft per fc y Genus & Diffc-
rentia func huiufmodi;igicur,&c.

Hic dicitur,qu6d maior eft falfa,plus cnim rc-
quiritur ad pcrfcicacenn,quam idencicascflenciaj;
rcquiruncur cnim modi fignificandi proportio-
pales,fub quibiis hoc huicattribuitur.Seddiuer-
/a eft ratio , & extratica catjonaUs , & animalis,
Mconon eft per fe.

Contri iirud;efl!entia cft cadem fibi , aut igitur
per fc.aut per additum;fi pec fe,habetur propofi-
tum:fi pcr addicnm, accipiendoillud additum.il-
lud eft idem fibiipfi;aut igitur per fc, aut per ad-
ditumifi peradditum,proceirus eric in infinicum:
f\ pcc fc , igitur idencitgs eflentis fufficit ad per-
fcitatcm.

Item, qiiod extranea ratio non prohibeat per-
jfcitatem^videtur ; magis eft extranca racio incer
hominem & animal,quam inceranimal,& racro-
nalc,quia homo fignificacper modii deccrminaci,
& animal refpe^n^u hominis fignificac per modii
indeterminati; fed rationale rcfpcftu animalis fi-
gnificat pcr moduin adus & determinantis , &
animal refpeftu rationalis per modum determi-
nabilis. Scd maior cft extrancitas inter modum
indcterminati,& determinati, circaeande eflcn-
tiara.qu^m inter raodum dcterminatuis,& dcter-
minabilis : fi igitur illa ratio cxccanea impcdiret
pcrfeicacem , cunc hasc non eflTec per fe , Hotno eB
anittial,c\\iod cft falfum.

Ic.em,ha;c eft pcr (e,EnseFl vnurrty Sc camcn di-
ucrfa eft racio entis & vnius. Similiter hacc eft

f>cr fe , Lapit eiipoena , & camen diuerfa cft racio,
apidis & poEnae : nec cunc poccft prohibcri nu-
gati.o per diuerfam tationera , quia tunc hic non
cflet nugatio, yinimalhomo, quia manifeftum eft,
quod diuerfa ratione fignificanc illa duo : igicur
diuerfa ratio non impedic nugationcm , idcd
oportet dicerc , qn6d Gcnus & Diflrrencia non
fignificanc candem eflenciam.

Propcer hanc tacionem dicicut aliccr , qu6d
Gcrtus & Diffcrenci* non fignificanc eandcm cf-
fenciam : Genus enim fignificac parcem raaccria-
lem rcfpedu Specicrum, & Differencia fignificat
parrem formalcra , quancura cft cx primo inccl-
leftu. Quia cum vcrumquefignificccparcempet
modum tocius , ideo cx confequenci irapot-
tac cocun) , quod fignificat Specfes , ^arpen itieii-

trum fignificat deccrminacc , nifi partem.

Concraillud; fi Genus fignificarer parccm, &
Diffcrencia aliam parcem , cunc praedicacio Dif-
fercncix de Speeic effct dcnominaciua,per hoc
medium , quia pars incegralis folum pra:dicacur
detoco denominaciuc fecundiim Ariftocelcm in
7.Mecaph.& S.quiahxc praedicatio non cft vera,
jtirca efl lignum, denominatiuc , fed haec eft vera;
Arcaefilignea, denominatiuc.

Itera,fi Gcnus& Diffetentia fignificent diuer-
fas partcs , cum vtrumque praedicetuc eflentiali-
cer de definico , definicum eric duas partes , fiue
duaE effcntias effentialitct ; fed hoc cft inconue-
niens.

Item, fubftantiae feparats dcfiniuncur pcr Ge-
nus &Differenriam , & camen in illisnoncft
pars,quia func forma: fimplices ; igicur Genus &
Differcncia non fignificanc diucrfas parces.

Icem, adprincipale arguicuc in ccrtiafigura:
Omnis homo per fe eil animal : omnis homoptrfe eit
rationalis , igiturrationale perfe efi animal.Vixmii^^
func vera::igicur concIufio.Bonicas confcquenciaE
paccc ; quia ideo conclufio in dcmonftracione eft
per ie, quia fequicur cx per fe inharcntibus , fe-
cundum Ariftocelem.igitur fi praemiflx furic vcrae
per fcconclufio erit per fe vcra.

Dicitur quod hic eft fallacia Accidentis,cx va-
riarione medij termini , quiain maiori accipitur
homo fub ratione materiaJis in conceptii homi-
nis;animal cnim de homine vcrificacur fub ratio-
nematerialis inconceptu hominis; &inminori
rationalc verificaturdehomine fub ratione for-
mali in conceptu ho.minis,& ica variacur ille tct-
tainashomo.

Concriiliud; cx oppofico conclofionis cum
niinori fequitur rcpugnantia maioris,igitur priot
fyllogifmns fuit bonus. Accipio cnim oppofi-
tum conclufionis , vt hoc ; Nttliumrationale eftper
/i animal,' fumatat minor, qua: prius , Omnit homo
eft perfe rationalis , & fequitur ; igitttr nuUm homo
perfe eft animal , in fecundo priraae. IIIc Syllogif-
mus eft bonuSjigiturprior.

Item quod homo non varietur fccundijm talcm
accepcioncm videcur , quia calis ccrminus fic fup-
ponic fuum fignificatum , ficut ipfum fignificat,
fed ille cerminus fignificac fuum fignificaium fub
racione formalis in concepru ; igitur cunc fup-
ponic fuum fignificacum fub racione formalis in
conceptu : non cft igicur dicere calem variacio-
ncmin horaine, quod potcft accipi fub ratione
materialis in maiori , & fub ratione focmalis in
rainori.

Ad primam illarura dicitur , qu6d in Syllogif-
mo conuerfino , nullum rationale pcrfceftani-
mal,&c.cft fallacia Accidentis,ficut piius in Syl-
logifmo affirmatiuo.

Conira , in definitionibus fecundum fubftan-
tiam noncadit accidens , fecundum Ariftotelem
in Elenchis. Sed omniailla tti&janimal ,rationale,
Schomo ,funt indiuidua fccundum fubltantiam;
igitur in iftis terminis nopotcft caderc accidens.

Itera , idem eft principium cognofcendi fe,
& fuara priuacioneni , fed Syllogifmus affir-
inatiuus comparatur ad ncgatiuum iti eifdem
terminis , ficut habitus ad priuationcm ; igi-
cur eft principium cognofcendi bonitacem in
Syllogifmo negatiuo : fed ille Syllogifmus cft
bonus fine vitiztionc,Omnerationale perfe eft ani~
malfOmnis hofnoperfe efi rationalif, igitur omnis ko-
moperfiefiammal. igitur Syllogifmus negaciuus

in

3-

Qu^ftio XXIII.

V7

Sulltant!*
mU» fimplex,
alU cofofiu

€,

in eirdem termiiiis,& in eodcra ordine crit bonus
fine variationc,igirur,&c.

Itcm , fallacia Accidcntis eft ex variatione ali-
cuius termini,&: in prima figura.maximc cx varia-
tione mcdij termini ; fcd in illo difcurfu, NHllum
rationale per/i efi anhnal , omnis homo per fe efi ra-
tionalis , non cft variatio alicuius termini , quia
homo , & animal accipiuntur vniformitcr ficutr^i-
tionale , quod eft medium , vniformiter accipiturj
quia fub ea ratione qu^ DifFerentia vcrc prxdica-
turde homine, quia vt fic eft pars dchnitionis
hominis , fimilitcr vt Differcntia cft , vcrc ab eo
remoueturanimal cum hacconditione/^^-yJ^quia
cum hac conditione fibiextranearur,igiturquih*-
bet terminus vniformiter accipitur,non igitur cft
variatio.

Iterg, ad principale,rationale per fe eft ensrigi-
tur rationale per fe eft animal. Antecedens ve-
rum eft, quia ens per fe eft dc intcllcftu cuiufli-
bet : igitur confequens. Probatio confequentiar,
<juia fi rationale per fe eft ens,aut igitur cns quod
eft fubftantia.aut ens quod eft accidens : non ens
quod eft accidens ; quia accidens non eft princi-
pium formaledefiniendi fubftantiam , igitur ra-
tionaleeft ensfubftantia: & tunc vlterius quae-
rendum eft,aut cft fubftantia corporea.aut incor-
porea ; non incorporea,quia non cftet tuncprin-
cipium formale fpcciei corporis , igitur eft fub-
ftantia corporea ; & fic defcendendum eft quouf-
que deueniatur ad animal, igitur rationale per fe
eft animal.

Hic dicitur,qu6d rationale pcr fe eft ens,quod
eft fubftantia ; fed fubftantia dicitur dupliciter,
fimplex & compofita. Simplexadhuc eftduplcx,
fcilicct maten'a,&forma.Tunc rationaleeft fub-
ftantia fimplcx , qux cft forma , & illa fubftantia
non eft Genus,necdijiditur pcrDiffercntiam.

Sed fola fubftantia compafitaeft Genus,& illa
non prsdicatur per fe de rationali.

Contra iIIud,quiro defubftantia qua: eft for-
ma , an illa eft in plus quam fubftantia compofi-
ta,quaf eft Genus,aut in minus,aut arqualis ambi-
tus ; non poteftcfre in plus , quia tunc efTetali-
quid prius gencraliflimo vniuocc,fcd hoc eft fal-
fum ; nec poteft clTe ajqualis , quia tunc eflcnt
duo generaliflima Subftantia: : oportet igitur,
quod fit ficut in minus ; fed de quocumque prae-
dicatur per fe illud quod cft in minus , de eodcm
prsdicatur illud quod.eft in plus ; fed per tefub-
ftantia , quac cft forma pcr fe prasdicatur deDif-
ferentia, & illa eft inferius refpedu fubftan-
ti± compofita: , vt probaui ; igitur fubftanria
compofita , qu2 eft Genus perfe pra:dicatur dc
DifFerentia.

Item , ptobo ex didis , quod fubftantia qux
cft forma,eft Genus ; quia fubftantia qus eft for-
ma per te.pcr fepr2dicarurderationaIi,& illaea-
dcm fubftantia eadem ratione pcr fe praedicatur
de irrationali : igitur rationale , & irrationalc
funt DifFerentia, quiainter fe diuerfa funt , & in
aliquo conucniunt , vt in fubftantia quae cft for-
ma ; igitur funt DifFercntia. Difierentia cmvnfum
illa fecundum Ariftotelem in y.Metaphyf^«<«rttwj-
^ue inter fe diuerft funt alicui tamen idem entia , fcd
lalia funt Species : igitur rationale, & irrationale
eflcnt Spccies fubftantix , quac eft forma : igitur
fubftantia, quascft forma.crit Genus.

Item, polFctprobari quod fubftantia nullo mo-
do eft Gcnus.Ariftoteles probat,qu6d cns non eft
Gcnus, qiijacns pcr fepracdicatur dc DifFerentia,
Scotioper. Tom. I,

fecundiim aliquam cius fignificatfonem. Sed per
te fubftantia fecundum aliquam cius fignificatio-
ncm prardicatur per fc de DifFcrentia : igitur fiib-
ftantianon eft Genus.Si tu dicas qu6d harc forma
argucndi non valet : tunc forma Ariftotelis ar-
guendi non valebit.

Item, ad principalcrationaleper fe cft fenfibi-
le. igitur rationale per fceft animal. Antccedcns
eft verum, quiavItimaDifFcrentia includit om-
nes pracccdentcs fccundum Ariftotclcm in 7.
Metaph.

Dicitur,qu6d conceflbanteccdcnte,nepo con-
fequenriam , & ratio negationis eft ; quia in ani-
mali funt duo , videlicet intelledus fenfibilis, &
intelledus corporis fuperioris , vel fubftanti».
Vnde licct rationale pcr fe includat fenfibiIc,non
tamenincludit Gcnus,quod eft intelledusanima-
lis per fe,idc6 non valet confequentia.

Contri,conccptus animaliseft indiuifibiIis,eo
qu6d concipitur ab intclledtu fimplici,qui cftin-
diuifibili$,fed indiuifibilc vbi eft, fecundum fc to-
tum cft : fi igitur aliquid conceptus animalis in-
cludarur in rationali, totum quod cft in illo con-
ceptu perfein ratiohali includitur.

Item, materiale concipitur fub rationc forma-
h's : cijm igitur rationaleincludat fenfibile, quod
eft formale in animali , ex confequenti includit
materiale in animali;& fic pcr contequens confc-
quenda erit bona.

Item , conccflb antecedente habctur propofi-
tum principale ; quia fi rarionale per fe eft fenfi-
bile,eadem rationeirrationaleper fe eft fenfibile.
igitur rationale & irrarionale funt DifFerentia, vt
prius argutum eft ; quia in aliquo funt diuerfa,&
in aliquo conucniunt,& vlterius:igitur funt Spc-
cics refpe6bufenfibilis,& vlterius fcquitur, quod
fenfibile fit Genus , & fenfibile per fc pradicatur
de DifFcrentia : igitur Genus per fe prasdicatur dc
DifFerentia.

Ad principale. Ariftoteles in 7.Metaph. arguic
quandocumque aliqua duo fic fe habent , qu6d
vnumacciditaltcrijtuncvtrumqucaccidittcrtio.
Hancminorcm accipio ; fcd Gcnus per te accidic
DifFercnti* : igitur vtrumque accidet terrio. igi-
tur hacc erit pcr accidens, Hcmo efi animal raticna-
le. Si hacc crit per accidcns , Rationale efi ammal.
Confequcns cft falfum, vr patet,quia per Arifto-
telemeft in primo modo dicendi per fe.

Dicitur hicquod propofirio qunm accipir A ri-
ftotelcs in fua rarione , videlicet illa , CHtando ali'
ijua duo fic fe hahent^ cjuodznum , &c. intelligitur
quando ex talibus duobus non fit vnum per fe,&
efFentialiter,ficut hic ; Homoefialhtu. Scd Genus
& DifFerentia faciunt vnum cfFcntialitcr , Genus
cft in potentia eflentialitcr,quia Genus eft in po-
tentia cfFenriali refpcdu DifFerentiar,& DifFcren-
tia habet rationcm aftuscfFcntialis :"ide6 cx his
fit vnum cfFcntialiter , & per fc:fed fic non cft de
hominealbo.

Cotra illud,quia Ariftoteles in 7. illo ficarguit:
DifFoIutis B,& A.manct B,& manet A,& non ma-
net hacc fyllaba ba , in hac igitur fyllaba ha , ali-
quid pracfuit quod nec fuit B,ncc fuit A,& huiuf-
modi erir forma huius fyllabac Ba Similiterarguo
in propofiro:diflblutis Gcncre & DifFercntia ma-
nct intcUedus Gcncris,& manct intellc<5lus Dif-
fcrcntiac, & non manet'intelleftas dcfinitionis:
igitur in defjnitione aliquid pracfuit formale,
quod nec fuit intellcdhis Generis , nec inrelle-
^us DifFerentia::igitur DifFercntia non eft cfTen»
tiaiis i£t\is rcfpedu Gcncris,& formalc,

f f Itcra,

8.

378 Superlib.I. Poftericrum.

Item , manente caufa manet effeiStus : fed ex-
traneitas inter rationem Generis , 8c Differentia;
fuit caufa quarc per fe non prjedicatur de DifFe-
rentia;fed in extremo hu^is propofuionis, Homo
efiammal rationale , manct eadem caufa , quiaea-
dem extraneicasjigitur ha^c non erit pcr fe, Homo
eji animal rationale.

Item , ad principalc , hajc eft necelTaria , Ratio-
mle efl animat.igkm per fe Antecedens patet;quia
fequitur ex neceilariis.Confequcntiam probo du-
pliciter ; Ariftoteles facit hanc confequentiam:
demonftratio eft ex necelfariis : igitur ex propo-
fitionibus per fe, ergo fequitur conckifio eft ne-
cellaria : igitur per fe. Similiter fi ahqua eft pro-
pofitio neceflaria, aut eft mediata , aut immedia-
ta : propofitio mediata poteft efle conclufio de-
monftrationis ; igitur pcr fe fimiUter propofitio
immediata eft principium demonftrationis ; igi-
tur eft per fe, quiademonftratio eft ex propoll-
tionibus per fe , fecundum Ariftotelem ; fequi-
tur igitur , fi aliqua propofitio eft neceilaria, eft
per fe.

Item ad principale. Commentator, fuper pri-
mum Phyficorum , probat quod pars noneft per
fc ea^em toti, & arguit fic ; fi vna pars ellet per fe,
cllct pcr fe eadem roti , eadem ratione , & alia:
fed qua:cumque funt per Ce eadem tertio, inter fe
funr eadcm , fi igitur manus, & pes effent eadem
toti per fcjtunc fequeretur,qu6d manus effet pes.
Eodem modo arguitur in propofito , qnaecum-
que funt eadem in tertio per fe , inter fe funt ea-
dem : fed animal Sc rationale funt eadem ahcui
tertio pcr fe , vt homini ; igitur vnum per fe in-
eft alteri.

Hic dicitur , quod Commentaror intelh'gir,
quod quxcumque funt per fe , 6c primo eadem
tcrtiojinter fc funt cadem.Scd Genus & DifFeren-
tia non funt primo eadem Speciei, nihilenim cfl
primo idem Speciei nifi definitio : partesautem
definitionis cx confequenti.

Contra, fi dcfinitiofit cadem primo definito,
tunc definitum eritprimo duo cntia. Probo con-
fcquentiamjin definitionc funt duo entia, videli-
cet fignificatimi Generis, & fignificatum Diffe-
rentiae : fi igitur hoc totum fit primo idcm defi-
nito , tunc duo entia diuerfa erunt per fe eadem
definito,& fic definitum erit duo entia.

Icem,ptobo , quod Genus pofHt eflc idem Spe-
ciei, per auftoritates Ariftotelis in i . libro in illo
CAp.^AIonfiratu autem hU , dicit quod Gentu efi
idem primo dinerfis Speciebus : igitur animalefiprimo
idem hornini.

Icem , Ariftoteles in ^.Phyfic.dicit qu6dy?c««-
dum Gcmti non fiant comparationes , quia in Genere
latent multie (tquiuocationes ; igitur Genus aequiuo-
cum cft addiuerfas Species :.igitur ineftprimo
cuilibet Spcciei , ficut acquiuocum ineft primo
cuilibet fignificato.

Item , Genus nihil eft pra;ter fuas Species , fe-
cimdum Ariftotelem y.Metaph. igitur primo in-
eft cuiiibet Speciei. Similiter in diuerfis Specie-
.bus eft diuerfa materia , fecundum illud quodeft:
igitur,&c.

Ad oppofitum funt rationes Ariftotelis,ilIud
de quo pricdicatur Genus per fe, aut Indiuiduum:
in cpfofitm. jgitur,&c.

Item , fi Genus per fe prxdicetur de DifFeren-
tia , vnura animal cffct multa animalia , conTe-
quens eft falfum , igitur & antecedens. Confe-
quentia fic probatur, fnppofito quod definitio fic

10.

Jtrpment*

primo eadem definitio,necdiminiitc, nec aliquld
fupcrfluc defignans aliud a conceptu Specieijtunc
hoc totum , ylnimai rationale,ineA primo homini;
fed homononeft cadem eflentia bis repetica,igi-
tur animal rationale , non fignificat eandem eflen-
tiam repetitam,quia tunc non effet primo eadem
definito : igitur in hac dcfinitionc, Animal ratio-
nale fignificabit diuerfam eflentiam primo. Nam
dicendo , Socrates efi anlmal rationde , denotatiu'
qu6d Socratcs fit animaUratione animalis expref-
fi. Denotaturfimiliter,qu6dSoctates fit animal,
per hoc qu6d dicitur rationaie, fi animal fit de per
fe intelle<ftu rationalis ; 8c non denotatur , quod
Socrates /itidemanimal per rationalc quod prs-
fuit fignificatum per animal ; quia tunc clTet ef^
fentialitereflentiacadcm,quod eft contra fuppo-
fitumjcrgo Socrates in hoc,quod eft rationale, eft
aliud animal, in re tamcn Socrates cft vnum ani-
malnumero; igiturvnum animal eft multaani-
malia.Poficahachypothefi falsa,qu6d Genusper
fe prxdicetur de Differencia.

Ad quacftioncm dicitur,qu6d Gcnus per fe non
prxdicatur de Diffcrentia,propter rationem pro-
ximam.

Item , hasc generalis conditio eft in omnibus
modis diccndi pcr fe,qu6d illud fubiiciatur,quod
natumeft fubiici ; & fimiliter qu6d praedicctur,
quodnatum eft prsdicari. Sed rationale non eft
natum fubiici rcfpectu animalis,nec refpeftu ho-
minis , quia in quaie prardicanir rcfpcdu vtriuf-
que ; ide6 hacc non erit in aliquo modo de per fc.

Item, hoc patet indud:iuc , non praedicatur per
feprimomodo,quia pra-dicatum non eft totusin-
telled:us fubiedli, nec in intclledu fiibiedti inclu-
ditur;quia diuerfam rem fignificanc animal,8c ra-
tionale. Ncc eft per fe fccundo mo^o , quia fubie-
«Stum non cadit indefinicionem pcasdicati. Nec
tertio modo, quiatectiusmodus cftmodus cffen-
di , & non prtedicandi. Nec quarto modo , quia
fubiedum non eft caufa efficiens pra;dicati,igitur
nullo modo eft per fe.

Intelligcndum tamen propter rationes , qu6d
Genus & Differentia non determinace fignificant
idem quod Species : Animal enim & rationale non
fignificant determinatctotum illud quod fignifi-
cat homo per fe,quod enim fignificatur pcr anirnal,
eftpars materialis in conceptu hominis,vt totimi
id quod eft compoficum ex fubftantia, &anima
fenfitiua. Diflcrcntia fignificat partem formalcm
hominis,vt iiram perfedionem qus perficit fub-
ftantiam fenfitiuam , & determinate illas partes
fignificant : tamen vnumquodque fignificat par-
tem, non per modum partis , fed per modmn to-
tius : ideo ex confequenti determinate vtrumque
fignificat totum., quod fignificatur per homiacra.
Per hoc ad rationes.

Ad primam, ficut vltimo diccbatur, qu6d Ge-
nus & DifFcrcntia diftinde fignificant diuerfas
partes,& non eandem eflentiam,quia tunc defini-
tio non cflet eadem definito. Et illud inconue-
niens fequcrctur,qu6d in qualibet definitione cf-
fct nugatio,vt prasargutum eft.

Ad primam contra hoc dicitur , quod duplcx
eft pars integralis , qusdam accepta per modum
partis:& talis pars non poteft dc toto prxdicari
nifidenominatiue, quemadmodum hxc cft falfa,
Homoeficaput.Sc^i haec cft •vei:a.,Hemoefi capitatPiSt
&c talis pars dicitur realis, & aliquo modo eft in-
tegralis.
Alia eft pars fccundum rationem,quaE fignificat

pcr

II.

Conclujit,

Genus , jSf*
Diffnrentia
non deterini'
nntt, fisnip'
cmt idtm
quod Sfecies,

II.

Ad 1, frinc.

Pars integr»'

Ul diipicx.

Qu^ftio XXIII.

379

A4u

Ad y

M^.

'5'

per modum totius ; & talis pars de toto pixdicari
poted vniuocc, cuiufmodi partem fignificat ani*-
mal. Licct cnim animal fignificet partem mate-
rialem hominis,non tamen fignificat per modum
partisjfcd totius ; & ideo poteft prsdicari de ho-
mine vniuocc , & hoc eft quod Boetius ait , qu6d
Genus in praedicaiione cft lotum : praedicatur
enim de Spccie , quia torum fignificat cx confe-
quenti.

Intelligendum taraen eft,qu6d m/*»*/* prardi-
catur de homine per modum denominatiui , ex
hoc, qu6d praedicatur in qttaUt licct non fimplici-
tcr denominatiue prjediceiur , cum fit de cflcntia
hominis ; multa enim habent raodum denomi-
natiui , qua: non funt denominatiua fimpliciter:
Frtdicatio enim denominatina cft,quando res dc ge-
ncreaccidentis fubftantia denominat.

Ad aliuddicitur.quod non fcquitur hominem
elTe duo entia,qaia tam Genus, quam DifFerentia
in praedicationcaccipiunturvt totum,& non fub
ratione partis,& itaillud totum prsdicantex c6-
fequenci. Similiter Genus accipitur fub ratione
Dilferenti2,& ideo non fequitur Speciem efle di-
ftindla entia ex hoc,qu6d definitio de Specie prae-
dicatur , quia vt Genus , fub ratione Differentia:
accipitur , fic vnum conceptumfaciunt , qui eft
conceptus Speciei , licct tamcn ille conceptus
definitionis differat k conceptu fpeciei acci-
dentaliter , cx- hoc quod conceptus definitionis
eft magis diftindbus , & conceptus Specici con-
fufus.

Ad ah'uddicitur, quod Intenigentis habenc
aliquam compofitionem , vt compofitionem ejfe
cum ejfentia , & ita ab ejfentia accipitur Genus , &c
ahejfe accipitur DifFerentia , & illa ratio conchi-
dit,qu6d non quailibet DifFerentia fignificat par-
tem formalem eo modo.quo cft forma in iftis in-
fcrioribus.

Ad aliud vt dicebatur.

Ad aliud contra hoc , quod Hcct homo ruppd-
nat fub ratione formali femper in qnalibet pro-
pofitione , vbi fupponit tamquam fub ratione
iobftantiac , tamen non fcmper ratio formalis il-
la , quae eft ratio raiionalis in homine , cft caufa
pofitiua , quarepracdicatum fubiedoper fe ineft.
Ratio enim pofitiua quare animal ineft homini,
eftconceptus animaUs in homincj & non conce^
ptusrationalis.

Ad aliud ficut dicebatur,qu6din illoSyllogif-
mo negatiuo , NHllurn rationale , &c. eft variatio,
ficut in Syllogifmo affirmatiuo, xqucctiath cft
conuerfiuus, & in eodem termino, vt in illo ter-
mino homo , quia ille terminus variabatur inaf-^
firmatiuo : hasc tamen fullacianondebet afHgna-
ri euidenter , nec poteft nifi in Syllogifmo aflir-
matiuo , vtpatet fecundiim y£gidium. Variatio
enim in ncgatiuo Syllogifmo debet affignari in
affirmatiuo, refpedu cuius eft conuerfiuus. Vcrbi
gratia , hxc fallacia Accidentis , Homo eJtSpecieSi
Socrates ejl homo , igitttr Socrates e[i Species , ex va-
riatione huius tcrmini eodcm modo in Syllogif*
mo negatiuo , qui eft altcrius conuerfiuus, Socra-
tes non eJtSpecies , Socratesejl homo ; igitur homo non
efi Species yVAvhtio eft ineodem termino,quo
priuSjVt in illo termino homo , & tamen haec va-
riatio non potcft conuenicnter affignari in ne-
gatiuo Syllogifmo : fcd debet affignari in para-
logifmo affirmatiuo. Affirmatio cnim eft prin-
cipium duccndj in cognitionem fuar negationis,
ficuc rcflum eft iudcx fui,& obliqui. SiaiiU-
Scotioper. Tom.I.

tcr cft ex parte iI!a,variatlocnimcft in Syllogif*
mo ncgatiuoi debct tamcn afllgnari in affirmati*
uo,& fenipcr fccundiim cundem tcrminum,vt il*
lum tecminum homo.

Ad primam rationem contra hoc , ciim didtuf
in definitionibifs, &c. dicitur quod Arilfotclcs
intelligit,qu6d indcfinitionibus fecundum ra-
tionem , hoc eft , in quibus non cft extraiica ra-
tio, in illis non cadit accidcns,fcd in iftis cft talij
extrancati0,ide6illaau^oritas non cftadpro-
pofitum.

Adaliud dfcitur,qu6din sffirmatiuo Syllogif-
mo, omnerationale , &c. cftconfequentia bona
per locum cxtrinfecum , & non per form.im in-
trinfecam. Tenct enira per hanc maximam, vt ft
milespotcrit debcllare caftrum , poterit & Rcx^
Si aliquid infit illi cui minus videtur ineflc,inciit
illi cui magis videtun

Sed animal videtur magis incirc homini per
fe , quam rationale , ide6 fi ratipnale per fc infit
per locumi minori ,ctiam animal inerit homi-
ni per fe > per primam maximam. Per hsc ad
formam ; qu6d quando confeqnentia affirm.itiua
tenct per locum a minori, & non per locum a to-
to in quantitatc, non oportet quod fi fequi-
tur affirmatiue, quodfequaturncgatiuc fineva-
riationc.

Ad aliud dicitur , qu6d hic variatio eft in ali- I41
quo termino , vt in illo termino homo , vt pradi- -Ai f«
6tum eft ; quiavariatur in comparationc ad ra-
tionale , & animal ; illa tamen variatio non
conuenienter affignatur in Syllogifmo negati-
uo, fed in affirmatiup , refpedtu ciriuseft conuer-
fiuus,vc miWoyOmnis hetno efianimd.

Contrailludeft vnar.itio. In prima figura /b-
\iim cftfallacia Accidentis cx variatione medij
termini,quia cx ciufdem identitatc eft bonitas
Syllogifmi. Sed ille diCcmfus , NnUttm rationale,
&c. cft in prima figura:igitur variatio folum
crithicinmedio tcrmino,lcilicct raticnale. Hie
dicitur , qu6d maior cft falfa ; non enim opor-
tet in prima figuraaccidens fempcr ieffe ex varia-
tione medij , fed fufficit qu6d fit ex variatio-
ne medij , vel alicUius cxtremi. Verbi gratia,
hic eft fallacia Accidentis , Socrates nonefiSpecict,
Socrates efi homo ; igitur homo non efi Species , &
non cx variatione termini medij , videlicet So~
crates , fed ex variatione minoris cxtrCmitatis,
vidclicct huius tcrmini homo. Homo cnim in mi-
nori , vtcomparatur ad Socratem , habct acce-
ptioncm pro fuppofito virtute pra:dicati , & in
conciufione homo habec acceptionem pro in- *% ^

tentione , vt comparatur ad hoc praedicatum
Species , & illa variatio fit in minori extremitatCi

Aliter tamen dicunc quidam , qu6d in toto 1 y.
difcnrfu, Ar«//«»i rationale perje efi animal, &c.
eft variatio in mcdio termino, quia in maio-
ri rcmouetur animal cum h.ic conditione per
fe a rationali pro cius fignificato diftindto , fc-
cundum qu6d dcterrainate fignificat partem : in
minori vcr6 przdicatur rationale fccundum quod
flgnificat per modum totius, & ita variaturrrfn*'
nale in maiori,& minori.

Contra illud, tcrminus fubiicic , & pracdi-
cat illud , quod fignificat , & fub eodem mpdo;
fcd pcr te rationaU fignificat. partem pcr modum
tocius ; igitur fubiicit partem per modum tOtius,
ficut przdicat.

Hicdiciturqu6dlicecfignificecparccmdetet-

minatc > tamcn potcft prxdlcari per roodum to-

F f 1 tiutj

j8o Super lib. I. Pofteriorilm.

Adj.

tius, & fubiici per tnodum totius, Sed tamen , vt
hacc concedatuc vera , Nulkm ratimale fer fe efi
anlmal, accipitur rationale formaliter fub diftin-
ito ilgnificato,hcct ratio totius (\ifne cjua mn,id-
c6 ratio formalispritdicatiuafaluacur vcrobiquc,
liccc tziiojine qua «o«,non manedt.

Ad aliud principale ficut dicebatur,qu6d fub-
ftantia compofita eft Genus fimpliciter in linea
Pra;dicamcntali , fubftantia tamcn qua: eft for-
ma non eft Genus nifi per atcributionem. Et
abfolute diccndum eft quod fubftantia , qua:- eft
forma, licct fit Gcnus aliquo modo rcfpedtu ra-
tionalis : vt tamen rationale eft Difterencia, fic
refpedlu racionalis non eft Genus , fed vc rationa-
le refpedu fubftantiae , qus eft forma , accipituf
vcSpccies.

Ad rationem contra hoc diccndum, qu6d fub-

■■ ftancia , qux eft forma , asqualis eft ambicus cum

fubftancia , quK eft Genus. Et ciim dicicur quod

tunceirent duo generaliflima in eodcm Przdica-

menco, concedicurquod func duo generalillima

in vno Pra^dicamento , non camen fequicur quod

duo funt Prardicamenta in Genere fubftancijc.

Coordinatio enim Diffcrenciarum reducitur ad

coordinationem Generaliflimi direftam , ficut

Genus generaliflimum ,quod eft Subftantia, &

formaftttribucionem habenc ad fubftanciam com-

5 l poficam , vnde non func duo generalifllma prima

A %■ iimplicicer,qHia vnumhabecactributionemadal-

tcrum,funttamen duo fccundum prxdicationcm

ffique primam.

1 6. Ad alfam , qux probat quod fubftantia , quac

Ad 8. cft forma, fit Genus ad racionale , & irracionale;

Ritiitmle po- dicicur , quod rationale poteft duplicicer confide-

-; rj^ '"■^"' rari. Vno modo fecundum quod imponitur ab
€onJiittrtirt. . . , r n.- • • l • p r i

vlcmiO gradu perfeccionis ni homme, & iic nul-

lamiFormamfupcriorem includic in fuo intcllc-

du. Alio modo fecundiim qu6d imponicur k.

toca perfedione in homine,quae aduenic Subftan-

tia: , qux eft Genus generaliflSmum , & illo mo-

do includit omncs priores Differentias. Per hoc

ad formam , qu6d rationale primo modo acce-

pcum , & irrationale non conueniunt in fubftan-

tia , qux eft forma, tanquam in communi vniuo-

co prazdicabili de iftis, vtrumque eft fubftan-

tia , quje eft forma acquiuocc ; & fic fubftan-

tia , qux eft forma , non eft Gcnus , rcfpedu il-

lorum, Sccundo modo concedo quod fubftan-

tia , qu£E eft forma , fit Genus refpedu iftorum,

fed non vt Differentiac funt , fed vt Specics funt

collaterales.

Ad 9' Ad aliud qu6d Ariftoteles probat cns non efle

Genus quoad aliquod cius fignificatum : quia de

Differentia prjedicacut per fc, &c camcn non con-

cludit , qu6d ens nuUo modo pofllt cffe Genus.

Eodem modo conceditur in propofito, qu6d fub-

ftancia quoad aliquod eius (ignificacum non eft

Genus re{pe£tu rationalis,& irr^itionalis : vel fal-

tera vt fignificat pcrfecfbionem vltimam in ho-

mine : & vtimponitiirab illo vlcimogradu,quia

fubftantia,quaE eft forma, prasdicatur dc rationali

aequiuocc,ac ii diceretur, cdeHeftdM efcanis.

Ad aliud vt dicebatur. Adptimum contra ii-

lud dico , qu6d conceptus animalis eft indiuifi-

bilis.protantoquod concipiturabintclledkufim-

plici , non tamen cft fic indiuifibilis ficut con-

ceptus Subftanciae , qu;E cft Genus gcncralifll-

mum , quia in incelledu fimplici func multi gra-

dus : & quia non totaliter eft indiuifibilis , id-

c6 aliquid poteft includi in incelie(^u raciona-

Ai 10.

lis , vt puta fenfibile , & aliquid non j vt Genus
fuperius.

Ad formam , qu6d minor eft vera de diuifibi-
li , quod nuUam compoficioncm habec,fed quod-
libec Genus intermedium in fuo incellcdlu inclu-
dit Genus & differenciam.

Ad aliud nego hanc confequcnciam , Rationalc ^^ ^'».
includit formale in conceptu Animalis ; igitttr incU-
dit per f animal. Ad hocenimqu6daliquapropo-
fitio fic per fe,oporcet qu6d quicquid eft in con-
ccptu pijedicati , feu raateriale , feu formale , in
conceptu fubiedi includatur ( loquendo dc pri-
mo modo.)tamcn haec eft confequentia bona;
SubieElum includit formaliter conceptum pradicatii
igiturincludit per fi prdtdicatum. Aliud enim eft in-
cludere formalem conceptum prsdicati , & in-
cludere formale in conceptu.

Ad aliud concedicur qu6d fenfibilc eft Genus ^^ '*•
refpeibu rationalis , &:irrationaIis , vt illa totam
perfedioncm imporrant Speciet um , fed cx hoc
non fcquiturqu6d Gcnus perfe prasdicetur dc
Differentia. hiceft enim fallacia Accidcntis , fcn-
fibilequodeft Gcnus perfeprxdicatur deDiffe-
rencia , &c. quia racionale variarur fecundum
quodfld fenfibile comparacur, & fecundum qu6d
ad homincm, vcl ad animal comparatur ; compa-
ratur enim ad fenfibilc ,vt Species eius,"compara-
tiir ver6 ad hominem, vel animal,vt Differentia;
ide6 variatio eft.

Ad aliud principale ficut dicebatur. '7«

Ad primum concra hoc dicitur,qu6d ratio •^* 'J*
Ariftotelis concludit vbi eft diflblutio vcra, &
rcalis , quia diffolutis B, & A , manet B , & A , &
non manct Ba ; igitur aliquid vt forma prarfuic
in Ba, quod nec fuit B , ncc A , fed per A, & B, in-
telligic clementa corporis , probat cnim quod
forma realis non eft aliquod elemcncorum. Scd
Diffcrencia noneft forma nififecundum racio-
nem ; igicur in propofico non cenet ratio.

Concrahoc, raanencibus illis totaliter,qua: re-
quiruntur adcirenciara rei, manet effentia rci,fcd
diffolucis Gcnerc , & Differencia , manet] Genus,
& Diffcrentia,&: non manet tota definitio ; igicur
aliquid aliud requiritur ad definitionem , quam
Genus,& Diffcrentia.

Hic dicitur qu6d diffolutis Generc , & Diffe-
rentia, fecundum qu6d Genus eft propria poten-
tia, & Differentia eft proprius adus definitio-
nis, definitio nonmanet tunc.

Intelligendum tamen qu6d Genus , & Dif-
ferentiafubpropriaratione propriorum concc-
ptuum , non fe habent ad inuicera ficut poten-
tia , & adus ; quia conceptus Generis intelli-
gi potcft fine conceptu Diffcrcntiae , & econtra,
fcd nihil intelligitur nifi adus , vcl vt adus ha-
bens : igitur conccptus Generis, quantuin cft de
fe, non eftpropria potentia refpcdkuDiffcrcntiae.
Propria cnim potentia non poteft intelligi nifi
per comparationcm ad proprium a(5lum : tamen
res materialis, quae fubeft conceptui Gencris,
cft propria potencia rcfpe<Stu rei , quae fubeftcon-
cepcui Diffcrcnciae , & hasc racio ab illadiffol-
ui non poteft,ita quod vtrumque mancat , &
ide6 dcfinitio cft perpetua,& demonftratio.Tune
brcuicer dicicur, qu6d vt Genus eft potcntiare-
fpedu Differcntias , fic iftis diffolutis non raanct
definitio.

Aliter tamen poteft dici ad illud de5,&v^,
qu6d ratio illa Ariftorelis non eftad propofitum.
Ariftoteles enim aiguit ficjDiirolutis B,ii, >^,ma-

nct

Qu^rtioXXIV.

38r

ftet B, mahct A, ita qn6d neutrum eft ad alteturii
inclinatum, & lunc non manct 5<i:tunc crgo ali-
quid formale fuit prstcr A, & B. Vndc fupponic
Ariftoteles in rationc, quod neutrum ad alterum
inclinetur , fed fic difToluta anima a matetia, ma-
nct corpus , & manet anima , quia tamen anima
naturaliter inclinatur ad corpus : idc6 non prx-
fuit in homine alia forma vnicns animam cum
corpore , fedfecundum fefuit perfedio corpo-
ris. Eodem modo eft ex partc illa.Diftblutis enim
Gcnere , 8c DifFerentia ab inuicem , adhuc coh-
ccptus DifFercntis habct aliquam inclinationcm
ad conceptum Gencris tamquam ad propinquam
potentiam : ficut anima indinatur ad corpus : id-
e6 non opartct ponere aliquid formale in defini-
tionc practcrDincrcntiam. Quia DifFcrcntia li-
cet marieat poft diflblutionem , non tamcn fic
nianet,quin habcat inclinationcm ad Genus.

Ad aliud quod in illa , Homo eft animal ratlo-
nale y non manet caufa extrancitatis , quia ex
animali > & rationali fitvnura cxtrcmum efTcn-
tialiter.

Ad aliud dicitur negando hanc confcqucn-
tiam ; £ft necejfariHm : igitHrperft,

Ad probationem dicitur.quod Ariftoteles fup-
ponit illud efTcfubiedum, quod natum cft fubii-
cJ, & illud cfTc praedicatum, quod natum cft prae-
dicari : & hoc luppofito fequitur , Demonfirati»
eft ex neceptriis : igitnr eft ex prepe/ttionihui per fe^
fcd rationale non eft natum fubiici rcfpedu ani-
malis,nec hominis,quia fignificat permodum
(jindis^ & conccrnentis. Idco nec fequitur quod
haec fit per fe, Rationale eft animal : nec ilia, Rati«>'
nale eft homo.

Ad aliud dicitUf , qu6d licet haec fit ncceflaria}
noneft tamen mediata, nec immediata ; quia re-
fpe£tu animalis non ordinatur fecundum Jiib , 5i
fnpra in Gcncre ; fimiiitcr quod fubiicitur non
cfl natura fubiici,& fi(f<eadcmratione non cft im'-
mediata.

Ad formara , qu6d haec diuifio propofirioniS
neceiraria: fufficicns cft, quando fubiicitur , quod
natum eft fubiici ; fic non eft in propofito»

Ad aliud ficut diccbatur.

Ad primum contra hoc,qu6d partes definitio-
his iic^t fint duae confidcratae fecundiim fe,tamcii
Vt comparantur ad definitum faciunt per fc vnum.
Et fimiliter , vt conftituunt definitionem , vnuni
accipitur fub ratione alterius ; ideo non fequitur
quod Specics fit duo entia.

Ad aliud dicitur,qu6d aliquid cfTe primo idem
alteri, dupliciter intelligitur. Vno modo quando
prsdicatum non excedit fubiedtum , nec contri}
& illo modo definitio cft cadem definito prim6,
'& Gcnus non.Alio modo dicitur aliquid circ pri-
m6 idcm altcri, quando inter fubieftum , & prae-
dicatumnon cft aliquodmedium ordinatum in
eodem Generc ; & illo modo Genus eft primo in
diucrfis Specicbus;quia inter homincm & Genus
proximum non eft jdiquod Genus mediumin ge-
ncrc JubftantijE.

Ad aliud dicitur , qu6d Genus quo ad illud*
quod dctcrminatc fignificat,foIiim fignificatpar-
tem matcrialem Spcciei ; per modum tamen to-
tius,& illa pars vniuoce repcritur in diucrfis Spc-
ciebus realiter;tamcn confcqucnter fignificat to-
tum : & fccundum hoc, Genus cft diuifum in di-
ucrfis Speciebus realiter : & fimiliter fecundura
hocGcnus eft diucrfa natura in diuerfis,& fic c6-
cedo quod Gcnus prim6 , & acquiuocc diuccfis
Scttioper. Ttim. I,

Spccicbus incft , fcd illam afquiuocationcm hort
confiderat Logicus.Logicus cniitl confiderat rcm
fub rationc fccunda: intcntionis", & non fub cfle
rcali. Ide6 licet in re fit diucrfum in diuerfis Spc-
cicbus, tamcn apud Logicu Genus cft vniuocum.

Ad aliud dicitur , quod Ariftotelcs dicit quod I ^
Gcnus nihil cft prattcr cius Specics , aut fi cft, vt ^ i«i
materiaeft;& ficeft hoc intelligcndum quoad
primum fignificatum, & diftindtum,Genus figni*
ficat matcriam Specici,tamen modoconfufo,fiue
concomitanter fignificat totum , & fic nihil eft
prajtcr fuas Species. f

Contra hoc. Si Gcnus prim6 , & dctcrminati
fignificat partem, & concomitantcr , & cx confc-
quenti totum,tunc quodlibet Gcnus cllct analo-
gum, quia indctcrminatc habcrct duo fignificata
fecundum ordincm.

Hic dicitur,qu6dnon feqilitur,Genus cftcan*»
logum,non enim fignificat totum cx impofitionCi
Sed quia Genus partem fignificat per modum to-
tius,& cx illo modo totios,ducimur in cognitione
totius concomitanter,idc6 dicimus Genus fignifi-
care totii concomitanter:fcd hoc non eft proprii
fignificarCjfiuc ex impofitionCjidc6 non cft analo-
gum, fed fic fignificare cft rcprxfcntare quodam*
mod6, ficut capitatnm fignificat caput detetmina*
te,per modii tamen totiusi& cx modo conccrncdi
totum,fignificat habens caput ex confequtnti, St
fic totum;fed hoc non eft fignificare proptie.

Cty^ ST I o XXIV.

tAn Dijferentia inferior incltidat Diffe»
rentiam ftsperiorem per fi , iJt an hxt
fitperfe , lationalc cft fenfibilc?

Ari(l.7. Metaph.tixt.4y Dodlor 4.d.tl.j.i.§.4drati»»es,^
j.Metuph.qutft.x.'}. Ant. Aadr. ibidtm,qu4.ft. i 5 . Capr. \.d,
1 8, j 1. Soncinnas ■j.Metafh. q. 37. Sotus c»p. dt Genertt
q. I . Caiet.»» txptf.c^ Ptrphynj. Tarr.in c. j primi Pofter.
dub.\.'ion(zc.^.Mit»fh.c.i%.if.\%. Ruuius c,d*tHftr.q.^.
SiaQh.lib.}.j.it.Comflat.di^.7,L^,j.4.

QV6d noh vidctur.Boctius in ditti/ioni^ni,do- t.

cct arteni definiendi , & dicit quod ad dcfi- Argumtht*
nicndum Spccicm , fumcndum cft ptim6 fuum P^» p»f'* tfi*
Genus, & ipfum diuidendum eft pcr DifFcrehtias ^*"**
immcdiatas, & illaDifFcrcntia, qua: Spcciei con-
uenit,adhuceftdiuidendapcraIiasDifFerencias,&
fic quoufque deucniatut ad DifFcrentia vltima,&
fic Genus fuperius cum omnibus DifFcretiis Spc-
ciei conuenietibus dcbct poni in definitionc Spe-
ciei;& exeplificat denomine. Fadaenim diuifio-
ne, dcfinit nome fiaNomen eft voxJignificatiHayCrc.
Sed fi DifFcrcntia infcrior includcret fuperio-
rem , in tali dcfinitione efTct nugatio,quia DifFc-
rentix fuperiores exprefsc ponuntur in tali dcfi-»
nitione , & pcr te in DifFcrcmiis infcrioribus in-
cluduntur , bis igitur in eadcm definiiione repli-
cantur, & ita crit nugatio, Aninutl rationaU, quia
animal includit fenfibile in fuo intelledhi ; finii-
liter rationale includit fcnfibilc per te , igitur im-
plicitc ponitur bis fcnfibilc in dcfinitione , igitur
nugatio cft.

Hic dicitur,qu6d non fcquitur qu6d htc fit nu-
gatio , Animal rationale yC\mi in rationali tantum
impIicitcponiturfcnfibilc,adhocautcm qu6d cf-
fct nugatio , oportcrct idem bis cxprimi , & non
untuih replicari implicitc.

Ff I Coou^

Superlib.I. Pofteriorum.

381

* Contri, Ariftoteles in g.Topicorum, docet in-
ueftigarc iiugationcm,poncncio deBnitionem no-
minis pro nominc. Ponaturigitur dcfinitio illo-
rum nominura proiftis norainibus,& fic crit ccr-
ta nugatio.

Ad principale , Ariftoteles infccundo huius,
dans artcm deiiniendi,didz qabd quxliht p^s de-
Jinitionis eft in vlus qukm definituntytotum tamen <(^»<t>
/f, & conuertilile : & ponit illud cxemplum , Ter-
nariHs (ft mmerw imparyprimm vtro(jue modo. Scd u
DifFerenria inferior includat omnes fuperiores,
tunc Differentia inferior non eflct in plus qukm
.definitum,fed conucrtibilc.Oportet igiturdiccre
quod Differentiainferior nonincludat fuperio-
res DifFerentias.

Item,fi rationale includit fenfibile , cum tunc
non includat ipfum couertibiliter , fcquitur quod
includit ipfum , & aliquid vltrk ; rationale igitur
eft compofjtum ex fcnfibili,& re additajfcd quan-
documquc vnum eft compofitu ex duobus,vnum
cft ad:us,& reliquum potcntia.Sed a potentia po-
teft accipi Genus,& abaduDifFerentia;igiturra-
tionale includit Genus, & DifFerentiam , in fuo
conceptu primo:fed omnc tale eft Species j igitur
DifFerentia crit Species,quod eft inconueniens.

Irem , qua ratione rationale includit fenfibilc
in fuo intelIeftu,eademrationc irrationale inclu-
dit fenfibile in fuo intellcdu ; tunc crgo infenfi-
bili conucniunt.

Et manifeftum eft quod inter fc difFeruntjigi-
tur funt difFercntia:quod patet fccundum Arjfto-
tclem y.Metaph. cap.9. DifferentiaJitKt tjuttcunujue
Juntalicui idem entia, & inter Ji Jiint dijfifintia. Sed
omnia differentia funt Species ; igiturrationale,
& irrationale cfTent Spccies , & pcr confcquens
diuerfx cfTent fpccies.

Hicdicitur qugdillaEdua: rationes non con-
cludunt , nifi quod illud quod cftDifFercntia re-
fpedu vnius, fit Species rcfpcdku alterius. Et fic
qu6d rationale comparatum ad animal , fiuc ad
hominem eft DifFerentia;fed comparatum ad fen-
fibile , eft Specics : fed ex hoc non fcquitur quod
DifFercntiafit Specics, nifi incidentc fallacia Ac-
cidentis.

Contra,fi rationale fit Spccics refpedtu fenfibi-
lis, tunc habcbit DifFcrentiam;quatro deillaDif-
ferentia,aut eft Species refpedu fuperioris DifFc-
rentiae, aut non ; fi non, tidem ratione fuit ftan-
dum in primo ; fi fic , qujcro tunc de Differentia
eius ; aur eft Spccies refpcdu fuperioris Diffe-
rentis , aut non : fi fic , proceffiis eft in infinitumj
fi non,eadcm rationc ftandum fuit in primo.

Itcm , fi rationale includit per fe fenfibile , &
/ignificar tanquam Specics*cius,tamen non efl
procedere in infinitum in pratdicatis fubftantiali-
Dus, fccundum Ariftotclcm , in primo huius, erit
deucnire tunc ad aliquod generalif£mum DifFe-
rcntiarum Subftantis ; igitur infubftantiis erunc
duo generalifllima, & fi harc duo erunt gencralif-
iima Subftantis , & ita plura qukm dccem erunc
Praedicamenta.

Hic dicitur , concedendo quod duo funt gene-
ralifHma in fubftantiis; vna fubftantiarum in me-
dia coordinatione , & aliaDifFcrentiarum colla-<-
teralium,&c.

Tertium poteft efle generaliflimum atfarum
DifFcrentiarum cx alio larere , vnde qu6d ficfinc
plura gencraliflima in fubftantiis, non eft incon-
ueniens , & hoc colUrcralitcr.Scd cx hoc non fe-
^oitur quod plura func Pcaedicamcnta in fubftaa-

tiis , quia generaliflima DifFerentiarum habent
eundem modum pradicandi cum Subftantia,qus
cft genecalifllmum in ordinc mcdio , & ad illud
reducuntur per attributionem.

Contra hoc , ex ifta refponfione fequitur quod
Quantitas, &Subftantia non faciunt duo Pr«di-
camcnta ; quia gcncraliflimum Quantitatis ha-
bet eundem modum praedicandi de fuis conte»-
tis;ficut gcneralifllmum Subftantiac dc fuis.Simi-
liter generaliflimum Quantitatis habct reduci ad
generaliflimum Subftantise , ficut poftcrius ad
prius. Si igitucillae duae conditiones concludunc
vnum efTc Pracdicamentum, tunc vnum effct Prx-
dicamentum Subftantisc,& Quantitatis.

Item, fi fic ; tunc in DifFcrentiis crit vnum ge-
neralifnmum aliud ^ gencraliffimo in mcdio or-
dinc ; igitur firailitcr vnum fpccialiflimum,& in-
termedia erunt Genera. Sed ifta tria generalijjfi-
mtm , jpecialijfimum , 8c intermedia , conftituunc
Prsdicamcntum ; fi igitur in fubftantiis,& Di£fe-
rcntiis,fubftantiae fint diuerfa generalifllma, fpc-
cialiffima,&intcrmcdia,vtinnuit refponfio ; igi-
tur crunc diuerfa Praedicamenta.

Item, generaliflimum DifFerentiarum cft alte-
rum ^ generaliflS[mo fubftantiarum in medio or-
dine per tc,& manifeftum eft quod non cft difFc-
rcns ab co , quia timc generaliffimufh cfletSpe-
cics : igitur erit per fe diuerfum ^ gencraliffimo
Subftantiat , fed duo gcncralifllima pcr fc diaerfa
arguunt duo Praedicamenta ; igitur in Subftantia
funt duo Prxdicaracnta , conceflb hoc,qu6d duo
funt generaliffima.

Ad principale : fi fic ; impoffibile eft fieri defi- 1 .

nitioncm ; confcquens eft f-alfum : igitur & antc-
cedcns. Probo conrequentiam , qusro auc defi-
liitio dcbct dari cx Generc infimo,& vltima Dif-
ferentia, aut ex Genere remoto , & vltima DifFe-
rcntia ; non poteft dari ex Genere proximo pri-
mo,& vltima Differentia , fi Difterentia inferior
includat fuperiorcm, quia tunc in qualibet dcfi-
iinitionc efkt nugatio ; quia fic dicendo ; jimmal
tationale , animal includit omnes DifFerentias fu-
pcriores , & fimiliter rationale per tejigitur bis
idem intelledus includitur in definitionc. Ncc
potcft dari cx remoto, & vltima DifFerentia;quia
pcr Ariftotelem fecundo huius , dcfinitio dcbct
explanare omnia pra;dicata in quid de definito:
fed DifFcrcntia inferior explicite, non ponit Dif-
fercntias fuperiorcs,nec Genus primum ponic il-
las , quia generalius ; igitur cx Generc primo , &
vltima DifFerentia non poteftdefinitio fieri.

Ad oppofitum : Boetius dicit in Diuijionibmt
quod fufficit definire cx duobus terminis , & ex-
ponit feipfum fic , ex Genere primo , & vltima Dif-
ferentia. Sed talis definitio non valeret , fJ vltima
DifFerentia non includeret omnes DifFcrentias
fuperiorcs j quia per Ariftotelem in fecundo hu-
ius ,'in definitione debent poni omnia praedicata
in quid exprefse,vel implicite.

Itcm, fecundum Ariftotelem. in Pra:dicamcn- 4.

tis ; commune eft Generihm , & Difteremiu vniuoce Argumtta im
pradicari. Sed vniuoce prxdicari cft praedicari »ff'>fit'^'
fecundum nomcp, & fecundum dcfinitionem:igi-
tur DifFcrrntia habet definitionem : fed nihil de-
finitur nifiSpecies fpecialiffiraa , vcl fubaltcrna;
quia Jola Jpecies definitHr fecundiim Ariftotelem
fccundo huius ; igitur DifFerentia eft Specics re-
fpe€tu alicuius alterius fuperioris , fed Species
includit Gcnns : igituc Dineientia inferioc in-
duditfuferioccm.

Item,

Qu^ftioXXrV.

385

Irem t fccundAm Ariftotclcm in 8. Metaphyf.
Differtntin Mcit t«tMHfHhfia»tUmrei \ igiturratio-
luile includit fendbile, & omnes Differcntias fu*
periores , quia omnia illa funt de intelledu fub-
fiantiali hominis.

Itcm , pcr Ariftotclem ibidem,il!as DifFcrenti*
funt per le, quandorepciitur totics idemintel-
ledlus, quoties illc ponitur inordine, ficut exem-
plificat.Et hzc eft quzdam regula ad cognofcen-
dum DiiFcrentias per fe.

Scd rationale, & fenfibile funt DifFerentia pet
fe;ieitur idem intcllcftus bis rcpctitur,ficut dido
fennbili rationale. Sedhoc non eft, nifiinferioc
jncludat fuperiorem.

Itcm, Ariftoteles dicit ibidem,qu6d lic^t Dif-
Tcntia communior prxponatur, & infcrior poft-
|>onatur,adhuc eftct nugatio,quia rcpetitio vnius
inteUedlus,vt fic d i£to,Bipes hnbefu duos pedes, quix
in fubftantiis non cft ordo,ide6 vidctur nugatio.
Dicit vlterius , qu6d dcfiniendum eft ex primo
Generc, Sc vlrima DifFerentia,quod non efTct vc-
runi nifi vltima includcret pratcedcntcs.

Item , ha;c eft pcr fe , Homo efi nmTnal. Sed ad
hoc qu6d aliqua propofitio fit per fe primo mo-
do , oportct quod formale in fubiciito includat
formale in praedicato ; & materiale , materiale;
Jgitur rationale , quod eft formale in homine,
pcr fe includit fcnfibilc, quod eft formale inani-
niali:igitur,&c.
y* Ad quacftionem dicitur,qa&d rationalc,& fcn-

**^*f^'<^ fibile poffunt dupliciter confiderari.
piieittrcenri ^"° modo fccundumqu6d rationale imponi-
dtmatnr. '"^ ^ vltimo gradu perfe<5tionis in homine , &
fcnfibile ab alio gradu. Etifto modoDifFerentia
infcriornon includit fupcriorem,quiaiftegradus
non cft illcjfed ab illo diftindus.

Alio modo poteft rationale confiderari , non
fecundum quod imponitur ab vltimo gradu, fiue
vltima formavfed fccundilm quod imponitur 4
tota perfcAionein homine, qux perficit fubftan*
tiam, quod eft Genus gencralifnmum.Et illo mo«
do rationale includit fenfibile,& omnes DifFcren-
tias praeccdentes,quia in illa tota pcrfcdlione in-
duditur pars.

Intelligendum tamen propter rationes , qn6d
tiCci^icnAo rationdet vt imponitur ab vltima for-
ma , feu ab vltimo gradu, nc fufficit definire cum
proximo primo Gcnere,& vitimaDififerentia,non
tamen fufficit definire cx Gcnercprimo , & vlti-
ma DifFctentia, fcd cum Gcnere primo, & omni-
bus aliis DifFercntiis intermediis. Non autem
ex Genere proximo , & omnibus aliis Diffc-
rentiis.

Primum oftendo fic, vltimaDifFcrentia cum
Genere illo proximo includit omnia aliapraedi-
cata in tjuid dc Specie , licet enim vltima DifFe-
rentia impofitaab vltimo gradufecundi^m fe non
includat fuperiorcs DifFcrcntias , Gcnus tamen
proximum cui additur,includitDifFerentiasom-
nes fuperiores , & ideo fic eft fufficicns definitio:
tunc cnim eft fufficiens definitio , quando aggre-
gat in fe omnia qu« prxdicantur in ^d,dc eircn-
rialitcr de definito.

Secundum patet. Definitio enim debet indica-
re omnia prxdicata cftentialia dc dcfinito , & iiU
includerefccundum Ariftolem in fecundo huius.
Sed Genus primum non ponic DifFerentias fupe-
riores , nec DifFcrcntia vltima acccpta ab vltimo
gradu ponitillas, vt diftum eft;non igitur eft fuf-
ficicns dcfinitio ez Gencre primo , & vitima Dif-

ferentia. Sed illo modo oporret definire cx Ge*
nere primo , & omnibus , ficut dicit Boctius.

Tcrtium patet, quia Genus proximum inclu-
dit omnes DifFerentias fupcrioic$;ficrgoex Ge»
nere proximo , & omnibus DifFerentiis fict defi-
nitio,tunc in definitioneerit nugatio.

Aliud eft inteliigcndum quod ii DifFcrentia,vC
rAtionattt accipiaiur i tota perfedione fpecici, il*
lo modo noncontincit dcfinirccx Gencre proxi*
mo , & DifFcrcnria illa : ncc ex Gcnere proximo,
& omnibus DifFerentiis. Sed contingit dcfinire
exGenefe primo,& vhima DifFerentia. PrinHin»
iftorum patet ; quia fi ex Gcncrc proximo,& vlti-
maDiffcrenriaillo modo acceptacflcr dcfinitio,
tuncindefinitione efTet nugatiojquiaGcnuspro-
ximum includit omncs Diftercntias prarccdcntcs,
fimilitcr illa DifFercntia includit omncs Dififo.
fcntias prxccdcntes : & ita bis idcm diccrctur.
Secundum patet per idem ,quia tfic ellct nug.itio,
quiaGcnus proximum includit omnes Differcn-
tias prxccdentcs. Tertium patet,quia dcfjnitio
debct aggrcgarc infeomnia prxdicata elFcntia-
lia, & non plus. Scd cx Gcnerc proximo,& vlti-
ma DifFerentia definitio conftitutaaggregat in fe
omniaefrentialia pracdicatade homine, quia Gc-
nus prardicat primum matcriale dc homine , liccc
per modum totius , & DifFcrentia accepta a tota
pcrfcdione includit totim perfcftionem Gene-
xis.quaeaduenirSubftantiar, qua: cft Gcnus gcnc-
ralifHmum ; & per confequeru fic ponit omnia
praedicata eiFcntialia.

Aliud eft intelligendum , qu&dDifFerentia ac-
ceptai tota perfe£tionc,vr r«ir/o»<«i^, licet fit Dif-
ferentiahominis,vel animalis,tamcn cft Spccics
refpcdtu DifFcrentiae fupcrioris, vt rcfpcdu fenfi-
bilis. Et etiam in illa ordinatione Diflcrcnriarum
duo funt generalifTima collateralia , ita quod in
Pratdicamento fubftantix cft vnum gcncraliHi-
mum, fcilicer,wf^or«<OT cx vna parte,& incor-
poreum cx aliapartc : &eft aliud gencralifKmnra
fubftantiarum, & ita tria generalifilma , non ta-
men triaPraEdicamcnta , quia gencraliflima Dif-
ferentiarum reducuntur ad generaliflimum fub-
ftanriarum , quod eft intermedium tanquam in-
trinfecum illius Gcneris,&propria perfcdio : &
nontamquam cxtrinfecum,ucut Quancitas redu»
citur ad Subftanriam.

Ad primam rationem dicitur,qu6d Boctius in- ^*
telligit , quod dcfinitio eftdanda exGcncrepri- -^^«•^»**
mo , & omnibus DifFcrgntiis , accipicndo DifFe- ^

rcntiasi diucrfis gradibus, & fic vltima DifFcren* ,
tia non includir pr«ccedcntes, & propter hoc non
fequitur qu6d tunc erit nugatio.

Adaliuddiciturqu6d iniIladefinitione,y<«/- •" ^
nuilrMiomile, non eft nugatio, fi rationale accipi-
tur ab vltimo gradu , quia fic non includit diffe-
rentias prxcedcnres. Si autem includeret,fic con-
cedo, qu6d hic eflet nugatio. Scd fic non cft hzc
definitio.

Ad aliud dicitur,qu6d vltimaDifFcrcntiacon-.
uertibilis cft cum dennito , & etii eft in plus, fub
diuerfa ramen ratione;quia aliquid efle in plas
refpe£hi alterius eftdupliciter. Vnomodo, quia
eft in plus, quo ad ambitum fuppofitorum , & fic
DifFcrentia infcrior noneftinplus. Alio modo
dicitur aliquid in plus aIio,quia fimpiicius:& illo
modo quaclibet DifFcrcnria cft in plus , quim de*
finicum,& cum hoc ftat,qu6d Dinerentia vltima
fitconuertibilis quoad ambitum fuppofitonim.

Adalias duas rationes ficutdicebatur,qii6d ^^l&i*
Ff 4 DiSc

384 Superlib.I. Pofteriorum

DifFcrentiainfcrior eft Species refpeifcu fuperio-
ris,vt rationaleeft fpccies refpedu fenfibilis,licet
refpeftu hominis.vcl animalis fit DifFercntia.

Ad primum contra hoc , quod rationale, vt eft
Species , fic accipitur k tota perfedione, & figni-
ficat totam perfeaionem hominis quae aduenit
SubftantisE qu£E eft Genus generalifnmum,& illo
modo Specics eft,& habet DifFerentiam, qus ac-
cipitur ab vltimo gradu,& non k tota perfedio-
ne. Et cum qusritur an illa Differentia habeat
aliam diffcr.entiam , aut non ; dicitur quod non.
Sed non fuit eadem ratione ftandum in primo,
quia hacc DifFcrentia,qus non habet aliam,acce-
pta tantum eft ab vltimo gradu , & flc eft DifFe-
rentia, quodnuUo modo eft Specics , ideo difFe-
rentiam non habet. Sed difFcrcntia alia , quae eft
Species , accepta eft a tota pcrfedkione , & habet
aliquid in quo conuenit cum alia DifFerentia , &
aliquid in quo difFert , ideo difFerentiam poteft
habere.
A4 j, Ad aliud flcut dicebatur , qu6d eft aliquod gc-

neraliflimum difFetentiarum, diucrfum a genera-
liffimo fubftantiarum internt»ediarum , & tamen
non fequitur quod fint diuerfa Pracdicamenta.
Vnde hacc confequentia noti valet, Duo/kmgene-
ralijfima ,veltria ; igitur tot fknt Pradicamenta/tth-
fiantiarum , quia generaliflima difFerentiarum rc-
ducuntur ad generaliflinium fubftantiaru in me-
dio ordine,ficut pofterius ad prius intrinfecum.
y. Ad alia contra hoc. Ad primum dicitur, quod

hic eft fallacia Accidentis ; inter illas coordina-
tiones funt diuerfagenerali{Iima,& fpecialiflima,
& intermcdia:igitur diuerfa Praedicaraenra. Non
enim hoc fufficit, fed requiritur quod vnum
non reducatur ad aliud tanquam intrinfecum ei.
Ad aliud , quod hic eft fallacia Confequentis,
hoc generalifnmum, puta cerporeum cft diuerfum
a gencraliflimo , quod eft Subftantia : igitur funt
principia diuerforum Praedicamcntorum ; hoc
enim non fufficit , fed rcquiritur quod vnum ad
aliud non reducatur , vt praedidlum eft. Ad aliud
dicitur qu6d non cft ad propofitum , quia per fe
caufa quare corporeum & incorporeum faciunt
vnum Pra:dicamentum,non eft propter hoc quod
vnum Tcducatur ad alterum ; fed haec eft caufa,
quia vnum reducitur adalterum vt intrinfecum,
& efFentialis perfedio. Quantitas autem eft to-
wira extrinfecum Subftantiae,&eft eius perfedio
'^' accidentalis:igitur,&c.

■^' ^' Ad vltimum pt incipalc dicitur,- negando con-

fequentiam ; DifFerentia inferior includit fupe-
riorera per fe:igitur non eft poflibile definire.

Ad probationem dicitur , quod quandoqus-
ritur , aut contingit definiie ex prirho Gencre , &
vltima Differentia, aut exproximo, dicitur,qu6d
accipiendo r^f/on^/r, fecundiiimquodimponitur
a tota j>erfe(9:ione,hoc eft,fecundum quod inclu-
dit difrerentias praeccdentes,fIccQntingitdefinirc
ex primo Genere,& vltimaDifFerentia,Yt didum
■eft in pofitione.

Ad ptobationem dicitur,qu6d adhuc definitio

erit fufficiens , licct praedicata cfTentialia non po-

nantur explicitc in tali definitione, tamen impli-

cite,& hoc fufficit.

8. Ad tationes in oppofitura.

Margumen- Ad primam dicitur,qu6d audoritas Boetij pro-

ra in eppofi. bat, qu6d yltima DifFerentia fcGundum qu6d im-

'*""' ponitur a tora perfedione cum prirao Genere

fufficit ad dcfiniendura , quia fic includit omnes

DifFerentias praecedcntes , & hoc conceditur. Si

cnim Boetius intelligeret , quod fuflScef ct ex prl-
mo Genere , & vltima DifFerentia , vt imponitur
ab vltimogradu,falfum diceret.

Ad aliud qu6d DifFcrentiae przdicantur vni- Fr*JieAri 'f"
uocc. Sed pradicari vniuocc eft duplex.Vno mo- """"^* ''*"
do quando praedicatur fupcrius dc per fe inferio- ^
ri , ficut hbmo de illo homine, & illo modo Dif-
ferentiae acceptjc ab aUquo diftindlo gfadu non
praedicantur vniuoc^, tamenDifFerentiae acccpta
k tota pcrfedione fic pofFunt vniuocc pr«dica-
ri. Alio modo dicitur praedicari vniuocc quod
pridicat cfFentiara rei , vel partem efrentia: , &
^c oranes DifFerentiae prxdicantur vniuoc^,
& etiam generaliflimum , quod nullam habet
definitionem , fic praedicatur vniuecc ; fed fic
pracdicari non cft praedicari fecundum dcfini-
tionem.

Ad aliud dicltur , quod illa ratio probat qu6<i
DifFcrcntia accepta i tota perfedkionc includit fu-
pcfiorem , quia DifFerentia fic acccpta ordinaia.
cum alia fuperiori facit nugationem fccundum
intelledum Ariftotelis.

Ad aliud dicitur qu6d illa concludit idem. In-
telle<aus enim Ariftotelis eft,qu6d contingit dc-
finire ex primo Genere , & vltima DifFercn-
tia , accipiendo vltimam differcntiam a tota per-
fedtione, vt fic dicendo , Homo efi fitbflantia ra'
tionalii.

Ad aliud, qu6d ad hoc qu6d propofitiofit pri-
momodo,nonoportctqu6d formalein fubiedo,
includat formale in prxdicato , fed hoc accidit;
quia per fc caufacft ex hoc , qu6d totus coccptus
prxdicati in conceptu fubiedki includitur. Et fic
quod eftformalein praedicato, includitur in fer-
mali fubiedi , ficut Homo efi rationalis. Sed ali-
quando eft propofitio pcr fe primo modo,in qua
materiale fubieiki includit formale praedicati,
ficut hic , Hemo efianimaU animal cft materialc in
conceptu hominis , & idem incltKiit forinalc in
hoc pra;dicato,4mf»<«/,&c.

Q^ .E S T I o XXV.

An altquod accidens ferfi ^radicetur
de fuhie£io,

Vide Aathores qutft. 1 ^Jiuiits,

QV6d non vidctur ; fubiedum comparatur i.
ad accidens iri ratione caufae materialis; fed Argumenta
caufamatcrialisefti!ludquorcspotcftcfre,&non fP"'** **•
cfFe : ( eft enim in potentia contradidionis. ) igi- ^*''***
tur fic fubicdum compatatur ad paffionem fub
potentia ad ipfum , & fuum oppofitum ; non
igitur paflio necefTario ineft fuo fubiedo , & per
confequens defubiefto non praedicatur per fej
quia qux per fe infunt, deneceffitate infunt.

Hic dicitur , qu6d fubiec^um comparatur ad
paffionem rationeduplicis caufae(ficut dicit Tho-
mas ) vt in rationecaufa matcrialis, & in ratione
caufa: cfficientis. Vndc licct caufa matcrialis,
quantum cft de fe,fit inpotentia contradidtionis:
non tamen f6quiturpaffionem pofTe incflc,& non
inefle fubiedo.

Contra,per Ariftotelem in i.Phyfic.impoHI-
bileeftcaufam materialem , &efficicntem con-
currere in eodem : & ratio eft,quia impoffibile eft
idcm efTe in potentia , & a£tu , refpeftu eiufdcm;
fi igituc fubie^om rcipe&u pai£onis habet ra-

cionem

Qu^ftioXXV.

i^S

tronem ca.\iCx materialis , non habcbit rationcm
caufz ^fficientis.

Alitcr dicitur ad rationem , qu6d fubieatwi
refpcftu paffionis habct rationcm caufe matcria-
lis|, fcd ex hoc non fcquitur, qu6d poffit elfc fub
paffione , & non elTe ; quiamateria pertinens ad
Speciem , non cft principium, quo res potcft efle,
Sc non efte, fed materia pertinens ad indiuiduum
tantum.

Contri , materia, quantum eft dc fe , eft in po-
tentiapaffiua,nullum adum in fua eirentia inclu-
dens. Scd omnis determihatio eft ratione alicu-
ius adlus , qui determinat ; igitur materia pertl-
ncns ad Speciem , quantum cft dc fe , non poteft
eflc fufficiens caufa , quare palTio necclTari^ Spe-
ciei Jnfit.

Aliter dicitur ad rationem , quod Species re-
fpeftu paffionis habet rationem caufae materia-
lis , & caufa: formalis , ratione caufaematcrialis;
Species recipit paffionem ; ratione caufas forma-
lis , determinat paffionem fibi ineire,ita qu6d
fuum oppofitum non poffit inclTc : fed fubic<^um
non habet rationem caufs efficientis , non cnim
eft intelligibile , quod homo cfficiat rifibilc in
co , fed illud idem agens , quod caufat hominem,
caufat rifibilc cfFediuc j pofterius tamen fecun-
dum naturam.

Contr^ ; fi fubie6lum habet rationem caufs
vnaterialis rcfpedu paffionis ; igitur habet poten-
tiz paffiuz rationem,fi habet rationem caufic
formalis , habet rationem potcnti* aftiux , igi-
tur in codem fimul cftcnt potentia adiua , & paf-
iiua rcfpedu ciufdem.quod videtur elTe inconue-
niens;ficut poneretur in eodem caufamaicrialis,
& caufaefficiens refpeftu eiufdem.

Ad principale ; fubiedtum pracccdit paffionem.
Vcrbi gratia. Intelligi poteft homo nonintclli-
gcndo paffionem ; igitur poteft intelligi fub op-
pofito paffionis : fed quandocumque fubiedum
poteft intelligi fub oppofito pr£edicati,praedica-
tum non necelTario ineftfiibie<fto,necperconfc-
quens per fe ; igitur paffio non poteft pra;dicari
per fe de fubie^o , Sc mult6 fortius nullum aliud
accidens.

Item, pcr Ariftotelem , SHbiiamUfrtcedit omnc
Mcidem defimtione , & tempore y fed quod tcmpore
pracedit alterum, non per fe refpicit ipfum ; fub-
ftantia igitur vniuerfalitcr praecedit omne acci-
dens:igiturnullumaccidcnsperfe praedicatur de
fubiedo.

Hic dicitur , quod Ariftoteles intelligit qu6d
fubftantia fcparatapratceditomnc accidens tcm-
pore,cuiufmodi eft prima caufa,fubftantia tamen
materialis non praccedit temporc accidentia.

Contra illnd , Ariftotcles declarat , qu6d fub-
ftantia praecedit omne accidens tempore , ex hoc
qu6d fubftantia feparabilis eft , fed manifeftura
cft, quod prima caufa non eft feparabilis ab acci-
dentibus, nec infeparabilis , quia cum accidenti-
bus non eft nata vniri ; & illud dicitur feparabile,
quod eft natum vniri : igitur de primacaufa non
poteft Ariftoteles intelligerc.

Aliter dicitur,qu6d Ariftotclcs intelligit hanc
propofitionem , SuhilMntia prdceMt omne acciderUt
de accidente communi, & non dc accidente pro-
prio ; accidfcns enim proprium firaul eft temporc
cum fubiedo cuius eft proprium. Sed accidens
commune eft poftcrius,vt in pluribus.

Contra illudfic;Ariftoteles probat,qu6d fub-
ftaatia ptzcedit omne accideo^, cogniiione:tcra-

pore , & definitione , tx lioc qu6d accidcns dcfi-
nitur per fubftantiam ; fcd manifeftum cft, qu6d
accidens proprium definitur per fubftantiamjigi-
tur fubftantia prxcedit omneaccidcns proprium,
& commune.

Di«itur , qu6d per illud mcdium Ariftotcles
non probat nifi , qu6d omnc accidens pracccdit
definitione,& non tempore.

Contra illud , fupponitur qu6d Ariftotclcs lo»
quitur Logic^,& vniuocc dc fubftantia, & acci-
dente. Si igitur fubftantia fecundiim definitio-
nem prxccdit accidens proprium , & etiam fub-
ftantiapraecedit accidens temporc,non arquiutf*
cc;igitut eadem fubftantia non aequiuocc , fcd
vniuocc praecedit omne accidens temporc,&
definitione.

Hic dicitur,qu6d fubftantia quantum eft de fit
praecedit omne accidens ; quia f ubftantia quan-
tum ad fuum exiftere,& efle temporale,non indi-
get accidcnte ,• accidcns tamcn ad fuum exiftc-
re indiget fubftantia ; ideo accidcns coniun-
Aum eft cum fubftantia : proptcrca indigct
fubftantii. Breuiter Ariftotcles intelligit , quod
fubftantia, quantum eft de per fe, praccdit acci-
dens fic tempore , qu6d non indigct cflc tcmpo-
rali accidentis,cum hoc tamen ftat,qu6d fubftan-
tia , & accidcns fimul- fiht tcmpore pcr accidcns,
ex hoc,qu6d accidens quantum ad elle tcmporalo
indiget exiftere fubftantiae.

Contra illud , hsc {ratio non concludit qu6d
fubftantia prxccdit accidens temporc , fcd folum
naturi,ex hoc, qu6d fubftantia non indiget acci-
dcnte, fcd ^ conuerfo, & non pliis fequitur quam
qu6d fubftantia prior cft accidcntc fccundusn
naturam.

Item , qu6d fubftantia , & accidens fimul fint
tcmpore , oftenditur. Subftantia cft caufa acci-
dentis ; & caufa,& cfFcdus funt fimul tempore,&
non funt:igitur fubftantiacft fimul cum accidcn-
tc,&noneft.

Ad oppofitumeft Ariftotclcs diccns, SeatndKm
medMm ejje <juandofuhie£ltm cadit in eo tjuod ^uid tft
paffionis ,JicHt mmerus cadit in definioneparii,vel ivt~
paris. Sic igitur patet , qu6d fubftantia cadit in
definitionepaffionis , & paffio per fe de fubicdo
praidicatur.

Ad quaeftionem dicitur , qu6d aliquod acci- 4.
dens prxdicatur per fe de fubic(Sbo , & fccundo C»aclufi*t
modo , ratio eft ; quia tunc 'eft propofitio perfe
fecundo modo , quando przdicatum egrcditur a
principiis Speciei, (ecund^m qu6d Species cft,&
non Indiuidui fcctmdiim qu6d Indiuiduum : fcd
fic rifibile fe habet ttC^cdax hominis , eereditur
cnim rifibilc \ principiis hominis intrinfccc,qiiae ,^

funt 'intrinfeca homini fecundum qti6d homo
cft,& noninquantum ille homo,& idco rationa-
biliter per fe prxdicatur de hominc : & habere
tres angulos de triangulo,& fic de ailiis.

Ad rationem contra hoc dicitiu: , fuftinendo Ad t. ftiat,
refponfionem cxpofitoris ficut diccbatur. Et ad
rationem contrahocdicitur, qu6d caufa mate-
rialis , & cfficicns non concurrunt in codcm , lo- a^

qucndo de cfficicnte per tranfmutationem , 8c
hoc iutelligit Ariftotclcs.Sed alio modo eft caula
cfficicns pcr quamdam cmanacioncm,& fic fubic-
€tam includic caufam cfficientem rcfpeftu paf-
fionis , quia paffio emanat de fubicAo ; & dc tali
caufa emciente per cmanationcm non intclligit
Ariftotcles , ibi , quia fic poffibile eft vnum , &
idem fub diuerfa ratione. Homo cnim habct ra-

tioucat

386 Superlib.I. Pofteriorum

tioncm cauHe materialis rcfpedu rifibilis , in-
quantum recipit , & fubiicitur tali paflioni , in-
quantum ramen illa paflio ^ fubiedto cgreditur,
bc habct fubiedum, vihomoy ratioixera caufs cf-
ficicntis per cmanationem.

Suftinendo fecundam refponfionem,poteft di-
ciad rationem contra hoc,qu6dSpecies non nc-
ceflitat fibi paflioncm inclfe ratione caufas mate-
rialis -tantum, tamen vt materia Speciei determi-
natur per formam , fic potcft neceflitare pafllo-
nem fibi ineire. Et coincidit cum tcrtia refpon-
fione.Ideo dico,ficut tertio dicebatur.

Ad rationem contra hoc dicitur, quod non eft
inconueniens aliquid in fe includcre potentiam
a(3;iuam,& pafliuam.( loquendo depotentia adli-
ua formaEJimmo hoc cft ncccflarium : ficut cnim
cuihbct matcriac correfpondet formtiipfam perfi-
ciens , ita cuiHbet jpotentia: pafllu« correfpondet
potentia aftiua , & in eodcm in quo eft materia
& forma. Scquitur enim fi forma perficit mate-
ria;igitur perficere poteft : fed materia perficitur;
igitur perfici poteft. Loquendo tame de potcntia
adliua efiicientis , & de potentia pafliua materiac,
fic non concurrunt in eodem refpedu eiufdem.
^^ Ad aUud per interemptionem huius confeque-

Ad X. f'^ , fubiedum poteft intelligi noninteUigcndo

pafilionem : igitur potcft intcnigi fub oppofito
paflionis ; cuius ratio eft , quia horao per fc cft
caufarifibilitatis ; fi igiturintcUigatur hominem
cfle hominem, & non tamcn ipfum efle non rifi-
bilem ; cx hoc , quod intelligitur ipfum non clTe
rifibilem , ex confcquenti inteHigitur ipfum non
efle horainem, quia propria paflio,& efliciens co-
comitantur fc fecundiim efle,&non cfle ;&ita
ex confequenii inielligitur hominem ellc homi-
nem , & non cflc hommem , quod cft impoflibi-
le. Similitcr hoc patet per Forphyrium , dicit
enim quod eft diflerentia intcr accidcns propriu,
& accidens cortfequens indiuiduum,in hoc,qu6d
accidensproprium ficfe habet ad fubiedu, quod
fubiedum non poteft inteUigi fub oppofito il-
lius, hcet fiibiedum poflit inteUigi non inteUi-
gendo ilhid. Sed deaccidentecommuni, aUter
cft ; fubie(5tum enim potcft inteUigi non inteUi-
gendo accidens commune , etiam poteft inteUigi
lub oppofito accidentis communis. PolTum cnim
inteUigerc itthiopem nitentem'candorc,fine in-
' compoffibiHtatc inteUeduum, fcd non polfum

inteUigere hominem eire non rifibilem , fine in-
compoflibiUtate. Voco enim aceidcns commu-
ne quod confequitur fubiedtum ratione condi-
tionum materiaUum , & non ratione form»'
Speciei.

jii , Ad aliud ficut dicebatur.

Ad priraum contra hoc; quod ex hoc quod
fubftantia quoad eire fuum .temporalc non indi-»
get efle temporaU accidentis , fequitur quod non
lolum pra;cedit,quantum eftde'fe,accidens natu-
ra, fed etiam quod fit prius tempore. Quod vcr6
fint fimul , hoc eft per accidcns ; vt ratione indi-
gentix accidentis.

Ai 4. Ad aiiud dicitur , quod fubftantia inqi^antum

eft caufaaccidentis, & accepta fubratione cau-
far, fic fimul temporaUter cft cum acddcnte. Sub-
ftamia tamen quae eft caufa,non confiderata fub
ratione caufar, quantum cft de fc poteft ellc fine
accidente , ita quod accidente non indiget, quod
tamen fint firaul,hoceftper accidens.

AHter poteft dici ad rationem , quod fubftan-
tia prscedit omne accidcns in aHquo tcmporcj

loquendo de Subftantia qus eft Gettus ; quia aint
cft fubftantia, qus finc accidente poteft eire:ficut
patetdefubftantiisfeparatis. Et ideo futftantix
fecundum Genus non repugnat , quod prjEcedic
quodlibet accidens terapore, quia quod repugnac
Gencri , repugnat Spcciei , fiuc non potcft ineflc
Speciei. Si enim habere alas repugnat animali,
non poteft inefle aui : ideo fequitur , quod fub-
ftantix fecundum Genus non rcpugnat przccde-.
re quodlibct accidcns tempore. Et hoc inteUigit
Ariftoteles, quod taraen alia fubftantia fimui
terapore fit cnm accidcnte , hoc non eft ratione
fubftantiae , vnde fubftantia eft ; fed hoc eft ratio-
ne alicuius alterius.

Et per hoc paret adrationem quandam pofi-
tam contra refponfionera priorem, qu6dfubftan-
tia fecundum Gcnus feparabilis eft , fic fcilicet
quod fubftanti^ fecundum Genus non repugnac
feparari. Vnde non oportet,qu6d feparabile acci-
piatur pro eo quod aftu vnitur,fcd extenfiue po-
left accipi,&c.

QjfuE STI o XXVI.

An omnc accidens habeat fuhieSium
ctti ineji per fe^

Arift.io. Mttaph.e.^.pri.Pfifi. text.9. ^ T.Met. text.^.iT-^
19. Porph.f.tf.rf* aecid. Vidc Intcrprctcs corum /ff« locU.
Ciiet.cap.defreprio.Mza.ibid.hem vidc Doftorem 5.31.
'vniuerf. Louanienfcs & alios Ncotericos apud Complut.
di^.9,Log.<i,x,

Vldctnr qu6d fic i quia fi eflet inftantia , hoc ' •

eflet de accidentc communi , vt album ; fed ■^^^'"""^^
de illo non eft inftantia : igitur, &c. Probo mi- \fnMtM.
norem ,album ineft alicui fubiedto, vt homini,
aut igitur pcr fc,ant per additum. Si per fe , ha-
beturpropofitum ; fi per additura, vt per fuperfi-
cicra, qucero deillo, aut albura ineft illi addito
pct fe , aut per addituiji : fi per fe , habetur pro-
pofitum , quia album babet fubiedum aliquod
cui per fc incft j fi per additum, proccifus erit in
infinitum .

Item , fi album non habcret fubiedum per fe
cui ineft , non magis ineitet huic fubie<^o , quam
illi,aut cuicunque alteri. Cum igitur huic fubie-
«Slo ineft,& non illi,& tunc in hoc fubiedo habet
caufam,per quam fibi per fc poteft inefle.

Item , per AriftQtelem in 7. Metaph. quiaful>
ftantiaprasccdit omnc accidens , fubftantia cadit
in definitionem cuiuflibet accidcntis. Sed tunc
arguo fic : Secundus modus dicendi per fe cft,
quando fubiedum caditin definitionem acciden.-
tis. Dicitur,qu6d intelligitur quando cadit in
definitioncm accidentisproprij tantiim,&non iu
dcfinitioncm accidentis communis.

Contraillud ; Ariftotcles per illud concludit
hanc vniuerfalera , quod Sulrfiamla pr<eceMt omne
accidem. Scd propofitio vniuerfaKs non fequitur
cx medio particulari : igitur hoc mcdiura cft vni-
uerfale: igitur intelHgit,qu6d fubftantia cadit in
definitionera cuiufcumque accidentis.

Ad oppofitum eft Ariftotclcs qui dicit , qu6d
^us neHtraliter in/itnt yoccidentia Junt. vt muficum,
e^<?/^«OT.-accidcntiaigitur coramunia,vt iaHa,non
habent fubiedura cui perfe infunt.

Ad quicftionem dicitur,qu6.d accidens non in- x,

eft per fe > eo modo quo dcmopftrator vtitur pcr Ctntk^
fe : & huius racio eft, quia A^iftotcies dicit,qu6ci

Qu^ftlo XXVII.

387

JieetJenit*
qutdttm »b
intrhiftco,
quidAm tA
trtrinfiet.

^(cidens Ju-
fliciter pottjl
fr fe inejft
/itbiecft.

4.
U.

ijui neMfr4lltertn/!t»t, accidentMliter injunt , vt tdbum
mttficum: igitiir album,&: muficum non funt acci-
dentia pcr le.fed pcr accidens.

luxtaquod cft intclligendum,qu6d iicctquod-
libct accidcns caufecur ex vnione formx cum
niatcria , fecundum Ariftotclcm i. Phyfic. ctiam
quamuis omnc accidens fit in cntc in adhi , tam-
quam in fubic(fto,quia nec in materia,nec in for-
ma , cum non fint entia ; fed principia cntis , ta-
men non oportet,qu6dquodlibet accidens per fe
infit fubicibo.

luxta quod cft intclligendum, quod qu^dam
accidentia infunt fubie^o totaliter tantum ab
cxtrinfeco,ficut albedo caufatur 4 frigore, nigre-
do ab «ftu ; & accidcntia illo modo non inmnc
per fe in filbiedo : & huius ratio cft , quia acci-
dcns pcrfceft accidens proprinm. Scdaccidcns
ptopriilm cft quodfoli Speciei,& omni contento
fubSpecic incft. Sed taliaaccidentia , quac infunc
tantiim ab extrinfeco,poteft inclTe multis fpccie-
bus. Alio modo" accidcns caufatur ab intrinfeco,
& hoc tripliciter. Vno modo ratione formx,alio
modo ratione materia? , & tertio modo ratione
complexionis. Accidens fecundo modo eft ficuc
quantitas , & talc acoidens non eft accidens per
fc propter rationem qus data eft.Quantitas enim
non incft foli Specici,fcd multis fpeciebus. Acci-
dens tertio modo quod caufatur ex complcxione
cft, vt albedo,nigredo, qus caufantur ex qualita-
tibus primis , etiam qualitates primse ex diucrfa
commixtionccaufantur diuerfimodc?, taliaacci-
dcntia non funt accidentia propric propter ratio-
neni didam, quia multis fpeciebus infunt. Acci-
dcns primo modo , quod confequitur compofi-
tum ratione fpecificas form^ , eft accidens per fe:
tale enim folam Speciem confcquitur , & omni-
bus contentis fub Specie ineft , & fcmper ,• ficut
rifihile fc habct refpc6tu hominis,& habere tres
<i^^K/o/,refpe£l:utrianguli.EfFe6tus cnim non ex-
cedir caufamjideo ficut forma hominis non eft in
afino , aut in aliis fpecicbus , ita rifibilc in afino
non reperitur. Similiter ficut forma fpccifica ho-
minis in quolibct fuppofito reperitur,ita rifibile,
quia pofira per fc causa,ponitur & effedus.

Aliudeft intelligendum propterrationes,qu6d
accidens pct fe incffe fubiedo poteft effc duplici-
ter. Vno modo dicitur aliquidineire fubicdo per
fe , quod non per fubieftum mcdium ; & illo
modo quodlibet ineft per fc alicui fubicdto. Alio
mododicitur accidcns ineffe pcr fe , quia cgredi-
tur a principio formali ipfius fubie(Sti ; & fic fo-
lum propria pafHo ineft per fe.Primus modus non
pcrtinct ad demonftratotem.tamcn fccunduspcr-
tinet.Ideo dicit Linconicnfis,qu6d ha:c eft per fe,
Homo eficjtumttu , non tamen pertinct ad demon-
ftrationem : omnis enim demonftratio eft ex pto-
pofitionibus pcr fe , fcd non conuertitur. Non
enim omnis propofitio per fc pcrtinct ad dcmon-
ftratorcm.Per hoc ad rationes.

Ad primam dicitur, qu6d quodlibct adcidens
ineft alicui fubicdto per fe , accipiendo perfi, ita
qu6d non per mcdium , & hoc concludit ratioj
non tamcn ex hoc fcquitur, qu6d quodlibct acci-
dens ineft fubiedo pcr fe, ficut demonfttator vti-
tUTperfi.

Ad aliud dicitur , qu6d multa accidentia qu2
funt in fubiefto,habent caufam intrinfccam,pro-
pter quam fnbiedio infunt : ex hoc non fcquitur,
quod infunt fubieifto pcr fe , ficutdemonftratoc
vtitur^CT-y?. Dcmonlkator enim dicit pafEoncra

ineflc fubicdo pcr fe ; qutndo confcquiturfubie-
dtum rationc iomx fpccifica , & non ratione
conditionum matetialiura , ficut albedo cft in
cygno.

Ad aliud dicitur , qu6d iji dcfinirionem cuius-
libct accidentis cadit fubicdnm , fcd cx hoc non
fcquitur , qu6d accidcns pcr fc incft alicui fubic-
6to ; ad hoc cnim qu6d pcr fc infit fubiedo, opor-
tct , qu6d fcquatur fubicdtum ratione forjns fpe-
cificaj ; vndc caufa quareaccidcntia dcfiniuntur
per fubic<5ta,cft, quia cxtra illa fubicda non inuc-
niuntur ; ficut quantitas non inucnitut extra cor-
pus,fimitas non inuenitur cxtra nafum.Sed ramcn
non func per fe accidentia talium fubicdtoruir),
quia talia accidcntia confequuntur rationc con-
ditionum matcrialium nafi , & non rationc for-
m£,quia fi fic,omnis nafus cflet fimus.

Qj/^STio XXVII.

tAn accidem poffit pradicari de alio acci*'

dente tanquam de fuhieSio fecundo »

modo dicendi per fc.

QV6d non videtur. Si per accidens per fe T.

prjedicatur de alio , quxro an illa duo acci- Argumtnt»
dcntia fint altcrius coordinationis , aut ciufdcm. f^" f*"* "**
Si eiufdcm,tunc eft primus modus dicendi per fe, ^*^'"**
& non fecundusjficut hic, AlbHm, & coloratnm, Si
altetius , tunc ha:c poffet ellc pcr fe fecundo mo-
do,Gluantume(} it^uale,Sc hoc fecundo modo,quod
non vidctur.

Item, fecundo modo dicendi pet fe, fubiedum
compararur ad prsdicatum in rationc duplicis
caufxjvt 111 ratioiic cuufa; matcrialis, & efficict/s.
Sed vnum accidens non eft caufa efficiens refpc-
dtu altetius accidentis ,quiaomnis cfficiens,&
onmis cffedtus , eft per fe cxiftens; talcnon eft
accidens , nec eft caufa matcrialis , quia accidcns
non poteft effe fubiedtumaccidentis.

Item , fi accidens per fc praidicarctur dealio,
fcqucrctur,qu6d vnum accidcns habcrct duo fub-
icda ; confequcns cft falfum ; igitur & antccc-
dens. Probatio confcquentix, fubftantia eft fubie-
£tum omnium accidentium,quia omnia acciden-
tia funt in primis fubftantiis fecundiim Ariftote-
Jem in Praedicamentis. Similitet accidens cft fub-
iedum altcriusjfi vnum de alio prardicatur per fe,
fecundo modo ; igitur fequitur, quod vnum acci-
dens habet duo fubicdta. ^

Ad oppofitum eft Ariftotcles diccns , hanc cfle 1 •
per fcjfccundo moAotTriangulm habet tres angulos, Argumg:» !»
8c tamcn ttiangulus cft accidcns. Dicit ctiam in 'fffi"*^'
principio huius, qu6d triangulus eft paffio lincar:
probatur cnim in Gcomctria,qu6d fupcrquamii-
Dct lincam datam contingit triangulum aequilatc-
rum collocare ; igitur accidcns potcft prxdicari
de alioaccidcntc fccundo modo.

Item,Ariftotelesin tota Logica concludit paf-
fiones de intentionibus fccundis , vt de cnuncia-
tione , & fyllogifmo ; quia intentiones fcamdx
funt fubiedtum Logicz , de quibus Logica confi-
derat paffiones; & tamen illa funt accidcntia:i{ri'
turaccidcns,poteftpraedicari de accidentc per fe,
qula conclufio in dcmonftrationecft per fe.

Ad quaeftionem dicitur , qu6d vnum accidcns i •
poteft prxdicari de alio pcr fc fccundo modo , vt Ctmflmfa.
paiet in hoc excmplo , Trianfftltu hatet trv, 8cc.

388 Superlib.I Pofteriorum

SuliellS du-
flicifir acci'
fiiMr.

Numerttsefipar, velimpar. Et huius ratiocfl:, quia
jfecundus modus dicendi per fe,eft quando fubie-
itura cadit in definitionem paflionis , in quo fub-
iefto eft caufa formalis rcfpcdu Hahere tres , &cc.
& triangulus cadit in dcfinitionem ipfius quod eft
Habere tres ; igirur hic eft fecundus modus , igitur
accidens de accidenrc potcft pr£Edicari per fe.

Intelligendum tamen proptcr rationes , quod
duplicirer poteft accipi fubie6tum:vno modo di-
citur fubieAum, fuppofitum, quod cft per fe cxi-
ftens;&illo modo accidcns non eftperfe exi-
ftens , nec fubie£tum rcfpedtu alicuius paflionis,
fed fola fubftantia. Alio modo dicitur aliquid ef-
fe fubie<5l:um,co quod immediatc eft fufceptiuum
iiue medium , quo accidens in fubftantia recipi-
tur;& illo modo vnum accidans poteft cirefubie-
dtum alterius;ficutquantitas cft fiibiedum rcfpe-
d;u qualitatis ; & triangulus refpcftu Haherctres,
&c. Scd in hocdifFerunt,qu6d in quantitate non
cft caufa formalis refpedu qualitatis , ficut in
triangulo eft caufa formalis refpedu Hd>ere tres.
4- Ad primani rationem dicitur,qn6d quando

Aiargumn- accidcns dcaccidcnte prardicatur per fefecundo

'*• modo, tunc funt alterius coordinationis. Sed cx

hoc non fequitur , quod hsc fit per fe , G^iMntum

/:^ eftA(^Hale ; dcficit enim conditio reqnifita,quia in

quanto non includitur caufa formalis refpeftu

«.. aiqualis:

.-.» Ad aliud , quod vnum accidens poteft efle

fubic<5lum refpecStu alterius v non ita quod fit
fuppofitum , fed potiiJS cft fubicdum ; quia im-
mediate fufceptiuum , ficut fupcrficies refpcdtu
coloris fe habct. Sic non eft inconueniens. In-
conueniens tamen cftet,qu6d vnum accidcns ha-
bcretduo fubicdta fuppofitantia,& non drdinata.
De hoc quod tangitur in prima ratione , qu6d
fubiedum habet rationcm caufa cfficicntis ; pa-
tct in przccdente quarftione, quia vel non habct
rationcm caufa? cfficicntis refpcdu paflionis , vel
li habet ; hoc cft per quandam emanationem , &
non per tranfmutationem,&c.

1.

Ar^Hment»

CLyuESTio xxviii.

^n fapo habensfuh ieSium proprium,
injit ei per fef'

QVod non vidctur. Impar ineft numero tan-
quam proprio fubiedo, & tamen non ineft
ftopttrte ne- ci pcr fc, igitur.&c.Primapars patct, quiaimpar
£»tii4». ineft numero non pcr aliquid extrinfecura , igi-

tur numcrus cft proprium fubiedlum refpcdtu
imparis. Aliam partem probo , fi impar per fe
incftnumero , cum perfi pra:fupponat lie omm-y
tunc omnis numerus clTet impar , conclufio cft
ialfa,& non minor,igitur maior.

Itcm , ficut fe habet redlum ad lineam,ita im-
par ad numerum ; fed linea eft proprium fubie-
€tum refpedu lineaE re£ts,igitur numerus eftpro-
prium fubiedtumrcfjJeftu imparis.
+ Item , nafus eft proprium fubiedtum refpeda

fimi , & tamcn non per fe prxdicarur de nafo,
quia tunc ha:c cflct vera , Omnis nafus efi fimtts,
igitur accidcns habcns proprium fubicftum non
incft fubicdo per fe. Maior patct, quia nafus ca-
dit indcfinitioncm fimi fecundum Ariftotelem
iny.Meraph. Scdfoliimcadens in dcfinitionem
accidentis eft eius proprium fubieftum , igitur
nafuscft proprium fubic^um fimi.

Item , ha^c minor patet aliter : illud fubicftum
a cuius principiis cgrcditur accidens ,quod na-
tum cft fubiici refpedtu accidentis , eft fubie-
6lum propriumillius. Sednafus eft natus fub-
iici re/pediufimi ,etiam aprincipiisnafiegredi-
tur fimul;igitur nafus cft proprium fubiedtum re-
fpcdlu fimi.

Ad oppofitum , fi fubic£tum cft proprium re-
fpeftuaccidcntis, accidens cft proprium refpe-
ftu fubiciSli , & e conucrfo , quia propria paf-
fio, & proprium fubicdtum non excedunt feinui-
ccm : fed accidens proprium pcr fe pradicatut
dc fubicifto cuius cft proprium j igitur eadem ra-
tionc fubicdtum habens proprium per fe pradi-
catur de eo.

Itcm , quandocumque accidens a principiis
fubicdi caufatur pra:cis^ , & fufficicntcr , tunc
prardicatur illud accidcns de fubicdto fccundo
inodo diccndi per fe. Scd quando accipitur fub-
ieiStum proprium rcfpcdtu accidcntis, tunc a fub-
ic(5to proprio,& ex principiis fuisfufficienter,
& prjEcise egreditur pafTio ; igitur paflio habcns
proprium fubictftum per fe,de co prjedicitur.

Ad qusftioncm dicitur,qu6d accidens ha-
bcns fubie(5tum proprium pertincnsad Specicm,
per fe de eo praedicatur : accidcns tamcn habcns
fubie(5tum proprium, quod eft indiuiduum , non
per fe pracdicaturdc illo quomodo demonftrator
Vtitur per fi. Primum patct,quia tunc cft fe-
cundus modus dicendi per fe , quando accidcns
prxdicatum de fubiedo egrcditur ex principiis
fubie<5ti pertinentibus ad naturam Spcciei , igi-
tur accidens habens fubiccftum proprium, quod
eft Spccies,per f e pra»dicatur de illo,fecundo mo-
do. Secundum patct , harc enim non eft pcr fe:
JUe homo eft (tlbus. Album cnim ,ctfi confcqua-
tur indiuiduum , hoc non tamen ratione for-
ma: pertincntis ad Spcciem caufabit , fed ratione
conditionum matcrialium , quac accidunt vera
Specici.

Intclligcndum ramen eft , qu6d fubieftum
comparatur ad accidcns triplicitcr in rationc cau-
fa:. Vno modo comparatur in rationc caula: di-
minutic. Sccundo modo in rationecaufje fuper-
fluai. Alio modo in ratione caufk prscifae. In ra-
tione caufas diminut^ accipitur fubiciHium ficut
figura rcfpc(5tu Hahere rm,quia licct figurare-
mota rcmoueatur Hahere tres , tamcn figura po-
fica non ponitur fufficientcr Haheretres. Alio mo-
do comparatur in ratione caufa: fupcrfluse, ficuc
Ifofceles rcfpc(5tu Habere tres. Licct enim Ifofce-
les caufam huius paffionis in fe includat , cx hoc
quod includit triangulum, tamcn fuperaddit dif-
ferentiam triangulo , qua: nihilfacit ad Hahere
tres , &ita fe habet Ifofccles in ratione caufae fu-
pcrfluac. Sed triangulus fe habet in ratione can-
(z prarcifsE refpcc^tu Hahere tres , & huius caufa
eft, quod Haheretres prim6 incft triangulo , quia
remoto aliquo , quod pcrtinet ad triangulum ( vt
remota figura , vel termino ) remoueiur Habcre
tres,Sc pofito triangulo,ponitur etiam Habere
tres ; tuncdico , quod paffio comparata ad fubie-
6tum quod habct rationcm caufac przcifaE per fc,
& primo de illo pratdicatur : & talc fubiecfturn
proprium eft rcfpe(5tu paffionis. Scd de contentis
fub tali fubic(5to praedicaturpropria paffio per fe,
fcd non prim6 , quia quod pcr fe ineft fuperiori,
pcr fe incft infcriori,licet non primo.

Ad primam rationem dicitur,qu6d numcrus
non cfi proprium fubie(5tura refpeftu imparis,

quia

z.

Adargumen'
ta in eftofi'
thtn.

3'

CcnclufiK

Sallelfum ad
«ccidem in
raticne rauft
comfaratur
triflicittr.

4-
Ad ttTgumt-
1».

Qusftio XXX IX.

389

qitia numeius excedir hanc palHonc impar^Sc pro-
prium fubic(flum non cxcedirpropriapaffionein.
Ad probarioncm dicirur , quod impar inefl:
numeio pcr aliquid cxrrinfecum , quiaincft nu-
mero peraliquam crus fpeciem , &ira perali-
quid cxrrinfccum : dicir etia Ariftotelesin Elen-
chis , quod Infrriora funt extra fitperiora , quia iji
intelledu fuperioris non ponuntur infcriora : &
ira accidunt fupcrioribus.

Ad aliud dicirur , qii<Sd rc»!ium incft lincar,
non ranquam fubicdo, fed inelllinea: contraftac
quodammodo taquam proprio fubicdo. Si enim
linca fecundum fc , & abfolutc eftet proprium
fubieAum refped:u refti , tuncomnis lineaen'et
recba, & eodem modo impar ineft numcro , non
t.inquam proprio fubicclo , fcd numero contra-
clo prius ineft, vr alicui fpccici numeri.

Contra iliud ; fi impar inciret alicui fpcciei
nmneri primo, quxro aut ineft ternario,aut qua-
ternario , & fic dc aliis. Sed qua rarione ineft
vni primo, eadem ratione ineilaltcri,igitur nuUi
ineft primo.quia quod per fupcrabundantiam di-
citur,vni foli conucnit.

Dicitur hic quod impar non prinx) incft ter-
nario , ncc quatcrnario, vr concludit ratio. Sed
prim6 incft alicui fpeciei fubalternac , qua: con-
tinetur fiib numcro , quia ex quo omne genus
diuiditur immediatc per duas diffcrcntias : &
quxlibet difFerentia adueniens generi conftitait
fpccicm , igitur primo diuidirur numcrus in du.is
fpccies rantum , & vni illarum fpecierum ineft
pcr fe tanquam propria pailio , & alij impar ran-
qu.im paflio. Sed quia ilie funt dua: Ipecies ira-
incdiatx , ideo accidit error , qaia pcr Ariftotc-
lcm fecundus error ett quando pafljio credirur
ineirc inferioiibus primo ptoptci nocquod com-
mune cui paflio ineft, eft innomin.uum.

Ad aliud dicitur , quod nafus non cft pro-

prium fubiccftum fimi. Et ad primam probatio-

ncm dicitur , quod illud quod cadir in definirio-

nem altcrius tanquam fubiedlum proximum , il-

Jyd eft fubieftum proprium refpcdtu accidcntis.

Sed nafus non cadit in dcfinirioncm fimi , tan-

qaa:n propriu fubicctum, fcd nafus quodamod6

contradus ; & ideo noneft proprium fubieftum.

Ad aliam probationcm dicitur , quod nafus

non eft natus fubiici reipedu fimi , quia nafus

non fubiicitur refpeftu fimi , nifi per conccprum

fuum, vt per nafum contradtum ; & quia pcr ali-

quid quod eft extra-inrelledtum nafi, quod ponit

fimum,fubiicitur nafus rcipcdu fimi : & idco fe-

cundum accidens, vndehxccft fecundum acci-

dens, NafM eft fimtu , &c vniuerfalitcr quando

communius fubiicitur rcfpedu miiius commu-

jiis : nafus cnim cxcedit arabitum fuorum fup-

pofirorum, idco,&c.

y. Contraillud dicir Ariftotelesinprimo huius,

Propcfiiio ptr quod ha?c eft fccundum fe, Lignum eflalhMm, Sc

/* dinrur dn- harc eft pcr accidcns , Allum eft lignum , & tamen

'"'"' lignum non cft proprium lubiedum albi,fed pof-

fil)ile eft, quod exccdat.

Ad hoc diccndum , quod aliquam propofirio-
ncm efle fecundum lc, tft dupliciter,vel abfolu-
te , vcl in compararione. Abfolutc qnando pro-
prium fubic(5tum fubiicitur refpcdtu lux pafllio-
nis, vel inferius rcfpcttu fupcrioris. In compara-
tioncquando fHbicttum fubiictur rcfpedtu acci-
dcntis. Per hoc ad formam dicitur , quod hacc,
Lignumeftalhkm, eft fccundiim fe,in comparatio-
nc ad hanc , Alhum eftUgnuM , quia cx hoc quod
Scoti opcr. Tom. I.

ligniim cft , non fubiicftar fccundiim aliquod
aliud alterius generis ; fed album fubiicitur tota-
liter fecundum alterum,vt ftrbie^um,& ideorc-
fpcdtu alterius fccundumTc. Idet^ hsc cft pcr fc;
Ligmtm eft alhMm , non tamcn fiinpliciter fccun-
diim fc. Similiternec WhyNafks fftftmuf:nec illa,
Animal eft homo ; quia in nullo illorum fubiicirur
rcfpedtu altcrius , quod eft natum fubiici, Tu di-
cis , quod Ariftotcles fupponit quod fubiiciatur
quod natum eft fubiici in dcmonftrationcqucm-
admodum lignum , & prxdicatii qucmadmodum
albura , quoniam ex huiufmodi fiunt dcmonftra-
tiones,l"upponit igitur Ariftoteles quod fubiici-
tur,ficut illud quod natii cft fubiici refpe(5tu albi.
Diccndum qu<Sd Ariftoteles non intelligit li-
gnura per fe, lcd lignum contra6tum,vcl pcr !i-
gniim inrelligitaliquod fubiedtum proprium re-
fpettu albi , Ci pofl[ibile cft album haberc fubic-
6tum proprium, Scc.

Qjr ^ s T I o XXIX.

An '-vnum offojttorttm per /epraJi-
ceturde altero?

Dc his tribus quzflionibus vide Auchorcs citatos fnfri
qutft.l^.huius.

QVod fic vidctur ; hxc eft per fc , Mutabile ^'
eft immutahile , & illa funr oppofita. Probo ^/f^^'*.
maiorem , de nnitabili cft fcicntia ; fcd ilhid de ji„^]J^
quo eft fcicntia , eft in fe perpetuum , & incor-
ruptibile ; igitur raurabile cft perpetuum , & pcr
confequens mut.ibile cft immutabile.

Itcm, hxc cft pcr fe : Nen ens eftens,8c tamen
in illa praedicatur oppofitum de fiio oppofiro.
Antcccdcns patct pcr Ariftorclemin quarro. Di-
cit enim quod ens prxdicarur per fe dc fubftan»
tia &: accidenre, ficut dc priuationibus & nega-
tionibus.

Hic dicitur, quod non cns eft ens in intelle-
(Stu , vcl fignificatione. Sed fic non prxdicatur
oppofitum dc fuo oppofito ; quia non cns reali-
ter,& ens in fignificatione non opponuntur.

Conrra , hxc cft vcra , Non ens inftgnificatione,
eft ens in figniftcatione ; quianon cns in fignifica-
tione fig.iificatur , &illafunt oppofita, igirur
cppofita per fe prxdicnnrur de fe.

Item , hxc eft per fe , Multitudo eftens , & ens
& vnum conuertuntur;igirur hzc eftpcr fe,Mul-
titude ejt vna : fed multum & vnum opponuntur;
igiturj Scc.

Hic dicirur, quod fnw?» dicirur duplicitcr.
Vnum quodcftprincipiu numcri,& vnumquod
conuertitur cuni cnrc. Er fic dicitur tripliciter,
vnum gcncre,vnum fpecic , & vnum numero, &
toties dicitur mulritudo libi oppofita.Tunc dici-
tur ad formam,qu6d vnum non dicitur dcmulto
fibi oppofito. Sed vnum gcnere prxdicaiur de
mulro fpccic , & ilia non opponunrur : fimilitcr
vnum fpecie dicitur dc rmlto numero.

Conrra,accipicndo mulrum gcnere,illud mul-
tum eft ens : igirur eft vnum ; quia cns & vnum
conuertuntur.Sed multum gencre non eft vnum
fpecie , nec vnum numero; quia fub illo non
continctur : igitur oportet dicerc, qu6d multum
in geiicrc cft vnum in gencre ; & illa funt oppo-
fita rclariua ad idem : igitur oppofitum prxdica-
tur dc oppofito.

Itcra,haEC cft pcr (c, Conueniemiafiott differentia
G g fecundo

g9o Super lib.I. Pofteriorum

fecmdo moJa i quia rubie&um eft caufa przdicati,
& tamcn pradicatur oppofitum dc oppofito; igi-.
tur, Probo maiprem,conuenientia includit raul-
ra^ fcd haec eft per fc * Multajkm dijferenm ; igi-
tur , &c.
f . Hic dici,tar , quod conueni.entia non includit

multa pcr fe , quja rmltum eft fubiedum quo-
dammod6 rcfpedlu conuenientium. Sed fubic-
(ftum dc accidente non praedicatur per fe ; ideo
hacc non eft pcr fc , Comenientla/unt multa j liccc
ha:c n t per fe , Multa funt dijfirentia ; quia tamen
h^c npn eft per fe, Conuenientia fiint multa , ideo
non fequitur quod conuenieqtia per fe (it difFc-
jrentia.

Contra illud ; ex hac rcfponfione fequitur
propofitum. Si rmlta fit fubiedum rcfpeftu con-
uenientium , hzc eft pcr fc , Multajunt copue-
nientia ; fed multum eft fpccies diucrfa , conuc-
pientia eft fpecies vnius : fed illa funt oppofita,
jgitur oppoutum de oppofito adhuc praedicatur.
Item, aliter probatur quod hsec fit per fc;Co»-
wnientia fiint dijfirentia , omnis oppofitio eft di-
uerfir^s , conuenientia eft oppofitio ; igitur om-
nis conuenientia eft diuerfitas. Przmillac funp
per fe vers : jgirur conclufio. Tunc arguo fic ; fi
iabftra(5}:um per fepraedicaturdcabftraftoj^con-
cretum per fc dc concrcto. Si igitur conuenien-
tia eft per fe diucrfitas , conucnicptia fiint per fc
diuerfa,fiue differcntia.Minor patet ; quia oppo-
(itio per fe eft ens : fed ciiycrfitas & identitaS
funt pcr fc difterentia er^tis ; fed oppofitis i)on
eft identitas : igiti^r eft diuerfitas. Minor p^tet;
quiaomt)is rclatip cft oppofitjo, omnisconue-
pientia eft pcjatiojigitur pmnis conuenicntia cft
oppofitio.

Hlc. dicitur,qu&d haec njinor cft falfa : Omnis
conucniemia cft oppofitio.

Ad probationcm dicitur , quod in hac proba-
tione eft fallacia Accidentis , quia in maipri ac-
cipitur relatto vt eft nomen fecunda: intentionis,
& non vt eft Genus gcneraHfHmum, fiue nomen
primae intentionis ; quia vt cft Genus gcncralif-
fimum,nihil dc eo prxdicatu}: pcr (e , fed in mi-
nori accipitur relatio vt cft nomcn primae inten-
tionis , fiue Genus gencraUfHmum cumdicitur;
qu6d conuenientia eft relatio , & ideo non ef^
idcntitas mcdij. Et ideo fallacia Accidcntis.

Contra illud ; quando eft fallacia Accidentis,
tuncfi pta:mifrae accipiantur ctjm reduplicatio-
ne , altera prcemifTarum erit falfa : fed hic vtra-
que illafum praemiirarum cum reduplicationc
crit vera. Haec enim efl vera , Qmnis relatia , in-
fuantum relt^io , efioppofttioj &c hacc fimiIiter,Co«-
uenientia , inquantum conuenientia,eftreUitio ; igitur
non cft fallacia Accidcntis.

Item , haec propofitio , Omnu relatio eft oppo-
fttio , vera eft : igitur habet contenta fub fe , de
quibus verc dicitut , conuenicntia continctur
fub relationc ; igitur ha:c cft vcra , Conueniemia
eft oppofitio.

Item , fallacia Accidentis eft cx hoc , quod
idcm intelleckus fecundiim fubftantiam variatur
pcr diuerfos modos accipjcndi ; fed intelledus
prima* infintionis , & feamdae , non eft idem fe-
cundum fubftantiam:igitur non erit fallacia Ac-
cidentis ex hoc , quod in maiori eft oppofitio fc-
Cundae intcntionis,& in minori primae;fcd potius
erit fallacia squiuocationis.

Ad oppofitum ; vnqm oppofitorum cft corru-
ptiuumalterius , &c per confequcns non cft altc-

rius caufa. Sed in propofitionibils per fe,vcl fub-
ieftum cft caufa praedicati , vel prasdicatum eft
caufa fubic^li : igitur vnumoppofitorum dealte-
ro pon praedicatur pcr fe.

Ad quaeftionem dicendum, quod vnum oppo- J.
fitorum non pracdicatur dc alio , ncc per fe , nec ContlHfi$,
pcr accidens : & huius ratio cft ; .quia vnum op-
pofitorun) eft altcrius corruptiuum : igitur deal-
tero non przdicarur pcr fc Per hoc medium:
Jn propofttionihus ^ ,r fe , vnum extremorfim eft coft-
ftprpduniua alter%uff& non corruptiua.

Inrelligendum tamen eft , quod omnes oppo-
fitiones includunt contradidionem , tanquarn
oppofitionem fimplicifHmam , ficut patet indu-
iliuc. Oppofitio priuationis adhabitum, inclu-
dircontradi(5lionem circa fubieftum habile. Li-
cctenimnonomneens fit czcum, vel vidensjta-
men omne ens natum viderc , & quando natun)
cft videre, eft caecum, vel videns.Similiteroppor
fitipcoDtrariaincIudit;quiain oppofitione con-
traria vnum cxtremorum eft priuatiuum , &:
deftruftiuum alterius. Verumtamen fuperaddic
contradi£lioni & oppofitioni fecundum priua-
tioneri) & habitum , aliquarn naturam in vtror
que extremo. Licct enim nigrum fit priuario al-
bi , tamen in fc eft alia natura pofitiua: : eft cnim
Species per fe in Genere &c vniuocc. Scd vniuo-
catio Generis in diucrfis fpecicbus non eft fi-
gmentura : oportet igitur quodaccipiatur ab ali-
qua natura pofitiua in qualibct Specic. nigrum
igitur habet aliquam naturam pofitiuam , licct
non terminatam , fiuc ita perfe{3:am,ficutalbum.
Similiter relatiuc oppofita includunt contradi-
ftionem ; quia pater accipitur a potentia afti-
Ua, filius a potentia pafliua; ficut igitur ineo-
dem non eft pofHbilc fimul eire potentiam adli-
uam , & pafliuamrefpcftuciufdem : ira impof^
fibile eft parrem , & filium , efle in codem fecun-
dum quod ad inuicem refcrunrur : includunt igi-
tur contradiiftioncm , quia pater non eft filius,
nec e conrra , fccuncJMm quod rcfcruntur ad in-
uicem : diflinguitur enim relatio per fuum fun-
damentuijj.

Ad ptimam rationem dicirur , quodmutabilc 4«
nonefiper fe immutabilc. Et ad probationem Adi.frint.
dicitur , quod ex hoc quodmutabile eft fcibile,
fequitur , quod mutabile eft perpetuum per ha-
bitudincm ad fuam paffioncm , quae eft partim
eife a terminp a quo , & partim cfle in tcrmino
ad ^uet^. Vcrumtamen mutabile in fe non eft
immutabile ;& idco ratio non plus concludit,
nifi quod mutabile fit immutabile ; vt eft fubic-
£tum paffionis vniuerfalis ; quia fic eft fubiedium
fcicntije.

Ad aliud dicitur , ficut dicebatur. Adu

Ad rationem contra hoc dicirur concedendo
hanc : Non ens infgnificatione, eft ens infignificatio-
ne ; fed non vt opponuntur, fcd vt a:quiuocc ac-
cipiuntur; ens enim in fignificatione eft a:qui-
uocum : ideo poffibilc eft non ens in fignifica-
tione efle cns in fignificatione,aIio,& alio modo.

Ad aliud dicitur ficut diccbatur , quod mul- -^ 3.
rum oppofitum vni , quod eft genus generalifli-
mum , eft non ens , & opponitur contradid:oric
ci : & idco illud multum non eft vnum ; quia
non poteft opponi vni in gencre contraric.Con-
traria enim funt in gener^ ; nec relatiuc , pro-
ptcr eandcm rationem ; nec priuatiue , quia pri-
uatio cft in codcm gcnere in quo cft habitus.
Similiter priuatio eftens aliquo raodo. Scquitur

ijritur

Qu^flio XXX.

391

igitiir quM contradi£torie : & tale multura non
clt cns.

Ad aliud ficut dicebatur.
Ai 4. Ad rationem contra hoc dicitur , qu6d h«c
non eft per fe : CenHeniemU fHnt multa ; quianon
/ubiicitur quod natum eft fubiici : ncc illa multa
fiint conuenientia. Et cum dicitur , pratdrcatur
propria paffio de (ubiedlo : diciiur, quod mHltum
non eft fubiedkumproprium rcfpedu conuenicn-
tium, quia rnulta cxccdunt conueniencia^ fiouc
nafus fimum ; ide6 ficut hxc non cft pcr fc, Na-
fm efi firniu 1 fic nec illa. Similiter pofitoxju6d
cilct fubicdtum proprium , non alio modo pro^-
prium eft, nifi quiareceptiuum rcfpcdu iliius,
ficut fupcrficics rcfpcdtu albcdinis. Non cnim
habct caufam cfficientem , vei formalem refpe-
€lu difFercntix,ficut rcquiritur ad fccundummo-
dum diccndi per fe, &: ideo non per fecft.

Ad aliud dicitur , quod hxc minor eft falfa:
Conuenicntia eft oppofitio.
^J- Et ad probationcm dicendum , quodhiceft
fallacia arquiuocationis ; quia in maiori cura di».
citur : Omnis relatio efi oppofitio,\\xc cft vcra.vt re-
Luio fignificat intcntionem fecundam, quia de rc
primx intentionis, qux habct rationem Gcneris
generalifTimi, non potcft aliquidfuperius primx
intentionis prxdicari pcr fe , quia generaHflirao
nihil eft prius. Similiter ncc aliquidfupcrius in
abftrado fecundx intentionis prxJicatur per fe
de re primx intcntionis ; quia licct hxc fit vera>
Skhfiantiaeji gtnm \ tamen hxc eft falfa , Snhfian-
tiaefigeneralitas. Cum igitur oppofitio fimplici-
tcr fighificctur in abftrado , non prxdicatur per
fe, nec aliquo modo dc relatione vere,iiifi relatio
fignificet rem fccundx intentionis. Sed in mi-
nori eft vcra fccundum quod rW<iw fignificat rem
primx intentionis , & (ic eft fallacia xquiuoca-
tionis.
f • Contra refponfioncm dc rmilto , & v»o potcft

atgui. Simplicitcr oppofitum vni , quod cft gc-
nus gcncraliflimum verc fit ci conttadidorie op-
pofitum , ficut non ens generalifllmum CJiti ge-
neraliflimo. Tunc arguo fic,de quocunque prx-
dicatur vnum conuertibilium , & reliquum prx-
dicatur ; fed multum oppofitum vni , quod eft
gencralifllmum , &non ens tale generaliflimum
conuertuntur : quia eidem contradidlorie oppo-
nuntur; cum igitur hxc fit vera : Albedo eft non
cns,quodnon cns eft gcnerahflimum fubftantix;
albcdo tunc eft mulca;confequenscft falfum;igi-
tur, & anrecedcns.

Hic dicitur.concedcndo conclufioncm , qabd
albedo cft muka , fecundum quod illud mHltHm
eft oppofitum gcncraliflirao , & non ens entitate
gcncraliflimi. Et fiarguatur contrahoc, quod
iiiultum oppofitum vni gcncralifl^imo componi-
tur cx vnionibuSjigitur eft ens;quia iriudcil cns,
cuius partcs funt entcs.

Dicitur quod multura quod cft oppofitum ge-
neraliflimo, non componitur cx partibus. Vnde
xquiuocc cft ibi multitudo & multitudo in ge-
nerc.

Alirer dicitur proptcr hanc raiionem , quod
vnum generaliflimum non habet multum fibi
oppofitum, nifi in fpecicbus. Vnde ratio princi-
palis fupponit falfum , quod aliquid fit multum,
& oppofitmn gcncraliflimo fub lua gcneralitate;
quia fi eflct multum eppofitum , non pollcc ci
opponi contraric , ncc rclatiuc , nec priuatiuc.
Opponcrctur ergo ei conrradidloric : Sc fic fc-
Sceti oper. Tem. I.

quitur qu6d albedo eftct mulcum, vel quod Chi-
mxra eirctmultum : quod vidctur inconucnicns,
&c ideo ficut relatiua dicuntur adalitptid , non in
generaljflimo , quia tuncenentduo gcneralifli-
ma yid ali^Hid. Scd dicuntur ad aU<piid in fuis
fpecicbusi ita multum oppbfitum vni quod cft
tranfcendcns.non opponitur ci in gencraliflimis,
fed in fpecicbusgencralifllmi priuatiue, quoad
modum ; contrarie vcro quoad rcm,&c.

Qj^ iE S T I o XXX.

An inharmttafit de ejfentU accidentiisf

D.Thom. \.d li. q. dy art.i.D^Aot \.d.it. q.vnk.(jr y.

Meta f:h. q.i.BiCCon l .d.i.qUdfi.t. Atetin.4. d.l.qll^
Tronibcta 7. Mrtmh. j. i. Aroil. Acetb. Ub.i Peripmt.
qq. Zimara Theor.i. Anton. AtiHr. 7. Met q. i . Capr.4.
d.i.q.i. Hc taeai qutdl. 4. f .9 Iauel.7. Mer.q t. Caiet.
7. de ente ^ effen. f .15. Iubus 'ijten.de fubieH. t. Phyf.
feR.i. citp.ii. 'iXitiAiM. lib.y . Met. tj.l. art.x. Ruuius /4'
c»p.de jiccid.q.fj. tiaetd tom.t. Pfjtlof q.xt. fefl.i.

QVod fic vidcrur ; accidens inhxret, ant igi- I.
tur per fc, aui per additura ; fi per fe.habe- ylr^umemt»
tur propofitum : fi per addltum , cum illud addi- ^f' f"'!' */'
tum non poflit eire fubftantia (quia accidc-ns non '^"^*"'"'
inhxrer per fubftantiam) oporrer qu6d illiid ad-
ditum fit accidcns , tunc qiixro dc illoacciden-
tc , aut inhxret per fe , aut pcr accidens : fi pcr
le, habctur propofitum ; fi per addicum , tunc
erit procertiis in infinitnm : oportet igitur dice-
re quod inhxrentia fit de eius efleritia.

Hic dicitur, quod accidens inhxrct pcr inhx-
rentiara , & tamen illa inhxrentia non inhxrer.
Sicut homo eft albus per albcdinem , & ramcn
albedo non cft alba.

Contra illud ; quxro dc illa inhxrentia , aut
cft fubftantia, aut accidens ; fubftantia non cft,
igitur eft accidens, cum fit cns ; tunc quxro, aut
inhxrct per fe , aut pcr additum j & fic rcdit
ratio.

Itcm , fi inhxrct fubiedo pcr aliquod addi-
tum, tunc ex fubie£to & accidente ficrcr vnum
pcr quandam colligationcm , vel per aliquam
formam tcrtiam,quod cft contra Ariftotclem in
7. Metaphyfic. dicit cnim qu6d ex fnhieEio & ac-
cidente fit znura , quia vnum illorum eft adus , &
aliud potcntia, & non eft alia caufa quxrcnda.

Item, fi accidens inhxrer fubicdlo peraliquod
ndditum quod cft forma illorum ; tunc fequerc-
tur quod formx cilet forma, quod iniprobar Ari-
ftotclcs, quia tunceflet proceirus in infinitum in
caufis formalibus.

Itcm fequitur , qu^d forma cflct compofitumj
eflet enim accidcns quoddam materiale vnitum
cum fubicdlo pct fbrmam tertiam.

Itcm , qua ratione cx albo , & hominc ficret
vnum per additum , ita eidcm rationc ex illo
addito (cijm fitaccidcns) & hominc, ficrcr vnum
peracciden^ & fic proceiTus in infinitum.

Item , inefle accidentis eft fuum elTe ; igitur
fua cflcntia eft fua inhxrentia.

Item , accidens non poteft intelligi fine habi-
tudinead fubicdlum ; fcd per Ariftotclcm 7. Me-
taphyfic. partes pertincntcs ad fpecicm funt finc
quibus fpecics intclligi non poteft : ficrgo ac-
cidens intelligi non poteft fine habitudine ad
fubicCbum , habitudo ad fubietSbum cft de fiia ef^
fcntia. Sed calis habitudo cft fua inhxrentia;
igitur>&c.

G g a Iccm»

39 2. Super lib. I. Pofteriorum

Item , zceiieris definitur per fuutn fubiedum;
igitur inhxrentia accidencis ad fubiedum eil de
dleittia accidcntis.

Itcm, accidi^ns non eH: enSjniii quiaentis , per

Ariftotelem iii j.Mecaphync.quia illud quod eft,

/ubftantia eft,igitur habitudp accid.entis ad fub-

ied^um eftdeeilentiaaccidenjcis.

X. Ad oppoficum. S j inhzrenti» fit de eflentia;

Jfgument» hic eflec nugatio , Accidem hhff^tm , quia fe-

pn ofpofitum. njgi ponitur inhsrentia exprefsc : & implicitc

imporr^njr pcr accidens,bis igitur ponitur idcm.

Item fi fic, non poflet ah'quod accidens figni-
ficajri in abftra£to ; quiafi accidens ilkid quod
cft , inhaercat , tunc non pofl*et fignificari per
jtiodum non inhzrentis , fiue per modum abfo-
jiuti ; quia nec poteft pec n^oduu) abfoluci in-
telligi.
' Icem.cflc lion eft de eilencia fubftantia: : igitur

jneflenoneft decllentiaaccidentis.

Item,inefle accidentis coi>cluditur in demon-
ftratione per Apftotelem , fed fija eflentia non
concluditqrj quia impoffibilc cft per Ariftoce-
lcm fecundq huius,4emonftrare^»0^f)i(i<^^;igi-
^ur nec eflcijtiam demonftrare pofrumus ; igicur
inhsrentia ^ccidentis non eft fuaeflentia.

Item , quod poteft prima caufa cum fecunda,
potcft ptipa caufa per fe ; fed prima caufa cum
rubftantiaparticuljiti poteft producerc accidcns;
jgiturprima caufafinc fubftantiapotcftaccidens
produccrc , & fi fic ; inhsrentia eiuj ad fubftan-
tiam non eft cius eflcntia, quia tunc non poceft
prodiiei fine fubftancia.
j . Ad quasftionem dicicur , quod inhzrencia eft

rriHf» tfl' dc eflcncia accidencis , verum tamcn diftinguitur
P^O' de inhacret^r j^. Inhsrentia poteft vnp modo de-

j^*"*'* notare vnionim' intcr fubfMnciam & accidens,&
illo modp inhzrencia nihil cft , nifi cius eflcn-
tia , quia intei: accidens & cius fubicAum nul-
lum eftmedium , fed exMt fit vnum;quia vnum
eft iGtas, aliud potentia,' Alio modo poceft in-
telligi inharrerjcia entitas accidcntis infubiefto:
& de illa adhuc diftinguitur ; quia quzdam ef^
pharrcncia , qux cft aduali j exiftei)cia acciden-
tis in fubiedo; &alia cft inbsrcncia, quxeft
habicudo accidenci^ in fubieAo. Prima non eft
de eflbncia , quia nihil poccft incclligi fine illo
quod eft dc fua cflencia. Sed accidens, poceft in-
teltigi finc a£lnaliter iwjji. Sicuc cnim fubftanti^
incelligi potcft circunfcribcndo ep,exiHere,fiiiJ'~
fiiScfore , ita accidcns poceft incclligi inelTe ac-
cidenraliccr circunfcribcndo cflc ccmporalercon-
cepcui enim accidencis accidit eflc tcmporale.
Secundumdeclaratur,quiacnsdiiiidicurimme-
diatc per ens comparatum , & abfolutum ; ac-
cidens eft ens : igitur «;ft abfolutum , vel comp^-
ratum. Si igitur circunfcribas accidcns ab ha-
bitudinc ad fubicdum ; tuncponis accidcns cf-
fe ens abfolutum ; & ita ponis accidens eflc fub-
ftantiam. Ec hoc paccc per exemplum Ariftote-
lis,dicitenim quodaccidenshabicudinem habet
*b fubftantiam , ficut fanum in vrina ad fanum
in animali. Sed fanum in vrina nihil eft , nifi
pcr habitudincm ad fanum in animali ; igitur ac-
cidcns nihil eft , circunfcripta habitudine ad
fubftantiam ; habitudo igitur ad fubftantiam eft
dc eius cflentia.

Item , Ariftotelcs in finc feptimi Metaphyfic.
ducit ad hoc inconueniens , quia pafllio eflet fe-
arabilis ; fcd hoc non cflct inconucnicns nifi
abitizdo ad fubftantiam cflet de cffcntia paffio-

nis.Per hoc ad argumcnta in oppofitum.

Ad primum dicitur qucd inhsrem potcft ac- ^.
cipi Nominalitcr &Participiahter. SiNomina- Adi.lno^tr
\itct , fic hic cft nugatio , Alhedo irihttrens , quia fitum,
inhzrencia habicualis per vtrumque expiimirur.
Si accipicur Parcicipialicer ; fic non cft nugacio,
quia non importatur eadcm inhacrentia vc.^^obi-
quc ; quia albedo imporcac inhaErentiam habir-
tu^lem ; hoc Participium importat inhxrcntiam
a(5tualcm.

Gontra illud ; inhsrens, vt cft Npmen,& vt eft
Participium , non diffcrt in fignificaco , fcd tan-
tum in modo fignificandi ; inharens enim vt eft
Nomen > fignificat fine tempore ; vt cft Partici-
jjium , cum tcmpore : bis igitur poniiur idem (j-
gnificatum , igitur eft nugario , ncc diuerfi modi
excufanc , quia tunc hic non cflcc nugacio, fJomci
MtimaL

Hic oporcet dicerc quod inharens , vc eft No-»
pien,&vt eft Parcicipium nonfignificac idem.Et
ad raciorjcm principalem oporcec diccre , quod
hic non fit nugatio, fiue fic Nomcn, fiue fit Par-
ticipium.

Ad aliud dicitur , qu6d licet albedo fignificct Ad^.
inhzrentiam , non tamcn repugnat fibi fignifi-
care per mpdum abfoluti ; quia res niodo non
repugnat , materiale enim poccft fignificare , &
intelligi immaterialiterj fiue vniuerfaliter ; fimi-
liter Diflrpentia fiibftantiae eflentialicer eft ^uid,
& tamcn modura ^alis habec. Pcr hoc ad for;»
mam,neg3ndaeft haECcpnfequenria, Si inhaEreri-
tia fic dc eflencia, igicur non concingit fignifi-
care accidens abfolutc,fiue per modum abfoluti,
Poflum cnim intclligcre accidcn? quodammo-
d6 przfcindendo fubicdum , hc quodammodc^
ytconcernit & fignificat : verumtamen intelli-
gitur fubftantia concomitanter ; quia ^ccidens
intelligitur ficut eft ens , quia vt eft ens mouet
intellc(ium. Sed accidcns non eft ens nifi quia
entis.igitur accidens nonintelligiturnifi cx coHt
rcquenti intclligatur fubftantia.

Ad aliud dicitur, ^aoAfuhBantia dhplex epifi,
(cilicet eflc eJfentiA., & exifientU ; efle eflentis cft
de eflentia , eilc exiftere, non. Eodem modo,
inej/e accidentk efl duplex , inelle exiftcrc, & inefle
eflenciaj.

Inefle exifterenon eft de eflcncia.

Adaliud dicendum, quod ^«<W accidentis in Ad ^
deiTLonftratione de /fubiedo concluditur, ficut
fuum inefle. ' Et ad probationem cum dicitur,
i^nedisiHid efi-non demonftratur,dicitur,qu6d Ari-
ftpteles intelligit (^uod tjuid eft fub ratione ^o^
fl<f/</ f^ demonftrari non poteft , quia definitio
iriquantum defiriitioprzfupponitur.lllud tamen
quod eft definitio & eircntia rei concluditurifed
non fub rationc eifentia:, fiuerationedefinitio-
nis. Dicit enim Ariftoteles in primo huius, quod
definitio quadam eft principium dcmonftratio-
nis,& quxdam conclufio, & quxdam eft dcmon-
ftratio folapofitione differens.

Ad aliud dicitur , quod prima caufa cum fe-
cunda poteft facere accidens efle ; verumtamen
prima caufa fine fecunda non poteft facerc acci-
dens , & fic intcrimitur minor. Ratio interem-
ptionis eft ; primo , qma prima caufa eft agcns
vniucrfale; fcdagcns vniuerfale indiffcrens cft
ad cffedlus particulares , & ita quantum cft dc
fe ad nullum detcrminatur : fi igitur debeant
produci cffcdlus particularcs , oportcc quod pcr
agens jpzrticularcdecerminccur agens vniuerfale
ad cttedtura , & per confcqucns non pottjl

ptodu

Adi.
SubjUntU
dufUx ejfe.

Qu^ftioXXX.

393

producere efFc(5Kim particularcm, vt accidcns fi-
ne fubftantia. Alia caufa cft ; (i prima caufa pof-
fct pcr [c producere accidcns fine fecunda,vt fine
fubftantia : tunc fecunda caufa eflet fupcrflua in
ordine caufarum ; hoc eft inconucniens. Confe-

Suentia patet; quia fuperfluum eft facere pcr duo
lud , quod ficvi poteft pcr vnum , & eodem
modo.
^. Contrk illud arguitur ; fi prima caufa ci!m

fubftantia poflct faccre accidens , & cum prima
caufa non potcft hoc faccre per fe ; tunc prima
caufa cum fecunda cft pcrfedtior , & perfcdbius
agens quam per fe ; & ita prima caufa per fe non
cllet perfedifllma caufa.

Hicdicitur.quod accidcntia.&r generabilia,&:
corruptibih'a entia funt : inquantum funt ciuf-
modi ,^liena funt a perfe£Honc ; Sc ideci perfe-
£lio caufac non poteft concludi ex produdione
talium cfFeduum. Facerc cnim imperfeftionem,
non arguit perfedioncm in caufa , fed magis im-
pcrfeftionem. Ex hoc igitur quod prima caufa
cum fecunda flue fubftantia facit accidens,& ta-
mcn prima caufa per fe non poteft facere ; non
arguit quod prima caufa cnm fecunda fit perfe-
£bior quam prima pcr fe : pofle enim faccre im-
perfe(flioncm, non cft potfe;fcd magis non poiTe.

Contra illud ; accipio illud eire quod perfc-
ftionis eft in accidentc ; & tunc arguo , quicquid
perfedtionis poteft prima caufa cum fccunda,
potcft prima per fe ; fcd caufa prima cum fub-
ftantia porcft faccre cfle accidentis : igitur prima
caufafinc fubftantia poieft facere cire accidcntis.

Hic dicitur quod cfle accidcntis non eft perfe-
dlionis ; quia eius efTe eft eius ineire , & prima
c.iufa non poteft accidens facere inefTc fine fub-
ftantia, ideo ncccfTe.

Concra , fi illud elfe accidentis efret aftualitcr
fubiedio inefTc, tunc faccre accidens effe , & non
inelTe, eftet facere incompoflibilia ; quia hoc ef-
fet facereaccidens cfle, &: non eirc fimul , & illa
non habent racionem fafti refpcdu a(5tus;&pcr
confequens prima caufa non pofTet facere acci-
dcns eue , & tamen alteri non inefTc. Sed hoc eft
falfifllmum, ficut patet in corpore Chrifti.

Dicitur quod quicquid fit de accidente , quod
cft in corpore Chrifti finc fubiciflo , tamcn de
intentionc Ariftotelis non eft quod accidens fit
finc fubic(5lo.

Contra hoc, fiue hoc fit de intentione Arifto-
telis, fiue non , hoc eft dubium , faltcm hoc non
eft repugnans alicui principio Philofophiac,& eft
in fc verum;igirur hic eft magis fuftincnda ratio.
-r^ Propter rationcm iam didam, dicendum cft,

Optnh Doii. quod inhxrentia accidentis a(5tualis non eft dc
efTentia accidentis ; fimiliter circ accidentis non
eft a(ftualiter fubie(5bo inefTc.

Inhirentia tamen fccundum aptitudinem, eft
de eius efrcntia. Primum patct ; quia prima cau-
fa non poteft faccre incompoffibilia ; prima cau-
fa poteft facere accidens cflc , & tamen in fubic-
&o non cfre, ficut patct de quantitate : igitur ac-
cidens efTc , & ipfum in fubiedto non efrc , non
funt incompoflibilia : cfTe igicur accidcntis non
cft a(5bualiccr fubie(flo ineffc : & pcr hoc patet,
qu6d inhaerentia adualis non eft de cirentia.

Sccundum membrum patet;quia accidens non
poteft incclligi , nifi concomirantcr intclligatur
fubie(Sbum ; necetiam dcfinitur finc fubic(fbo;fed
hoc non cft nifi quia aptum cft incflc fubic(fto;
quia fi ncc habcret a(5tnalitatc, nec aptitudinem,
Sccti oper. Tom, I.

vt cflet in fubiefto , non magis dcfinirctur pcr
fubic(flum, quam c contra : igitur accidcns eircn-
tialiter aptum natum eft ineffe fubic(5to;inha:rcn-
tia igitur fecundum aptitudincm cft de eflcnit.i
accidentis.

Intelligendum tamcn cft quod accidcns potcft Artiient p».
habercduplexcfle. Vnumeflcnaturalcquodfibi "fi ***'''*
debetur , fi cedatur naturs proprix ; ficut graue, "' '**'
fi dimittatur naturx propria: , cft deorfum. Alio
modo poteft habcrcefre prirer naturam ; ficut
grauc detcncum furfum , habct clle furfum prar-
ter naturam. QuoadcfTe primum,accidcntis cffc
eft in fubicdo a(ftualiter cflc : quoad fecundum
clle, accidcns cfTe poteft; & tamcn non in fub-
ie(5to cfTc adualitcr : ficut grauc , fiuc fit furfum,
fiue dcorfum, aptum natum eft cfTe dcorfum ; ita
accidens fiue habeat eire naturalc.fiuc practcr na-
turam , tamen aptum natum cfl cfle in fubiedto.

Intelligendum tamen cft quod non fequitur;
aptum natum eft cire in fiibieclo,crgo eft in fub-
ie(5lo,vcI potcft circ in fubic(51:o : ficut non fcqui-
tur;ca?cus aptus natus eft vidcre, igitur videt,vel
poteft videre.

Contra illud ; cfTc accidcntis eft incfle , per
Ariflotelem;igitur fi ponitur accidcns cfIc,Sc ta-
mcn non inclIe,poncntur incompoflibilia.

Item, fi inhxrcntia fccundum aptitudincm fit
de cflentia accidentis , quacro an illa aptitudo fit
tota effentia, vel pars clTentiac accidcntis, vel cx-
trinfccum ; non eirentia tota , quia non fcquitur,
aptitJtdo, i^ltur accide»s:non eft pnrs cllentiajjquia
tunc accidcDscirec compoficum ex diucrfiscllen-
tiis. Si fit cxcrinfccum ab efrcntiaaccidcntis, igi-
tur accidens in fua eflcntia erit quid abfolutum,
& non comparatum ad fubftantiam ,cuius oppo-
ficum dicir Ariftotelcs.

Ad primum illorum pacet in pofitionc quod
cxiftere accidcntis non cft quocunquc modo efle
in fubie^fto; fcd cxiftcre aftualiter,& materialc»
quod fibi debetur Ci propria^ naturx dimittatur,
cfto quod in fubic(5to fit a(Stualiccr. Sed noneft
de efTentia fic adtualicer incHe fubie(5to , fcd ellc
in fubiccto fccundum apcicudincm , ficut eflc
graue prjcter naturam , non eft a(5tualiccr eflc
dcorfum : fcd camcn efTe grauc prxccr nacuram
coniun(5Vum eft efTc deorfum fccundum aptitu-
dinem , non quod cire furfum a(5tualiter fic cllc
deorfum fecundum aptitudinem , fed illa duo
^funt coniun(5ta.

Adaliuddicicur, quod illa aptitudo cft mo- ^ptituJ» td
dus effcndi. Sicut enim apcicudo ad dcorfum [fl^j^"^.
non eft aliquid de eircntia grauis, fcd cft modus, y-,„,,-^ '^ui-
fubquo ellcntia grauis ad deorfum inclinatur, dentii.
ita aptitudo huius inhaf rcntix non cft quid de
eflentia accidcntis , fed eft modus eHcnfli , fub
quo eflcntia accidcncis ad fubicdtum inclinatur,
ncc aliquam compofitionem facit cum accidcn-
tc , quia modus non cft cns propric , u\c6 com-
pofitioncm rei cum re non facit. Tunc ad for-
mam dicendum , quod non feqnitur : Apticudo
non eft intrinfccum quid eirentix accidcntis,igi-
tur eflentia accidentis cft abfolutum. Licit cnim
lit extrinfecum, non tamen cft cxtrinfecum,ficut
res alterius gcncris, fed eft cxtrinfecum effcntiar,
ficutmodus , fine quo non eft eflemia , & idco
non fcquiturqu^dcffentiafit abfoluta,quia ftra-
pcr fub tali accipitur.

Tu dicis quod eircntia accidentis non eft ille

modus, fed prior eo fecundijm uaturam : igi-

tur pofTum circunfcribcrc efrcntiam k modo pcr

Gg } intcl

394 Super lib. I. Pofteriorum

lo.

f»princtptilia
fro parte nf
nrmatiua.

jntelledura, quia prius poteft abfolui a pofterio-
ri } quzro tunc in iilo priori,ane(rentiaacciden-
tis fit a fubiedo abfoiuta, vel comparata. Si ab-
foluta , igitur conceptus accidcntis erit concc-
ptus fubiefti : non cft comparata, quia tunc cir-
cumfcripto modo Jiaberet alium modum , per
queni compararetur ; vel oportet dicerc quod cf-
fcnria accidemis fecundum fc fine aliquo mo-
do fit comparara , & fic jtion inhcEret accidens
fecundum taiem aptitudinem ellentialiter , fed
finc.

Hic dicitur , quod poflibilc cft abfoluere per
intclledlum eflentiam accidentiskmodo aptitu-
dinis , fed non a modo vt modus cft, feda modp
vt accipitur vt res. Quando enim eflentia per in-
telledum abfoluitur a fuo modo , tunc accipitur
modHi vr res, fcd fempcr adhuc intelligitur clTcn-
ria fub illo modo,vt modus eft, ita ellentia acci-
dcntalif er pbteft inteiligi non inteiligendo apti-
uidinem ; quia fic accipitur »»o</>« vt res,non ta-
njcn potcft accipi,nifi fub habitudincjquia aprp-
pofito modo , vt modus eft , abfolui non poteft^
quia ftatim in abfolutione THodfu accipitur , vt
res ; & idco quando qua:ritur,cum circumfcribi-
tur cflentia accidcniis a modo , aut eft abfoluta^
aut comparata. Dico, quod comparata ; quia li-
ccf abfoluatur a modo accepto vt rcs,non tamcn
abfoluitur ab apritudine , vt modus cft. Et cura
diciturjcflentia eft prior fccundum naturam mo-
do , vt modus fecundum naturam ; igitur poteft
abfolui a modo , vt modus. Neganda eft confc-
quentia.

Ad rationes. Ad primam contra hoc dicitur,
quod accidens inhaeret fubiedto per fe , non pri-
mo modo , ira quod inhasrentia adtualiter fit de
cirentia ; nec fecundo modo , nec aliquo modo
pertinentead demonftrationem ; fed incft pcr (e,
ita quod non per medium , ficut fuperficies cft
alba , non pcr aliquod fubie(5lum medium.

. Ad alias rationes,qu2 probant quod accidens
non inhaeret fubiedo per aliquodaccidens mc-
dium , concedcndac funt ; quia ex accidente , &
fubiecSbo fit vnum , quia liaec cft potentia &c illud
aftus , non per aiiquod medium vniens , vt di-
ttum crt.

Ad aliud cum arguitur , Ctiius efre eft inclle,
8cc. Dicendum eft qiiod efte accidcntis non eft
adtualiterincfle, fed fecundum apiicudincm.Po-
ccft enini accidens clle licet nonaclualiter infit,
vt dicVum eft, &c ideo inhaErcntia adlualis non cft
dc ellentia.

Ad aliud dicitur , quod accidens non poteft
intelligi fine fubftantia ; fcd huius caufa non eft,
quia cius clfe fit acStualiter fubietSto inefle, fed
caufa cft , quia inha:ret fccundum aptitudincm,
fiuc quia aptum natun-j eft inefte.

Ad aliud fimiliter;definiturenim per eins fub-
ie6kum,non quia eius eiTc fit adtualiterinclle fub-
ie(fto ; lcd quia eius eirc naturalc cft adtualitcr
ineflc fubiedto , & ctiam quia femper aptum na-
rum eft ineflc.Iftx duac rationes fumciunt ad hoc
quod pcr fubicdtum dcfiniatur.

Ad aliud , quod accidens non eft ens nifi quia
cntis fecundmn aptitudinem ; perhocenim dif-
fert a fubftantia , quia fubftantia non dependet
ab accidentc , nec fecundum a6tum , ncc fccun-
dum aptitudincm ; fed licetaccidentisinellenon
dcpendcat a fubftantia fecundum adtum , fempcr
tamen nptum natum cft ineire, fi cederctur natu-
tx proprix.

Ad rationcs altcrius pofitioniS. Ad primam u,
4.e fano in vrina dico, quod Ariftoteles ihteiligit Ad rtitionit
quod ficut fanum in vrinanon eft cns , nifi pcr frirnttfim»-
habitudinem ad fanum in animali ; ita accidens "**•
non cft cns , nifi quia aptum naium elle in fub-
ftantia , vndc fimilitudo eft fani in vrina ad fa-
num in animali, & accidcntis ad fubftantiam fc-
cundum aptitudincm , non tamcn tenei fimilitu-
do fecundiim aAum ; ita quod a<StuaIitcr fit acci-
dens in fubftantia, hoc non oportet.

Ad aiiud cqm dicitur , Omne ens aut eft abfo-
luturo, aut comparatum. Dicitur,qu6d accidens
eft cns comparatum , fed non nifi propter hoc
quod irfhicrct fecunditm aptitudinem.

Ad aliud, cum dicitur,qu6d pallib infcparabi-
lis eft. Diccndum qu6d Ariftotelcs habet pro in-
conuenienri quod pafllo fit fcparabilisa fubftan-
tia fecundum aptitudinem ; fic enim fubftantia
feparabilis eft ab accidente. Quod tamen acci-
dcns fit fcparabile a fubftantia fecundum adum^
non habcc Ariftoteles pro inconuenienti, &c.

Qj^iESTIO XXXI.

An tertiftj modfts Jit modui inhixrendif

QVod fic vidctur : Ariftoteles ponit modum I.
perfcitatis propter dcmonltrationcm , fed Argumtnt»
modi pertinentes ad demonftrationem funt mo- f'° ^"!' *f'
di inhaercndi ; igitur, &c.

Hic dicitur , qu6d Ariftotelcs non folum po-
nit modos pertipcntes ad dcmonftrationem , fcd
ponit alios modos vt ex illis declaret modos ne-
ccllarios ad demonftrationcm.

Contra , fi poneret alios modos , quam perti-
ncntes ad demonftrationcm , cadcm ratione ha-
beret poncrc plures modos,quam quatuor , quia
hxc cft per fe , Homoefihomo , fed nullo illorum
quatuor modorum, quos ponit Ariftotelcs. Non
primo modo ; quia prsdicacum non eft definitio
fubie(Sti,nec pars definitionis. Nec fecundo mo-
do, vt patct. Nec tertio modo. Nec quarto, ma-
nifeftum eft. Similiter h^c eft per fe , Superfictes
ffialba^ 8c tamen nullo illorummodorum. Simi-
liter per Ariftotelcm , negatiuaeft per fe , 8c ta-
mcnnullo illorum modorum.Similiter funt mul-
ti modi perfeitatis nominati 9. Mctaphyfica;,qui
non per fe funt in aliquo illorum modorumjigi-
tur Ariftotelcs eft infufliciens, vcl oportet dice-
rc quod ponit folura modos pertineates ad de-
monftrationcm.

Icem tperje tertio modo idemfignificat qucd
Jolitarte , fed h:cc cft inhxrcntia, quomodo iub-
ftantia fohtaric cft ens , ficut fubftancia eft ens
non in alio : igitur^fry? tertio modo dicit nio-
dum inhxrendi.

Item,qu6d impoflibile eft fignificare,impoflI-
bile eft intelligerc ; fed impolllbileeft fignificare
cire per fe inelle fubic(3:o fine attributionc,&: in-
hxrentia; igitur impoflibile eft intelligcre fub-
ftantiam circ per fe finc inhxrentia intelleiftuali;
igitur tertius modus qui eft modus eircndi , fe-
cundum qucm dicimus quod fubftantia eft ens
per Icjcftmodus inharrcndi.

Ad oppofitum eft Ariftotcles,&omnes expo-
fitorcs,

Ad quxftionem dicitur , quod tertius modus
non cft modus inhxreiidi , fcd eflcndi ; & huius ^gjij'i,ji,t.
racio cft , quia modiu inharendi eft quaiulo in fiib- rendi qnid .'

ie(^o

Qu^mo XXXI

iedlo includif iir caufa przdicati, vcl c contra,vcl
«liiando pra:dicarum incft fubiefto primo , ita
quod non per aliam caufam ; ficut hic , Homo
efthomo. Iftis tribus modis lolum modus pcrfci-
ratis eft modus inhacrcndi. fed in illo tertio mo-
do non pradicatur aliquid de aliquo ; igitur ter-
tius modus non eft modus inhxrcndi , cft tamcn
modus clTcndi ; quia fubftantia non cft per habi-
tudinem ah'quo modo ad pracdicatum, quia licct
Bullus intclledlus cftet , nec aHqua prxdicatio,
fubftantia clTet folitarie , vel non dependens ab
accidente. Scd accidens non eft per fc tertio
modo , accidcns cnim cft in alio , & ab aUo dc-
pcndet.
3. Ad primam rationem dicitur , quod tertius

Ai «.rgM^ modus pertinet ad demonftrationcm ; non ta-
^'** men eft modus inhaerendi, fed perfeitas in tertio

modo eft fubiedi in demoiiftratione,puta fibi fo»
litaric,& abfolutc in fe acceptum, non vt prardi-
catum comparatur. Vnde perfcitas tertio mpdo,
nec eft fubiefti in comparatione ad praedicatum,
ncc c contra.

Ad aliud dicitnr , quod pcr fe effc non poteft
•ttribui fubftantiae nifi per inharrcntiam , hoc
concludimt illae dusc rationes vhimae;qu6d con-
ditio pcrfeitatis non poteft alicui attribui nifi
pcr inhasrentiam , fiue comparationem ; fed hoc
acddit tertio modo;perfeitas enim in tertio mo-
do eft fubiedi abfolutc , vt fubftantis , non \r\.
comparatione ad prxdicatum ; & quia ilia per-
feitas non eft fubiefti in comparatione ad pra:-
dicatum , nec prardicati in comparatione ad fub-
ieiflum, ideo non eft modus inhsrendi,
4- Contra duo diAa in pofitione poteft argui,di-

^Oi/>«/o»« ^um eft primo , quod fubftantia eft per fctertio
flufionem.' "^"'^^- Contra illud ; fi fubftantia matcrialis cf-
fet per fe, non cftct pcr caufam cfficicntcm ; con-
fequcns cft faJfum ; igitur 6c anteccdens. Con-
feqiientia patct ; <:^\\d.ferfe in tcrtio modo,vt di-
cit Linconienfis,cxchidit caufam comparticipein
quamcunquc.

Hic dicitur negando confcqucntiam, Ad ra-
tionem dicitur^quod/^rry? excludit caufam com-
participem , fed non quamcunquc ; fcd ahquan-
.do efficientcm,aliquando materia!em,aliquando
efle in fubiedo. Priino modo folum prima caufa
pft per fe. Secundo modo Intclligeiitia. Tcrtio
modo fubftantia materialis.

Contra illud,fubftantia materialis eft per fc per
cxclufionem cau/i efficicntis,vt videtur,ficut di-
cit Boctius : eirc eft propria operatio entis ; ficut
viuerc viucntis ; fed propria operatio eft a com-
pofico, tanquam a caufa efficicnte ; igitur efte ef-
ficitur a fubftantia matcriali, non igitur fubftan-
tia cft per caufam extrinfecam.

Iccm , fi fubftantia non comparetur ad fuum
clTe in ratione caufat cfficicntis ; igitur folum
comparatur in ratione lufceptiui. Scd fi fic;ciim
ratio fufceptiui fit, quo res poteft clfe , & non
efl'c,manente fufceptiuo,ficut matcria poteft cire,
& non elTefub forma, mancntecflentiamatcriar:
tunc poflct fubftantia materialis ipfa manentc
cflc &:non efle ; fed hoc cft inconuenicns;igitur
oportct dicerc quod fubftantiamatetialis fit cau-
fa cfficicns refpedu fui efle.

Ad principale ; fi fubftantia fit per fc ; aut igi-
tur prima, aut fccunda ; non fecunda , quia tunc
cliet ponere ideam Platonis ; non prima,quia c.i-
dem funt principia eirendi vnumquodquc, & di-
ftingucndi ipfum abalio j fi igitur fubftantia pri-

?9S

ma per fc fit;igitur per fe diftinguitur a quaii^c
alia fubftantia , &c. & fi fic ; igitur per fc diftio-
guitur a Platone ; & fic pcr confcquens fpccificc,
diffirrentia cnim pct fc, & non pcr additum , cft
fpecifica.

Item, c»ntra fccundum quoddicit in pofitio-
ne , cum dicitur , Accidcns non eft per fc tcrtio
modo , contra hoc : Quod abftrahit a fubftantia
in fignificando , intclligi potcft a fubftantia ab-
ftrahendo , & pcr conicqucns in eircndo a fub-
ftantia non depcndet ; quia cnim homo poccft
intclligi non intcUigcndo Socratcm , idc6 potcft
homo elfe cumhoc qiiod Socrates non fit, fed
aliquod accidcns, vt accidens , abftradum figni-
ficat abftrahendo a fubftantia ; igitur potcft in-
telligi & efle fint fubftantia : igitur non dcpen-
det a fubftantia : accidcns igitur eft pcr fc tertio
modo ficut fubftantia.

Ad primum illornm ficut diccbatur.
Ad primam rationcm contrahoc:diciturqu6d
quo ad hoc eft fimile , qu6d ficut in viucnte prac-
fupponitur viuere antcquam a viuentc ptoccdat
aliquis adus ; ita in ellentia prsfupponitur cflc
quod eft a(^ualiter entis antequam aliquod ac-
cidens a fubftantia egrediatur ; ide6 dc fubic^
<5to in demonftratione prxfupponitur tptidefty Sc
quia eft.

Ad aliud , fecundum Boctium fuper Pratdica-
menta ; quod fufcipere cft accipere aliquid ab
extrinfecoagcntc per tranfmutationem,ficut illa
infcriora accipiunt caufalitatem ab extrinfcco:
fed quando aliquid fic eft fufccpduum , oportet
quod in ipfo pra;fuppQflatur cfle antequam fufci-
piat. Ideo illo modo loquendo de fufceptione
ficut loquitur Boctius,nonpotcftfubftantiama-
terialis fuicipcre fuum eflc , quia timcante clle
habcbit eile. Si veio extendatury«/?»pwf ad illud
quod cft in aliquo ab extrinfeco, & ab intrinfe-
co ; fic fubftantia fufcipit fuum cflc;fed tunc mo-
d6 fequitur vltcriiis, ex hoc quod fubftantia ma-
terialis manens, polfet cflc, & non efle, quia cfle
comparatur ad fubftantiam, tanquam prima cius
adualitas, fine qua exifterc non poteft.

Ad aliud principale dicitur,qu6d tam fiibftan-
tia prima,quam fecunda confideratac fub rationc
fub qua funt per fe tertio roodo,qu6d neutra de-
pendet ab alia ficut accidcns a fubicdlo.

Ad probationes contra hoc. Ad primam,qu6d
non cft ponere ideam Platonis cx illa rcfponfio-
ne ; non cnim ponitur fccunda fubftantia cxiftcre
fcparatim a prima , imm6 non ponitur quod ha-
beat aliud exiftere quam prima lubftantia , cuius
oppofitum pofuit Plato. pofuit cnim ipfam cxi-
ftcrc immaterialitcr ficut IntcIIigcntiam.

Ad aliud dicitur , quod ha:c ptopofitio , Per
idem principium ali^uid eft , & Mftin^kitHr ab alio;
intelligenda eft de principio diftingucndi pcr .ac-
cidens ; cuiufmodi eft quantitas.Quantitas cnim
cft principium diftinguendi vnum indiuiduum
ab alio , & tamcn non cft principium circndi.
Vel poteft dici , quod ficut uibftantia prima ab
alia diftinguitur pcr quantitatem : ita cft pcr
quantitatcm cntitatc indiuidui; fubftantia cnim
indhiiduatur pcr quantitatcm.

Ad aliud , quod accidens fignificatur abftra-
licndo a fubftantia; fcd hoc potcft duplicitcr in-
tclligi : vnomodo qu6d fignificctur non intelli-
gcndo fubftantiam , ncc vt huius : & illo modo
impoffibilc eft accidcns intcUigi abftrahendo a
fubftantia ; accidcns cnim non poteft intclligi,
G g 4 nifi

Stlmitnn.

596 Super lib. I. Pofteriorum

Argument»
fr» parte »«-
f»tiu4.

l.

{tttielujio.

9uhie8um

nifi intelligatur futftantia fub habitudine , qui
eft accidens illius,quia accidens non eft ens , ni(i
quia entis , & ideo non intelligitur nifivtentis.
Alio modo poteft accitlens intelligi abftrahendo
ifubftantia , fecundum quod accidens intelligi-
tufjnon vt eft fubftantiam informans , fiue vt eft
idem cum fubftantia quodammod6;& fic intcUi-
gitur accidens abftrahendo a fubftantia , ficut
albedo. Album enim intelligitur vt fubftantiam
conccrnens,tanquam quid idem cum fubftantta,
quia verc poteft dici quod Hoc efi hoc.Std. albedo
poceft intelligi folum vt fubftantiseft ;&non
quid idem , & hoc cft fuum imelligi pec modura
abftradi,&c,

C^v^STio XXXII.

*An cjHArtus modtufit modus inharendi?

aVod non videturjquia in propofitione mo-
di inha2rendi,illud quod prsdicatur per fe,
attribuitur fubiedo; fed in quarto modo prazdi-
catum non attribuitur fubiedo, fcd efficitutrfcd
cfficiens , & fubiedkura non coincidunt ; igi-
tur, &c.

Itcm , vbi eft modus inhsrendi , pracdicatum
incft fubiedo ; fed in quarto modo praedicatum
non incft fubie£to ; ergo, &c.

Probo minorem ; in quarto modo illud quod
fubiicitur eft caufa efficiens rcfpedtu prsdica-
ti , & quod eft caufa efficiens refpedu alicuius,
non cft fubicdlum refpedu illius , ficut pat-et in
excmplo naturali;fiignis agat in aquam efficien-
do calorem , calor,eft ab ignc , tanquam ab effi-
cientc, fed non cft in ignc tanquam in fubic6to,
fed in .iqua.

Itcm, quartus modus eft modus caufandi, igi-
tur non inhacrendi.

Ad oppofitum»/?«* /? dicit caufam,fcd per cau-
fam, ^fficientem pollunt fieri demonftrariones,
igitur ftr feysx. eft modusinhacrendi, poteftim-
portare canfam efficientcm. Itera , expofitor eft
adoppofitum.

Ad quxftionem dici poteft , ficut dicit Tho-
mas , quod quartus modus eft modus inhaeren-
di ; quia in fubieifio includitur caufa efficiens re-
fpc(3;u prajdicati. Quando enim haec conditio
ferfe eft vnius extremi in comparationc ad aliud,
tunc eft modus inhaercndi ; fcd in quarto modo
ferfe eft conditio vnius extremi ad aliud,quia in
fubiecto eft caufa praedicati.

Intclligendum tameneftqu6dyK^/>(5?«»i<r/?(^a-
fUx\ propofitionis, & fubiedum refpe(2:u acci-
dentis ; in quolibct modo dicendi per fe illud,
quod fubiicitur eft fubiedum propofitionis , re-
fpcdu praedicati , non tamcn oportet qu6d in
quoliber modo dicendi pcr fe fit illud , quod
uibiicitur fubiedum refpeftu prsdicati , eo mo-
do quo fubiedium fubiicitur accidenti , & ide6 in
quartomodo fic dicendo , Imerfeiiut interiit pro-
pter interfeElionem , illud quod ponitur i parte
fubiedi eft fubiedum propofitionis , non tamen
cft fubicilum refpedu pracdicati , ficut fubftan-
tia refpe<^u accidentis , vt in fecundo modo.
Hic enim eft quartus modus ; Ignis per calorera
cdefacit , & tamen calcfaccre non eft in igne
ficut in fubiedo, fed ficut in efficiente, fed ci\ in
calefado, tanquam in fubiefto , quiaadio eft in

"^ tanquam in fubiedtp,

q;

paftbi

Ad primam rationem dicitur , quod minor eft 3 .
falfa;pracdicatum enim attribuitur fubiefto pro- Ad ar^u^
pofitionis in quarto modo ; fed non attribuitur """W.
lemper alicui fubiefto , quod eft fubie£lum ac-
cidcntis. Et cum dicitur , qu6d efficicns & fub-
ie<5tum non coincidunt. Dicitur qu6d fubiedum
naturale quod patitur , & efficiens quod agit in
id ipfum palfum , talia non coincidunt in eadem
adtione ; tamen fubiedbum propofitionis , & effi-
ciens, refpe(5lu pra:dicati poflunt coincidere.

Ad aliud per idem. Ad vltimum refpondetuc
interimendo confequentiam 5 quia modus cau-
fandi non diftat a modo inhaercndi : fcd ponit
jllum Linconienfis ; tamcn vuit dicere, qu6d
quartus modus eft modus caufandi,& non inha:-
rcndi. Ponit enim tantum duos modos inha:-
rendi, videlicet primum,& fccundum,& tertium
e(rendi,& quartum modum caufandi.

Qj/iESTio xxxin.

Vtrum primo prafupponat per fe , ^

hoc efi quarere, an/equaturMoc eft

primo, igitur per fe.

VJde Authores cit.qutji. i y .

Vod non videtur.Hsc cft primo veTa,Socra- ^'
es efihomo , & tamen non per fe : quia per fe ■^''P"""*f*
prziupponit aeomnt,8ch¥cnoTielxaeomnt;igm\t: rntlu».
nonfequitur,&c.

Itcm, hsc eft }pnmb,Superficies efi alha, quiaal-
bum ineft fupcrficiei,& non per aliud mcdium,&
ramen hzc non eft per fe;tum c^uia.perje pracfup-
ponit de omni , & hasc non cft de omni, tum quia
fubiccftum excedit prasdicatum igitur,&c.

Item , ha:c cft vcra, Triangulni hahet tresprimo,
igitur,&c.

Item , qu6d prim6 incft vni foH ineft per Ce,
quod per fe ineft , omni ineft , fedquod ineft vni
foli,non ineftomni,igitur,&c.

Ad oppoficum. Primo fupra per/e additimme- ■^» oppejltutn'.
diationem,& adsquationcm.Scd l"equitur,pr2di-
catum immediate incft fubie(Slo,& ei eft adarqua-
tum, igitur per fc ineft,igitur fequitur, prim6 in-
eft,igitur per fe ineft.

Item, fi ineilet prim6,& non per fe alicui fubic-
(5to,tunc per accidens inciret illi. Sed ilia funt in-
compoffibilia,qu6d prjedicatum infit jfrirao fub-
ied:o,&c tamen per accidens.

Ad quaeftionem dicicur,qu6d haec confequen- C$nelttfit.
tia eft bona, Hoc efi primojgitur perfe,^to^te\: pri-
mam rationem in oppofitum ,primo enim fupra
^fry?,additimmcdiationcm,& adaequationem, vc
ta(^um eft.

Ad primam rationem dicitur , qu6d hasc con-
fcquentiaeftbona , Socrates primo efi homo :, igitttr
perfe, & confcquens verum, ficutantcccdens.Ad
probationem dicitur qu6d perfe, prjcfupponit de Ad argn.
oOT»»,vbifubiiciturterminus communis : fedin »»»«*•
propofito fupponit tcrminus fingularis.

Ad aliud , qu6d hsc , Superficies efi alba , non
cft prim6 vcra , ficut primo pertinet ad conclu-
fioncm demonftrationis ; quiaconclufioin de-
mpnftratione dicitur eflc primo vera , ex hoc
qH6d accidens non excedit fubie(S:um , nec h
contra. Sed fuperficies excedit album. Simili-
tcr nec eft haec prim6 vera : Superficies efi colorata;
quia coloratumnon cgreditur ex principiis iri-

trin

Quxdio XXXIV.

?97

ttinCeds fuperficiei. Etad probjitionem dicicur»
negando hand conrequenciam : u^/^m9» inefi /u'
perficiei noapermediwn , igitttr primo j plus cnim
requiricur. Nam requiritur, qu6ci album i prin-
cipirs ruper6ciei egrediacur , & qu6d ei fit eo-
^auacura. Si camen dicacur eiTe prim6 , (iue per
(c, hoc non efteomodo, quo perje, Scprime
pcrcinec ad demonftrationem.

Ad aliud , qu6d hzc eft vera ; TriAngulM habet
tretprimo } fed camen lyprimiy non eft huiufmo-
4i pars prxdicaci : fed eft modus , quo prxdica-
mm ineft fubic(^o , & idco benc fcquitur , qu6d
criangulus habcc cres pcr fe , fcd non fequicur,
qu6d iit per fe : TrianguUu hahet tres primo , quia
ly primo non eft pars pracdicati.

Ad aliud dicicur,qu6d jfta non TcpugnxT,ff4-
bere tres inefiomni triangulo , ^foli trianptla, vni-
uerfalicas enim refercur ad Indiuidua, & cxclu-
fio ad Specicsi & idco quod foli ineft illo modo,
poceft inefTe omni : quia quod ineft foli Specici,
poceft inefle omni Indiuidi^o, co quod non refc-
runtur ad idem,&c.

civiEsiio xxxiv!

Aa hacjif^era , omnis triangulus
habct trcs priino ?

fonfeea Uh.l.lnRit.fp.i^^ H.Tartar./r«5.7.«»P.ff»jf,
Rodrig. Ub.i.ditU, c»f. g. Complut. Auerfa, & Sum-
muliftac ii fupfl.Mfirib. y ide Poft. f. i i. fri. Ptrihtr.
fii ftineifium.

I . /^ V6d non ridctur ; quzlibet fingularis cft
Aifumtut» V^ falfj ; crgo hxc eft falfa. Ancecedcns pa-
fr« f»rt«jtt- fct ; quia hzceft falfa , Ififielts habet tret primo:
f»ttu». ^ df. jp jjiis pgp Ariftocelem.

Hic dicitur, quoijquslibet fingularis eft vcra;
quod fic dcclaracur. Primo non eft difpofirio rei,
quse inhaercc fccundum fe , nec eft difpoficio in-
hacrentiz , fed eft difpofido inhxrentis fecun-
dun qu6d inhacrens eft. Priipum patet ; quia fi
«ftct difpofitio rci , qux inhacret fccundum fc,
func iftam rem confcqueretur in conuerfione,
& tuncfequitur;//49W«/^<f;}/in4//»rim0; erioani^
putlprit/u efi homo. Secundum patet , fi eftct dif-
poficio inhacrencix , cunc facercc propofitionem
teodalcm , <juod falfum eft : crgo cft difpofitio
inhacrencis lccundum qu6d eft inhacrens ; tunc
dicicur qu6d Htihere trjts fub hoc modo confc-
quicur omnem triangulum : non fub quacunquc
ratione , fed fub detcrminata rationc , vt fub ra-
tione trianguli , & fic quatlibet fingularis cft
vera.SinguIares funt i^xJfifieUsinqttantumtrian,-
guhu hahet tres,Sc fic dc aliis.

Concra iftud , fi hoc fit vecum : Ifietriangulut:
intptMitum trianndui hahet tres primo : cadcm ra-
tione poteft ellc verum , Sacrates imjttAntitm homo
efiSpecies, tamcn Socrates inquantum homo non
cft Species.

Huic dicitur,qu6d non eft fimile ; quialfofce-
li fccund^m fe aliquo modo ineft habere tres,
fed Socrati nuUo modo incft fpccies ; & ide6
Socrati fub ratione Socratis, nec fub rationc ho-
minis,ei conucnit hoc przdicatum.

Contdt , probo quod licet Socrati repugnet
^pecies fub propria ratione , qu6d tamcn poflic
conuenire fub ratione hominis ; hoc prxdica-
tum ,efie indeterminat* velocitMte , repugnat cuili-
bct mptui particulari fecundilm fe;quia per Ari-

ftotelem in 8, Phyficorum , quilibct mocus par—
ticularis eft dererminata; vclocitatis , &c per con-
iequens fibi repugnat eltc indctcrminata- veloci-
tatis ; quia cui conuenii vnumoppofitorum , ci
repugnat altcrura : efgo efte indetcrminatac ve-
locitatis conuenit cuilibct motui , fub ratione
generali motus ; quia per Ariftotelem 6. Phyii-
corum , morus fub ratione motus poteft veloci-
tari,& tardari in infinitum,

Item,fi illc rriangulus.inquantum triangulus,
haberet tres prim6 , ergo triangulus non nabe-
rer tres prim6. Confequcns eft h\(am ; crgo &
antecedens. Conlcquentiapatet, quia quod pri-
vcxh ineft inferiori , non poteft inefte fopcriori
primA , pet Ariftotelcm primo huius , imm6 fi
noc credatur, accidit tertius errOr.

Irem , fi iftc triangulus haberet tres , &c. ca-
dem rationcifte triangulus haberet ttes, fcd hoc
eft falfum ; quia quod per fuperabundantiam di-
citur , vni foli conuenit ; primo dicitur pcr fuper-
j^>und«ntiam ; igitur, &c.

Hic dicitur, qu6d hahere tret primo, ineft huic
triangulo , 6( illi, fub ratione trianguli ; fed non
fub propria ratione. Vnde non eft inconueniens,
«ju6d paflio infit multis primo acceptis fub ra-
tione coramunis , refpedbu cuius illa eft paiHo
vniuerfalis. Inconucniens tamen eft , qu6d vna
paHIo pnmoinfit muUis accepcis fiib propria ra-
tionp,

Contr^ , fi hzc pa01o ipfit huic triangulo , &
illi , fub hac conditione prim6'; quacro, autincft
jftis prim6 , vt duo funt , aut vt vnum funt in
triangulo ; fi ineft iftis , vt duo funt , contra hoc
eft , qu6d vna paflio non incft multis primo , vt
nmlta funt ; fi vt funt in triangulo vnam;cDntra,
Vt funtvnum in triangulo in illa vnitate , non
funt aliud a triangulo ; dicerc ergo qu6d hahere
tret infit prim6 iftis duobus, fub ratione triangu-
\i , non eft qu6d prardicatum ineft fuppofitis pri-
m6 , fed communi ; erg;o non eft quslibct fingu-
laris vcra.

Ad oppofitum. Haccteft conclufio in dcmon' *•
ftratione : ergo eft immcdiata , crgo prim6 vera; ■^'■^'""fota
crgo omnis rriangulus habet trcs prim6. *" 'tffi"*'"'

Hic dicitur , qu6d licet ha;c fit conclufio in de-
monftratione , Omnit triangulns , &c. non fequi-
tur , qu6d prxdicatum incft fubiedo immedia-
te difpofito figno vniuerfali ; fed fequitur qu6d
prxdicatum ineft fubiedlo abfolutc , & ided (e-
quitur , qu6d haec fit per fe , Triangultti hahet tres,
Scc. prim6;non tamen hacc , Omnis trianjruJw, &c.
Contra,probo qu6d hxc fii prim6,0OTn« trian-
gulitt habet, 8cc. quia omnis triangulus habet tres,
aut crgo prim6 , aut non prim6 ; fi prim6 , habe-
tur propofitum : fi non prim6, ergo hoc prxdica-
tum ineft alicui priiis , aut ergo incft alicui priiks
fubiedlo vniuerfaliter difpofito , quam triangu-
lo,autaIicui fubie^bo non vniuerfaliter dimo-
(ito ; non primo modo, quia non eft aliquod uib-
iedum vniuerfaliter difpofitum,cui babere tret in-
fit prius quim triangulo : non fccundo modo,
quia tunc ex particulari, fiue indpfinita, fcquere-
tur vniuerfalis.

Item^ oftendo qu6d illa , Triangulitt , &c. non
fit prim6 Tcra ; quia propofitio prim6 vera eft
immediata;ergo non eft prim6 per fe. Probo mi-
norem : illa, Triangulitt habettres, &c. potcft pro-
bari per definiiionera trianguli tanquam pcr me-
diura ; ergo cum habeat medium per quod poteft
probari,non cft immcdiaca.

Hic

39? Super lib.L Pofteriorum

Hic dicirur, qu5d illa, Triangidm , &c. eft im-

mediara Sed diftinguicur de propofirione imme-
diara:quasdam cft immediara immediarione cau-
/ac, & qii^dam immediaraimmcdiarionerubie-
^i. Tunc dicirur , quod iila eft immediara im-
mcdiacione fubiedi, non caufs.

Concra illud,ha:c,7V;<i«^a/«f hahet fm,demon-
ftracur per dcfjnicionem rrianguli , ifto modo,
Omnis figuia redilinca, cujus angulus exrrinfer
cus eft xqualis duobus anguiis inrrinfccis, haber
rres ; riiangalus cft huiufmodi 6gurai crgo , &c.
In illiAdeiuonftrarione ^'«/'fre/wj prius praedica-
rur de definirione, rrianguU ., .ranquam de fub-
jefto , q.iam de rrianguTo , ergo hic , Triangu-
lu6 ktbet tres t non eft immediaca immediario-
ne fubie(5li,quia prius ineft alcerj fubie<^o,quam
huic.
J. Ad qaiftionem dicirur , quod ba;ceft vera;

Ctndnfio, Ornn.s trictnguliu habet tres primo ; & huius rario
cft , quia Jiaceft conclufio in demonftracione;
fed conclufio in demonftrarione eft primo , &
immediara immcdiarione fubieAi , liccc non im-
jTiediarione caufE ; crgo h^c cflc vcra , OrrmU
trimgniiu hahet tres, &c,

Incclligendum ramcn eft proprer raciones,
quod liccc aliqujd fic conrenrum fub aliquo,ficur
fuppoficum fub commun; abfplucc, verumtamen
rifpcftu alicuius pra^dicari ralc fuppofirum ex-
trajic.itur communi. V.g. liccc Socrates fit pe'r fc
fuppofirum hominis , ramen vr homo fubiicirur
refpedlu hiiius praedicari , /^faVj, Socrarcs exrra-
jicacur homijii ; ideo hjccft fallacia Accidcnris,
Horno efi (pecies , Socrates eft homp , ergo Socrates eft-
{pecies i fiinilicer cxillaparre, licec Ifofcelcs fir
pcr fc conccncum fub rriangulo , vt tamen trian-
gulus ccmparatur ad hoc ^xx^icztwmiHaberetres,
&c. primp ; libi extraneatur .Ifofccles fub pro-
pria,& abloluta rationc; &ide6non fequitur,
Omni6 triangulus habet tresprimo, ergo Ifofceles hahet
tresprimo. Verumramen quiahsceft vniuerfalis,
Ornnis triangHl:ts,icc. & diftribiiir non immobilir
ter, iden oportec defcenclcrc acl :jliqua fingula-
ria ; & debcr ficfieri defccnfus ; Omnis triangulm
h.ilict rres primo , ergo Ifofceles incjuantHm triangulus
hd(t tres primo , & quajljber fingularis cft vera
Iicut vniuerfalis.
4. Ad raciones. Ad primam iam diftum eft.Sunt-

Ad argH- enim illx fingularcs refpedu iftius vninerfalis,
**>ita. Jfte triangului inejuantum triangulm habn trespritfio,

& ficdcaliis.

Ad fecundam , ficurdiccbatur, qu6d non cft
fimilc proprcrduo, quiaadhoc quod pra:dica-
rum infir indiuiduo, fub rariqnc communis, dua:
conditionesrequirunrur. Vna quod illudpra:di-
carum ilii communi infir per fe, & prim6,& non
per accidens. Alia quod illud prsdicarnm non
repugnec fubicdo , ficuc cft in illa, Ifofceiesin-
^antum triangulm hahet tresprimo , quia hoc prx-
fjicatum non rcpugnar Ifofceli fub quacunque
racione ; fimiliter hoc prardicarum incftrriangu-
lo per fc prim6 , & non per accidcns. Scd in il-
la , Socrates inquantum homo eftjpecies , eft defedlus
in vcraque conditionc. Spccies enim rcpugnat
Socrati fubquacunque ratione> fimiliter homi-
ni non ineft per fe , fed per accidcns. Idfeo licct
hafc fir vcra ; Ifte triangultis inijuantum triangultu,
&c. non tamcn hxc eft vera , Socrates infuantHm
homoeft fpecies.

Ad aliud contra hoc , dicitur , quod clTc infi-
phx velpciraris , non rtpugnat ix^otui particu-

lari fub quacunque rationc > quia licet fub" par-
riculari repugner , tamen' fub ratione generaJi
morus , fibi non.Fcpugnat. Etad probarionera
cum dicirur , cui ineft vnum oppofitorum , &c.
Hoc cft intelligeridum fub cadem ratione , quia
oppofita debent refeiri ad jdem , fcd cire dercr-
minats velocitatis fub ratione particulari , &
cire indeterminar? velociraris fub rarionc ge-
nerali motus , non accipitul«fub eadem rarionei
idcD non opponuntur ad inuicem , & ideo non
fequirur, mocus parcicularjs eft dererniiuatz ve^
locitacis , eigo fibi repugnar eftc indercrminataB
velociratis. Tunc fic ex partealia, licctSpcrati
fub rationc particulari rcpugnet efle Specics,taT
men fub ratione generali hominis fibi non te-f
pugnat.

Ad hoc didum eft fupra , quod fub quacun-
que rationefibi repugnat circ Spccies fubcatio*
ne propria , certum cft. Similicer fitb ratione
hominis ; quja homini non ineft Species nifi pcr
accidens, & etiam vt fic Socratcs cxtrancarur.

Vcl alirer porcftdici ad illam rationem demoi-
tu , quod quilibct motus parricularis roreft con-
fiderari in fc , vt eft quid continuum , & furcef-
fiuum. Et fic non- repugnat fibi vclocitarl fiue
rardari vfquc ad infinitum. Secundo modo po-
teft confiderari pcr comparationem ad derermi-
narum mouens , & mobjlc ; & ifto modo fibi rc-
pugnat velocitari : quia non velocitarur nifife-
cundiim virtutem , & habitudinem moacntis,&
mobilis.

Vndeeft dicehdum, quodrronrepugnatmo-
tui particulari velocitari in infi.nitum lub ratio-
nc communis. Et fic particulaii motui incftedc
determinats velociratis, & indcrerminatx ve-
locitatis per habitudinem ad diuerfa , vt priiis
diiftum eil.

Ad aliam rarionemdicendum eft, quod licct J«
Ifofccli , inquanrum triangulus , infir hoc prar-
dicatum Habere tres primo , non fcquitur quod
non infit triangulo. Er ad probarioncm cuni di-
citur, qu6d impoflibile eft idem inefle duobus
primo , vcrum cft fub propria rarione. Verum-
tamen poflibile eft idcm inefle duobus primo,
dummod6 vni fub ratione alrerius. Vnde refpe-
<5tu primiratis non funr duo , quia vbi vnum cft
proprer alterum,ibi ranrilim vnum.Ad aliud ficut
diccbatur.

Ad rationem contra hoc , dicendum , qu6d
Ifofceles ,& Ifoplcuros , vt fufcipiunt hocprz-
dicarum Hakere tres primo , quodammodo funt
vnum , & qiiodanunodo dL:o : vnum refpe«flu
primiraris , quia hoc prajdicatum fub hac dcter-
minarionc primo fufcipiunr , vt conucniunt iix
vna ratione rrianguli , & quodammodo funt
duo ; quia diuerfa fubiecfta diuerfarum propoli-
tionum.

Conrra hoc , quod ru dicis ; fi haec efler vera,
Ifufceles , incjuantum triangului , hahet tres primo,
runc demonftratio vniucrfalis non cifer porior,
qukm dfer particularis ; quia pcr refponiioneni
cadcm paflJio prim6 incft vniucrfali > & particu-
iari,fiue fingulari.

Hfc dicirur , quod non obftante hoc , de-
monftrario vniucrfalis cft porior , quia licet ea-
dem paflio infir vniuerfali , & fingulari , tamen
diuerfa rarione ; quia vniuerfali ineft abfolu-
tc , fed fingulari incft fub rarione fui commu-
nis ; & idco vniucrfalis potior eft quam parricu-
lafis.

Sufti

Quxaio XXXV.

?99

4.

J)*B»r pr»'

habilttrr fu-
fiintt ptrttm

7-

Jld frimMm
M tffofnMm.

Aix.
SifHtSMm
dMfitx,

Sudincndo aliam partem dicitur , quod hcc
eft falfa ; Ornnu triangHliu , &c. quia fua contra-
di^oriaed vcra,& ctiam fuacontraria.

Item, fi omnis triangulus haberet ttes pcimd,
tunc hakere tres primo inellet cUilibet fingulari
primo , quia hoc fignificat hxc propofitio. Scd fi
haberetres infit huip triangulo primft , ergo non
illi primo , quia qu6d pcr fupcrabundantiam di-
citur, vni foli conuenit : poncre crgo quod harc
fit vcra , OmtU trianfftliu , &c. cft poncrc impof-
fibilia.

Ad primam rationcm , ficut dicebatur , qu6d
harc eft immcdiata , & prim6 vcra , 0»»»*' triMt-
gultu ^ &c. fcd cx hoc non fcquitur , quod omnis
triangulus habct tres primo , illa cnim immcdia-
tio, fiue primitas in illa propofitione, non eft
propter hoc quod pracdicatura primo ineft fub-
iedlo fub ifto modo : fed ex hoc quod prsdica-
tum prim6, & immcdiatc fubiedlo abfolutc con-
ccpto ineft : vnde hxc cft vera , Triangultu hahet
tres prit»o.

Ad primum contra hoc, cum quacritur, Omr.u
trianguluiy &c. aut ergo prim6, aut non. Dicituc
qu6d non prim6,quia alicui altcri incft hoc prx-
dicatum primo habere tns , triangulo enim non
difpofito : fi ergo vniucrfali ineft ha:c paflio A<»-
here tres primo , & cum infers, crgo pcc illam,
matigulM , &c. Potcft probari illa , QmnU trian-
gMlusy Scc. dicendum,qu6d non fequitur.

Ad aliud ficut dicebatur, qu6d harc , Triangu-
lut habettres , cft immediata immediatioiie fub-
ie(ki , fed noq immediatione caufx , ficut dicc-
f>atur.

Ad racioncm contra hoc dicitur , quod duplex
efifithielium, <i\ioddzm cft fubie(£tum refpedtu ac-
cidentis , & quoddam lubiedlum propofitionis,
vnde illa ratio contra hancrefponfioncm , pro-
bat quod habeye tres ineft alicui fubiedto propo-
fitionis.vt definitioni ttiAnguli prius quam trian-
gulo , & hoc eft concedendum. Verumcamen
nuUi fubiedo accidentis ineft hahere tres prius
qiiam triangulo , & haher* non ineft definitioni
trianguli t.inquam fubiedo accidcntis, fedtan-
quam commune per quod probatur hahere tres dc
tciangulo.

Contra ; quod hxc fit falfa , TrUn^lus hahet
tres prima , probo ; quia propofitio indefinita eft
falfa , cuius quxlibct fingulari? cft falfa ; fed ilU
eft falfa ; Ifie trtnnguUts hahet tres , &c. & fic dc
aliis. Si dicas , quod iftx fingulares funt ver«;
tunc hxc vniuerlalis erit vcra , Omnts triangulut
hahet tres prinu , quod cft ncgatum ; ciim ergo
omnes fingulares finc falfx , hxc indefinita ccit
falfa.

Hic dicitur , qu6d hxc non eft indefinita,
Triangulus hahet tres primo, fcd cft fingalaris,ficut
illa , Homo eji jpecies , quia habct triangulus fup-
pofitioncm fimplicem , & vt fic cxtrancatur cui-
libet fuppofito, & idc6 licct fingulares fint falfx,
non tamcn oportet vniucrfalcm efle falfam.

Contra ; haheretres cft prxdicatum ccale, ergo
non rcftringit triangulum , vt ftet pro intentio-
ne , ita quod non pro fuppofiro.

Item , hxc potcft eftc conclufio in demonftra-
cione , ergo prxdicatum attribuituc fubic£to per
compacationcm ad fuppofitum.

Item,pixdicatum diftans cft,ecgo non ccftcin-
git fubie6bum ad cxceptioncm aliquam.

Ad primum iftocum dicituc , quod hoc pcxdi -
catum , habtre tres, eft pcxdicacum ccalc : vccum-

tamen hoc pcxdicatum , h^here tret , difpofitum
hac conditione primo , cft intcntionale, quia/w
Je, & primc , funt intentioncs fccundx,ficut Spc-
cies.

Ad aliud, quod triangnlut hahet tres, &c. potcft
cflcconclufio in demonftri^ioncj & ide6 prxdi-
catum attribuitur fubiefto pcr comparationem
ad fuppofitum. Scd ifta, TriangulM hahet treiprp.
mo , non cft conclufio in aliqua dcmonftrationc,
quia hxceft fingularis , & de fingulacibus , in-
quantum huiufmodi , non eft fcicntia pec Aci-
ftotclcm.

Ad aliuddicitur , qu6d illud quod cft diftans*
contcahece poteft ad exccptioncm fubicclum,
non fub ca catione qua cft diftans , quia diftantia
non cft caufa ceftriftionis , fc-d caufa ceftridio-
nis ad intentioncm cft, qu6d prxdicatum cft in-
tentionale , & idc6 fub catione genccali intcn-
tionis poteft ceftringece fubicdVum , vt .iccipla-
tur pro intentionc , & eadcm rationc fubiedum
intentionale rcftringit prxdicatum ad intcntio-
ncm, vt fi dicAtai , Species efi homo , quia aliter in
conuerfionc cilet variatio fuppofitionis fic con-
uerfii, Homo efi Jpecies ; ergo Jpecies efi homo,&cc.

QjTiEsTio XXXV.

^» paffto inharens fuppojtto altcuiuj com-
munu habentuijnicumjuppo/ftiim^in'
jit iUi fuppojito primo , ijt, zAn pajjio
Luna primo injit huic Lun^ ^

Vidc Auchores cit. quifi.fepunti.

aV6d fic videtur. Quando aliqua duo ali- !•
quam rem fignificanc, & funt eiufdem am- ■^rgumtnt»
biras qu6 ad fuppofita , quicquid ineft vni pcc ^I'* ^*?' *''
le , & pcnn6 , inerit per fc , & primo altcn ; fcd
Luna & hxc Luna idcm fignificant , & eiufdem
ambitus funt, quia neutcum alterum exccdit : cc-
go li aliqua paflio infit Lunx pcimo , ineft prim6
huic Lunx.

Hic dicituc , quod liccc Lnna & hxc Luna, Ci-
gnificcnt candcm rcm , & fint ciufdem ambitus,
non tamen fequitur qu6d fi vni infit pafl[io,qu6d
alij infit pafllo.

Ad hoc enim qu6d aliqua paflio infit fubicdbo
pfim6, oportct qu6d fubictflum fit vniuecfale,& ^

ita paflio pcim6 incft Lunx , non tamen pcim6
incft huic Luna.

Contci; vniuccfalitas & pacticulacicas non Gt sj

habenc in cationc fufceptiui, nec in catione pac-
cis fufceptiui ccfpeftu pafllonis ; non enim hoc
cotum aggregatum , Lttna imiuer/alis fufcipit paf-
fioncm , fed Luna tantum , crgo vniuecfalitas
non conferc ad pcrfeitatcm > ncc particularitas
impedit.

Item , in fynonimis quxcunque paflllo incft
vni pcim6 , & alteri prim6 : eadem enim pafllo,
qux ineft lapidi ptim6 , ineft petcx : & tamcn
ifta diffccunc pcc diuccfas cationcs , crgo diuecfx
rationcs non impediunt quin fialiquapaf&o in-
ficLunx quin infithuic Lunx, cum unt eiuf-
dcm ambitus,ficut Upu, Sc petra.

Item fequituc : Liina , ergo hac Luna , & c con-
tca; quiaoppofitum confcquentisnon ftac cutxi
anceccdencc : ccgo pafllo pcimo inhzccns vhi in-
cft alccci pcim6.

Ad

400 Super lib. I. Pofteriorum

1.

Coneluji».

SuhieSa pe-
'teft efft eauf»
rejpeilu »cci-
dentis trifli-
eittr.

Tripliciter
fontin^it cr-
rare in ajji-
gnando <]Ud,
ftiencm tmi-
ft*rf»ltm.

Ad oppofltum efl: Ariftoteles diccns,qu6d iftc
error eft quando commune non habct nifi ynum-
fuppofitum , & creditur quod pa^o vniucrfalis
& prim6 inhaerens vniuerfali , prim6 infit ilU
fuppofito.

Ad quacftionem dieitur , qu6d pafllo primo
inhaerens communi habenti vnicum fuppofitum,
non inhacret illi fuppofito primo.Huius ratioeft,
quia padio confcquitur fubicftum prim6,fecun-
dum quod fubicftum aptum natum eft praedica-
ri de pluribus : fed hasc Luna , non eft apta nata
pracdicari de pluribus. Luna tamcn licct non ha-
beat nifi vnicum fuppofitum adu, nec pofllt ha-
bere nifi vnicura(impeditur enim ex ordinc vni-
uerfi , qnia melius per vnum eft facere quam per
duo, fi pofllt fieri per vnum aequc benc ) verum-
tamen Luna apta eft prsdicari , & plurificari in
multa fuppofita : idco paflio prim6 ineft Lunx,
qu2 tamen primo non ineft huic Lunx.

IntcUigendum tamen cft , quod ad hoc quod
paflio confcquatur fubic6bum primo, requiritar
q«6d fubicdum habcat rationem caufac refpcftu
pafllonis, tamen non qualitcrcunquc, fubicdlum
enim potcft cirecaufarcfpedruaccidcntistripli-'
cirer. Vno modo fubicftum poteft cfTe caufa fu-
pcrflua,ficut Ifofcelcs refpccftu habere tres. \(o(tc-
les enira ipfi fubiefto refpeftu haberetres fuper-
addit differentiam, qus difFerentia fuperfluit in
producendo tres.

Alio modo fubiedtum habct rationem caufae
diminutac refpedtu accidentis, ficut figura refpe-
6ku habere tres , quianon fequitur , H<tc efi fi^ura,
ergo habet tres. Tcrtio modo fubie6l.um habet ra-
tioncm caufa: prscifaE refpe«n:u accidentis , ficut
triangulus rcfpedbu hahere tres. 1 riangulus cnim
addit illud quod eft diminutum in figura,& prae-
cidit illud fuperfluum quod cft in Ifofccle refpc-
<flu huius paflionis Haheretres , & ide6 habet ra-
tionem caufx conuertibilis , fiuc adacquatz , &
ideo haberetres primo confcquiiur triangulum, &
lioccft quod Ariftoteles dicit, definicndo paflio-
nem vniuerfalcm , fic dicendo ; qu6d Cumperfiy
Cr de ommjecundttm quod ipfiim efiy hdicconditio, fe-
cundiim qu6d ipfum eft, reperitur in pajpone rejpe-
nu fithieEli y tjuando fithieBum eft in ratione caufk re-
Jpeilu pajfionis , fccundum qnod ipfum eft 3 ffifi-
CKndum caufarn pracifam,& adcujuatam.

Aliud intelligendum cft,qu6d triplicitercon-
tingit crrare in aflignando paffioncm vniuerfa-
lcm , qui tres modi poflimt patere fic artificiali-
tcr ; quia commune cuiu$ cft paffio , aut habct
tantum vnum fuppofitum , aut multa ; fi tantum
vnum , & aflignatur illa paffio prim6 inefle illi
vni fuppofito,tunceft primus error. Si commu-
ne habeat plura fuppofita ; aut ergo ipfura eft
innominatum propter ambiguitatcm fui , aut
nominatimi proprer fiiam certitudincm : fi fit in-
nominatum , & conceditur paflioillius innomi-
rnri prim6 incffe fuis inferioribus ; ficeft fecun-
dus error : vr fi credatur hajc pafllo , commuta-
bilitcr proporrionari , prim6 lineis , & nume-
ris incflc proptcr hoc qucd commune iftorum.,
cinus cft haecpaflio, eft innominatum propter
fuam ambiguitatcm , ficeft fccundus crror. Si
autemcommune habcns multa fuppofita fit no-
minatum , tunc eft diftinguendum vlterius, quia
aut cft differentia certa eius ad fuppofirum,& fic
Don cft aliqua caiifa crroris ; tuncenim poflu-
mus fcirc (]n6d pafIIo,qux incft communi primo,
oon ineft fuppofito primo > ncc c contra. Si

yttb difFerentia non fit certa j tunc cft tertius
error , cx hoc qu6d creditur qu6d paffio , quae
ineftprim6 inferiori ,prim6infit fuperiori, vel
c contra.

Ad primam rationem diccndum , qu6d licec
Luna , & hxc Luna fint zqualis ambitus , non
tamen oportct paflioncm inhaercntem prim6
Lunae , ineffc prim6 huic Luna: , quia licet fint
squalis ambitus materialiter , non tamen funt
aequalis ambitus formalitcr ; quia forma: Luns
non repugnat multiplicari pcr multa fuppofita,
fiue non repugnat Lunac fecundum fuam for-
mam. Sed huic Lunac rcpugnat cx f^^ forma,
materialitfer tamcn funt eiuldem ambitus , fed
hoc cft proptcr impcdimcntum ordinis vniucrfi.
Ordo cnim vniuerfi intendit quod melius eft,
& melius eft facerc per vnum , quam per duo , fi
poflit fieri per vnum , & ideo propter oidinem
vniuerfi eft tantum vna Luna,

Contra iftud : Intelligentia non eft apta nata
multiplicari per multa fuppofita , quia Intelli-'
gentia eft forma immaterialis totaliter, quia nec
cft matcriam pcrficicns , nec eft cdudtadc potcn-r
tia materiac ; crgo faltcm in IntcUigcntiis non
cft crror , fi paffio fit afCgnata fuppofito prim6,
qu£E prim6 conuenitcommuni.

Hic oportet dicere , qu6d pafllo inhaercns In-
tclligentia: , fi aflignetur huic Intelligentiae, po-
tcft adhuc elle error ; quia paflio confequitur
fubiedbum fecundum qu6d vniuerfale cft, & ha:c
Intelligcntia non cft vniuerfalis ; idc6 huic In-
telligentiae communc non ineft prim6. Et tune
oportct rcfpondere ad rationes contra primam
rcfponfionem.

Ad primamdicitur, qu6dlicct vniuerfalitas
non fit pars conceptus ingrediens fufceptiuum
pafllonis , eft tamen illud fine quo pafllo non
incftprirao fubie£to , & ide6 poteft conferri ad «/i./n««-
hoc qu6d pafllo infit Lunac , & t^men non pri- P*^-
m6 huic Lun^.

Ad aliud dicitur, quod diuerfac rationcs conr-
<:crnendi vniuerfale , & fingulare funt magis in-
tranca , & magis cohzrentia conceptui vniucr-
fali , & fingulari quam diucrfs rationes in fy-
nonimis. Dixitenjm AriftoteIesqu6dfiaIiquod
nomen imponatur ad fignificandum vniuerfale
fub ratieine propria , & fingulare , fimilitcr hoc
erit acquiuoce. Et idc6 licet pafllo vna pofllc
prim6 inefle lapidi & petrac , non tamen vna
pafllo poteft ineflc prim6 vniuerfali , & fingu-
lari..

Ad aliud dicitur , qu6d fcquitur materialiter.
Luna, ergohdc Luna, quia in re non cft Luna,
nec poteftefle nifi ifta : tamen non fequitur foir-
malircr , quia Luna inquantum cft ex forma f ua
non habet rcpugnantiam , vt in multis inuenia-
tur,eft enim apta nata praedicari dc pluribus,idc6
non fcquitur formalitcr.

Ad probationem dicitur , qu6d oppofitum
confequcntis non ftat cum antcccdente, quan-
tum efl cx matcria ; tamen quantum eft ex for-
ma , poteft ftare ; quia quantum eft cx forma fi-
gnificationis , ifta poteft fimul ftare , tjtna mo-
uetur , & htc Luna non mouetur , ficut ifta , Homo
currit , & Socrates non eurrit , ide6 confcqucntia
non eft formalis, fed mateciaiis,&c.

qjrjt

Ad ratimet
centr» primjf
rtlponfionem

Qu^ftioXXXVl

401

Qjr^STio XXXVI.

^AnfAjJio fojjit ineffe primo fuppojituali-
cuifu communu habentu plura
fippojita^

1. /^^^^ ^*^ vidctur. Prim^ generatio ineft huic

Artmmtnt» V^hotnini,^ illi, & non primo homini , quia

/r» f»rt**f- fpccics non gencratur,vt horao prim6,fcd per ac-

fimMiH». cidcns,pcr Ariftotclem 7. Metaph. ergo poflibile

eft accidens ineflc fuppofitis prim6 comraunJs

habentis plurafuppofita.

•Hicdicitur, quodgencratio nonincftprimo
ifti homini,ncc illi.nec prim6 ineft,alicul fpeciei.

Contrk,quodlibet accidcns ineftalicuiprimoi
aut crgo communi,aut fingulari.

Hic dicitur, qu6d lic^t padio infit alicui com-
rauni prim6,fcd non incft fpecici vt homini , fed
incft huic communi qnod eft compofitum cx
contrariis*quia illud prim6 eft generabilc & cor-
ruptibile.

Conit)^; A£liu,& operMtidnes fitntfrimo circajirt'
guUria, per Ariftotelem i . Mctaph. gencratio cft
operatio ; crgo cft circa fingularia, & non circa
comroune.

Iremjfi gcneratio fitprimo circa hoccommune
compofitum tx contrariis ; ergo primo incft fpc-
ciei,quod cft ncgatum. Probo confequentia,quia
compofitum ex-contrariispracdicatur depluribus
in numero.&c.ergo cft fpeciesi<rgo fTprim^ incft
compofito cx sontrariis prim6 incft fpccici.

Itcm quxro,ah compdfitum tale fit fubftantia,
vel accidens , aut aggrcgatum. Non fubftamia,
ciim non fic gcnus generaliflimum;nec difFcrcn-
tia.fcd fpecies ; ergo fi compofitum ex contrariis
prim6 generatur,rpecies primo gcneratur.

Item.fi fit accidcn$:tunc accidcns prim6 gene-
ratur, quod cft contra Ariftotelem. Ad accidcns
f nim cft alteratio , non gencratio propric. Si fit
aggregatum,hoc non potcft clTcquia cns^cr ac-
cidens non gencratur per Ariftotelcm y.Phyficj)-
rum. Illud enim per fe eft cris,fcd accidee non cft
per fe cns;ergo vidctur qu6d genctatio pcim6 in-
fit fingulaj-i.

Propjcrci^ dicitar aliter adrttioncm,qu6d ge-
neratio non ineftprim^cpmmuni, ncqnaturz.vt
eft in hoc prim6, inquantum H.oc diftinguifur ab
illo;fed ineft naturje,quae eft it^hoc,& in i\lo.

Contri ; generttio aUt incft communi frim^,
ant fingulari ;quia inter communc, & fingularc,
non cft medium:fi ergo genemtio non infit com*
muni prim6 yt homirU ;• ergo prim6.ineft fin-
gulari : fed fingulare fecundi^m quod talc eft nu-
mero diuerfum ab aItero;ergo,&c.

. Item, generatib ineft huic homini, &illi ; fed
non poteft ineflc huic prim6,quia tunc non inef-
fet illi, quia ifte non eft ille, quia quodper fuper-
abundantiam dicitur,vni foli conuenit : ergo ge-
ncratio ineft alicui prim6 rcperto in hoc & in il-
lo,quodeft negatum.
X. Itcm.ad pri^cipale ; dilFcrentia eft inter acci-

dens proprium, & accidcris commune, per Por-
phyriii quia accidcns proprium prim6 ineft Spe*
cicijabcidens ver6 coramuncprlm6 fneft Indiui-
Scoti-^r. Tom. I.

duo : fed omne accidens inhxrens fubicdlo cui
prim6 ineft , habet caufam in fubiedlo , quia ali-
ternonmagis ineirci vni fubiedo quim alteri,
crgo albedo in fubicdo cui prim6 ineft , habet
caufam neccftariam ; crgo cft eius paflio ,-potcft
ergo paflio inefle pluribus prim6 alicuius Specici
habcntis piura fuppoKita.

Item,quzro, aut paflio ineft pluribus fuppofi-
tis prim6,autcommuni prim6:n pluribus mppo-
fitis,habeo propofitum ; fi communi prim6,quz-
rodeillocommuni ,-iIlud ineft pluribus fuppo-
fitis , aut ergo incft illi^ prim6 , aut pcr aliquod
aliud commune. Si per aliqaod aliud commune,
elfet proccflus in innnitum.Si pluribus fuppofitis
infit prim6 , eadcm ratione ftandum fuit in pri-
mo. Pflflio.ergo vniacrfalis poteft incfle pIuriDut
fuppofitis prim6.

Hic dicitur, qu6d pafllo ineft pluribus fuppo-
fitis, non prim6 , (cd per aliud communc , vi per
Spccicm ; vt rifibile ineft Socrati , prim6 tamen
homini. Scd fpccies incft pluribus illis fuppofitis
prim6. Similite^ genus ineft pluribus fpccicbus
piimo , quiaibi eft ftatus & non eftratioeadem
quare ftatus non fuit in primo.

Contri illad ; pcreandem naturam confcqui-
tnr fpccics fua fuppofita propria . & ctiam paflio
illa cadcm:fi ergo (pecics priri)6 infit diuerfis fup-
pofitis,paflio primo poteft ioclfe eidem, quia per
eandem caufam.

Ad oppofitum eft Ariftotclcs, dicit enim qu6d
fccundus crror cft,quando aliquod commune
cft innominaturo habens raulta fuppofita , &
crcditur , qu6d ilUtpaflio primo infitillis.fup-
pofitis.

Ad quzftionetii,dicitur,qu6d paflHo poteft non . ^
inefle indiuiduis prim6 : huius ratio cft , quia cmlHp».
paflio confcquitur naturam fpcciei fecundum fc,
quiainatura fpecieifccundum fc cgreditur illa.
Scd natura: fpecici accidit multiplicari pcr mul-
ta cius diuerfa indiaidua : indiuidua enim pcr
qi)antitatcm muhiplicancur, & alias conditio-
nes matcriale»; fcd naturac fpcciei acciduntcon-
ditioncs materiales ; ide6 multitudo indiuiduo-
rum accidit natura: fpecici : paflio ergo confe-
qucns naturam fpccici per accidens, confcqtiitur
multa prim6 indiuidua,quianaturam fpcciciprf-
xab confequitur cui accidit multitudo , & idcd
fup,ofitis rton ineft prim6.

Intclligendum tamcncft , qu6d aliter con-
fcquirur pafllo plura fuppofita : fpecies , & ge-
nus fuas fpf cics , vel fpccies fua fuppofita. Paf»
flp enim non confequitur fua fuppofita , fed
prim6 naturam fpeciei tanquam caufata \ fpe-
cic. Scd genus non confcquitur fuas fpccics
tanquaro caufatum \ fpecicbus , fcd ftmquam
fptcicrum caufa , quia ex genere & difFcrcntia
caufatur , & fit fpccics , ideo genus potcft pcr
cundcm modum confequi diucrfas fpccies , quia
fccund6millud quodeft caufa diucrfarum fpccie-
rum. Pafllo tantum non confequitur prim6 plura
indiuidua , quia ab indiuiduis non caufatur vt «t^

plura,funt,fedi natura fpeciei (quacin indiuidujs
multiplicatur) primo caufatur paflio,& idc6 non
foquitur indiuidua nifi pcr"accjacDS.

Adrationcs. Ad primam dicitur , ficut vlti« j^

mo dicebatur , qu6d gcneratio ncn confcqui- Mi.fn»e.
tur prim6 ▼njuerlalc abftradlum i fingulari-
bus,quiaper Ariftotclem genenitienes & opera'
tionts Jitnt circ* pngiilnHa ; fcd gcncratio pri-
m6 coofequitar fingiiTare ; confequitur enim
H h naturam

Mt.

4ii.

natiiram in hoc,& in illo.Scd confequi naturam
in hoc poteft effc duplicitcr. Vno modoquod
COnfequarurnaturam in hocinquantum hoceft,
& ifto modo generatio non confequitur natu-
ram in hoc i quia (i confequcretur naturam in
hoc.inquantum hoc.non confequcretur natutam
in ilIo,quia ilhid non eft hoc,ergo gcncrationon
confequitur naturam in hoc,inquantum hoc, ita
quod hajcceitas fit caufa pofitiua. Alio modo di-
citur confequi naturam in hoc, ita quod ha-ccei-
las fit caufa fine qua non,&:non caufapofiti-
ua; & ifto modo generatio primo confequitur
naturam in hoc ; hoc cft ,;confequitur naturam
quae non eft fine hoc ; & fimiliter confequitur
naturam in illo , jta quod non fine illo, & vtran-
qucprimo. Vndcper| Ariftotelcm gcnus primo
poteft inelTc diuerfis fpeciebus : ita gcncratio
primo poteft incftc diuerfis indiuiduis , non ta-
meninquantum diftinda funt hypoftaticc , fed
pro eo quod gencratio confcquitur primo natu-
ram quae cft in hoc , & quae eft in illo ; & ita gc-
ncratio quodammodo cft vniucrfalis.non fimpli-
citer ; quia non vt eft vniuerfalc abftradum,quia
yniuerfaleabftradtum ficnon concipitur inquan-
tum hoc pofitiue.nec fub hoc, fed ita quod ha:c-
ceitas fitcaufa fiue qua non; fed natura: tamcn
ineft primo generacio contjngenter,noninquan-
tum hoc , nec inquantum illud; idco fecHodum
quid cft vniuerfalis , non tamen contingit fine
hascceirate; & idco fingularis eft fimplicitcr.
JExempIum conueniens ad hoc eft dc vifu pet
Anftotelcminfinc fecundi huius. Senfus quo-
dammodoeft vniucrfalis , vt vifus rcfpeAu co-
loris nonfimpliciter , vtcertum eft,quia fic fen-
fus eftet intellcclus, fed eft vniuerfalis eo modo
quo diclum cft,

Tu dices , crgo eft poncre mcdium intcr vni-
uerfale & fingularc.

PicirHr quod non fequitur.Scd tantijm, qnod
fit poner^iiiedium inter vniucrfale, & fingularc,
fecundum quod concipitur inquantum hoc ; fcd
inter fimpliciter vniuerfalc , & fimpliciter fingu-
lare non eft medium ; natura enim qua» in hoc
primo generatur,non eft fimplicitet vniucrfalis,
fcdeft fimplicitcr fingularis ; eft tamen vniiier-
falis fccundum quid,quia non concipitur inqua-
tum hoc pofitiuc.

Ad raciones contra hoc Ad primam iam patet,
quod generatio non e(J alicuius primo commu-
nis , fed eft fingularis, fed non quocunque modo
eftipfiim fingulare,fcd ficut didum eft. Ad aliud
dicitur,qu6d generatio non cft huius,inquantura
hoc , nec illius , inquantum illud ; fcd eft cuiuf-
dam natura: in hoc & in illo; & ideoquodam-
jnodo eft ipfius vniuerfalis , fed non fimplicitcr
vniHcrfalis,fed eft cuiufdam natura: , qua: non eft
fine hoc ; natura enim fpeciei non gcneratur fine
qualitatc & quantitate, non lamcn gcneratur, vt
quanta eft,nec qualis,ita quod dicat caufam pofi-
tiuam.

Ad aiiud principale dicitur , quod licct acci-
denscommunc confcquaturindiuiduum primo,
non tamen cft propria paflio eius.

Adprobationcra contra, dicitur , quod habct
paufam in fubicdlo ratione cuius magis incft vni,
quam altcri. Sed illacaufa non eft intrinfcca na-
f utac fpcciei, (ed ex aliquo addiro naturx fpeciei,
vt cx complcxionc,vcl aliis conditionibus mate-
rialibus,qux prim6 confcquuntur indiuiduum,&
idco accidens comnianc non cft paflio.

Super lib. L Pofteriorum

Ad aliudficut dicebatur.

Ad rationem contra hocdicitur , quod natura
fpeciei ineft pluribus indiuiduis fecundum fc,
paflio non ineft indiuiduis fccundumfe,fedfc-
cundumnaturam fpcciei:& idco negohanccon-
(cqiiemiam,Specles & pa^io in/unt/uppo/ithper ean-
demformaTn^ergo <t^ue primo, quia formaper quam
fpecics incft indiuiduiscft intrinfcca fpeciei. Sed
formapcrquam paflio ineftfuppofitis,noneftin-
trinfcca paflioni,fed additur fibi:ficut natura fpc-
cici non eft intrinfeca paxlioni, fcd cft res fibi ad-
dita,quia rcs alterius gencris.

Ad^.

C^v^STio XXXVII.

t/in cognojcens '-unumquemque triangu-

lum^ cognofcat triangulum

Jim^liciter^

Ariftotel.i. ?ofi.t»p.^.ti)it.ii.h\icnocs ihld. eemment.^f.
& 41- (vbi citat fc de hac tnateria in libro Syllogifmi)
conir» Abuf»marem,Scc. D.Thom. inprimum fojteriir.
/«A.ii.Ioan. aMag, j.S. tnfrtmumPoft.

QVod fic videtur. Cognofccns conclufio- r.
nem in dcmonftrationecognofcit fimplici- Argumenta
ter : fed cognofcens vnumquemquc triangulum, pop^^ru af.
cognofcit conclufioncm in demonftratione:ergo ^*""'*'***'*'
cognofcens vnumqucmquc triangulum , cogno-
fcitfimplicitcr.Proborainorcm.Conclufio inde-
tnonftratione eft illa , in qua pracdicatur paflio
vniucrfalis de fubicdo,ficut cft in propofiro.

Hic dicitur, quod minor cft falfa ; fed ha:c eft
conclufio in dcmondinionCiOmnfs trtangultts ha-
bettres , &c. omnii eniiTi diftribuit pro fuppofitis,
inquahtum participant naruram communis. Sed
vnufqHifijuc Aiiltihnh pro fuppofitis , vt nnmera-
tafunt, fcd numcratio accidit, vt vnumcftdi-
ftindum contra altcrum natura: fpeciei , de qua
pcr fc fcitur paflio , & i"deo qui cognofcit vnum-
quemquc ttianguIum,non cognofcit , nifi fccun-
dumaccidens,& ideo haec non eft conclufio in
demonftratione. Sed illa cft conclufio , Ornnis
trian£ulitsy8cc.<iaizde fuppofitis, inquantum in-
cludunt naturamfpeciei,fciturpaflio.

Contra illud ; hoc fignum ,0Mnu , diftribuit
ferminum in fua fuppofita. Similiter hoc fi-
gnum,vnumijMoii<^ueySc nihil innouat circa tcrmi-
iium , ciim fint diftiones ofKciabiles , eigo eo-
dem modo cft vna conclufio in dcmonftratione
flcut alia.

Itcm , Ci vnufquifque diftribuat prsdicatum
pro fuppofitis , vt numcrata funt , & diftii)>fla,
tunc hxc efTet plures ; Vnufjuif^ue triangnhts,
&c. quia tuncprimopluribus attribuitur pr^di-
catum.

Item , Ariftoteles dioit, Sdreatuem opinamur
vnumciuodtjue. crpo vnumquodijue non diftribuit
pro fuppofitis , vt numcrata func, & diftinda,
quia, vt ficrcs noii fcitur, & tunc litcra Ariftote-
liseflct falfa.

Itcm fi fic;tunc hic cflct petitio principij,^w//l
<]uif(jue homo currit;ergo ijfe homo currit.Qnia. in an-
tecedcntefitdiftributio pro illo fub propria ra-
tionc, & codem modo accipitur in confequente.
Itcm,contraillud diclum.oftendoquod omnif
nondiftribuit pro fuppofitis,vt conueniunt in
natura fpeciei,quia fi fic,hxc cflct \ttA,Omnis ho-
moefi Jpecics.

Item,

Qusftio XXXVII. 405

hem.hxc cfTet fat Ci,OmHu homo efl albm , quia
fenfus cfTet , omnis homo , inqiiantum homo, eft
albiis.fcd hoceft falfumjergOj&c. Quiadlffcren-
tia cft intcr accidens communc, & accidcns pro-
prium in hoc,qu6d accidens proprium prim6 in»
cft Speciei,communc prim6 incft Indiaidtio.

Item,hzc cftct fi\Ci,Ormiu boma efl indiiiitiuum,
ciim tamcn quzlibct Hngularis Ht vcra.

Item , ad principale; qui cognofcit omnem
triangulum, cognofcit fimplicitcr pci Ariftotc-
lem, fcd qui cognofcit viiumqucmquc triangu-
lum , cognofcit omnem triangulum fimplicitcr,
ergo,&c.Hicdicitur,qu6d minorcft falfa.

Contri ; fequitur , Tu cogmfcis vnumtfnemtjiue
triangulum:ergo owww.quia oppofitum cofequcn-
tis infcrt oppofitum antccedctis. Sequiturcnim,
I^on cogmfcu omnem triangulum, ergo aliijuem trian-
gulum non cognofcU , & hoc cft oppofitum antccc-
dentis.

Ad oppofitum cft Ariftotclcs dicens , qu&d fi
aliquis monftret vnumqucmquc triangulum
raonftrationc vna , aut altera,qu6d duosrcdtos
habetjiioncognofcit triangulum , quod duos rc-
^os habet nifi fophiftico modo.
1. Ad quarftioncm dicitnr,qu6d qui cognofcit

Canclufn. vnumquemquc triangulum,non cognofcit trian-
gulum fimplicitcr, fcd fophiftico modo.ficuc di-
cit Ariftotclcs. Et huius racio cft; quia quodlibet
inferiusaddit aliud iupra fuperius , quod extra-
ncacur fupcriori.Vt fpccics fupcr genus addit dif-
fercntiam.qus geiicri extrancatur.Similiter indi-
uiduum fupra fpccicm addit conditiones matcria-
lcs,qu« naturx fpecici extrancantur;quia indiui-
dua multiplicantur pcr iftas conditiones matcria-
ics, quia multiplicatio cft ex parte materiat. Sed
multiplicatio acciditnaturx fpeciei,ergo condi-
tiones matcriales natura: fpeciei accidunt.

Aliud intelligcndum eft,qu6d hoc fignum, om-
nit, diftribuit terminum in fuppofitis , fccundum
quod fuppofita includunt naturam fpcciei,& hoc
fignum, vnHfejuiffHe , diftribuit pro fuppofitis.in-
quantum includunt aliquid extraneum naturx
fpeciei.Ex hoc arguo; pafllo pcr fe fcitur de natu-
ra fpcciei, fcd vnufqiiifqHe , diftribuit pro fuppofi-
tis , non vt includunt naturam fpecici , ergo de
vnoquoquc triangulo non fcitur h^cpaflio Ha-
heretres per fe,fcdpcr accidens, & fophiftico mo-
do.quia vnuftjuifcfHe diftribuic pro fuppofitis , vt
addunt conditioncs materiales, qux naturx fpc-
cici extraneantur.
Ah/lrMiiit Proptct rationcs , intelligcndum eft, quod Ju-
iupUx. pify. tji ahJlraSio , vna cft a materia , & fuppofitis,

ficut homo abftrahit ab iilo homine,& ab ifto; &
a matcria:vtabhominealbo,& abhomincnigro.
Vndc album & nigrum prius fcquuntur fubiedij,
in rationeconditionum materialium.Aliaeftab-
ftradio a fuppofitis; fcd non a materia : ficut ho-
mo albus abftrahitur a fuppofitis , vt ab illo ho-
mine , & ab ifto , fcd non a matcria ; quia album
confcquitur pafllones materialcs fubicdi.
^7'r^'^-*' Duplici ifti abftradioni corrcfpondet duplex
diltri uttuH. fjgnum diftributiuum ; quia tcrmino communi
abftrado k fuppofitis & a matcria , corrcfpondct
hoc fignum,owj««; quia hocfignum,<»wwj*f,diftri-
buit terminum in fuppofita, quz Cant,hoc aliamd,
iihocefl, vt includunt naturam fpccici. Sed hoc
Cigmim vnufiuif()ue , corrcfpondct termino com-
inuni abftradoi fuppofitis, fcd non ^ matetia;
» i. Simul ''"'* diftribuit pto ipfis, vt C\xntfynoltn *, & non
lotuiii. hoc aliquid.

Scotioptr. Tom.I.

lAch intelligendum , qu^d] licct hoc fignum
vnMfejuiftjue , diftribuat pro fuppofitis , vt ^natc-
riata funt pcr conditiones materiales, veninta-
mcnfubaliqua communitate, fubqua diftribuic
omnis , quia omnu diftribuit pro fuppofitis , vt
conueniunt in natura fpccici. Sed vnufejuif<jue
vt naturx fpeciei extraneantur. Scd tamcn vt
conucniunt in aliquo alio communi materiali,
abftrad^o fotiim a fuppofitis , & non \ materia,&
ficponiturqu6d quxlibct propofitio vniucrfa-
h's eft vna , vbi ponitur hoc fignum omnis, & vbi
hoc C\gnnmvnufc]ui/que. Ex iftis fcqucnscft quod
hoc fignum ,omnis , foliam addcndum cft fubic-
6to propofitionum , in quibus prxdicata cften-
tialitcr infunt fubicdo, vt , Omnit homo eflani-
mal. Sed hoc fignum , vnufcjuifjue , nilAenAam
eft in prxdicationibus accidentalibus , vt , f^nuf
quifcjue homo efl albut. Et ratio huius cft; quia
prxdioata cftentialia prim6 infunt naturx fpc-
ciei,& non indiuiduis , & prxdicata accidenialia
prim6 infunt indiuiduis , & non inquanium in-
cludunt naturam fpeciei, & hoc loqucndo dc ac-
cidcntibus communibus.

Ad primam rationcm dicitur, ficut diccbatur. « ^
Ad primum contra , patet in pofitione , quod jid grgu-
hoc fignum vnuj^uif^ue non diftribuit pro fuppo- mtnt».
firis , vt includunt naturam fpecici ; & ideo non
poceft \\3.c,Vnuftffiif<jHetrianguliu,&cc.eC^c conclu-
?io in dcmonftrationc , vnde non fufticit qucd
fubiedum.accipiatur refpcdu paflionis.fub quo-
cunque modo,adhocqu6d fiat conclufio dcmon-
ftrationis. Scd fi dcbeat accipi fubfigno vniucr-
falijfub hoc figno ow««iraccipitur.

Ad aliud dicitur,qu6d Ariftotclcs cxcendit hoc
C\z^n»m,vnHmejHoti<jw,z^ hoc fignum,<»w«*f, vndc
vtitur eo pro hoc CignOyOmni^.

Vndefciendumcft, (jMod licct ow»ftf,dcbeat
diftribuercfubiciftumin comparatione ad pixdi-
catum c(rcntiaIc:fimilitcrhoc fignum vnuftjuifejue
in comparationc ad prxdicatum accidcntalc;
quandoquc tamcn abtititnt ccontr<t.

Ad aliud, qu6d non eft pctitio principij , licct
1/««/^«»/^«? diftribuat pro fuppofitis fub condi-
tionibus materialibus, quia non diftribuit pro il-
lis abfolutc & fub propriis rationibus , fed vc
conucniunt inaliquo communi abftr.i<floh Uip-
pofitis, licct non a matcria. Idco hic non cft pcti-
t\Q\omnii homo efl albtu,ergo //?r,quia non proccdi-
tur .-ib eodem fuppofito propofitionis fub propria
ratione accepto,ad illud idem.

Ad aliud de vnitate propofitionis , dicitur per
idem , quod non fit diftributio pro fuppofitis
completc.fub raiionibus propriis.pcr hoc iignum
vnuftjuifcjHe , fcd vt conueniuni in aliquo com-
muni eomodo,quo eftdiftum.

Ad aliud dicitur , qu6d non fcqnitur hanc efle
veram , Omnii homo e(i (pecies, qaia fpecics per ac-
cidens prxdicatur dc hominc,& non pcr fc ; ideo
fpeeies non conucnit fuppofitis hominis,in quan-
tum includunt naturam hominis; & idco hxc cft
vcra ; fed quia haberetres pcr fc prxdicatur de
triangulo, idco hxc eft vera , Omni^ triangulus ha-
bettres, &c. prxdicatum cnim incft fuppofitis, vc
includuntiuturam trianguli.

Adaliud,qu6d illx rationcs probant qu6<J
hxc non fit primo vcra , fiuc pcr fc ; Omtiithomo
tftalhui. Quia potcft cfre vcraper accidcns.vcl
potcft dici qu6d non fequitur illas cftc impofli-
biles,quia abutitut hoc figno omnit, Sc tales con*
cedimus.

Hh 1 Ai

404 Super lib. 1. Pofteriorum

Ad aliad per idetn.

Ad aliud ticut dicebatur.

Ad rationem contra hpc ; quoci haec confe-
guentia no valet: Tu cognojcis vmimqtumt[iie trian-
ghlitm,ergoomtum,Cimilitet nec ex opponco fequi-
tur oppontum i Non cognofcK omntm , ergo alufHem
non cognofcU. Vcl nan omnit triangHlm : ergo alie^HU
triangulnt ff0,quia Yi9c,Ali^uu triangultu non halnf
tres , opponitur huic, ynufquifjue trangulfti,icc,

Circa quod fcicndum cft , quod hoc Hgnum
aliquis , xquiuoce rumitur fecundijmquodhzc,
Aliquif-triangulut non hahettres\, contradicit hujc,
Qmnii triangulm habet tres , & huic , Vnu/^uiJ^ue
triangulm , &c. quia <i//^m» particulat oppofitum
dupliciter. Vno modo ad (uppontum , quod ed
iioc aliqHid , & iflq modo hxc , Alitjuis triangulHt
pon , &c. contiradicit huic , Omnis triangulm,
&c. alio modo particulat ad fuppofkum quod
efl (imiil totum , quod Ariftoteles vocat Jynelon,
jfto modo contradicit huic , quod eft vnu/^uif
^He,8cc.

Tunc ad formam dicitur , qu&d haec , Aliquis
triangulm non hahet,Scc.vt coritradicit huic, Fnuf-
^uiftfue triangulm , &c. noii fequitur ad hanc, »0»
emnit triangulm,Scc.

CLvipsTio xxxyiii.

Anfignum yniuerfde diftribttattermintm
fub propria ratione fkppofitorum 3 AUt
fuh ratione terminicommunui

Po&Qt qutfi.prt.etd.

aVod fub ratione propria fuppofirorum,vi-
dctur;pcr Ariftotclem.qui cognpuit vnum-
qiiemquetrianguium, non cognouitiimpliciter,
fed fecundum ^ccidens; fed fi hoc (ignura vnuf-
^««y^»; , diftcibueret pro fuppoiitis , fub ratione
communis , tunc cognofcens vnumquemque
triangulum , cognofceret fimpliciter ; quia tunc
trian^ulus cognofcitur haberc tres fimpliciter,
quando habere tres cognofcitur de fuppofitis
triahgu1i,inquantumconueniunt innajcura trian-
guli:ergo fignuin diftribuit terminum fub propria
ratione fuppofitorum.

Item , fcientja pallionis de fubiefto dicitur
p:ientia fimplicitcr : fed fcientia fimpliciter eft
iquandp habeturfcientia fub propria rationerhoc
fignum ergo omnu , diftribuit terminum fub pro-
pria ratione, & non in vniuerfali ; quia fcirein
vniucrfali , e<l fcire fecundum qt^id ; ciim ergo
habere tres (im^\ic{tct fciatur de trianguloomni;
crgo fcitur de triangulo fub propria ratione. hoc
fignum ergo , omnis^ diftribuit pro fuppofitis fub
propria ratiune fuppofitorum.
' Item , fignum reducit terminum ad a(fium,
pro eis qux fuerunt in termino potentialitet:
fed fuppofita fub propria ratione fuerunc po-
tentialitetin terminocommuni;ergo fignum di-
ftribuic terminum pto fuppofitis fub propriis ra-
tionibus.

Item , quod adualitec fequitur ad alterum,
^fbualiter in illo includitur ; fed fingulare a6lua>
iter fequitur ad vniuerfale , fequitur enim,
emnit homocurrit , ergo iiie , ergo fingulare adlua-
\itct ponitur in vniueriali ; fignum ergo vni-
Uei:falc diftribuit terminiim in fuppofita fub

propria ratione. Proboroaiorem; (i enimaliquid
a6):ualiter fit homo , & tamen non aftualiter ia-
cludicur , fed potentialiter , ergo pofito vno
poteft alterum non poni ; & per confequens
ad vnum non fequitur alterum ; fi ergo ;non
adbualiter includitur , non a6tualiter fequitur:er-
go ex oppofito , fi adtualitec fequitur , adualitec
jncluditur.

Ad oppofitum , fi fueric diftributio pro fup- 2,.
pofitis lubpropriarationefuppofitorum, propo- Ar^umtnt»
fitio vniiierfalis eftec plures ; quia adhialiter & *'» tffofiiutn.
fub propria catione prsditatum pluribus attrt-
J)uit,ur.

Dicitur quod ex hoc non fequitjur qupd finc
plures,quia vox eft vna.

Contr^i , vnitas & pluralitas per fe refpiciun^
intellediium ; fi ergo in propofitione vniuerfali
funt plures intclledtus proprij , & fub propria
ratioiic, propofitio erit plures. Situdicis.qqdd
liccc pluralitas , & ynicas habcanc per fe re-
ferri ad incellcflum , camen vox eft illud finq
quo non eft pluralicas , fiue vnitas. Vox enim
vnaeft illud , fine quo propoficio non eft vna,
& fine pluribus vocibus non eft propofitip
plures.

Concr^ ; Ariftoteles loquens de pluralicace
propofi^onum in voce , non diftinguic incec
mulcicudinem & plutalicacem vocum. Cum ergo
hxc vniuecfalis propofitio fic mulciplex , ficuc
oportet concedere , fi fiat diftributio pro fup-
pofitis fub propria ratione fuppofito|:um vt ac-
cipicur fub vnicate vocis : crgoquxlibccpropofi-
jcio vniuerfalis eftet plures pluralicate in voce,
jcrgooporcet concedere, qu6d quxlibet propo-
ficio fic mulciplex fiue plures , vel oportet conce-
dere qu6d non fiat diftributio pro fuppofitis fub
prppria rationeftippofitorum.

jftem fi fic ; tunc cognito principio demon-
ftrationis , cognofcicur conclufio in a£bu , & fub
propria ratione ; quod eft conira Ariftotclem in
huius primi ^tinci^io ', antequam aliquid fit indu-
Mr^Confequenciapacec,quia in conclufione fci-
tur prxdicatum de fubicAo fub propria racionc^
^ ergo in principio demonftracionis fiac diftribu-
cio pro fuppoficis fub propria racione,tunc eodem
modo fcitqr conclufio in principio fuo & in fe;
quia vtrobique fub propria ratione.

Item , fi fiat diftribucio fub propria ratiojic
fuppofitorum , tunc Enthymema erit Syllogif-
imus.vel non erit confequentia : quorum vtrun-
que cft inconueniens;ergo& antccedcns. Proba-
tioconfequcntix; ex vniuerfali infertur fua fin-
gularis , quxroergo, apt cft confequentia , auc
non ;• fi fic , & in vniuerfali fit diftributio pro fin-
gulari fub proptia ratrtme ; ergo fingulare fe-
quitur ex vniaerfali , cx eo quod hzc funt,fequi-
tur ergo fyllogiftici ; ergo fi fiat diftributio pro
fuppofitis fub propria ratione , tunc aut non eric
confequentia,aut fi fit, talis cofequencia erit Syl-
logifmus,& ita Enth"ymemaerit Syllogifmus.

Ad quxftionem dicitur , qu6d fignum vniucr- « ,
fale diftribuit terminum,non fub propria ratione Concluft.
fuppofitorum,fcd (ub ratione termini commiinis.
Huius rario cft priijs rafta.quia fi ficret diftribu-
tio pro fuppoficis fub propria ratione ,quzlibet
propofitio vniuerfalis eftcc plares, & per confe-
quens non Syllogifmus, & tunc pefiret Syllogif-
mus,& eriam contradidio in vniucrfalibus,quod
eft inconuenicns.

Intelligendum camcn eft propter rariones,

quod

Qu^ftio XXX IX. 405

qu^d illa tria fe habent fecundi^m ordinem.Prius
enim cft pocentia illius Hngularrs in tennino
communi non didributo. Secundo efta6lus fin-
gularis in termino communi di(lributo,iflc adlus
tamcn incomplctus eft.Tcrti6 eft adus fingularis
proprius fecundum qu6d fub propria ratione ac-
cipitur , potentia primo eft pura potentia , a(5lus
proprius fingularis eft purus a£bus. Scd fingulare
in communi diftributo eft incompletus , & eft
aflus & potentia rcfpcdu diuctforum , elt cnim
adus rcfpedu potentiz fingalaris in termino
non diftributo , & per diftcibutionem reducitut
ad adlum, & iftc a€tas eft fimpliciter potentia re-
fped^u z€tiis proprij fub propria ratione.Sicut pa-
tct fi dicitur , Omnis hotm cHrrit , non imporcatur
i\lsi,Socrates currit , pcr hanc , nifi in potentia &
virtute.fed in il[a.,Socr4tes currit, Socratcs accipi-
tur fub propria ratione.

4, Ad primam rationem dicitur,qu6d cognofcens
M Mrph vnumquenque triangulum habcre tres , non co-

mmta. gnofcit triangulum fimpliciter : & huius caufa

non cft ficut ratio praetendit , propter hoc qu6d
in illa, f^nu/^ui/tjue triangulm , iic. diftribuitur
triangulus in fuppofitis przcise fub propria ra-
cione fuppofitorum.Scd caufa prius dida eft.-ideo
lion cognofcens vnumquenque triangulum, icc.
cognofcit ipftim fccundtim accidens , quia hoc
fignum vnujfijHifejue , diftribuit tcrminum. in fiip-
pofita,vtconueniunt in aliquo communi,nonin
communi quod eft natura fpeciei, qnod abftrahi-
turifuppofitis & a conditionibus matcrialibus,
fed vt conueniunt in aliquo communi materiali
abftradbo a fuppofitis; fed non <i matcria.ficut pa-
tetin pracccdenti quarftione. Et quia iftae condi-
tioncs matcrialcs extraneantur natura: fpcciei,
ideo cognofcens vnumquenquctriangulum, co-
gnofcit triangulum fophiftico modo , & fecun-
tlum .icridens.

Ad aliud dicitur,qu6d padio fcitur de fubicdlo
fub propria rationc,ficnt ratio concludit.Sed non
fcquitur,pa(Iio fcitur f ub propria rationc de fub-
iedo.ergo fcitur de fubicdo fub propria ratione
fuppofitorum, fed fcitur fub propria ratione fub-
iedi , & fic fcice pafllonem de fuppoficis non cft
fcire iri vniiierfali , quod Ariftotclcs vocAt /ecun-
dttm ijuiJ, quia de fingularibus fecundum quod
fingularia funt, non poteft aliquid fciri-, nifi fe-
cundum accidens , & ideo dc his non fcitur paf-
ijo,vt includunt naturam fpeciei.

Ad aliud , qu6d fignum reducit tcrminumad
z£t\iva pro fuppofitis ad qua: fuit in potentia, fed
non ad a(5tum tomplctum.quia fic cfiet plures,fed
ad a(5tum incomplctum , fub quo adu incomple-
to fuit potcntia ad fingularc fub propria ratione;
& ideo fignum non diftribuit terminum pro fup-
pofitis fub propria ratione , vt didlum eft in pofi-
tione.

5. Ad aliud , quod hxc confequencia non valer,
SinguUre a£lu/eijuitur ad vniuerfale-.igitur invniuer-
fali inaElu includitur, loquendo de a(f^u completo
/ingularis ; loquendo tamen de adu incoinpleto
in ipfo includitur. Ratio intcremptionis confe-
quentiz eft ; quia confcquentia cnthymematica
non fequitur gratta fignificationis, tunc enim ef-
fet confequentia fyllogiftica ; quia fequitur con-
clufioeoqu6d funt. Sed ifta tenet gratiarei , &
ideolicct fingulare fequatur adu ad vniuerfale,
quia tamen non ratione fignificationis comple-
ta: , fcd ratione rei , idc6 non oporcet qu6d adu
completo ponatur fingularc , & in fignificationc

Scotioptr. Tom. L

vniuctfalis,fed incompletc,& in virture.

£t ad probationcm confequentiz dicitur,qu6d
oppofitum non fequitur;quia ftat fimul qu6d adlu
fequatur,& aftu non complcio ponatur , fcd po-
tcntia,&: virtutejfi ilia potcntia non cft ad oppo-
fita, & ide6 ratione rci fempcr ad vniucrfalcm fe-
quitur fingularecnthymcmaiicc.

Qv^sTio XXXIX.

lAnfequatur^iOC intcrcftpcr fc, igitur
dc neccflitatc,^«4«; confiquentiam
facit nAriftotelesi

AMote\.6.huiMs ttxt.i^. Abufamar in libre de HtrMn^rat,
Auerrocs in commtnt.hnim /etj.D.Thoni ftB. n.in pri-
mum Po(ler.Coa\mht.in txftf.eaf.^.huius. Paulu» VcDC-
tus ibiii. Caicc.& Agid.fuftr ttxtum cit.

QVodnon videtur.Supctficies pcr fc eftalba, '•

& tamen non fequiiur , igitur dc nccefli tarc ^'S"*"""*
rfft alba ; quia confequens eft falfum , & antccc- 1°,-,"^ *"**
dens vcrum.Antecedens pafet;quia fupcrficics cit
alba, aut igitur pcr additum , aut pcr fe ; (\ per fe,
habetur propofitum : fi pet addicum ,adhuciU
lud additum denominat fuperficicm.quzro tunc,
aut igitur per fe,aHt per additum : fi pcr additum,
procelfus erit in infinitum ; fi per fc,cadcm ratio-
ne ftandum fuit in primo,

Itcm,hoc falfum contingcns,perfc eft falfum;
quiaprxdicatum cadit in dcfinitiqnem fubic^li,
& tamen non eft deneceflitate falfumngitur.&c.
Probatio confequcntiar : fi hoc falfum contin-
gens dc neceflitate eft falfum : igitur de neccflS-
tate cft non verum , igjtur de neceflitatenon cft
verum, aterminoinfinito ad negatum, & vlce-
riusjgicur non potcft cfTe vcrum ; quia ifta arqui-
ualent , & vlterius fequitur ; igitur eft impoflibi-
le : igitur a primo , fi hoc falfnm contingcns dc
neccfldtatc eft falfinn : igitur hoc falfumcontin-
gens cft impofl[ibiIc , confcquens falfum , igitur
antecedens.

Item , hzc eft pcr fe , Socratesefi mortalis , fiue
corruptihilis ; non tamen eft neccfTaria : igitur non
fequirur.^tfc ine/lper/e^gituthocde nece/fitate ineft.

Hicdicitur,qu6d fcquitur, Socrates r/i mortalt^ ,
igiturde nece/fitate efi w»w«/*»,& confcquens ve-
rum eft,ficutantecedens.

Contri, fi Socratcs de neceflitateeft mortalis,
fiuecorruptibilis, Socrates non poteft eflc non
mortalis;&: fi fic,nunquam morietur; conlW^ucns
eftfalfum , igitur&ancecedens. Sccunda confe-
quenciapatet ', quia ex oppofito fequicur oppofi-
tum,quia fi Socrates fit morruus.Socracespoccft
non efle mortalis ; quia qnando eft mortuus, non
eft mortalis : & fcquitur non eft mcrtalis , igirur
non de neceflitate eft mortalis , igitur potcft non
efle,&c.

Item ifta , Socrates de nece/fitate ffi mortalist
ponit oppofita : igitur non eft vera , fed impofll-
bilis.Anteccdens patet,quia»rccj^r«mponic non
pofTe non efTe , & mcrtale ponit polfe non cllc : &
ifta opponuntur.

Item fequitur , Socrates dc necefl5tate eft
morralis : igitur dc ncccfllitatc cft. confcqucns
cft falfum : crgo & antcccdcns. Confequcn-
tia patct , quiaaccidens rcale alicui inefte fub-
ie(^um przfupponic cfle : raortale cft accidcns
realc.

Hh 5 Ad

4c6 Super lib. I. Pofteriorum

Ad primam illarum rationum dicicur > quod
hsc , Socrates de necejfitste efl mortalit , non ponic
oppofita,quia hzc e(l neceifitas diminuta, necef-
fitas enim refpedlu mori eft necefliias diminuta,&
}de6 iila necetfitas non ponit non podenonefle.

Contri illud,nue itlud ftt verum , vel non,ni-
hilad rationem;quia conceflaeft h^c confequen-
tu,Socrates per/e eft mortalu , igitur de neceffttate efl
mortalu,8c Ariftoteles intelligit illam propoHtio-
Tiem , ^5* per fe injhntyde neceJfuMe injkm ; de ne-
eeflitate abfolutajcum igitur haic fit pcr ie,5ecr4-
tes eft mortalu , vt conceflum eft , igitur haec crit
neceflaria per fc abfolut^.

Item, quod hic non fit neceflitas diminuta vi-
detur.quia modus neceflltatis eft modiis compo-
fltionis, & non extremi.-igitut non cft immediata
difpofitio extremi,nec econtra:igitur ab extremo
non diminuitur,nec econtra , quia enim mortuum
pon eft determinatio immediata hominis , ficuc
dicendo , Homoeil mortutu, mertuum tamen dimi-
nuit abhomine, fequitur igitur, quod fi hicfic
neceflltas abfoluta,igitur dc necemtate cftmor-
talis,ficut inaliis.

Item , fi propofitio diceretuc neceflaria dimi-
fimh propter exc^^emumadditi^m, tunchxceflec
neQt'Xzn2.,Socrates de neceffttate currit, quia quan-
do curricjdc neceflStatc currit, vcl'faltem harc cft
vera; Socrates de neceffitate eft , quia Cicut tnortale
hominem confequitur neceflario dum exiftit;it2
f//^eonfequiturhpminem ncceflario dumexiftit.
Vidctut igitur quod hxchon fit neceflaria ne-
ceflitate dim\niiti,Socrates efi mortalu.

Item , quod hzc fit impofl^bilis videtur ; quia
ponit oppofita, quia neceflStas in hoc ^concin-
gentia diftinguitut , quod propofitio contingens
cft,qu? cum fit yera,poteft tame eflcfalfa.-igitur fi
propofitio fit neceflariaeft femper vera, ita quod
pro nullo inftanti, vcl tcmpore clt falfa : igitur fi
Socrates de neceflSratc eft mortalis,Socrates fcm-
pereft mortalis; &nonpoteftnoncflcmortaIis.
Sed fi fit mortalis , poteft non efle : igitur adhuc
ponuntur oppofita.

Aliter dicitur ad rationem>qu6d hxc tSocrates
efi mortaluinec eft pcr fe,nec nece(raria,& inftaa-
tiaeft vana.

Contra,qu6d fit per fe.poteft probari triplici-
ter , quia quod per fe ineft fupcriori , per fe ineft
infcriori,(licct non primo) mortale pcr fe, & pri-
mo ineft fuperiori,vt animali;igitur ineft inferio-
ri per fe,vt Socraci.Minor patet^qufa mortaleeft
quoddam accidens inhzrens huic,& illi.Sednoi^
huic prim6,ncc illi prim6,quia fi huic primo non
incflet illi;eadcm ratione fi ineflet illi primo.non
incflet huic primoiigitur pcim6 ineftalicui com-
muni repcrto inillo, & in hoc:hoc no poteft efle
nifi animal,igitur animali primo ineft roortale.

Item , Ariftoteles in lo. Metaphyfica: dicit
quod corruptibile , &cincorruptibile(xxm diflercntiz
fecundum fubftantiam , igitur eadem ratione
mortale Scimmortale, eflent diflerentizfecundum
fubftantiam. Sed difl^erentiaE fubftantiales per fe
pra:dicantur dc fpeciebus, & de contentis quibus
infunt , igitur moctale pec fe pcaEdicatur de So-
crate.

Item , illa propofitio eft per fe , quando in
fubiedo eft caufa praEdicati. Sed Socrates ha-
bct caufam intrinfecam tefpedlu mortalis ; igi-
tur,&c. Minor patct;quia in Soctate eftmateria,
& matcria eft pcincipium quo res potcft cflTc , &
pon ciTe.

Item,propofitio eft ne.ceflaria,quando pra;dica-
tum confequicuc concepcum fubie£i:i neceflario,
accipio tunc Socratem , vteftfimul tocum,vc
concipitur cum conditionibus matcrialibus. Sed
ifta funt caufa corruptibilitatis, quia,vt prius ha-
bitum eft , materia eft qua res poteft efre , & noti
eflc : igitur hasc eft neceflaria, Socratesefi mortalis
fiue corruptibilis, c[uia. vt Soccates concipitut cum
caufacocruptiohis.

Item,oftendo qu6d hjcc fit neceflaria , quia fe-
quitur ,y? Socrates de necejfitate eft mortalii. igttur
Socrates de neceffitate efl immortalis, confcquens eft
neceflarium,igitur antecedens.Confequentia pa-
tet, quia conditionalis prxfupponit fuum antece-
dens, & quod przfupponitur ponitur , igitur per
hanc conditionalem ponitur fuum antecedens:&
quodponitur fcquiturj fequitur igitur , quod
confequentia fic bona. Probatio ancecedencis:
vnaenim conditionalis accipitur loco antece-
dentis , qux vera eft ; fequitur enim, Socrates de
neceffitate eft mortalis , igitur non potcft non
efle mortalis.& vlterius,igitur femper eft morca-
lis. & ylterius, igitur nunquam erit mortuus,igi-
tur de neceiCrate eft immortalis, igitur a primo,
JiSocratesde necejfttate eft mortalia : de necejfuateeft
immortalit.

Icem,h2c eft fimpliciterper fe,vtprius pcoba-
cum efljigituc necellaria.

Item, ha:c eft per fe ; Omnis homo eft animal , & ^,

camen non eft necelfaria. Anteccdens patet.quia
praedicatum cadit in intelledum fubie^i. Minoc
patct,quia ex i\\z,Omnis homo efi animal; fequitur
iWa , Socrates efi animal; confequens eft contiu-
gens : igitur & antecedens,quiaex neccfTatio non
fcquitur contingens. Quod haec fircontingens,
Socrates eft animal, patet;quia Socratres pgtcft ef-
fe,& nonefle,vteftfuppofitum animalis,quia fub
ratione fingularis eft fuppofitum , & fub illa ra-
tione poteft effc , & non eflTe : igiturfub ratione
fuppofiti ppteftefle,&non eflc: igitur poteft noii
habere rationem fuppofiti refpeduanimalis.,&
per conlequens haec erit contingens , Socrates efi
animal, quiz aliquando Socrates eft fuppofitum
animalis,& aliquando non.

Hicdicitur,qu6dduplcxeftfingulare,fingula- , '"^"'"'9
ce,quod cft hoc aliquid, & fingulace quod cfijyno-
lon ; fingulare primo modo non eft corruptibile:
aliud fingularecftcorrupcibile. Primo modo So-
crates eft fuppofitum animalis. Secundo modo
non.

Contr^ , quandocunque aliquaduo funt con-
iun6lainrenecefIari6,corruptovno,neccfTarium
cft aliud corrumpi, Scd hocalitjuid, & fimul to-
tum in re , funt neceffario coniunda , quia
non efl ponere naturam fpeciei exiftcre, ficuc
ponitPlato, practcr fingularia,igitur corrupto
Jynolon neceflario corrumpitur hoc alitjuid (liccc
pec accidens) & tunc vltcrius;fub catione qua hoc
aliquid eft fuppofitum,igituc corrumpitur,fub ra-
tione fuppofiti.

Ad oppofitum eft Ariftoteles. Probat cnim -^',?«"»«"*
qu6d demonftratio cft ex propriis necefrariis, * 'ffJ'"*"'-
quia eft ex propofitionibus per fe,& accipit hanc
propofitionem , ^i^^perfe infunt, de neceffttate in-
Junt. Hoc patetin demonftratione ; quia propo-
fitio per fe , ficut dcmonfiratio vtitur pcr fc , auc
cft conclufio demonftracionis , aut principium.
Si cenclufio , fequicur quod necelfaria ; quia
quod fcicur impoffibile cft alitcr fe habere;
per dcfinitionem eius quod cft Jcire : conclufio

fcitur

Qusftio XXXIX.

407

fcitat per demonftrationem:igicur,&c. Similiter

Ci propoHtio per fe fic principium demonftratio-

nis, adhuc eil necefTaria; quia neceflicas conclu-

(ionis non eft ni(i ex neceffitate principionim:

cum igitur concluHo in demonftratione Ht ne-

celTaria, principia eiunt necelfaria , quia neccda-

rium nonfciturnin exnecefrariisifequiiurigitur

hoc eft pcr fe , erga neccffarium ; loqucndo dc

perfeitate, quz pertinct ad dcmondrationcm.

Vndc fciendum eft,vt fupra didlum cft,qu6d per-

TtrftitM [»• fcitas fumitur duobus modis. Vno modo, vt pcr-

miturdntpus jjjj^j. jjj dcmonftrationem. Accipitur pcrfcitas

aliomodo , ita qu6d praedicatum inHt fubic£bo

non pcr mcdium , ficut eft hxc pcr fe , SMperficits

tflatha, Scitte homo tHtjuantta. Scd de talibus

non conHderat dcmonftrator in fuis dcmonftra-

tionibus, ic de talibus non habct hzc propofitio

inccliigi , ClMper/e irtfttnt, de neceffttnte infunt,

£^ Ad primum argumentnm patct pcr id quod

/iJ 1. & *■' """*^ vltim6 didtum cft in poficione , qu6d illud

frineifsU. cxcmplum non eft contra intelledum Arifto-

telis.

Ad fccundum dicicur quod ha:c eftvcra ,f*/-
/km centingem denecejfitatee^falfum.

Ad probacionem, concedoomncs confcquen-
tias vfquc ad hanc,/«t^wi contingens non poteft effe
verum : igitur eff impojftbile. Quia omnibus confe-
qucnciis prxdidis hocfalfum contingens accipicur,
vc per fc fuppoficum falfi, & ica comparatur ad
przdicaca vc tjuid in omnibus confequcntiis in-
tcrmediis. Sedcuminfercur,igicurfalfum con-
tingcns eft impoflibile, accipitur falfumcontingens
ac a accipcrctur pcr modum denominancis , vt
qu»le t & ita inteipreCatur tjuid elTe^juale. Ec ad
probacionem,dicicur quod hzcpropofitio, ^uod
$ton poteff ejje verum,ef} impojjlbile, diHinguendz eft,
cx eo qu6d ly ^uod, poteft rcferre complexum,
fiueincomplexum. Si referacconiplcxum , ficeft
vera, quia illud complcxum , G}updnen poteH ejfe
verum.eR impoffihile. Si rcferac incomplcxum , vc
puca \\oc,falfitincentingens,c^\xod cft qualicas com-
plcxi , fic intclligendo pcopoficionem , falfa cft,
& ide6 non valec ha:c confequencia : Hocfalfiim
contingens non potefi ejfe verum; igitur hec falfum
tontingens eB impeffihile.

Tu dices , hxc cft dcfinitio impoffibilis : Im-
fofflhile enim efl tjuodnon potelt effe verum. Dicitur
qu6d h^c non cft definicio impoffibiIis,fed eft de-
finicio fubiedi , fiue figni. Vnde ifte eft fcnfus,il-
lud complexum, ijMod nonpote^ ejfe verum^eH im-
poffibile.

Concra illud,haeceft \eta,falfHmcentingenseJi

centingenter falfum ; quia praidicacur idem de fe.

igiturilla eft fzlfa. ,falfum contingens de neeejfitate

eflfalfitm; quia contingens noneft ncccflTarium,

Hicdicicur quod iftz fimul ftanc, nec prxdicacur

idem de fe,falfiimcontingenseficeniingenterfalfitm.

Contra : Comparaiur^Mf^ ad ^uid.

Dicitur, quod falfum concingencer , denomi-

nac falfum concingens : & ad ipfum comparacur

TC (juale ; quia fi concingencer fignificacum ad-

uerbialicer comparacur ad contingcns fignifi-

cacum nominalicer yttjuid, hiceflcc nugacio, vt

inejfe hene tH honum, 8c vniuerfaliter vbi aduer-

bium & nomenfignificanciaidcmconiunguntur.

— SedhoceftfaIfum;igitur,&c.

jl^ , Ad aliud , quod hxc,Socrates efi mortalit, nullo

modo eft per fe ; quia mortale fiue fequatur pro

apco naco mori ,fiue pro poccntia ad moriendum,

fcmpcr dcnominat aliquid pcrtinens ad defedlura

Speciei,6r ide6 non pr^dicatur per fc de Soctate,
nec de homine, co modo quo dcmonftrator vti-
tutperfe. Similiter prim6 ineft fuppofito fub ra-
tioneeftc exiftere , & non naturx Specici:& ideo
non ineft per fe ficut paffio : paffio cnim non
fonat in defcdum , quia paffio caufatur i natura
Specici. Scddefeaus quilibet eftrationeadditi
natutac Speciei. Similiter paffio priin6 inhirct
naturz Speciei, igitur,&c.

Incelligendum tamen quod hzc,Secrates dr ne-
eejfitateeffmertalu , diftinguenda eft;fupponendo
qu6d mortale accipiatur pro potentia ad morien-
dum.cx hoc qu6d neceffitas poteft dicercincui-
tabilirate:vel ex quo poteft diccre pcrpetuam vc-
ritatem. Prjmo modo hic eft necefFaria, Socrates
tfl neceffttate eftmortalii-yf^uiz Socrates ineuitabili-
ter morictur, ficut Sol incuitabiliccr oriecur cras.
Sccundo modo hjec eft falfa, ficnc illa : Solfemper
erietur crM,SiC huius racio eftjquia hxc ponit op-
pofira , quia fi Socratcs de ncceffitate cft morta-
lis; Socrates fcmper eft mortalis : & fi fic.igitur
femper eft. Similiter fi Sqcrates dc iieccffitatc cft
mortalis , cft mortalis : & fi mortalis, igitur tunc
potcft mori,& poteft non eftcaliquo tcporc. Scd
illa non ftant C\mi\\,Socratesproomnitemporeeft,(^
pro alitjuo tempore poteft non ir,^, quantum eft cx
matcria. Similitcr fi Socratcs dc necefficate cft
mortalis, non poteft non eflc , qaia quod de ne-
ceffitate eft in potcntia ance aclum , & femper
nunquam poteft efte fub a6lu : & fi eft mortalis,
poteft non effe ; igitur ponuntur oppofita.fic igi-
turhsceftvera: Socrates de neceffitate eft mortaltf,
fecundum qu6d neccffitas accipitur pro incuita-
bilitateproaliquo tcmpore. Sed fecundumquod
neceffitas accipitur pro perpetua vcritate : fic cft
falfa includcns oppofita,& incompoffibilia.

Iiitelligendum, qu6dfi»jcrr<i/f denotctaptum
natum mori.fic eft ha:c vera: Socrates de neceffitate
ifl mortalu , quia fiue fit fiue non,aptus natus cft
mori : & hoc patet ad tationcm qualiter eft nc-
ccftaria, & qualiter non.

Ad rationes qux probancquod ha:c non eft Ad^.
vcra , SocrateStScc. dicendum eft ad primam , ne-
gando confcquentiam ; Socrates de neceffitate eft
mortalis:igitur non peteft nen effe mortalis, fim p I i c i t er
loquendo,fccundum qu6d accidens confcquitur
efTc vcrum } quia ncceffitas qu* eft incuitabili-
ter , non ponit non pofTe non effe pro omni tcm-
pore, fed ponit non polfc non cflc pro aliquo
tempore. £t ad ptobationem c6m dicitur ,qu6d
neceffitas ponit non pofle non effc; dicitur,qu6d
hoc non ponit abfolutc , fed pro aliquo tcniporc
determinatc, Pcr hoc cnim differt a neceffitace
qua: eft perpetua vcritas.

Ad aliud dicitur, ncgando hanc confequen- (.
tiam, Socrates de neceffttate efl mortalii : igitur de nt- jU «.
^«5(/if<w*/l(accipiendo neceffitatcm ficut prius,)
fed tantum fequitur,tgicur Socrates de neccffitatc
cft pro aliquo tcmporc dctenninato, fed non fim-
pliciter.

Ad illas quae probant qu6d in illa ySecratesJe
rieceffttate eft mertalis , diminuitur neceffitas per
addicioncm huius rermini mortale concedendc
funt;eft tamen quodammod6 ncccffitas xqui-
uocc.rcfpedlu ncceffitatis,qux ^ft pcrpctua veri-
tas, fiuc alterius rationis.

Ad rationcs contra fecundam refponfionem*

qux probant qu6d hxc fit fimpliciter pcr fc , &

ctiam necefnitia. Dicitur ad primam qu6d raor-

talenon pei fc incft primo animali > nec prim6

H h 4 huic

4o8

Super lib. I. Pofteriorum

huic indiaiduo , inquantum eft hoc; ncc illi^
inquantum cft illudivt ratio probat.necalicui
comumni abftiadlo ab his. Sed prim6 incftalicui
naturae in hoc , & in illo , qua: non eft finc hoc,
vel illo , haecceit.a!>.tamennon eft caufa pofitiua,
Ad aliudl quod corriiptibile,& incotruptibiie
non funt difFerentis fubftantialesi quiacorru-
ptibjle fonat in defcdum & polTc non efTc, fimi-
liter & mortale.Sed difFecentia fubftantialis couf
ducit ad cfle rei ; ide6 haec non funt difFerentia:
fubftantiales. Sed Ariftotcles intelligit qu6d hacc
pracfupponunt difFcrentiam fubftantialem , &
fpecificam in illis inquibus infunt ; quia cor-
ruptibilia ( vt ifta inferiora) & fubftantiae fcpa-
ratar alterius Speciei funt.idpo fubftantialiter
difFcrunt.
Kot> omne Ad aliud, quod bic eft fallacia Confequentis,
^uodinejlpir Mortalf inefi Socrati per caufnm intrinfecam : igitHr
tHufam m- per fe. Non enim omne quod ineft per caufam
^efipZTf''' in"infecam,incft per fc. Sed quod incft fubiedlo
per caufam natura: Speciei intrinfecam;vnde na-
tura Speciei ineft fibi pet fe. Sed mortale non in-
cfl Socrati per caufam intrinfecam Socratis , vt
homo eft.fcd per caufam pertinentera ad in Jiui-
duum , & per materiam indiuidualem vt indiui-
duatacfl,
5. Ad alias rationcs qua: probant quod hatc fic

neccffaria. Dicitur ad primam , quod Socrates
vt eft fynolon , includit caufam ncceirariam
refpedtu mortalis , fccundijm talem neceflitji-
tcra, qus eft ineuitabilitcr ; idco fequitur qua: fit
necefFarja neccffitate, quae eft ineuitabilitas, non
tamen h^bpt mortale caufjtm perpetuam in So-
prate , quia qui imaginatur quod mortale habeac
caufam perpetuam in Socrate , imaginatur in-
compofllbilia ; imaginatur cnim quod Socrates
fit fcniper in potentia ante adlum ad moricn-
dum , Si ita quod fcmpcr fit , imaginatur cnim
Socratem habere potcntiam , vt aliquandonon
fip , quia fi Socrates cft mortalis , Socrates eft in
potentia , vt aliquando moriatur, & fic pcr coh-
fequens vt aliquando non fit,

Ad aliud dicitur negaqdo confcqucntiam,
quia aiiiecedens conditionalis non fequitur ad
conditionalem, quia vcritas conditionalis confi-
flit in habitudinc confequentis ad anteccdens.
Sed habitudo hqius ad hoc non ponit antece-
dcns adualiter , nec confcquens adualiter : ideo
neutrum fequitur.

Ad probationem dicitur negando hanc confe-
quentiam.antecedens in conditionali fupponi-r
;ur; igiturponitur perconditionalem tanquam
per confequcns , quia inftantia eft fi dico .Homa
mortuM i mortuHm praefupponit homincm , ficuc
difpofitio difponibilc , & tamen non fpquitur,
homo mortuus eft , igitur homo eft. Ad aliud
patet quod non eft pcr fc.
I Q^ Conrra illud fundamentum rcfponfionis,quod

QhitSitnts ^^^"odhac, Socrates de neceffaate ef{ mortalis, eft
impofEbilis ; vt necefntas dicit pcrpetuam veri-
mem ,quia ponuntur oppofita. Contraillud,eft
vna propofitio : igitur non ponuntur oppofita.
Antccedcns patct , quia h«c eft vna, Socrates ef{
rnortali/ , quia modus inhacrcntiae non facit plu-
ralitarcm. Confequentia patet,quia plura.vt plu-
ra , non clauduntur in vno intelledu.Sed oppo-
fita fub ratione qua funt oppofita funt plura:igi-
tur oppofira fecundumquod talia, nonclaudunr
rurin vno intelledlu. Sed propofitio vna intcl-
lc(5tuiTi vnum habet ; igitur fi hsc fit Yna,non in-

cludit oppofita, Item , fi includit oppofita , auc
igitut vtrunque fub rationc communis , quod
falfum eft ; quia contradidoriis nihileftcom-
mune ; aut vnum fnb rationc altcrius , & tunc
non fequerentur oppofita ; ficut nec fequitur,
/cio me nihilfcire , igitur nihilfcio ; quia oppofitum
reflexum fupra fuum oppofitum diminuit ab eo,
nec vtfunque fub propria ratione ponit,quia
tunc hzc cfFct plutcs:igitur ha;c nullo modo po-
nit oppofita.

Itcm, modus rei non repugnat, fed de necefli-
tatc importat modum inhzrentiae ; igitur non
repugnat mortali ; ex hoc arguo, quando propo-
fitio ponit oppofita, tunc ponit oppofitatatioae
aliquorum materialium repugnantium,pofito-
rum inpropofitioiie : ficut hlc, Scio me ejfe lapi-
dem; quia huic ponituryc/V* per hocquod dico,
/lio , pcr hoc quod ponitur , meeffe lapidem , po-
niturmr nofl Jcire. Sed in illapropofitionenon
funt duo talia , quiarnodus rei non repugnar.

Item hxCySocrates mortalis , non ponit oppofi-
ta , fed vnum intelledlnm : fi igitur illa , Socratet
deneceffitateeft mortalit, ponit oppofita:igitur hoc
cft ratione modi neccffitatis , fequitur igitur
qu6dmodus necefHtatis ponit alterumillorum.
Sed hoc eft inconueniens , quia incomplexum
non ponit complcxum.

Item,fequitur, Socrates eft mortalis, igitur de ne-
(effitate eft mortalis.knifccAcns pofTibilt ell , ergo
& cohfequens. Confequcntia paret pcr Ariftotc-
lem in lib.dc Coelo & mundo , Omne cerrnptihile
de neceffitate corrumpetur , igitur mortale 4e necefftta-
te merietur.E:idcm rationc fequitur , De necejftate
morietur , igitur de neceffitate efl mortalii .

Item , fi ratione matenalium repiignantium
illaponcrct oppofita : tunc illa poneret oppofi-
ta ; Contingens de necejfitate efi centingens , mortale
de neceffitate efl rnortale.

Ad ifta dicitur,ad primum , quod illaratio Solutiontt.
concludit veruni : propofitio eniin vnanonin»
cludit oppofita, nifi extcndanuis </rt«<yrr<r ad clau-
dere in virtute. Sed propric debemus dicere
quodponit oppofita , fi ita fit quodoppofitare-
quantur. Et ad piobationem, cum dicitur , quod
vnus intelledus non claudit duos , verum eft,
proprie loqucndo : veruntamcn vnus intelledlus
poteftduos invirtutcclaudere ; fcd hoc eftcx-
tendendo claudere.

Ad aliud, quod haec propofitio vna eft,& c6m
infcrtut j igitur non ponit oppofita, neganda eft
confequentia. Et ad probatiorwm cum qusritur,
autponit oppotua fiibproptiis rationibus ,&c.
Dicitur qu6d pomt yppofita fub ratione com-
inunis. Et ad probationem ciim dicitur, quod
contradiAoriis nihil eft commune ; vcrum eft
fecundum pr^edicationem, tamen coniradidlo-
riis aliquid cft commune communitate antecc-
dencis : ctiam his qua: funt contradidoria ali-
quid eftcommune communitate praedicationis,
pofFuraenim praedicare aliquod prxdicatum dc
vtroque, tamenfecundum quod contradicunt,
nihil cft commune ipfis fecundijm pra:dicatio-
nem vniuoce. Tu dices,haecpropofitio,5"«cr<iw
de necejfitate eft mortalis , aque primo ponit oppofita,
igiturplures eft.

Dicitur quod non fequitur ; inftantia enira efl
in fimili;quia Homines cHrru»tftmul,ponitplii~
ra, & tamen non eft plures. Eodem modo propo-
fitio ponens oppofitavna eft, quia non primo
ponit oppofita:fed primo ponit vnumintellc-

Oium,

Qusftio XL.

409

I£.

Aum , *i quera fequuntut oppofita cx confe-
quenci.

Ad aiiud, quod in illa , Socrat/s de necejfiute efl
mortaltt, ponuntur duo materialia , ratione quo-
rum non ponuntuc oppoHta.Ec ad probationem,
cum diciiur , quod modus rci non rcpugnat; di-
citur quod modus recundum fc non repugnat rci»
vndc illc modus nfctffuati* , (fr mortale, in fc con-
iiderata non habcni aliquam oppontionem : vc-
runtamen fecundum quod modus necejfitas eft
difpofitio inha:rentia: , & fignificat cxtrema vni-
ri pro omni ccmpore; ideo ex confequentipo-
mmtur oppofita , non ratioue illorum materia-
liumin/e confideratorum ,fed ratione perpctux
veritatis , quae defignatur ex hoc, quod hoc huic
vnitur fub tali medio.

Ad aliud, qu6d hsc, Socrates efl mortalit , non
ponit oppofita,& tamen illa ponk,S0crates dene^
eejfptateeftmortalti.Et cum dicitur,hoc cft ratione
medi ,conceditur. £t cum infcrtur:igitur mo-
dus ponit vnum oppofitorum in propofitionc}
dicitur, qu6d non lequitur, licft enim modus
mediantcr fit illud ratione cuias ponitur com-
flcxumjnon tamen cftilludquod ponit. Vnde
eft quo , fcd non ijuod. Scd tota propofitio eft il-
lud quod ponit oppofiia , quia ratione vnius in-
complexi ponit vnum , & ratione alterius ponit
altcrum oppofitum , ficut patct in hocexemplo,
Tufcu te effe lafidem.

Ad aiiud,qu6d hsc propofitionon eftvera,
Socrates de necejfitate efi mortali* , vt neccilitas di-
cit perpeiuam veritatem ; & fic non fcqoitur ad
;hanc, Socrates efi mortalii , fcquitur tamcn fecun-
dim quod necejfitat dicit ineuitabilitatem. Et ad
probationem dicixur , quod hxc propofitio,
fhtme corruptihile de necejfitate corrumpetur, intell^-
£cnda eft dc neceflitatc qua; eft ineuitabilitas,
non tamen qua: eft perpetua vetitas,&illo modo
concedendum eft confcqucns.

Adaliud, quod hzc non includit oppofita,
Contingens de neceffttate efi contingens , quia hic
comparatur idem ad feipfum , & idem refpedbu
fuiipfius.^ficm ciim dicitur, Homoefl homo,homo
prxdicatur in quid de homine)dicit i}Ufd, &c ide6
hxcnon ponit oppofica 5 ticciWz,' Mortale de ne-
cejfttateejimortale, propter eandem caufam,& ra:-
tionera. llla tamen ponit oppofita, Socrates de ne-
etffitate efi mortaliei , hic enim mortale non com-
paratur ad feipfum.nec ad Socratem vt cjuid : (e^
vt f«4/; fub modo neccQItatis , & idc6hicponi
poftunt oppofita,^ed non in aliis.

Ad aliud principale ', qu6d hzc per fe , Omnis
homo efl animal , & cft necedaria , & ctiam illa:
JUe homoefl animal, inteliigendo pcr illum homi-
nem hoc aliquid diftindum conttzfynolon. Et cum
probatur,qu6d hocaliquidfit corruptibileper
accidens , conceditur. Sed vlteriuscumdicitur,
quud fuppofitum animalis ratione fuppofiti cor-
rumpitur per accidens , neganda cft confcquen-
tia. Ad probationem dicitur, qa6d hiceft falla-
cia Accidentis , Natura, vt eft hoc aliquid , eft
fuppofitum, & natura, vt eft hoc aliquid,eft cor-.
ruptibile per accidcns : igitur fuppofitum fub ra-
tione fuppofiti cft corruptibile pcr accidens.
Confcquentia eft neganda; quia fub diuerfa ra-
tione eft fuppofitum , & corruptibile per acci-
dens , quia natura habens modum eflcndi , quo
eft hoc aliefuid, eft corruptibile per accidens, pro-
pter hoc quod natura fub illo modo cftcndi con-
iungitur fub modo elTcndi ipfius fyntlon. Sed

I.

natura habens modum hoc ali^uid c(i fuppofitum»
non quiaconiungituccumy^^nWtfn , hoc ali^uiddi'
citutjfcd quia includit naturam catnnmnem fyn-
eloH , fecund6mqu6d vnum indiuiduum mate-
rialiter ab alio diftinguitur , fcd vt licextranea»
tur fibi coniundto cum quibuHibcttqu; funt cau-
fa corruptionis. Sed eft fuppofitum eo,qu6d in-
cUidit cameftcntiam , quam includit fuum com-
mune , vt habet habitudinem ad fuum commu-
ne; vthabitudo huius quod ed hoc alitjuid ineli.
fiueres fit, fiue non fit ; ide6manet fuppofitum,
fiuefit,fiue non. Vnde C ratio huiusquodeft
hocalitjuid abfolutc,& ratio fuppofiti cfTcnt to-
taliter eadem, circunfccibendo habiiudinem,ra-
tio. concluderet,&c.

(i_y -« s T I o X L.

Vtmmfer medium conttngens ^ojjit
Jciri necejfarium .<*

Atiftot.t. Pri.e«p.i.((feaf. 4. hulM ttxt. 7. if tap.6. ttxt.
i%.\6. ^ 18. Aueiroes& cztcri intcrpretes iifdtm U-
tid. loan.dc MagKlr. in i. P»ll.qMtft.j. Paul. Vcn. in 6.
hHtut text. 1 5 .(^ I ^. eit. Rtiuius in e»p. 4. huiui qutft. i .
Tartar. in eap. 7. hmm,eit. Conimbr. i» txpof. 4. ^ 6.
eap. huiuSfCit.

QVod Cic videtur. Hsceft neceftaria : Luna
eclipfatur: cum fic condufio demonftra- ATgumtntm
tionis , & hoc fcitur per hoc medium : Terrain- prop»rtt «/-
terponitur inter S^lem , & Lunam , fed hoc cft me- firmatiua.
dium contingens : igitur neceflarium fcitur per
medium contingens.

Item.in his qux facpc fiunt,conclufio fcitur,&
per confequcns eft nccefiaria; fed media func
fempcr contingcntia , quia quae frequenter funt,
non funt neceilatia.

Item fequitur ; Homo albus efi animal : igitur ho-
mo efl animal, hic confequens neceifarium infcr-
tur ex contingenti & anteccdente : igitur necef-
^rium fcitur per medium coniingens ; quiaef-
fe<5tus fcitur per caufam, & conclufio eft cfFc-
d:us pramiifarum^igitur, &c.

Ad oppofitumcft Ariftotcles.

Ad quaeftionem dicitur , quod neceflarium %,

non poteft fciri per medium coutingens , & hu- ctnelufle.
ius ratio eft ; quia necejfarium immutabile eft, fcd
immutabilitas conclufionis ncceiraria:,eft ex im^
mutabilitate alicuius caufz ; fed contingentia
non habent veritatem immutabilem Jgitur con-
tingentia non poftunt efte caufa conclufionis
nece[raria:,igitur,&c.

Ad ptimum argumentum , quod hxc , Lun4 j .
eclipfatur, contingens eft , & ctiam iila , Terra in- Ai Mrgutnt-
terponitur inter Solem cfr Lunam , Sc vniucrfaliter '*>
ea quz frequenter funt, contingentia funt,&
non nccciraria. Dicit tamen Ariftoteles,qu6d
vt veniunt in demonftrationem ncceiraria funt;
& Linconicnfis hoc exponit diccns, quod vt ve-
niunt in demonftrationem, accipiuntur cum cir-
cunftantiis cum quibus neceflitantur. Vcrbi gra-
tia , quandocunque ponitur tecra inter Solem &
Lunam, eclipfatur. Scd quandocunque Luna ca- ^

dit in vmbra terr;,interponitur terra inccr Solem
& Lunam, igitur , &c. Sic igitur patet qualiter .^

qu« frcquenter funt , licct in fe fint contingen- ,

tia, tamen neceftaria funt vt veniunt in dcmon-
ftrationem.

Ad aliud per idcm. Ad certium dicendum,

quud

410

qu6d neccflatium non reqoitur per mcdium con-
tingens, & cum dicitur .infcrtur pcrrnedium
contingcns, igitur fcitur pcr idem,confequentia
non valct ; fcd tantum fequitur , quod medium
contingens efl caufa illationis conclufionis ne-
ccSzd^i&c fi non confideretur vt contingens,non
camen eft caufa neceflltatis in conclufione, &c.

Super lib. I. Pofteriorum

Argument»
pro p»rte ne-
gatiua.

Ctnclufit,

frtmiffi eS-
tingentis pof-
funt duplici-
ter epnfider»-

Q^ M

S T 1 O

XLI.

Vtmm conclujio necejfaria fojjtt fequi

JyUogifiice tx frAmijJis contin-

gentibiii ^

Aiiftot, hic cnp.e.text. 17. Auerroes in Com.huius leci.D.
Thom.feS. 1$. «1» primtm huius, Paulus WtnctMifuper
text. 1 7. cap. 6. huius. Fonfcca lih.6. Inftit. e»p. y , Aucrfa
lib.j^. Inftit. cap. t, & communiter SuRimuliAx i» r*gu-
lit cenfeqHentiarum,

QVod non videtur; Contingcns cft indilFe-
rens ad cfle , Sc ad non eiTc, nccefrarium eft
determinatum ad eflc,igitur,&c.ficut nccjcx dif-
iundJiua fequitur eius altera pars.

Item, contingenseft mediura inter neccfla-
rjum , & impoflibile , & ex contingenti non fc-
quitur impofHbile, igitur eademratione,excon-
tingcnti hon fequiturncceflarium.

Icem , cfFcdus non exccdit caufam , conclufio
eft efFedlus prasmiftarum : igitur fi prarmifnefunc
contingentes conclufioerit contingens & non
nccefTaria.

Item , conclufio fequitur propter prsmifras;
fed proptcr contingens non eft neceflarium ; igi-
tur neccfTarium non feqnitur propter contin-
gcntia, fiue ex contingentibus.

Hic dicitur,qu6d conclufio ex contingentibus
fequitur non propter cjuid , hoceft, proptercau-
fam , quia prxmifTae contingentes non funt cau-
faiconclufionis neceflaria:, fed tantum ficut ex
falfis fequicur verum,

Contra ; ex falfis fequitur verum , eo quod
haec funt : igitur ex falfis fequitur verum propter
^iiiJ eodem modo; igitur ex contingentibus ne-
ccfTarium. Icem fcquitur , Homo efl a/intu , igitur
homo efl animal propter ijuid. Sicut enim illa, Htmo
e/? rf«»w<«/,fcquitur ad illam , Harnoefl homo, ^toi-
ptercjutd, tanquam ad vnam caufam veritatis , ita
«d illam , Homo ejt afinm, tAnquzm acaufa verita-
tis, non enim dicitur caufa veritatis . quiaadlu
verificatur ; fed quia illa eflet vera , fi propofitio
cuius eft caufa, cfTet vera, fiuc poneret vetitatem
in propofitione, cuius eft caufa, tunc ex impofli-
bili fequitur necefTarium/iro^w ^ttid , igiiut ei-
dem racione ex contipgenci,

Ad oppoficum eft Ariftoteles dicens, qu6d ex
contingenti , fequitur neccffarium, ficut cx non
yeris verum.

Ad qua:ftionem dicitur,qu6d necefTarium fyl-
logiftice pottft fequi ex propofitionibus con-
tingentibus ; fequitur enim , Omne cfuod eflalhttm
efi animalyomnis horno efl albiu,igitur,Sz.c, Prasmif^
(x. funt contingentes , & conclufio neccflaria.

Intelligendura tamen propter rationcs , qu6d
prarmifras contingentes pofruntdupliciter confi-
derari. Vno niodo ratione contingentia:,quaE eft
in prxmifEs. Alio modo rationc difpofitionis
terminorum. Primo modo ex contingcntibus
non fequitur conclufio neceffaria prepter ^uid,
nec eo quod hatc funt. Secundo raodo ex prae-

miflSs contingcntibus fcquitur conclufio necef-
faria eo quod hxc funt. Sed tamen quia contin-
gcntia praemiffarura adiungitur difpofitioniter-
roinorum,qua: eft caufa neceffaria infercndi con-
clufionem ; ideo dicitur neccfTarium fcqui ex
contingentibus , quia cft , & eodem modo dici-
tur verum fequi ex falfis , fed non propter cjuid,
fcquitur conclufio neceffaria ex contingentibus,
quia difpofitio icrminorum, vteft caufa nccclfa-
ria infcrendi conclufionem cxtraneatur contin-
gentiz. Vndc hjcc eft fallacia Accidentis ; con-
clufio ncceflTaria fequitur nccefTario ex iftis prx-
mifEs, & illa: pramiflae funt contingcntes; igitur
conclufio necefTaria fequitur neccffario ex con-
tingentibus , loquendodepryr,de conclufione,
ficut loquitur Ariftoteles in lib. Elenchorum,
aflignat hic fallaciam accidentis ; OmnU triangn-
liu hahet tres, &c. omnu triangulm efi pgura , igjtur
omnis figura habet tres , &c. figura cnim accidic
triangulo fecundum quod habet tres.

Ad primam rationem dicitur , quod illapro-
bat,qu6d cx prxmiflls contingentibus fecundijm ^i 1
quod funt contingentes non fequitur conclufio t».
neceffaria, & hoe concefTum eft,

Ad aliud patet, per idem quod conlingens fub
rationc contingentis eft medium inter neccfla-
riura & impofTibile , & illo modo, ficut ex eon-
tingenti non fequitur impoflibilc , fic nec necef-
farium fequitur fyllogifticc. Veruntamen , quia
ratione difpoficionis terminorura ( non ex eo
qu6d eft contingens ) prasmiffe funt caufaecon-
clufionis necefFariae, ideo ex illis , vt fic fcquitur
conclufio neceflaria co qu6d hsc funt , non con-
lingit autem rcperire aliquam difpofitionemtcr-
minorum,vt ex eo quod eft contingens fequatur
impoflibile.

Ad aliud dicicur,qu6d effedtus non excedic
caufam ; & ex hoc non fequitur neceflarium,fci-
licet ex contingentibus fecundumquod contin-
gentiafunt, fequitur tamen neccfTario ex difpo-
fitionc terminorum.

Ad aliud dicitur eodem modo ficut prius.

Ad rationem contra hoc , qua: probat , qu6d
pracmifT^ contingentes ratione difpofitionis ter-
minorum Inf enmt propteri^uid, Sceo^uhdhacfiint
cohclufionera neccfTariam ; cum hoc ftac camen
qu6d refpiciendo ad concingenciam non infe-
runt conclufioncm ^ro/T^r^wjV. Eteodem modo
cft dicendum depraJinifns falfis refpedu conclu-
fionis versjfimilitcr dc impoflibili rcfpedu con-
clnfionis necefraria:,&c.

Q^ ..€ S T I o X L 1 1.

Vtrum accidens commune ( cuiujmodi eH
album ) necejfario pradicetur de Jub-
ieSio , <~ut Jic dicendo , Homo eft al-
bus, njek cygnus eft albus.

Ariftot. c»p. 6. huiut , text. i ^. Auetrocs & Paul. Ven. in
Ctm. text. forphyr. c»p. de Accid. & recentiorcs omnes
fere cum ipfo ibidem,

QV6dnon videtur;quia Ariftotcles ponit, r.

qu6d deraonftratio eft ex propofitionibus Argumenta
per fe,quia ex nccefTariis ; fi igitur tales propofi- proparte ni~
tiones eflcntnecefTari2,cfIcnt per fe: confequcns i***"''
eftfalfura,quia albura non eft accidensproprium
cygni, igitur de eo non dicitur pcr fe.

Hic

Qu^moXLII.

Hic dicitur, qu&d »on fequitur, eft aecefTariai
ieicQr per (e; nifi yrhi Aibiicirur quod natum cft
(ubiici^ hzc enim efl neceH3nii,y4mm4lefi htmo,
8c tamen non eft per fe. Sed cygnus non eft pro-
prium fubie^bkn refpedu albi, ide6 hzc non cft
per fe.

Contra illifd i (lalbum necefTaii^ incft cygno,
h«bet igitur in cygno fux inhzrentia; caufam
necefTaciam. Sed quandoii\ rubiedlo e(l caufa
refpeflu accidentis : lunc tale accidcns per fc in-
eft fubicdko, igitUT hacc eft pcr fc, Cy^niu eftalbnt,
fi Cii necefTacia.

Item , n hxc edet necefTatU , Cygniu efi albm:

tunc cflet fcibihs , fcd harc non eft fcibilis , cum

album non Cii propria pa01o , fed accidcns cora-

mune per Porphyrium.

^^ Ad oppofitum i h«c eft neceffaria , SocrMtes eft

Arrtimtmt» l^^^ntifi, & tamen quantuni cft accidens commu-

i» tfftfitum. nt ) igitur , &;c. Qu6d fit necefTaria probo ; quia

conceptus quanti confequitur conceptum So-

cratis , Socrates enim concipi non potcft finc

quanto, & quali ; igitur eft-necelTaria.

Item, accidcns infeparabilc infeparabih^ter in-
eft fubicftojigitur neccflarium ineft fubieftojta-
inen accidens infeparabile continetur fub acci-
dente communi , quia accidcns cDmmune diui-
ditur in accidens feparabile, & ioftparabilc,ficut
dicit Porphyrius, igitur accid^ns commune ne-
ceftario ineft fubiefito.

Itcm, pcr Ariftotelemin lib.Priorum, hsceft
vera ; Cjgnttt efl albue de necejfitate, & tamcn al-
bum eftaccidens communej igitur, &c. Antcce-
dens patctper Ariftotelem.quia Ariftotclcs in
lib. Priorum oftendit , quod ex altera de contin-
genti ad vtrumlibet , 6c cx altejra de neceflTario
non valet conclufio in fecunda figura. £t hoc
declarat pec inftantiam in terminis, qnta cum ter-
m»iificdtfl)'eJttis,Scc. ftat vniucrfalisncgatiuade
necenario,in his teiminiSiContingitnnllumhominem
fj/e 4lbum , vel omnem : de necejjttate omnit cygniu ejl
filhM,Sc ftat cum iftis pr^miffissqu^d de necejfttate
tihIIm cygntts Jfthomo.Sed Ariftotelcs non inftaret
nifi pcjcmifla: eftent vctx. PofTet cnim aliquis
dicere quod Ariftoteles non inftat fi alia pracmif-
farum eftct vera.quiatotum inconueniens.quod
tunc fcquitur.fequitur ex falfitate pracmifTxjigi-
tur hxc eft vera , De necejfttate omnts cygmu efi
ttlhutt 8c ex intentione Ariftoteh*j.

Hicdicitur,qu6d Aciftotcles inteUigit hanc
efte veram, non abfolute, fed dum exiftit ; album
enim primo ineft fingularibus fub ratione ezi-
(lentia: , & ide6 non eft necefiaria abfolute , nifi
dum fingutaria cxiftunt.

Contra hoc, tunc non effct neceflaria abfolu-
tc , Soerates efl rifihitit. rifibilc cnim non meft
Socrati , nifi fub ratione exiftcntiz. Si Igicural-
bum infit vniuerfaliter cygno , igitur aliquam
caufara habct in cygno r^itionc cuius ineft cygno,
Sc quando pra:d|'catum in fubiedo habec caufam
nccenariam,nece(rari6 incft fubiedlo : igitur hzc
eft vera ; Omnis cygnttt , &c. Maior patet , quia fi
album non habecet caufara in cygno,non magis
ineftet cygno quam alicui alteri,vt coruo.
j . Ad quzftionem dicitur duplicitcr. Vna via eft

JrimM rt^- qu6d hzc cftncccflaria ; Omnit cygnttt eji dlhitt,
fi»»dfitfi. ficut patet ex proceflu Ariftotelis in lib. Prio-
rum. Si dicitur , qu6d AriAorcles inftat per il-.
lam, Omnitcygnitt de necejfitate eftalhitt, non quia
vera fit , fed pec ipfam dat intelligere vnam
Teram.

411

Contra hoc eft ; quia fi inftantia dcbeat efte
cx vtcifque veris , ex maiori coniingeuti , & mi-
nori dc ncceftario i aut igitur accipiturinedium
in fecunda figura accidentale, cuiufmodi cft «/-
^wm ; aut accidens proprium, cuiufmodi eft rijibu'
le; aut aliquod przdicatum eftentiale. Siacci-
pitur Krminus accidentaiis pro mcdio cuiufmo-
di cft «itf>W,habeo propofitum,qu6d hzc fit vera,
Omnis cygmtt efi alhut dt necejfttate, vel Ariftoteles
non inftat. Si accipitur tcrminus eCentialis pre
mcdio, fiue accipitur propiium , tunc fcmper il-
Ja de contingenti accepta erit falfa ; bzc enim
eft falla, Contingit omnem hominem ejfi animat , fiue
rifibilem:nullo igitur modo poteft Ariftoteles in-
ftare in terminis contra illam commixtioncRi,
nifi ita fit qu6d przdicatum quod accipitur in
fccuada figura promcdio , (Tt terminusaccidcn-
talis fumptus ^ qualitatibus.

IntcUigcndum tamcn cft qu6d album non di-
citur accidens ratione , quia |iullnm habeat fub-
ieAum proprium, fed pro tanto , qm'a ab extrin-
(eco inducitur in fubiedlo. Si tamen inducitur ji
caufa intrinfeca , vt^ complexione,ficutquidam
volunt ; fic eftaccidens proprium. Ineftenim
album lanq^am propria pamo alicui fubiedlio
quod reperitur in cygno & niue ; vnde itii fubie-
<Sl:o prim6inefttanqua*mpropriapaffio. Sed cy-
gno,& niui,n on ineft prim6 album, fed per feji-
cet non primo, &per hoc dicuntqu6d hzc eft
neceflTaria, Cygnus eff albiu , ficut per fe , & eciam
fcibilis eftjpoteft enim album concludi de cygno
per illam caufam , quz communitcr rcperitur in
cygno, Sc in niue.

Contra hanc viam arguitur fic per Porphy-
rium, quuniam albura,& nigrum funtaccidcntia
commnnia , fccundum qu6d accidens commune
diftinguitur contra proprium , fed accidens illo
modo eft,fecundum quod poteft abefTe & adefle
fubie(^o ; igitur album non ineft neccftari^ fub-
iedbo.

Hic dicicur , qu6d Porphytlus intelligit qu6A
album eft accidcns commune, fccundum qu6d
atbum inducitur ab extrinfeco , ideft , k qualita-
tibus, vt ^calore & frigiditate , &c. fie albcdo &
nigredo refuttat ex hujnfniodi qualitatibus,fe-
cundum tamen qu6d inducitur abintrinfcco,^
complexione, fic eft accidens proprium.

Contra illud ,alhume{k qtialitas fecunda cau-
fata h. primis , igi.tur tale accidcns confequitut
complexionem ; fed complexio prim6 eft indiui-
dui, igitur album primo ineft indiuiduo. Sed ac-
cidens proprium prim6 incft Specici , igitur al-
bum noncft accidcnsproprium, licctinducatur
ab intrinfcco.

Hic dicitur qu6d album confequitur comple-
xionem. Et cum diticur , qu6d complcxio eft
paffio fingularis, dicitur qu6d non ; fed eft alicu-
ius matetialis in boc, & in illo. Vnde album non
ineft fingulari prim6,fed alicui commuhl prirod;
fed noncommuni,qu6deft natura Speciei ab-
&ri£ti'i conditionibus matcrialibuk , fcd ineft
cuidam quod eft quodammod6 fpecies per atiri-
butionem, quia eft quafi quoddam mediuni inter
naturam coramunem, & iiidiuiduam, 8c fic qao-
dammod6 fpecies non vere.

Contra iftud , album vniuocuni eft ad albnm
indudum ab extrinfcco , & ad album indu^um
ab intrinfeco.fed album indudum ab cxtrinfeco
non eft propria paffio alicuius , igitur ncc album
indadlum ab incrinfeco.

Ad

412<

Super lib. I. Pofteriorum

Seeunda rt
^onfit.

6.

Ad illud opotKt diccre > quod non funt tota-
licer vnius rationis,vc comparatnrad caufaSjquia
albuin caufatum'ab intrmfeco naturale eft fubie-
€io , quia a natura ptopria caufaturab intrinfe-
co ; album ve>6 indu(5):um ab extrinfeco eft pr z-
tcr naturam fubieflj.

Aiiter dicitur ad qoaEftipnem , qu6d acciden-
tia communia , vt album &( nigrum , non prsdi-
cantur neccflariodc fubiedo; & huiusratioeft;
quia fubiedlum abfoluta ratione poteft elfe al-
bum , & non efte album ; quia idem Socrates
quoad intelleftum , qiii eft albus ipfo cxiftente,
adhuc ipfo non exiftente, non eft albus; & tamen
tnanet intelleflus idem Socrates, qui pcius fuit,
quia eJfe,fHiJfe , Scfore, accidit inteileftui Socra-
tis ; igitur hsec eft contingens , Socrates efi albtu,
8c eadem ratione, Cygnw efi aibfu , quia talia ac-
cidcntia non infunt fubieftis , nifi fecundom
quod cxiftunt ; fed accidic exiftere fubie6lis,qui4
Socrates poteft non exiftere , & per confequens
Socratesjfiue cygnus.poteft eiTe albus,& non cflTe
albus : tales igitur non funt necciraris ; igitur
nou neceflaris, nifi dum fubiedaexiftunt.

Ad primam rationem in oppofitum dicitur,
Adnrgumen. qy^j Socrates.vt cft per fe fuppofitum horainis,
tum^ intelligi porcftfinequancitate; quiainintcliedu

Socracis non eft quantitas.

Tu dices , accipio Socratem vt cdfynt^on , Gc
non potcft inteliigi nifi inteiligatur qiianrus;
igituc h.Tc eft neccfraria, Socrates eft cjuanttu.

Dicirur, quod talia accidentia comraunia non
infunt fubiedis ratione conceptuum , fed cis in-
funt dum exiftunt ; & ide6 neganda cft faaec con-
fequcncia,57«o/<?« nonpotefl intelligljine ejuanto,igi-
tur ejHantum de eo nectffario prttdicatHr, quia plus
requiritur , requiritur enim , quod fynolon aftua-
litet fit ad hoc quod quantum dc eo neceflTarii
pra:dicetur.

Adaliud, quod accidentia dicunturinfepara;
bilia,non propter hoc quqd conceptumfiibiecli
ncccftkrio comitantur , fed dicuntur infeparabi-
iia , quia fubiedJo maTnentc non poftunt fepararij
& fic albuminfeparabileefta niue; nonquiaai-
bum de neceffic-ire conlcquatur niuem , fed quia
niue exiftente non poteft album feparari.

Ad aliud ficut dicebatur.

Ad rationem contra hoc,quodnon eft fimi'-
literde rt/tbili , 8c albo. Album enim primo natu-
ram confequitur vc exiftit , & fic primo fingulari
ineft. Sedrifibile ineft ptimo Speciei. Perhoc
ad formam , quod rifibile non confequitur So-
ccatcm fub racione cxiftehciie,fed fub rationc na-
iiua: fpecici.

Ad vitimum , quod album in fubiefto habet
aliquam caufam ,ratione cuius neceflario incft
cygno.dum cygnus eft, qftia album confequi-
tur taicm compiexionem. Sed quia ilia caufa
non eft intrinfcca natura: Speciei; fcd iila caufa
pertinec ad indiuiduura primo , ideo taie acci-
dens non habet in fubie<^o caufam neceftariam
abfolute , fed foiilm pro aliquo tempore. Vnde
ad formam ; accidtns habens caufam ncceffa-
riam in natura Speciei primo ,abfoiure ncccfla-
rio confcquitur fubicftum , ficut rifibiie ho-
mincm , fed accidens habens caufam necelTa-
riam in indiuiduo primo , non ineft neceira-
1:16 , &c.

Qjf iE S T I o XLIII.
Vtrum DialeBicafit Jcientia commmi^?

Ariftot.Atf cnp. 1 1. text. 17. Auerroes ibidem. Doftor j.i.
Vniuerfat. Tittzi. qutfi. i. Prooemial. loan. Anglicus&
Btafau. fuper quAJl. i. Vniuerf. DcBori4.loia. dcMagift.
quAfi.y. huius. Fabci TheorS.eap.i.

QVod non videtur ; fcientia dicicnrcommu-
nis a communitatc fubicfti, fcd fubie6lum
Diaiedbics eft Syliogifmus, qui non eft commu-
nis przdicaiione ad fubie^iia aiiacuii) fcicnci^-
rum.

Item , fcientia diftin^Skioncm & denominatio-
nem capic k fine,fed finis Diaicftic? non cft com-
raunis, iram6 particularis ; igitur,&c.Minor pa-
tecquia finfs Diaiedic^ eft opimo,opinio autem
diilinguitur conti a fcientiam ; & per confcquens
ft finis particuiaris.

Itfm, Mctaphyfica cft fcientiacommunis,igi-
tur nori Dialcdica. •Confequentia patet , quia fi
vtraque cftet communis ad omiies rcicntias,tnnc
fic duo eficnt acque communia in fcientiis, Dia-
ledbica igitur non crit communis.

Item ,Dcifionftratiua cft communis ad omnes
fcientias, nonigitur Dialcdrica.

Ad oppofitumeft Anflotelcs.

Ad qusftioncm dicitur,qu6d Dialcdticacft
fc entia communis , ficut vult Ariftotcles.

Efttamen fciendum ,qud<i /cientiadiciturcom-
munif dupliciter. Vno modo communitate fubie-
£ti. Alio raodo comraunitace applicacirMiis. Pri-
mo modo Metaphyfica eft fcientia communis,
quia confideratcns,quod eft commune ad omnia
fubic(5la omnium fcientiarum. Sccundo modo'
Diaiefticaeft communis ; Dialedticaenim eftde
Syllogifmo tanquara de fubiedto. ScJ Syllogif-
mus eft coramunis communicace appiicacionisj
poteft cnim appiicari ad fubic<5lum cuiuflibec
fcicnci2,quia quzlibec fciemia vcicur Syilogif-
mo. Ecideo dicic Ariftoceles,qu6d Dialcftica
cum fic inquificiwa, a8 omnium mechodorum
principia viam habec.

Ad primura argumcncum,dicitur, quod fcien-
tia poceft eflTe comraunis coramunicate applica-
lionis, & taraen parcicuiaris particuiaritacefi-
nis. Et fic Diaieifiica eft particularis in praedi-
cando , tamen eft communis communicace ap-
piicacionis ad omnes fcientias. Potcft enim opi-
nio in qualibct fcientia caufaripcr Syilogifmura
Diaiefticum.

Ad aiiud, quod Metaphyfica eft fcienria com-
munis communicate fubie(5li in prasdicando. Sed
Diale<2:ica cft fcienti'a communis noncommu-
nicacc fubiccSli , fed applicacionis , & ita diuerfi-
modc eft ha:c ccmmunis & illa.

Ad aliud, quod asque Demonftratiua cft fcien
tia communis communitate appiicationis. Sicut
enim in qualibet fcicntia contingit arguercDia-
lcdlicc ex probabiiibus cotiimunibus, ita in qua-
libct fcicntia corttingic arguere demonftratiuc
ex propriis. Vndc in hocquod vtraqueappli-
catur omnibus , vtraque eft communis , ap-
plicatur tamen diuerfimode , & in hoc difte-
rant , &c.

I.

Argmntnt»
pro parte »*«
ratiu».

Conclufio,
Srienlia di^
citur com-
munU ittplh
citer.

VitJe cjurft.
1. Vniuerfa-
liumnum.t.

Ad at^tifrt'-
ttt.

QV^

Qu^ftioXLIV.&XLV. 41J

QjTiB ST I o XLIV.

ytrum m demonfiratione fojjit ejfe
deceftio.

Ariftot. kieeaf. i J. ttnt. 14. D. Thom. hit f*R. it. Vide
hMXtoceafuprm tteum Philtf.eit.

j^ y^ Vod non »idctur;quia pcr Ariftotclcm ficut

Afgtwttnt» V^ renfibilia func noca fenfui , fic incclligibilia

profrttnt- (»n\. nota intellediui : fed fcnAis nondccipiiur

gstiiM, circa fcnribilia, igitur ncc intcllcdtus circa prin-

cipiaintclligibilia, igitur ,&c. Confirmatur ra-

tio,quia dicit Ariftoteles, circulus cR. figura, hic

potcft eJTc deccpcio : fcd fi dcfcribatur in puluc-

re,no"ncft decepcio, fic cnim manifcftum cft,

quod circulus eft figura , & pocma Homcri non

€ft circuius : codem modo principia Dcmonftra-

tionis dc fc funt no(a intellcdui , igitur in illis

non poteft eftc dcceptio atquiuocationis, ncc ali-

<]ua alia in di€):ione eft.

Itcm , quod in Demonftrationc non fit aliqua
dcccptio pcrfallaciam Extradidionem cfTc vi-
dctur ; quia fi aliqua fallacia cdet in Demonftra-
tiuis, cftet fallacia Confcquentis, quia fallacia
y\ccidentis non poteft in illis accidere , quia pri-
inum dicitur dc mcdio pcr fc , & medium de tcr-
tio per fc. Ncc aecidit fallacia fecundum quid,
& fimplicitcr ,quia Dcmonftratiocftcxvniucr-
falibus,& fic induccndo pcralias. Si igitur acci-
dit fallacia, erit failacia Confcqucntis;fcd illa
accidere non poteft , quia fallacia Confcquentis
non cftin cerminis conuertibilibus.Dcmonftra-
tio eft cx conucrtibilibus; igitur inDeraonftra-
tionenon ponitur Confequens.

Item , in iilis circa qua: non contingit errare,
non cadit dcceptio , fed circa principia Demon-
Arationum non contingit errare( pcr Ariftotc-
lcm in tcrtio Mctapii. ) igitur,&c.

Ad oppofitum inDcraonftratiuis fiunt Syllo-
gifrai falfigrapiii , &: in illis eft dcccptio , igi-
tur, &c.
1. Ad quxftionem dicitur, quod in Dcmonftrati-

CtHflmfit. uis non cft bnta dcceptio,qu5ta eft inDialeftica:
aiiqua tamcn poteft cfte. Quod non tanta, patct
per quatuor caufas. Prima , quia in Dcmonftra-
tiuis arguitur cx vniucrfalibus , & itacxcludi-
tur Enthymcma,& Induftio,& quxlibct aliafpc-
cies Argumentationis, Similiter cxtraneantur
omncs loci cxtrinfcci,& hiccft vna caufa,quare
in Dcmonftratiuis minot cft deccptio , quam in
Diaic(5licis , Dialcdicus enim vtitur omnibus
jftis modisargucndi.

Aiia eft caufa , quia Demonftratio eft ex pau-
cioribus, & ccrtioribus , quam Syllogifmus Dia-
lcdicus ; quia in Demonftrationibus non con-
tingit augeremedia, fiifiinlatus, vclin poftaf-
fumcndo. Scd in Dialciflicis contingit aiigcrc
tnedia iftis modis , & multis aliis modis. Tertia
caufa cft; propccr hoc quod Demonftrationis
principia func noca inccllc6lui , ficuc fenfibilia
fenfui , & ideo minor eft deccptio quam in Dia-
IcAica.

Quarta caufa eft ; quoniam in Dcroonftrati-
uis faciliot eft refolucio in prinia principia. Ex
his omnibus fcquicuc qu6d in Demonftratiuis
fcicntiis minor eft deccptio , qu^m in aliis , quia
ficuc Ariftoccics recicac, fencs oftendebancquod
ignisgeneracur,in mulciplicaca anaiogia , quia
Sceti oper. Tem. /.

enim hxc confequentia eft bona, Si MlifniJge-
ntrmtur, mHltiplicMta nrmUgiJicito geneTMtHr\\Acb
crcdidcrunt fcncs , quod harc confcqucniia clTct
bona , /gnii cito generatnr .•igitur generntkr multi-
plicMta analogia, hic camcn mcidit fallacia Con-
fcquencis.

Ad primum argumentum dicitur , quAd priri- J •

cipiaDcmonftraciuade fcfunc nocaincellcdui, ^^ *^g'*^'
vndcinillisfccundum fenon accidic decepiio, '*'
tamencx aiia circunftantia potcft ertcdcccptio:
vt fortc cx hoc qu6d inteilc£lus non cft bcnc
difpofitus.

Ad aliud dicitur , qu6d in Demonftrationc
potiffima non accidit Confcquens:tamcn in Dc-
monftratione non potiflima poteft accidcrc fal-
lacia Accidcntis , & Confcqucntis , cx ignoran-
tia fyllogizantis. Quia cnim in Dcmonftt.itio-
ne potiffima arguitur cx conucrtibilibus , idc6
ibi non cft confequens ; licct ibi arguatur c con-
tra. Eft camcn aliud vicium vt fortc circuius.
Sed in Demonftrationc non potiffinia acci-
piuntur aliquando tcrmini non conuerribilcs,
& in taiibus (\ arguatur c contra crit falLcia
Confequcntis; fed tamcn in Dcmonfttatiuisfc-
cundum qu6d talia funt,non cft aiiquadcce-
ptio.

Ad aiiud , quod licct citca principia prima
noncontingac errare.quae func fimplicitcr pri-
ma:tamen circa fpccialia diucrfarum fcicntia-
rum eontigit crrare.Sicut cnim dicit Ariftotclcs,
qutiam funt principia cjut prima funt in alitjHafiien-
tia , (^ tamen nen oportet addifcentem illu confertire.
Vnde fuppofito , quod circa principia non con-
tingat errare , ramen in modo dcduccndi cx pia:-
miffis conclufioncm ; poteft cfic crror in Uc-
monftratiuis , vcruntamen minor cft quam in
Diale^aicisj&c.

Qjf iESTio XLV.

tAnhiitcftt njera,Si affirraatio cfl: caufa

affirmacionis , & ncgatio

ncgationis f

AMot.hicejf.i^. ttrt. 30. D.Thom. hie l*S.i%. Tjrf«-
rct. hie duh. i. Paulus Venec. in lceutn Phil fcf.hi eit.

QV6d fit falfa vidctur ; quia ignis cft caufa I.

caloris, & vniucrfaliter non ignisnoneft
caufa non caloris , quia Sol eft non ignis ; & ta-
mcn Sol eft caufa caloris.

Itcm, homo eft caufa animalis ; & tamen non
fequitur, qu6d non homo fit caufa non anima-
lis ; quia tunc fequitur, .^Jintu eilnonhemo , erge
afinm eft n&n animal.

Ad oppofitum cft Ariftoteics.

Ad qusftioncm dicitur , quod dnpicx eft can- *•
fa;qua:dam praccifa, aiianonprxcifa. Loquen- ^'"'f*^**
quendo dc caufa primo modo , tunc illa propo- ^^^J* , ^^
fitio eft vera , fi afHtmatio , &c.vt patct iii excm-
plo Ariftotciis , Sienim htbere pulmenem eif cau-
/a refpiranJi , tunc nen hahere pulmonem esl cau-
fa nen reffirandi , tjuia hahere pulmonem eR caufi
re/firatienif. in aliis caufis non tener.

Ad primum argumentum , qu6d ficnt ignis efl J •

caufa caloris in virtute fua , ita iliud quod non -^* «x**»-
habet virtucem ignis, non habec caufam caloris.
Omnia enim qux fimt caiida , funt calida virru-
te priroicalidi , qood efl ignis. Vcl potcft dici,

l i quud

414 Super lib. I. Pofteriorum

Argimani»
fr»p»rtt nt-

f0tfH0.

Ctfielufi».

JnuUe^m
qmmtd» dt-
f*ktUt »fm-

^uod ignis noneft caufa praecifacaloiiStquiaSol
tanquamignis caufac calorcm. Ad aliuci,qu^<l
homo non eft przcifa caufa animalisifed przcifa
caufa animalis eft fubftancia animata fennbilis.

Q^^STio XLVI.

VPrum deficiente Jenju , deficiat ^fiien'
tiaficundum illumfinfiim .<*

Aridot. hic cap. i ^ . text. }; . Auerroes in tom. huius ttxt,
D.Thom. hic /»a.}o. Pauius Vcnet. hie in tixtu cit.Phi-
lofephi. Tarcarec. in hoc c»put,Dubio }. loan. dc Magift.

»1» 1. Pofi.JUtft. II.

QVod non videtur. IntcUcftus in quo eft
fcientia eft virtus fupetior quam fcnfus , &
prior j fcd prius non dependet ^ pofteriori : ergo
cognitio intelle^iua non dependec «k cognicio-
ne fenficiua ; ergo, &c.

Item , incelleftus incelligic fe, & fuam opera-
tionem , Sc etiain intenciones fecundas : fed ifta
non cadunc fiib fenfum j crgo de his poflct cfte
fciencia dcficience fenfii.

Hic dicituc , qu6d licec ifta non cadanc fub
fenfum.tamcn cadunc fub intelledlum,nec opor-
tet, quod fub fenfum cadantj quiaillaquz intcl-
liguntur diredc inccllccau cadunc fub fcnfum;
fcd qnz intclliguncur in incelleftu reflexo non.

Contri, Ariftoteles in Iib.de Senfu,& Senfafo.
Omnino non intelligimm , cjuodfenfu non eomprehen-
dimiM , ergo fi incencioncs fccundx non cadunt
fub fenfum , ergo nec fub incclledlum.

Irem jjncentiones fecundz intelligunturpcr
reflcxionem ; ergo intelliguncur pofteriHS,quam
res,fcilicpt prima: intentiones. LogicaergoquaE
cft de intentionibus fecundis,poftenor erit in or-
diuc fcicntiarum.quam fcientia realis , yt Mcca-
phyfica,fiuc Phyfica, quod videtur falfura.

Item ad principale, czci habenc fcientiam , &
tamen deficjt eis fenfus ; ergo non opoitet quod
deficicntefenfu deficiaf,&c.

Itcm, animafcpatata habet fcientiam , tamcn
caret fenfu ; ergo, &c. Similiter fubftantia; fcpa-
ratz carent fenfu; & tamen habent fciemiam,

Adoppofitum eft Ariftotcles dicens, quodde-
ficientefen/u, deficiet (^fcientia, crgo,&c.

Ad quzftionem dicitur , quod fic , ficut dicit
Ariftoceles, & hmasiiiioe{i;quizfcientiaeftco-
gnitio ac^uiftta per demonftrationem , dcmonftratio
eftex vniuerfalibus: ergo fcicntia non eft fine
cognifione vniucrfali. Sed cognitio vniuerfalis
non eft fine cognitioncfcnfitiua; quia cognitio
vniuerfalium cft per indudionero,& induiStio cft
fingularium , quorum cft fenfus : ergo k prirao,
fcicntia non cft fine cognitione fenfitiua.

Intclligendum tamen eft propter rationes,
quod licet virrus intellediua fit prior virtutibus
fenfiriuis , tamcn quodammodd dependct k vir-
tucibus fenficiuis. Omnes enim vircutes fenfiti-
ua: ordinatz funt ad incelleftiuam,prius enim
apprchendicur fpccics k fenfibus excerioribus,
& poftea a fcnfu communi , ccrti6 a phancafia,
quarco ab inccUedu , & ica intelledlus in cogno-
fcendo aliquomodo dependet i potemiis fenfi-
tiuis , quia per illas defertur ad intellcdum pof-
fibilem. Et loquor de intelle6lu fecundumquod
cognofcitur per fpecies acquifitas, quia dein-
tclledlu fcparato cft alia ratio.

Tu dicis , incelle£bus eft virtus iramaterialis:

ergo nuUo modo k potentiis fenfibilibus depen-
det , cum fint materialcs.

Dicitur , quod imellc£lus eft virtas immate-
rialis pro tanto , quia non vtitur orgaho corpo-
reo in operando. Vnde virtus immatcrialis po-
tcft dici dupliciter. Vno modo, quia non eft per-
fedlio matcriz , & fic intelledus noneftvirtus^
immaterialis. Alio modo , quia non vtitur orga-
no corporeo in opcrando , & ifto modo intclle-
€tus eft virtus immaterialis ; quia tamen cft per-
fedio materiz , ideo ^liquo modo a potemiis
fenfitiuis dependet. Ideo enim phrenetici nobe-
ne diiudicam, quia fenfus eft male difpoficus ; &
ideo etiam intelledus ex confcquenti. Similiter
in dormiendo.intclledus non iudicar,& hoc quia
fcnfus ligatur.Similiter quidam capti funt men-
te, quidam inepti , & huius caufa non eft fecun-
dum fcquia intellcdus fecundum fe non eft ma-
gis difpofitus , necminus, quia non fufcipit ma-
eis, nec miniis fecundum fc; fed caufapftjquia in
^omine vno qu^m in alio eft cotsplexio mclior.
Pixit enim ^riftotcles , qu6d moUes catne apti
fmt.

Ad.primum argumcntum ficut iam didum eft,
quod intelledlus a fenfibilibus quodammodo de-
pendet,

Ad probationem dicitur , qu6d prius aliquid
alio potcft cflc triplicitcr. Vno modo gencratio-
nc , & perfedlionc ; ficut fubftantia przccdit ac-
cidens quamum cft de fc tcmppre,& naturlAlio
modo perfedlione , fed non generatione : ficuc
incelledus fccundum fe prior cft fenfu. Tercio
modo generarione , fed non pcrfcdlionc ; ficuc
animal prius eft homine. Tunc dico , quod prius
eft altero primo modo , ab altero non depcndct;
quod tamen fecundp , vcl tertio modo, ab altero-
dependec ; & fie incclle6kus ^ fenfu dependcrc
poteft.

Ad aliud ficuc dicebacur.

Ad rationes contra hoc.

Adprimam dico ,qu6d Ariftotcles inlib.de
Senfu,& Senfato,Ioquitur , & dicit, quod omnin»
nan inteUigimui de numero/enfibilium, ^uod nonpriiu
cadit infenfifr/i.

Ad aliud , quod non fequitur qu6d Logica
ilt pofterior fcientia ordine do6lrinz,quam aliz.

Ad probationem cum dicitur;res primz in-
temionis primo intelligumur , dicitur quod rri-
picx cftoperatio intcilcdus.VnaeftintclIigentia
(iroplicium; aliaeft compofitio , vel diuifio ; &
quoad illas duas operationes rcs primz intcn-
tionis funt nocz priijs inccllcAui , quiim fecun-
dz. Terria eft operatio di(curfiua ^ przmt(7is ad
conclufiones; & illedifcurfus eftintencio fecun-
da , & eft 3L6tas racionis, per quem ducimur in
cognicioncm primarum inteirtionum,& aliarum
fciemiarum ; & ide6 quoad hunc i€tum Logica
eft prior, & ita prior , inquantum ad do^rinam,
quiaperdifcurfum dodrinamur.

Ad aliud dicirur j quod propofitio intelligen-
da eft de his , qui carcnt fcnfu ^ natiui-
tate.

Ad aliud , quod anima feparata cognofcic
ea quz cognofcit , abfque difcurfu , & non
perfpecies acquifitas. Sed hzc propofitio in-
telligenda eft dc his quz acquiruntur per dif-
curfum , & codcm modo dicendum eft ad vlti-
mum,&c.

QViC

VirtUI im-
materitUit
poteft diei
dmplitiHra

ta.

\rgumi*

Alifuii p»..
teft tffe prim
»lio dufliei-^
ter.

OptTMtit in-
telleSus tri'
plex.

Vide DoS. im
operii imftrfi-
fromm.x.
tur.

QusftioXLVII.

4iy

Qjy JE s T I o XLVII.

ytriim 'Zfnitat JcientU fit ex ^nitate
generu JkbieSii ?

Ariftoc.M^. II. huiHs.ttxt. Al&A- Mtt»ph. text. g. &■;.
6. Mit»ph.i*3tt. I .Auerrocs in Ctm.ttxt.hnius hci Wr.Eu-
fcbiut Cifarien. Ub. 1 1 .Jtprtp». Eumng. D. Thom./«*.
41. 4X.4}. (^t»^«/f. yg qutft. 5. Doftor qutjl.^.prolog.
6" 3- dift.ii.qMtJl. vnic. S\}»t.4i^.i. Mitaph. Mirandul.
lii.dt EMtrf.fittg.Ctrt.fid. ^. <^ 7. Auetfa ?«</?. 17. Log.
ftH.-j. Compluccn. di^.\9. qntft.^. Dcniquc dc hac ma-
teriavidcodirunt Theologi i.par.qutJt.j.Mrt.j Met»fb.
hh. i.f^g. Logici im htc.eap. f^ in frecemi»l.

j^ /^ V6d non vidctur ; ens cft fubiedum cuiuf-

Argitmtnt» V^libct fcicntiar, & tamcn fcicnii* fccundum

trt pMrtt ttt- fe funt plurcs, & diucrfac ; ergo,&c. Maior patct;

fMims. quia dc non cntcnon eft fcicntia. Hic dicitur,

qu6d ens fub eadcm ratione non cft fubied^um

cuiuflibet fcicntiat ; quia cns rationis eft fubie-

(k\im Logica:; & ens inquantum mobile.eft fub-

icdlum naturalia fcientix, & ens fub abfoluta ra-

tioneeft fubieftum Metaphyfica: ; & tamcn non

eft idem fubiedbnm cuiuflibet fcientis.

Contri, ratio mobilis cft ratio cntis,quia mo-
bileeft ens , confimilitcrconfidcrare ens fub ra-
tione mobilis , eft confidcrare ens fub quadam
rationeentis;&pcrconfcqucns Nataralis Scien-
tia non difFcrt ^ Metaphyfica ; fed folum varian-
tur fcientiac per diuerfas rationcs fubiedli.

Item.G (cienti* varienturex hoc,qu6d fubie-
ftum, fiuc ens variatur fccundum diuerfas ratio-
nes folum , cijm fcientiac fecentur vt res , hoc eft
per eorum fubiedla qu? funt realia;fcquitur quod
fcientis non diuerfificarentur.nifi fecundum ra-
tioncm , & non realiter , qnod eft inconueniens.

Itcm.ad principaIe;Metaphyfica eft vna fcicn-
tia , & tamcn eft dc pluribus ; eft enim de Sub-
ftantia, Quantitate, & fic de aliis.

Hic dicitur quod Mctaphyficaeft depluribus
cntibqs.eft tamen vnde vnico fubiedo; quia om-
niaentiahabent attributionem ad Subftantiam,
& fic Metaphyfica eft de vno fubicilo , quod eft
vnum vnitate attributionis ; & hoc fufficit pcr
Ariftotelem^. Mctaphyfic*.

Contri; dccem funt Gencraprima;cumcrgo
fint prima , nullam habet attributionem ad alie-
tum ; quia fi fic , ciret aliquid prius primis ; ergo
non eft dicere qu6d Metaphyf. cft dc dcccm Ge-
neribus, pcrattributionemad Subftantiam.

Itcm, Quantitas fecudum illud quod eft.eft cns
abfolutum , fcd Metaphyfica eft de Quantii^ate
fecuhdiam illud quod cft,ergo Metaphyficaeft
de Quantitatc fecundijm quod eft ens abfoiu-
cum ; & pcr confcquens non per attributionem
ad Subftantiam. Maior patct,quiafiQuantitas
fecundum illud quod cft, eftet compaiatum,tunc
cftct Quantitas Ad aliquid, quod non eft verum.

Ad oppofitum eft Ariftoteles , diccas qu6d
vnitM fcientid effcM vnitategeneru/ubielii.

Ad quacftionem dicitur quod C\c\ cuius ratio
cft , quia ficut fe habet potentia ad fubieftum,
ita fcicntia ad fubicdlum ; fed vnitas potcnti* cft
ex vnitate fubic6li , ficut vnitas potentix vifiuz
eftex vnitate colojris, potentia enim diftinguitur
pcr fubieda, per Ariftotelera 1. de Anima; ergo
vnitas fcicntixtft ex vnitate gcneris fubiedli.

X.

Intelligendum tamen qu6d non opottec ad -Aivnit^ttm
vnitatem fcicnti* , gcnu$ fubiedum efte vnum /*'*'"'* fH
vnitate prrdicationis ad omnia qux contincntur yiic^a"!
in fcientia : fed fufficit qu6d fit vnum fccundiim lib.i.prin.
analogiam , ficut cnseft fubicdlum potcntiac in- Dain.*.
tcllediuz ; ita qu6d primum ens , quod eft Sub-
ftantia , eft fubicdum intclledkus , & omnia alia
cntia per attributronem ad Subftantiam, itade
cntequod eftfubftantia eft prim6Mctaphyfica,
& omnibus aliis entibus fecundijm qu6d habenc
attributionem ad Subftantiam , & ita fcquitur
qood non oportct genus fubicdum efte prardica-
bilc de omnibus, qux dctcrminantur infcientia:
fcd fi communc , qu6d omnia in illa fcicntia ha-
beant attributionem ad ipfum. Et conucnicns
cxemplum ponit Linconicnfis. Sicut cnim cft de
arborc qu6d cius funt radiccs , qux funt cius
principiura , fic etiam eius funt rami exiftentcs
abarbore, &ab vno exeunt alij rarai ,quoufque
fiat multitudo ramorum;ita cft in fubiedo fcicn-
tix , quod eius funt principium, & ab ipfo egrc-
diunturpaffiunes.qux deipfofciuntur pcr prin-
cipium. Id manifcftum paiet in Geometria ; vbi
prior conclufio cft principium conclufionis lub-
feqUentis , & fic fit vna conclufio , & ab illa con-
clufionc fiun£ alix, & fic quoufque fiat integritas
fcientixjOmniaillahabentattribuiioncm ad ge-
nus fubiedum.

Adprimum argumcntum, ficut dicebatur. »

Ad rationem contra hoc; conceditur qu6d ra- /td mgumt-
tio mobilis eft quxdam ratio cntis, quia nihil eft '*•
quod poflit fubterfugere rationcm entis; vcruni
ratio cntis, fub qua confcquitur cns,quod eft ge-
nus in Metaphyfica,& ratio illa entisqux eft ra-
tio crKis mobiljs , quafi xquiuoccfunt fationcs
enris, & idc6 per illam rationcm cntisHifficicrcr
diucrfificatur fcicntia Naturalis ^ Mctaphyfica.

Ad aliud dicitur,qu6d non fequitur icicnciam
diuerfificari folum fecundiim rationes; quia illx
diuerfx rationes entis , perquas diuerfificatut
fcientia, non funt diucrfimodc foliim fecundum
confidcrationcm intcllcdus, fcd in re ; hxcratio
noneft illa,modus enim circndi cntis inquantum
mobile, non eft modus efTendi abfolutc.inquan-
tum eft quid in fe. Adaliud principaleficut di-
cebatur.

Ad primum contra hoc dicitur, qu6d licct
Quantitas fit primum in fuo genere , ira qu6d in
illo gencre non habcat aliquid prius.nihil tamcn
prohibet ipfum reduci ad aliquod prius altcrius
gcneris. Vndecum dicitur , quod tunc eiret ali-
qaid prius primo. Dicendum , qu6d hoc non eft
inconucniens in diucrfo gencrc:Subftantia cnim
cft primum cns, ad quod omnia entia,fiue omnia
genera accidentium rcduci habenr.

Ad aliuddicitur, qu6d.non fcquitur Quantr-
tatem eftc Ad aiiquid,licctattributionem habeat
ad Subftantiam , non enim quxlibet attributio,
fiue comparatio facit Ad aliquid,fed foliim com-
paratio ad tcrminum. Sed tamcn comparatio ad
fubicdlum non facit aliquod cns Ad aiiquid.Pei
hoc ad formam dicitur , qu6d hxc maior.Quan-
titas fccund^m illud quod eft,eft ers abfolururat
vcra eft , difttnguendo abfolutum contra compa-
ratum ad tcrminum relationis , veruntamen
ipfum cft comparatura ad fubic£lum , quia ac-
cidens fecundi^m illud quod eft , fubftantix eft,
accidens cnira non cft cns : nifi quia entis.

§lmfiiomm hbri frimi Pofieriorum finis,

li

EIVS

E I V S D E M

DOCTORIS SVBTILIS

Librum fecundum Pofteriorum Analyti-
corum Ariftotelis Quseftiones.

QjV >E S T I O I.

Vtrum quoifiiones fint aquales numero
fiientiu .<*

Ariftot. hiccap. i. lext. i. & i.Top. caf.j-dr 8. Auerroes
ibid. D.Tlioni. hicUH.i .Tixxuet. quAfi.i.hMim.VnxX.
Vcn. I» c»f.Q> text. cit. huius.

V i£ R I T V n. , de ycritarc
huius. QitdiJiones verefiibi~
biles , fitnt aquales numero t/s,
ijua vereficimtu. Qm>d fit fal-
fa, videtur , quia de contin-
gentibus, & corruptibilibus
fiunt quaftiones , & tamcn
non funt verc fcita ; quia de
coniingentibus non cft fcientia ; ergo, &c.

Hicdicit Linconicnfis , quod quajftiones in
gencrali funt acqualcs numero his , qua: vcre fci-
inus in generali,tamen infpeciali non funt^qua-
lcs his, quaccunquc verc fcimus in fpeciali.

Contrk ; zquales generc , & numero , diftin-
guuntur contra fe inuiccm ; ficut idem genere, &
idem numero. Dicere ergo quod qujeftiones nu-
mero funt acqualcs his , quxcunque vere fci-
mu$ ; & dicercquodillsequasftionesfunt qquz-
)es generc , non vidctur conuenicns expofitio.
Exponitur cnim vnum membrum peraltcrum.

Itemad principale; quaeftiones funt infinitae,
& conelufionps fcitae funt finitx , fed quod infi-
nita non funt squalia finitis , quia ibi non cft
ccrtitudo ; ergo, &c.

Item , illud quod quaeritur, eft dubium -, quia
pcr Boctium , quaftio efl dubitabiltt propofitio ; fed
illud quod G:itur eft ccrtum ; crgo , &c. Item,
Scientia pertinet ad demonftratorcm : fed ad de-
kiionftratorcna non pertinec interrogatio , ncc
quaeftio ; non cnim incerrogat, fed fumic ^uidpet
Ariftotelem.

Hic dicitur quod ad demonftratoreni non per-
tinet interrogaredepracmifli^; &^ hoc intendic
Ariftotcles. Ad eii tamen pertinet interrogare de
conclufione ,& ad conclufionempertinet fcien-
tia,& ita ad idem pertinec incerrogatio & fcietia.
Contra hoc , fi demonftracor interroget de
conclufione , tunc contingic addifcencem non
credete; quia pcr Ariftotelem conclufio pcijioc
^ pofitione , & fuppofitione differt , quia non
opoctec addifceQtcm aifentice ilii de quo fic qux*

1.

CtMfluJt».

Trtpefaif

flio , fed haefitarc poteft dc vna parte,& de oppo-
fito; & ita non opottet addifcentcm ctcdete,
quod eft contra Ariftotelcm.

Ad oppofitum cft Ariftotelcs.

Ad quaeftionem dicitur,qu6d quacftiones funt
xquales numero, &c. Huius racio cft ; quia pro-
pofitio fcibilis non eft per fe nota in vcritatc.nec
in falfitate; quia propofitio fcihilu efi illa cuimfiien-
tia acquiritur de nouo per caufixm ; fed talis noneft fibilit.
per fe nora in veritatc , quia fi fic ,eius fcientia
non acquirerctur de nouo, nec pet fe nota in fal-
fitate,quia de non ente non cft lcientia ; propofi-
tio ergo fcibilis non eft per fe noca , nec cft fim-
piiciter ignora,ficur impofHbilia , de quibus non
poreft erfe fcienria ; crgo ptoppfirio fcibilis ralis
eft, de qua fcienria acquiri poteft poft dubitatio-
nem,ita qu6d ipfa prius fit dubitata,& poftea pec
principia nota fiat fcita ; ergo,&c.

Intelligendum tamen eft,qu6d propofitio fci-
bilis non eft qusribilis tali modo, quodabco-
dcm fic fcita,& dubitata; quia fic fimul e0ct nota,
&certa rcfpcdu ciufdem. Sed ipfa eft prius du-
bitata ab addifcente,& poftea per principia nota
perfe debite applicata,ipfa fit certa , & eadem
quxftio,quseft fcitaabvno, &eftdubirabilis
ab alio , & hoc non cft inconueniens.

Ad primum ficuc dicebacur. Ad racionem 5.
conrra hoc dicirur , quod iftx dcrerminariones, .^«^ m^gtmi'
genere, & numeroynon referunrur ad idem.fcd hacc '*•
determinario ingenerali, rcfcrcnda eft ad conela-
fiones jhaecdcrerminatio numero, referenda eft
ad arqualiracem; & ica paret qu6d intclleitus cft
ifte ; ^(tftiones accepu ingenerali ,fiint itjuales nu-
mero hii , e^ua verefiimm ingenerali ; & fic cft pro-
pofitio vcra.

Ad fecundum principaledico, quod propofi-
cioncs nnmero infinitac funt ; & fic de iliis non
intendit Atiftoteles , fcdfolijm dcquxftionibus
in genere. Similiter intelligendum quod contin-
gentium, vt contingentia fimt, propricnon eft
qua:ftio, ficut nec eotum eft fcientia; quia omnis
quxftio eft qusftio medij , fiue caufx , fcd con-
tingentia , vt talia funt , non habent caufam eo-
rum , tamcn de his quae funt contingentia quac-
ftionesfiunt, vt quatc vadisRomam?Refpon-
detur, vtrecupercm fanitacem. Deiftoconcin-
genci ficquzftiojpropccr hoc quodhabetquan-
daro caufam ordinatam, quae eft intenta a vaden-
te ; & ifto modo continjjcns quxri poteft, &
ctiam fciri per talem caufam ; fed talis fcicntia
non pertinct ad demonftrationem,

■m V-... Ad

Qu^ftio II.

4^7

Ad aliud iico ^vthi illud quod qvsritur , du-
biuni eft , quantum eft dc fe. Cum hoc tamcn
ftat quod xqualcs funt quzftioncs his quz verc
fcimus ; quia catdcm nnmcro propofitionci qu«
prius fucrunt dubis , poftcrius fiunt ccrcx per
propofitiones nocas.

Ad aliud ficut diccbatur.

Ad iiludcontra hoc ; dicoqu6dnonoporcet
addifcentcm credcrc conclufioncm , antcquam
pcr dcmonftrationes per fe concludant, fedprac-
miftas crcdere debct , quia funt pcr fe nota , vel
quando ex przmiilts dcterminato modo appli-
catis infercur conclufio , tunc addifccns credit
conclufionem, fed priijs non oportet, nec intcn-
dit Ariftotcles.

Q^ iE S T I O II.

%4» Si cft fi quxfiio.

Ariftor. hc» eit. huiit*. Auerroes, D. Thom. & Paulus Ve*
nerus ibiJ. Tamtet. fMpri, loaa. de Magiftr. qudft. t.
kmtu,M.i.

QVod nonvidetur; omnis qusftio aliquid
przfupponit ; fed quaiftioyi'*-)? , nihil prz-
fupponit ; etgojiefi, non cft quzftio. Probo mi-
norcm. Si ,Jiefl aliquid praefupponic , tunc pras-
fuppoiicrct quidefi. Scd cjuiii efi non pra:fupponi-
tur, quia przfupponity?*/?, crgo non praefuppo-
nitur ijieji.

ltem,illud quod przcognofcitur ancedemon-
ftrationem, non eftquxribile; quia omne quz-
ribile eft fcibile. Sedy?*/? prxfupponitur ante
demonftracionem,quia de fubic£l:o pracognofci-
tm/ieft, & ^uideft.

Itcm, Ci ej/e quxtnur dealiquo; quxroan qua:-
racur idcm defcipfo, analiud de alio; fi idem dc
fcipfo , cuncnon eft qusftio , quia per Ariftote-
lcm, ijMirens ejuare homo eji homo,nihil ejl tjutrere.Si
qu^ritur aliud de alio; cunc quxftio calis non cft
fimpjex , fcd compofita , quia efuafHoJimplex f/f,
ejUMndo illnd , quod ^uteritur non ejl alteriut ejfenti*,
iicat dicic Linconienfis.

Iccm , fi hic quzritur aliud dc alio; tunc ejji
poftec dcmonftrari , quiafj//^ haberct in fubie(!%o
caufam quare infcparabiliccr ci ineft,& fft fecun-
dufealiud abcocuiuseft, crgo eft demoftrabile.

Adoppoficum cft Ariftocclcs.

Ad quxftioncm dicicur,qu6dyJ"r/ quzftio cft;
quod pacec ex inccntionc Ariftotelis , dicic enini
quodjieft, eftquxftio fimplcx ,cx hoc fequicur
quody? efl,e(i quzftio fimplex,& eft qua:ftio fim-
plcx, ficuc dicic Thomas propcet hoc ; quia non
przdicarur ejfe tertium; fed fecundum Linconien-
rein dicicur quzftio fimplcx, quia racio forms,&
ratio rei fubicdz,& racio,& forma rci pr^dicatc
non func duz.fcd vna;&quzftiocompoficaeft
Ciitn forma, & ratio rei Cuhiedtx przdicaci funt
duz.ficuc hic,cum quzricur,-/4« homojit rifthilu.

Inceliigendum camen eft,qu6d adqudftionem
triarequiritur.ic iftafufSciunc. Primum cft,qu6d
id dequo quzricur,fic dubicabile quancum eft de
fe. Secnndum eft , quod quztibile aliquid prz-
fupponac. Tcrtium cft , qu6d ipfum habeac me-
dium pcr quod demonftrari poflic. Iftz crcs con-
dicioncs includuncurin hac quzftioncyffi^iquia
f/7f , quancum cft de fe , dubium cft,quia concin-
gic fcirc quid figniiicacur pcr hirco-ceruum , &
tamcn dubicare4»y/r. Similircry7*/?pr«fuppo-
Scsti opcr. Tom. I.

nit (fuideft, nontjuid efi Jimplicittr , (ci\\cet^uii
tfirei, (ed^d eft quodfignificacurpernomcn;
fimilicery?^/? habcc medium per quod poflSt de-
monftrari.

luxta quod cft inrelliecndum c[ubd duplex eff Duplextjl
efe , quoddam eft cftc fubiedi , & aliud eiTe paf- 'l^*'
/ionis. EiTc fubic^bi non habec medium , &c.
nec eft dcmonftrabilc, quia de fubicfto przco-
gnofcicur tjuid efi , & qui* eft , ancc omncm dc-
monftcacioncm. Effc auccm paGSonis cft dcmon-
ftrabile; quia cftc pallionis eft incftc , & inefte
padionis fubicdo dcmonftracur, & per defini-
cioncm fubicdi tanquam pcr medium , & eti.im
pcr dcfinitionem paffionis; eTgofieft eft quz-
ftio, cum habcac condiciones cequifitas ad qux-
ftionem.

Ad primum argumentum dico , qu6d quzftio
Jieft aliquid przfupponit. Non przfupponit ca-
mcn ^uid efl rei, fcd ^uid efi quod fignificatur
pernomcn ; ^M<i^cnim r« przfupponic/ii'f/?, vc
argutum eft , & ideo ay? ef} non przfupponitur.

Ad aliud pacec per didla in poficione , quia de
fi^biedio przcognofcituryJ*/?, Sc quid eft,&c idco
de fubie^o non poceftquzri. Eirecamcnpaffio
nis poceft efle quzribile.

Ad aliud dicicur , quod efte quzricur de eo
cuius eft , non ficuc cocalicer idem fibi , nec ficuc
cocaliccr diuerfum. Sed quzricur canquam.ali-
quid reducibile ad genus illius cuius eft ; vc fi fic
e(refubftantiz,ad Subftanciam ; fi quanci(atis,ad
Quanticatem , & fic de czceris gencribus ; ica
quod non przdicacur efle quod eft alterius gene-
ris, & cft quzftio fimplex. Ec przdicacur cire fe-
cundum adiacens , quod elTe^ficut dicicThomas,
eft reducibile ad genus illius cuius eft elle.

Ad aliud patec , qu6d hic non quzritur cota-
liter aliud ; vnde non cft demonftrabile de eo cu-
ius eft,quia efte in fubiccSlo przfupponit cire ; &
ideo cfle fubicdti demonftrari non potcft , nec il-
^ud quzritur propric. Si tamen quzritur , hoc
non cft vc fiac nocum pcc dcmonftracioncm , fcd
vc aliqua alia via nocificecur ; fed eflc paffionis
quzricur,& idem dcmonftracur.

Videtur ramcn Linconienfis alicec dicere,.
quod cfle cuiuflibcc alterius a prima caufa de-
monftrari pot eft de eo cuius eft.cxcepta Subftan-
cia, quod cft gcncraIi(Emum;ipfa enim Subftlcia
non habec dcfinicionem, quia non habcc genus
fuperius; & ide6 de Subftantiaquz cft gciiera-
liflimum non demonfttacur efle , nec dc prima
caufa,eadcm racione; quia prima caufa non cft }n
gencrc , quia eius eflc cft ciuscflencia , & fic eflc
fubicdli , & efle paffionis quzribile eft , & eciam
fcibilcjCxccpcis his,quz diSti func.

Ad racioncm dico , quod cflc fimpliciter fub-
icc^i dcmonftracur per definicionem fubicdi de
fubiedo.camen cfle fubic^fci incomplcte ancc dc-
monftracioncmprzcognofcicur ,& przfupponi»
tur. Tunc cnim przcognofcitur eflc fubic^i in-
completc, quando ipfum cognofcitur pcr aliqua
acciiJentia , fiue pcr defcriptioncm ; & tale cfle
przcognofcicur anccquam cognofcatur^^Jrrt.
Eccum hoc conucnic Ariftocelcs 7.Mecaph.&
pciroo de Anima , & fecundo huius. Dicic enim
qu6d accidentia magnam ptrtem cottferunt ad cogn»'
/cettdum ijued ^uid rei; efle tamcn complcccfub-
iedti per definicioncm fubiedti acquiricur , &
fic patec qu6d alio modo efle przcognofci-
cur, & przfupponicur , & alio modo quzri-
tur. Sic crgo patet pcr ipfum , quia quando
li } quzri

4i8 Super lib. 1 1. Pofteriorum

I.

pro partt ne-

f4lfU«,

t.

quzritut , Ag hoc efl , non quztitur aliqua forma
de alia , &c ideo eft quaeftio (implex, nec totaliter
jdem vt diAum eft,quia tunc non eflct quxftio.

Qjf ^ S T I o III.
iAn quid eft fit quajlto f

Vide Authores cic. duabm qutji. prictdtHf.

QVod non videtur , quia omne quod qnacti-
tur, eft fcibilc pcr ^uid efi , quia illud quod
fcitur, fcitur per dcfinitionem indicantem ^««<i
eft, & illud quod qusritur etiam fcitur. Scd ijuid
eft non fcitur pcr medium quod eft t^dtjuideilt
quia cadera ratione illud <juod ^uideft fcirctur per
aliud <jHod<jHid efi , $£ fic cftct proccfTus in infi-
nitum.

Item , efTe quaeribile eft fcibilc , <]uid non cft:
fcibile , ergo nec quiribilc. Probominorcm : fi
tjuid eflct fcibile , fciretur per caufam ; fed nihil
cft inrimius rei quam fuum quod quid eft , etgo
<juod cjuid efl non habet caufam intrinfccam pcr
qiiam poflit fciri.

Hic diciciir , quod aliud e(i quod ^uid eft fahie-
Ai , & aliud ijiuod ejtiid eft pafHonis. Gjuedquid efl
fubiedli cjuaeri non potcft.quia nccfciri; quia de
fubic(5to prsECognorcitur9«»W<r/?, Sc fl efl pet Aii-
ftotelcm.^«««/ tamen^paflionis quiritur,& illud
fcitnr per definitionem fabiedi.

Contra iftud. Primo oftendo qubd efuid eft fub-
iedi qaa;ri poteft ,& ctiam fciri, quiacontingit
aliquem cognofcerc eflc, & dubitare deprinci-
piis indicamibus ^uid , &poftco. contingit co-
gnofcere principia indicaniia ^«i^, ficut puer
cognofcit boucm e^re, & tamcn principia bouis
cHcntialia ignorat ; & poftea principia indican-
tia ijuid cognofcix ,Cci\ illud quod eft primc^ igno-
inm, Sc poftea notum, eft qua:ribile,& etiam fci-
bile; ergo^««Vey?fubie£ti,eft:quxribilej& etiarr)
fcibile; quia tunc ^uid fubiedli fic notum per
^uid notius ; crgo fcibilc eft.

Item , quod ejnid pafllonis non poflit fciri vi-
«dctur,quia pcr Ariftotelcm, Glued^uidell non
poteft 4^monftraii , quia fic fieret petitio prin-
cipij ; ergo ^uod ^«iWp^flionis demqnftrari non
pofcft.

Item ,omnis quarftio cft quacftio medij ; fiuc
cauf^ , per Ariftotelcm. Scd quod ^uid non cft
quarftio mcdij , quia ipfius ^uid non eft medium,
fiue caufa ; crgo tjuid eft non eft qusftio.

Item, ejHideft prarfupponity?^^, vt eft quacftio^
fed (juidefl idem cft quod e(rentia,vel ipfam pta:-
fupponir.quia runc nulla rosa cxiftentc non pof-
jfct cognofci quid eft rofa ; ergo quid efi non cft
quajftio, vt ejuid veram eftentiam rci notificar.

Itcm,qua:ftio diflFcrta fuppofitione, &peti-
tione in hoc , quod in quarftione non oportet ad-
difcentem confentire parti opponcntisquam in-
fcndit opponens;fed potcftcfle contrariaiopi-
nionis ; fed in eo 9«o</^«»^«ry?,nonpofl"untoppo-
nens,& refpondens efle contrariae opinionis,cr-
go tjuid efl non eft quxftio. Minor patet; quia
quaEftio^««</^noneftquacftio Dialcdica; crgo
\n quacftione tjuidefl , non poflunt efle opiniones
contraria, fed tantum crit vna pats fuftinenda.

Itcm.fi tjuidefle^et quaeftio , idem effcr dubi-
tabile & prarfuppofitum ; eonfequens eft falfum;
crgo & anteccdens. Probatio confequentia:; quia
ftudefi praefupponityJr/?,fi igitur dicis,qu6d quid

efi eftquxftio, tnnc quid efi pra;fupponituray?
tfl\ quiaeilcjvcl eft efl'entia,vcl immediatc con-
fequens quiditatem , fcd quod fcquitur quidita^^
lem , ipfam pratfupponit , ergo efle pra?fupponic
quiditatem. Si crgo dicas , quod quid efl fit quat-
ftio , idcm erit dubitatum & przluppofitum.

Hic dicitur,qu6d non fequitur ; quia cft aliud
quid efi, quod eft dubitatum,& quod eft praefup-
pofitum ay? efi-y quia ^uidefl verum eii, AnhilAr
tum,fed tjuid efi verum non praefupponirur ^fi efl.
Si efl enim folum praefupponit tjuid efi , quod
fignificaturpcr nomen , & itaaliud praefupponi-
tur, & aliud quzritur.

Contra. Ulud non foluit, quia eflc,vel cftqui-
ditas, vel immediatc confequiturquiditatem ve-
ram ; ergo cfle praefupponit quiditatem veram,
&non folum praefupponit quod fignificaturper
nomen.

Item , efle diftindum confequitut cflc diftin-
dum ; crgo cile przfupponit entitatem diftin-»
<5tam , & hoc non eft quiditatis fignificata: per
nomen tantum,fed ^»«ir«,ergo prafuppoiiit
vcram quiditatem rci; ergoy?*?/? praefupponit
quid efl.

Aliter dicit Linconienfis <\noA quid efl ptx-
(upponn fiefl cognitum peraccidcntia. 6^«^ff?
tamen pr^fupponitur ay? ri?,fecundijm quod tjuid
efl cognofcitur pcr principia eflentialia; vnde cfTc
dupliciter cognofcitur. Vno modo pcr accidcn-
tia. Alio modo pcr principia eflcntialia. Vnde
pcr hoc ad formam argumcnti dici poteft, qu6d
quid eft dubitatur fecundum quod przfupponit
cfle cognitum per principia accidentalia , &
ipfum cft prarfuppofitum ab cfle completc cogni-
to per principia circntialia , & quod idcm fic
przfuppofitum , & dubitatum non eft incon-
uenicns.

Coutri, Ci efle cognitum complctc ptzfuppo-
nit quid *y?,tunc eflc per quid efi potcftdcmon-
ftrari de eo cuius cft; fcd hoc cft falfum per Ari-
ftoterem, quiade fubiefko praecognofcitur^««'(i
ef{,Scfiefl, &quodpraecognofcitut antedemon-
ftrationem, demonftrari non poteft.

Ad oppofitum cft Ariftoteles.

Ad quasftionem dicitur, quod /juid ejl cft qua:-
ftio,ficut dicit Linconienfis,& hoc idc6 eft,quia
^uid dubitari poteft, & quia eius cognitio acqui-
ri potcft ; ( docet enim Ariftotclcs vcnari ^uod
tjuid efi.)etgo,icc. Dicunt quidam , quod ^uid efi
fubicdli non quacritur,quia dc fubieilo tanquam
dc fundamcntoin demonftrationcprxcognofci-
tur (juid efi , Sc fi efi , vt dicit AtiftotcleSj^tt^VfT?
tantum pafllionis quaeri poteft , & ipfum poteft
fciri dc fubiedto perdcfinitionem fubiefti.

Intelligcndum tamen eft , quod tjuidefi con-
traftum fub ratione qua eft ^««i^ , fic non qua:ri-
tur ; ita quod fub illa rationc fciatur tanquam
conclufum in dcmonftratione, quiaficeflet pc-
titio principij, vt dicit AtiftoteIes,^««'</(r/?tan-
tijm quzritur, vt pcr aliquam aliam viam fiat no-
tum,vt pcr viam diuifiuam , ficut docct Ariftote-
les, & innotefcittanquam racdium , non tamen
tanquam conclufio indemonftratione,illud ta-
roen quod eft 9««*^ non acceptum fub illa ratio-
ne vt i]uid, fed matctiale , poteft demonftrari pcr
quid formalcjita qu6d hoc dcmonftratur incfle
illi cuius eft, fed non fub ratione qua cft ^uid.

Adprimum argumentum dico qu6d ^««'^ fub
rationequaeft^«»Vnon quairiturpcr mediir, nec
dera6fttatur;quia fic cflet proceflus in infinitum.

Ad

Ejfe dupUti-
ter ceg/itfci-
tur.

4-

Cemlufict

Qjiid een-
tmUum fub
ratifne ijtui
(]uid non
qutritur.

■Ad 0rgum)t'
tti.

Qusftio IV.

419

Ad aljud dico.qiiod tfkid fubiedi non requiri-
tar.nec fcicur per.demonftrationem fub ea lacio-
nequa cfi^id,

Racioncs quz probant quod ^uid eft poteft de-
tnonftrari,poftca folucntur.

Ad aliud principale; dicitur qu6d oinnis qus-
ftio cft quxftio mcdij,non ita qu6d ipfuni dcmo-
ftreiur per mcdiumjd idlum enim eft.quod ejuid efi
fub ratione qua <fuideft , quzritur , non ita^uod
ipfum fciatur pcr dcmonftrationem tanquam c6-
cluno,fedaliquaalia via, vtdi£bucftin poficiQne.

Ad aliud dico.quod ^uid eft,vt cft vcra quiditas
rei, prxfupponityj'*/?, fcd non efte adtuale diftin-
6kum conKiifMijfe,ve\fore , ficut argutum eft , fcd
przfupponit e(l'e aliud^ficut poftea vidcbitur. Ad
aliud dicit Liconienfis.

Adrationescontrahoc diciturfccundum fcn-
tentiam eius;qu6d ejuideft poceft detnonftrari de
fubiedo pcraliud quod ^«iW<r/?, quiapotcft du-
bitari,n continetur fub alia fpccic.

Ad au6toritatcm Ariftotelis dicitur qnod de
fubiedto ptjecognofcitur (]uid eft ,Sc fteft , non
completc , fcd prscognofcitur efte notum per
principiaaccidentalia : & effe ifto modonon de-
monftraturefTe.fed dcmonftratur eflTcnotumper
principia accidentalia fecundum ipfum.

Aliter dicitur , qu6d ifuid eft praefupponit cfle
confufum.fed ipfum ^«ic/ prxfupponit eftcdiftin-
dum.Et ita aliud eflTe pra:fupponitur,& aliud eftc
confequitur;licet illud fortc fitidem cani priori.

Q_V it s T 1 o IV.

Ftrum ejfe exljiere fit de ejfentia?

D.Thom dt Enie (jj' ejfen.e.^.f^ ibiJ. Caiec.7.11. ^feeun-
do tontr» Gcntes £.51. Fcirat ibid ;'4igid.t.<^.}.D.Bonau.
ibid.art.i.qutfi.i. Capreol. l.f/.S. qutjl.i. Jtrt.z Hcnric.
quodl. i.j.i.Durand.i.V'y?.8.^.i.Gtcgot.j.}.<ir/.i. Suat.
tom.z.Met.dilpur.ii.Mcaiiilib.i. Met.q.ii. Yidc Doft,
i.d.S.j.j.BaJJhl.ibid.

I, /^ Vod fic videiur.A«6bordccaufi$dicit,qu6d

Argumeni» V^prima rernm caufatarum eft cfte : fcd quod

froparte »f- cft primum iii rebus caufatiscflecftenlia.

frmgtiu». Icem , Commcntator dicic , quod lioc cft pro-

blema de genercAowo ;y?,fcd genus cft dc eifcntia

illius cuius eft,crgo,&c

Item,ratio Commcntatotis cft ad lioe , Homo
eji,mt ergo per fe,aut pcr additum: fi per fe habe-
tur propofitum ; fi per additum,quxro de illo ad-
dito.illud addituin eft,aut crgo per fc,aut pcr ad-
ditum. Si per fe , eadcin ratione fuit ftandum
in primo : fi pcr additutn, fic erit proceflTus in in-
finitum.

Hicdicitur, qu6d homo eftpcr additioncm,
& illud additum eft per fe , & non eadem ratione
ftandum eft in ptimo , ficut in fimili patet. Ho-
mo difgregat per albedinem , & albedo difgre-
gat per fe , & non eft eadem rationc ftandum in
primo.

Concr^ , fi illud additum fit per fc^ergoefTe
eftdecftcntia illiusadditi ; & fic habcrem pro-
^fitum , quodefte eft de eftentia illius cuius
cft.

Icem , quzro de illo addito ; aut eft cftentia-
liter ipfum efte , aut participans efle. Si fit ipfum
cflc; tunc homo eft pet fe,quia non per medium:
fi fit participans cfle , ciim omne parcicipans
efle fit compofitum diftinflum numero concra

altcrum ; fcquitur qu6d homo eft aliud compo-
ficum diftindium numero ab hominc : fcd hoc eft
impoQibile, quia homo non eft pcr entitatcm al-
terius compofitum numero : ficut Socraccs non
cft albus per albedincin iMaconis.

Aliccr diciturad rationcm, quod homocft pcr %,
additum.Et cum dicicur.quod illud addicum cft,
dicicur qu6dnon; quia ilhid addicum noncft,
fcd eft illudquo aliquid aliud cft , ficut forma
noneft,fed eft principium eflendi compofitum.

Contr^ , illud additum non potclt cflcpur^
nihil;quia tunc homo cflct purc nihil : crgo illud
addicutn aliquo modo cft ens , & quocics dicitur
ens.totiesdicitureflcjpecAriftotclcm.crgoillud
additum eft.

Irera , tjuantum dcnominatiu^ prxdicacnr de
re proprij generis , bcnc cnim dicicur,Z^/«<»f/?
^uanta , ergo cadcm racioneelTc poteft pizdicari
de quocunque , quod aliquo modoeft cns ; ergo
idcm additum quo homo eft,iicct non fit cntitatc
compofiti,tamcn aliquoinodocft,ficut formaeft
cntitateprincipij.

Itcm , ad principale ; tns eft de cuiulilhet ejfent.iot
per Ariftotelem , Sc cns & efleidcm fignificant}
ergo cflceftdc cflentiacuiuflibcr.

Hic dicitur.quod ens cft duplex, ens Nomen,5: Ens dufU*.
ens Participium. £wy Nomen eft dc cirentiacu-
iuflibct , fcd ens Parcicipium non. Primo modo
non eft verum quod ens 8c ejfe fignificanc idem,
fed bcne fecundo modo.

Contra illud ; ens Nomen , & ens Participium
/ignificant idcm , licct diffcrantin niodo fignifi-
candi ; fed ens Participium & ejfe idem fignificant,
vt conccflTum cft ; ergo ««1 Noilicn & efte idcin fi-
gniHcanc.

Hicdicitur , quod *«; Nomen & ens Partici- 1.

pium fignificant fub diftindlo modo , & ille mo-
dus facit , quod ens,Sc ejfc fignificent idcm , vt ens
cft Participium ; quia vcrunquc fignificat rcm,vt
mcnfuratam tcmporc; tamen ens Nomen. Scefte
aon fignificant idcm,quia*«iNomennon figni-
ficat rcm.vt tcmpore menfuratam. Sed ens Parti-
cipium Sceffe fignificant, vt racnfuratam tempo-
re;& ideo non funt de cflentia.

Contta illud : Ci ens Participium non fit de ef-
fentia ,quiamcnfuratur temporc; tuncnon ciTct
harc neceflaria , Herno eft ens ttnimal ; qnia hic po-
niturfw<ii»»i4/,vt temporemcnfuraturde homi-
nc,& vt fic non eft de cflcntia pcr te.

Item,ad principale ; gcncratio terminaturad
fubftantiam foIuin,tanquam ad per fe tcrminum:
& generatio per fc terminatur ad eire , & cflc cft
fubftantia rei.

Hic dicitur.qu6d generacio non cerminaturad
cfle.fcd ad fubftantiam fub ep.
Comtzillud-.GenerMtioeft aneneJfeMdejfe,f>er Ari-
ftoteIem,ergo generatio per fe terminatut ad efle.

Item, fi gcncratio terminetur ad fubftantiam
fub efte,ic per te efleeft aliud abeirenria:crgoge-
neratio terminatnr ad cns per accidcns : ergo
cns pcr accidens pcr fc generacur , quod eft ira-
pollibile.

Item ad prJncipale ; fi eflc non fit eflcntia rei,
tunc cijm cfle fit in cflcncia , ctrentia crit in po-
tentia tcfpcdu cuiuflibet quod eft in ea , quod
cft alcerum k fua cflentia : fed confcqucns cft
falfum ; ergo & antcccdens.Falfiras confeqnentis
patet ; quia fi cflentia fit in potcntia ad cflc : auc
crgo in potentia adbiua . vcl paffiua. Si a^iua,
tunc clTcncia habcret ciTc antequam eflet , quia
I i 4 quod

41 o Super lib. 1 1. Pofteriorum

4-

Cnielnfif,

^%%\.t^

Tjft exifltre
primo confe-
quitur in/ii-
ui4uum , non
ejfeniiinn.

s-

Ad Mtgu-
menfn.

qiiod cft in potentiaaftiua rcfpcdu alterius ,efle
habei refpedu iilius. Si in potentia pafllua : tunc
cdcntiamanens poflet efle , & non eirc quia po-
tentia padiua eft potentia contradidionis.

Itcm , fi erte fit aliud ab eflentia , cum imme-
diate confequatur cflentiam : crgo efle de eiren-
tia poteft demonftrari , confequcns cft falfum:
crgo & antcccdens. Confequentis falfitas , patet
quia in demonftratione pr2fupponitur^«»<i<^,&
fie/t , & quod pratfiipponitur non demonftratur,
ergo clfe non demonftratur.quia prxdicatum cft
de pcr fc intellc(Jlu fubicfti.

Ad oppoficum.fieflceflet de eflentia rei , haec
clfet neccffaria , homo eft. confequcnscft falfum:
ergo & anteccdens.

Item, fi fic,tunc intelligens tc non elTe.vel ho-
ininem non cfle,intelligercc incompoffibilia.

Item.eflentia abftrahit ab ejfe,fnijfe,ti fore;etgo
efle de cflentia non eft , quia illud a quo aliquid
abftrahitnon eft de eius cflentia.

Ad quaeftionem dicitur,qu6d'eflcexifterenon
cft de eifcntia, quia de illo efle eft dubitatio. Scd
de eflc eflentia: non cft dubitatio. Ratiohuius
cftifta, Illud quod poteft inteliigi fine altcro,
iion includit illud in fua eflentia,eflentiapoteft
intelligi non intelligcndoeflejergo.&c. Haec pa-
tet fimiliter,qniacflcntia abftrahitur zhejfe,fuif-
fe,8cfire;Cicnt ttgofwJfeySicfore non funt de cflen-
tia,!tanecf/7f.

Intelligendum tamen eft proptcr rationes,
quodefle exiftere nonconfequiturcirentiam pri-
mo, fed primoconfequitur indiuidaum. Indiui-
diium enim per fe, & primo cxiftit : eflentia non
nifi per accidens.

Ad piimum argumentum dico; quod aiidlor
de Caufis intelligit pcr feaftum primum, & non
cxifterc. Vnde intelledtus cft, quod prima rcrum
crcitarum crt cfle,hoc cft.prima rerum creatarum
cft a€tus,ficut patcc de intellc<3:u,& non loquitur
hic de cfle.quod cft cxittere.

Ad aliam aiKfloritatem , qued Commcntator
intcndic.quod liuceft pracdicatum generalc, /^o-
tno efi, Vnde per problcma dcgcnere, intendit
pr^dicatum gcncralc, ciiiufmodi cftprxdicatura
iranfccndcns,

Ad aliud,qu6d homo eft per fe , ita quod non
pcr medium habens elfe , & fimiliter cft per ad-
dirum,vt per efle.quia cflc eft tanquam illud,quo
aliquid eft ; tamcnillud elfe non eft, itaquud fit
habens efle.Vnde tanc ifta fimul ftant, quod ho-
mo fic per fe ita , & non per mcdium habens ef-
(c^Sc tamen homo cft per additum , tanquam per
aliquod , quo aliquid eft], & non per additum,
quod eft.itaquodfit habensefle,fedper additum
q>iod eft principium eflendi.

Ad rationes contra hoc prima: rationes contra
principale probant , quod illud efle non cft tan-
quam habens efle , fed tanquani principiuro, quo
compofitum eft.
i Ad aliud ficut diccbatur.hoc eft oonceflum.

Rationes contra fecundam tefponfionem pro-
bant ; qii6d efle illud, pcr quod homo eft,eft ali-
quo modo,& hoceftconceflum fimpliciter,quia
illud cfle eft, non tatiquam habens efle , fed tan-
guam principium quo compofitum cft.

Ad aliud ficut dicebatur.
, Adrationein cqntrahocficutprius.
■* £t ad aliud contra hoc dicitur quod fic dicen-
^o, Homo eft ens animal , ens fpecificatur per ani-
{d4>& ideo quod^mtnodo ftat fecundumexi-

genciam animalis'; •& ideo non eft haec eontin-
gens , Honu eft ens animal : hxc camen cft con-
tingcns ; Homo eft animai ens , quia in ifta antmal
fpccificacur per ;n;,& ita quodammod6fecun-
dum cfle temporale menfuratur , & ideo ha:c eft
contingens : homo enim potcft efle animal cxi-
ftens,& non cxiftens.

Aliter poteft dici,& melius, qu6d ens Nomen,
& ens Participium non fignificant puram cntita-
tcmrei, fiucquiditatem, fedm Participiumfi-
gnificat rei exiftcntiam , qux cft cxtra elfentiam,
& illi cflentialitet accidit. Per hoc ad formam ttntm rei.
principalis rationis , ficut prius quod ens Partici-
pium &«^idcm fignificant , fed tamcn w No-
men & effe non figtiificant idem,ficut nec ens No-
men,&«wjParticipium fignificant idem ; & ide6
licct mNomen fit dc e(rentia,tamen efle non eft
dccflencia.nec ens Participium.

Ad aliud ficut dicebatur.

Ad rationem contra hoc dicitur,qu6d lic^t ge»
neratio terminctur ad fubftantiam fub^, non
tamen terminatur ad ens peraccidcns ; quia cfle
noneft resalterius generis ab eflencia, ficutal-
bum cft altcrius gcneris ab homine.Eflc enim eft
in eodem gcnere cuna co cuius cft, per redudio-
ncm.Vndc eflc non cft habens efle,idc6 non eft in
gencrc per fe , & fubftantia fub ejfe non facit ens
pcr accidcns.ficut homo albus.

Ad aliud cum dicitur , ^aoA generatio eftanon
ejfe in effe , ifte eft intclle^tus, qu6d gcncratio
cft a fubftantia non ente , ad fubftantiam fub
ejfe.

Ad aliud prineipale , quod eflentia eft in po-
rcntia ad cifc. Eft enim in potcntia pafliua , quia
potcft cxiftere, & non exifterc. Accidit enim fibi
exirtcre. Et cum dicitur; ergo eflentiamancns
poteft non cflc ; dicitur » quod pon oportct
qu6d cflentiamancnspoflitnoncflc, quia cflca-
tia mancns cxiftit , & dum cxiftit , cft. Sed ta-
mcncflcntiamanens eflentia potcft cfle,vcl non
cfl-c.

Adaliud cumdicitur, qu6d cfle eft eflentia,
poftcrinscflcntia,conceditur. Et cum infcrturj
crgo cffe praefupponit eflentiam : dicitur , qu6d
cfle cxifterc prsfupponit cflentiam fccundtira
aliquem gradum eiTendi.non tamcn praefupponic
eflcntiam exiftere.

Ad aliud, qu6d licet eflenon fit deeflentia,
non tamen poteft demonftrari de eflentia. Ad hu-
ius probationem , dicitur quod non fequitur cf-
fenciam , nifi per accidcns. Primo cnim fequitur
indiuiduum cuius cft perfeexiftcre. Et quianon
fequitur eflentiam fccundijm {e^y?^ prim6,ide6 dc
cflentiademonftrari non poteft.Similiter non eft
res altcrius gencris,nec pcr fc cns in gencrc,ide6
non poteft demonftrari.

Q^ vE S T I O V.

Vtrum qu&flio quid eft pajti^ponat
fieft?

Ariftoteles hc» citMt, (^ eap^^.text.j. D.Thom. hie leS.g.
loan. de Magiftris hic ifutfi. i.dub-.i. Tartar. in Com-
fnent. }. euf. huius. Paul. Venecuo'» Uenm Philofofhi
titat.

Q

V6d non videtur,quia ie rofa,& niue pof- ^„„^„,^
fumus fcire quid funt, nuUa tofa exiftcnte: p„ fanene-

crgo gatiua.

Qusftio V.

421

1.

Cmelufit.

"Efft dMplici.
tT ctgntfci-
twr.

rtgo quzftio^iw<i<f/?,nort prsrupponic/ir^.

Hic dicitur , quod ifta benc concludit , qu6d
quxdio i^Hii efi non przfupponic eflc cxifterc,
przfupponic camentliud ciTc.

Coiitr^, quzro de iilo e(Ie quod przfupponi-
Cuc i aut eft cffe eftentiac^aut cire cxiilere, auc ali-
quod tercium. Non ctTe eirentiz ; quia H tjuidefi
pra^fupponcrcc efTe ciTentiac, pratfupponerct feip-
fum^quod cft inconueniens. Nec ptxfupponit cf-
(e ccrtiumiquia non eft tale,vc videcur}U>lum cc-
go prifupponit cffe exiftcre.

Item,ad principale, efTc diftinfbum confequi-
tuc diftindlam entitatem , quia ab vnicate diftin-
fta caufarur : crgo cfTe pra:fupponit quiditatcmf
ergo cjuid tfi non prxfnpponit cflc , qnia tunc in
praefuppontionibus eiTct circulus.

Item, cflc cft pofterius clfentia ; crgo eflc cf-
fentiam , fiue ^uid efi prxfupponic -y non ergo
ecoiura.

Item , tfuidefi non praefupponit illud quodfibi
accidit ; fed quiditati accidit cfTe ficut/««^ 8ifo-
re : ergo ^uid eft non prsfupponic efTc , ergo,
&c.

Ad oppoficum eft Ariftotelcs,dicic enira quod
^Mdrentes cjuid efi ignararttes fi ejl,mhil ijuterunt : ^uia
quod noneft, nemofcit qnid eft , ficuc pacec dc trage-
lapho.

Ad quacftionem dicicur, quod quzftio quidefif
ptxCapponitfi efi , ficuc dicic Ariftotcles, quia
de non ente nuUtu fcit quod efi. Nullus enim fcic
quid eft tragelaphus , fcd folum quid fignificatur
per nomtfn : crgo antequam fciatur e^tnd efi^
oportet quod pratcognofcatury??/?, liccc non cfTe
quod eft adlualiter cntis , cijm non fit dc cfTen-
cia , veruntamen fine efTcntia non poteft efTc,
crgo,&c.

Intclligendum tamenpropter rationcs ,quud
quideft non praEfupponitcfrecirentias ,quia tunc
idem praEfupponcret feipfum : nec pracfupponic
eflc cxidcre , quia cfTe cxiftete eft primo ipfius
(ingui.iris , Sc tale accidic ipH ^uid , quia quacftio
tjuidefi ,eftquacftio mcdij, & etiam quacftio y?
«■/?.• fed medium in demonftratione eftvniuerfa-
lc; crgo tfuidefi , Sc etiam fieft funt primo vni-
Mcrfaiis , 5c non ipfius fingularis. Et efTe exiftere
eft ipfius finguiaris primo ; ergo quideft non prx-
fupponit eflc exiftere primo , fed f «iW efiftx-
fupponit certium cfTc , quod eft adualitcC en-
tis ; & illud efle quod eft adbualiter entis , nihii
aliud eft , nifi qujdam gradus cfTendi vnius circn-
ciac , diftindlus contra alium gradum alterius
efTcntis , quem gradum habet efrentja cum cft.
Vnde iftcgradus cfTendi prarfupponitur dc omni
quod ed quid , & illud cfTe eil quodammodo
non cfTe prohibitum in rerum natura, fiuc cfTc
in habitu(ficuc dicit quidam)& non efrecxiftere,
&propter hxc dicitqu6d dc tragelapho nullus
fcit tjuid , quia non licct efTe fic in habitu, id eft,
aliquemgradum efTendi in rebus.

Aliud cfTe intelligendum propter fecundum
argumentum, quod efte duplicitur cognoftitur. Vno
modo per medium accidentale, ficui nos cogno-
fcimus caclum pcr accidcntalia , & per cfFcdus.
Alio modo cognofcitur efTc pcr niedium efTcn-
tiale, vt quando cognofcitur pet tjuod quideft:i{io
fecundomodoeflecognofcitur diftindc, & prx-
f apponit efuid efi, i quo capitdiftindioncm, Pri-
momodo cfTecognofciturconfufo roodo , & in-
completc , & ifto primo modo tfuid eft pracfup-
ponit cfTc cognitum modo confufo. Scd fecundo

tnodo cfTe accepcum przfupponit ipddefi : & lo-
qucndo cfTe , quod cft aduaiicer entis , fiuc
gradus cfTeodi , & non de cftc , quod cft cxi-
ftcrc.

Ad rationes,patct per hoc.

Ad primam,pacec quid cft illud cfle quod prac- j

pracfupponitur : & pet hoc patct ad rationcm jfj ' ^
concra hoc ; & fic ad duas primas : przfupponic mintti.
enim aliquod tercium efTc , quod ncc cfl cflc
effenciaE , ncc cfTc cxiftcrc quod mcniuratuc tcm-
porc.

Adaliud principalc patct in pofitione ,qu6d
effc diflindlc cognitum prarfiipponit quidefi,cum
hoctamen ftat quod ijuid efi prxfupponaty? r/?,
indiftinftc cognitum.

Ad aliud,qu6delle eftpofterius cfTcntia , fme
quiditate ; & ideo completum efTc , & coniplctc
cognitum , t^uid eft przfupponit : efTc tamen co-
gnitum indiftindlc non przfupponit in cogno-
Ccendo tjuideft,

Ad 3liud,qu6d efTe exiftere accidit efrcntiz , &
illud non przfupponitur , efTe tanicn quod eft
adlualiter proprietas cntis , non accidit cflentiz,
ita quod poilic efTcncia efTe , & illud fibi non in-
efle , imm6 fempcr cflemiam confcquitur , ficut
poftea patebit.

Contra ; cfTc quod eft adlualitcr cfTenciz , eft
pofteriuscfrentia; fed prius nondcpcndet apo-
fteriori:ergo efTcntia potcft cfTe , & non efTc , lo-
quendodeiftocffe.

Ad iftud dicitur,quc)d licct cfrc.quod eft aftua-
le , fic poflerius , tamen ipfum eft illud , fub quo
efTcntia eft. Eft enim poftcrius , ficuc modus ef-
fendi eft pofterius eo cuius eft modus. Vnde ne-
ganda eft hzc confcquentia , Ejfe efipefieriut ef-
fentia , ficut modtu determinatHt rei , ergo respotefi
eftii& noneffe; quia eftmodus deterraiuacus , finc
quo res non potcft efTc^fiuc intelligi.

Contr^ didlum in pofitione arguitur : didlum
eft enim in poficione , quod efTe fcitur pcr me-
dium accidentalc; & talc effe eft quod przfuppo-
nitur a quzftione tjuideft.

Contrjk illnd ; fi efTe cognofcitur per medium
accidenrale; auc crgo cognofcicur pcrmcdium
accidentalc , quod eft comraune , aucpcr pro^-
prium : non pcr mcdium accidencale commune,
quia accidens coraraunc non magis hoc fub-
iedum denotninac quim illud , ergo per acci-
denscommunc non poceft fcici hoc fubicdum
efle : necpcr accidcns proprium , quia accidens
proprium przfupponic fubicdlum cfTc , ergo
pet accidcns proprium non fcicat fubicdlum
effc.

Hic dicicur , quod cffe fcituc pec accidens
pcoprium , &cciam pec accidens communc, ma-
ximc quia accidens -communecft nocura apud
fenfuni ; & omnis cognicio orcum habet \ fenfu,
fiuei cognitioncfenfitiua.Vcrumaracn per acci-
dentia non fcitur cfTe diftindlum, fed cflc confu-
fum, quia ad cflc confufum alicuius cognofcen-
dum, fu£ciunt accidcntia communia , liccr non
fufliciant ad cognofcendum rflc diftin£lum.Simi-
litcr pec accidens propri»m cognofcitur efTc con-
fufum tantum,& pct quidicatean fabiedli cogno-
fcicut cffcdiftinftam.

QyA

421 Super lib. 1 1. Pofteriorum

^

, «.%* ■

T.
jlrgumtnl»
fTof»rte af-
firmnttM».

Qjr iE s T 1 O VI.

Ad »tgu-
vfita.
Bff* triflex.

An ejfe quod eft aSiualiter ejfentU fit de
ejjeatia.

Vide citatos Authores <iitt.jl.^fufrk.

QVod fic videtur;quia*»;Nomcn,& ejfe quod
efl: adualiter eJTentia , HgniBcanc idem,fcd
ens Nomcn ell dc eflcntia:crgo effe quod eft adliua-
liter elTentia: , licec efle exiftcre non fic de ef-
fencia.

Item , ratio Commentatorisprius allegata efl
ad hociquia homo eft.aut ergo pcr fe, aut pcr ad-
dicum:fi per fe,habctur propofitum : Ci per addi-
tum,proceiru$ erit in infinicum.

Item,fieflenonfic de e(rcntia,tunceflentiacft
in potentia ad efle , quia eflentia eft in potentia
ad quodlibet.quod eft in ca praeter eflentiam j fed
confequens eft falfum ; quia aut eft in potentia
adliua , vel pa(£ua. Si in potcntia adiua ,- cunc
edentiaeflec ancequam eflec: fiinpotentia paf-
fiua.tunc cflTentia poflet e(Ie,& non eflc» loquen-
do de efle quod eft adualiter entis, quia potentia
padiua eft potentia concradi£tionis.

Ucm, fi elFc non fic de efl[cncia , ergo eft aliud;
crgo demonftrari potcft.

Item fi fic; tunc eirec accidcns , &pcr confe-
quens praefupponercc fubiedium cfie.

Itcm, fi fic ; tunc eflc poflet intelligi fincadlua-
litate.Ad oppofitum cft Boetius dicens ^quod /»
omni cjuoi eft citra primttmt«Uud tft quod eft,& quo
eft,ergo c^uoi eft eft cflcntia^quo cft eflc ; crgo cire
eftaliudabeirentia.

Ad quxftionem dicitur , quod efle.quodeft
aftualiter C*ntis,non eftdecflentia. Huius potcft
cfle duplcx racio.Prima quia cflc cft modus eflcn-
t\s. Modus autcm rci non eft de eflentia.

Item,fi clFe elfet aftus intrinfccus elTcntiac , &
etiam ipfius clTenti^cft vnus adlus eiremialis, vt
forma fubftantialis ; tunc vnius compofiti •cf-
fent duo adlus fubftantialcs completi : fed duo
aftus fubftantialcs complcti faciunt duo com-
pofita: crgo vnunj: compofitum eirec duo com-
pofita, quod eft ^nconuenicns. Patctergo quod
circquod eft aiflualiter entis , non eft dc eirentia,
ficut nec efle exifterc. Ifta camcn duo eflc func di-
ftindta; quia clTe , quod eft adbualitcr cntis.primo
confcquiturcirentiam, & eftproprium eflc ipfius
cflentias ; fed eflc cxiftcre primo confequitur ip-
rum indiuiduum. Et licet vnum non poffic elle
finc reliquo .poccft tamcnintclligifincreliquo.
Ncc oportec quod finc vnurrt in reliquo,cum non
ita fit proprium eirc ipfius indiuidui,&c.apparet
r.nmen quod illa duo cflTe fint vnum, propcerhoc
quod in rc funrconiunda.

Ad primam rationcm ; vidccur qu6d cns , &
cfle quod eft aduale cfle , non fignificanc idcm.
Vndcimclligendumeft,qu6dtW/>/rAr^ tffe. Efle
circnciae,& efle quod eft adualitcr eflcnciaE,& elTc
exiftcrc. Eflc primo modo , & cns Norocn , idcna
fignificanc ; fecundomodo & cetcio non fignifi-
canc idem. Ad aliud Commcncacoris , ficuc
prius , quod homo eft pcc fe ; quia non pcr aliud
addicum , quod eft habcns cfie : vndc non cft
medium inter clTe , & homincm , qui eft habens
clfe : ficuc ncc inrerilIudquodeftillud,quoali-
quid habet efl^e. Sic ergo patet qualiter cft pcr
ic.fed non fcquitur vhcrius,crgo eflreeftdecflcn-

tia. Quia cfle nec praedicacur de eflentia primo
modo.quia non eft de clTcntia (quia non eft dcfi-
nitio.ncc pars dcfinitionis, ncc aliquid eirentia:.)
Nec fccundo modo ; quia fic przdicatur pcr fe
aliquod accidcns de fubiedlo , quod in fubiedo
prsfupponit cfle ; fcd cfle non cft accidcns, quia
non eft cns proprie , fed modus cflcndi, & ideo
cft in codem generc,in quo cft cflencia, per rcdu-
dlionem,& non eft in gencre per fe.Vnde hjcc cft
pcr Ctjhomo eft , fed non ficuc pcrrinec ad demon-
ftracorem.

Ad aliud.quod clTcntia, eft in poccncia pafliua.
Eccum dicitur quod potentia pafliua eftpoten-
tiacontradidbionis. D ico quod tiftplexeftpetentia potemi»p»r.
pajfiua. Vna eft indiuidui,& illa eft contradidio- fiua dufUx.
nis.Vult enim Ariftotelcs in y.quod matcria par-
tis ad indiuiduum eft principium, quoaliquid
poteftefle, &noncire. Quiaproillamatcriacft
fub quanco & quali , &qualicates funt princi-
pium cotruptionis. Potcntia tamen pattis ad
rpccies non eft potentia contradidionis,quia ma-
teria partis ad fpcciem non cft principiura , quo
aliquid poteft efle,& non eire.

Ad aliud , qu6d lich clTc fit aliud ab cflentia;
tamen dcmonftrari non poteft, quia non cft acci-
dcns complctum in gencre : & ideo non eft paf-
fio dcmonftrabilis , non cnim eft habens cire, fcd
quo aliudcirehabet.

Ad aliud ; qu6d fi fit aliud ab eflcntia , non ta-
men cft accidens:non cnim cft habens elTc , ided
ncc fubftantia,nec accidcns.

Ad aliud,qu6d licct eirc non fit de cflcntia, ca'-
men cflencia non poccft intelligi , nifi (nh effe.
Concingit tamen intelligcrc fubftaiuiam non
intelligendo eire : fcd tamcn cflentia fcmper in-
telligicnrfubf^. Sicuccontingit inceihgcrema-
tcriam, non intelligcndo form.im : qma diftitidli
conceptus func , &diucvf£e res. Matcriatamen
non potcft intelligi , nifi iub habituciinc ad for-
mam.Et caufa quarc eflcntia inteliigi ron poteft,
nifi fub^ , eftifta :quiacfl'e eft moduscflentix,
fine quo cflentianon poteft intclligi, ron tanien
eft de cius cflentia , &c. Sed quia determinacus
eft mpdus ipfijis eflentis , idco fine illo intcUigi
nonpotcft.

Q^ iE S T I O VII,
An omnis quaftiojit quaftio medij f

Ariftotel. i.Pefi.eap.^ ttxt.i.D.Thom. 8c Paul. Vcnetut
ibid.loin.de Magifltis in fecundum Pefl.qudJl.i.TantSit.
ihi4,dub,\.

QVod non videcur. Si omnis quaeftio quaerac j.
mcdium , ericproceflus in infinicum ; quia Argument»
cum quarro vcrum hoc fic , qua^ro an fit mcdium; fri> f»rtt »«-
& vltcriiis cum quxro an fit medium , quaero vl- f'^'*^«
teriiis medium. Si igitur omnis quasftio fit quae-
ftio medi),fic crit proccflfus in infinitum.

Itcm,fi omnis quzftio fit qusftio medij, qua:-
roanomnis quzftio quasrat mcdium de fcipfo,
auc mcdium de alio, auc aliud de nicdio. Non
primomodo ,quia quasrere idcm dc feipfo nihil
eft quasrere. Ncc medium de alio ; quia quxrens
definicionem de dcfinico,adhueeftquacrcnsidem
de fcipfia : & medium & definicio func eadera,
nec cfl: quaercrealiud de mcdio ; proptercandera
rarionem. Similicer proprer aliam rationem;quia
dcfinicio qu« clt medium in dcmonftracione,de-

monftrari

QusftioVIII.

Ctttflufit.

Ad IWgH-

fntnts.

mondrari non pofTunt : crgo non cft quzribile,
quia qazribile , & fcibile, func cadem in nu-
mero.

Irem.n umnis qiixftio /it qucftio mcdij ; tunc
quafftioy?^, ertet quxftiomedij. Et perconfc-
q\iens,ejfe poflctdcmonftrari ; quia C\ ejfe habcret
medium,per illud pofTct demonftrari.

Itcm,iilud quod prarfupponitur , non cft quz-
ribile ; fcd mcdium przlupponitur in qualibct
quzftione:ergo medium non cft quzribilc,ergo,
&c.

Ad oppofitum cft Ariftotcles.

Ad quzftionem dicitur , quod omnis quzftio
cftquzftio medij. Huius ratio cft, quia quzftio
quzrit aliquid quod cft dubium, & poftea fcibilc
ccrtificatum pcr mcdium ; fed quod cft certifica-
tum pcr mcdium,medium przfupponit per quod
certificatur,ergo,&c.

Item , Ariftotelcs probat hoc indudiuc , quia
omnis quzftio cft quzftio eaufz;& caufa & mc-
dium idem runt,ergo,&c. Minor patet pcr indu-
ftionem Ariftotclis,quiaqu«ftioyr<r/?,& quxftio
^niaefi, quzrunt vtriim fit aliquod mcdiumiquia
ii quzram vtrum Luna cclipfctur , quzro an
cclipfis habcat aliquod medium. Similiter propter
tjuid, quzrit caufam , vt manifeftum eftcx modo
quzrendi , fed ^uid efi, 8c propter ^uid fam cademj
(non enim difFcrunt nifi in modo qu^rcndi.Idcm
cnim quzrunt fccundum rem) fed c[Ux([io propter
^uid, quxiit mcdium & caufam:ergo quzftio
^uidefi; ergo fimplicitcr omnis quzftio quzrit
medium & caufam.

lutclligendum tamen cft.quod qurftio ^ro^^wr
quid, alio modo quztit medium , qukm quzftio
fiefi,qai2 quxlho jTefi, yel ijuiaefi, quzrunt an fic
aliquod mcdium , non ex modo quzrcndi , fed
concomitanter ; fed quzftio propter tjuid , quz-
rit medium cx modo quzrendi. Similiter in alio
cft difFcrentia ;quia quzftioy? ^, vel quiaefi,
quzrunt abfblutc dc mcdio ; fcd <\ux^io propter
9«»ii/,przfupponit medium effe, & quzrit difcrc-
tioncmmedij.

Ad primum argumcntiim dicitur, quod omnis
quzftioeftquzftio mcdij; vrpcrmedium fiat no-
tade eo quod quzritur. Non tamen quzritdc
medio tanquam de fubicdlo , hoc cft quod me-
dium eflct fubicifluir. de quo mcdium quzritur.
Pcr hoc ad formam. Si quzram an Luna cclipfe-
tur , quzre an fit medium,ideft, cgo quzro an fic
medium perquod fiat notitia de illo qu^fito ; fed
non qu^ro an mcdium fit, tanquam quzrcns rae-
dium cfTe dcmcdio,tanqnam defubicdo ; & ide6
non cft proccffus in infinitum.

Ad aliud,qu6d quzftio nccquzrit mcdium de
feipfo , nec aliud dc mcdio , ncc mcdium dc alio.
Noncnim quzrit aliudde medio quzfito,tan-
quam de fubicfto qnzfito; & idco nuUoifto-
rum modorum quzrit , fcd quzrit mcdium, tan-
quam per iliud fiat nocitia padionis de fub-
iedo.

Ad aliud dicitur , quod quzftio fiefi ,e(i qu^-
ftio mcdij , & tamcn demonftrari non poteftper
illudmedium ; quianon cft cns habcns cfTe ia
aliquo gencrc ; fcd eft illud , quo aliud cft , vndc
nonqu^ritur.vt dcmonftrctur.fcd quqritur vtali-
qua alia via fiat notum. Linconienfis taraen vult
dicere , qu6d effc demonftrctur pcrdcfinitioncm
rei.

Ad aliud , quod omnis quzftio przfupponic
medium;& idco fcquitur qu6d nulla quzftio

4^3

quzrit mcdium ; ita quod illud medium demon-
ftrecur ; fcd quzftio dicicar quaicrc medium , vc
pcr illud mcdium faac dubicabilc pnus notum.
Per hoc ad formam dicitur , quod hzcconfc-
qucntia non valct , Omtiu tjiuRio prafitpponit iw-1
dium ; ergo nuUa tjuailio ^iitrit medium , fub hoc
intcllcftu.vt per idem mcdium fiat notitia ; vndc
quzftio propter ^uid aliquod medium przfup-
ponit.

Tu dicis , qu6d quzftio ^iiiaeff, quzrit vtr6m
fitmcdium,& icaquomodo nihil przfupponit.'
Diccndum quod przfupponic mcdium, falteiu
effc fccundum aptitudincm , quia qu.Trit vtrum
fit aliquod mcdium in a&u , Ced qaxiiio propter
ijuid difcretioncm medij quzrit , & adlualitatcm
med ij przfupponit.

Qjr ^STlo VIII.

An quod c^uid po/ftdemenjirare?

Atidotel.eMf).^ text.i.huiui,^ c»p.^.huiu', rext.j. Aaer-
rocSiPaul.VcnctusiiiV.D.Thom.^if/cff.j.Ioan.dcMjg.
j.^.Tartatct.Wf y.t.

QVod fic vidctur , pcr Ariftotclcm,quia q^od i.

ijuid fccundum materiam,dcmonftraturpcr Argnmema

auodauid fecundum fpccicm,ergo,&c. f/' ("""f-

... .r-L- j n. • firmntma.

Itefti, mnotelcit nobisper dcmonftrationem •*

ergo potcft dcmonftrari. Antcccdens patet per

Ariftotelem , quia in cognofcendoyl"*-)?, nonim-

noieCcix ejuid efi ,etgoquide(i innotefcit per dc-

monftrationcm.

Item, omnc dubitabilc eft demonftrabiIe&
fcibilc; quiaquzftiones funt zquales numcro,
Scc. fcd9«i^^,cftdubitabilc,crgo,&c. Minor
patet , quia illud eft dubitabilc quod prius cft
ignotum,& poftca fit fcitum , fiuc notura , §»pd
^uid cft prius nobis ignotum , vt patct in pueris,
& poftca fit notum pcr medium notius : ergo cft
duoicabile.

Itcm, ^Mod (jHfd de igndto fit notum per mc-
dium nocias;ergoeft dubitabile.

Irem , quod deignoto fit notum per mcdium
notius , poteft demonftrari , fed quod ejuid eft dc
ignotofitnotumper aliquod mcdium notius.er-
go, &c. Minorem probo , quia quodquidefi Ac
ignotofit notum , hoc eft maiiifeftum ; fcd non
per feipfum , quia nihil fcipfam producit in
adtumdepotcncia ; ergo per aliquid aliud me-
dium , tjuod oporccc cffc nocius , quia aliccr non
facertft nociciam.

Icem,nos quzrimus quid eft homo, vc fciamus Z .

quod ejuidefi hominis, crgo ipiod tjuid efi fciri
poceft.

Iccm , ft ijuodtjuidefi, non pofrer dcmonftrari,
huius non eft aliqua ratio , nifi , quia eft imme-
diatum illi cuius cft. Scd hzc ratio nulla cfl,
qniapcr hancrationcm ijuod ^uid materiale ,non
dcmonftrarctur per tjuod ejuid efi formafe ; quod
tamcn non cft verum,ficut patet per Ariftotclem.
Confequcntia patcti quia ita immediatum cft
^uod^d materiale illi cuins eft , ficut ijuod tjuid
frrmale, c[uia. ita matcria immediatc fe tenercx
partc rei,ficuc fonna.

Icem , ^uod ejuid poceft ficdemonftcari vt vidtt-
tur. Omnc compoficum cx generc & diffcrencia
alicuius cum illo conucrcibile , cft ejuod ^uid eiui.
Sed animal racionale eft compoficum cx gcnere
& di^ercntia hominis , &cft conuertibilccum

hominc;

414 Super lib. 1 1. Pofteriorum

5-

§iuod quid
tftpotijl »c-
eipi duplici-
Ur.

♦ text.com.
to.

homine : ergo eft^W^wVhominis.

Item , Atiduteles ,^Mo</ quid, paffionis poten:
oftcncii per efuoi ^uid fubie£bi,ergo,&c.

Item, Ariftoteles 8. Phyfic. oftendit quodquid
pcimx caufae , pet hoc quod motus eftxternus:
cx aeternitate enimmotias concludit sternitatem
motoris , & zternitas primz czuCx e(k ijued ^uid
ptima: caulz , ergo ^uod <juid demonftrari po-
tcft. Similiter hoc patet in toto proceftu Philo-
fophiznaturalisjvbi pcr palllonem demonftran-
tur rubftantis,ergo,&c.

Ad oppofitum eft Ariftoteles.

Ad qusftioncm refpondctur ficut dicit expo-
Cnot : quod qnid poteft accipi duplicirer •, velfub
ratione , qua cft quod cjuid j vel ablolurc, non cum
illaratione. Primomodo ^koi^ ^m/^ demonlhari
nonpoteft ; innotefcittamennobis per demon-
ftrationem. Primum patet , quia fi quod quid,
fubratione qua quod quid, demonftreturdcali-
quofubicdto , pritis peteretur dealiquo fubie^lo
fnod quid znxcqnam dcmonftraretur. Hoc probat
Ariftoteles * fic ; Si A deheat dtmonfirari de C,
ineo quod tjuld efi , oportet in eoquodquid eftpridi-
cari de B.& B oportet prtdicari de C in eo ejuod
quideil, anteijuam A in eoquod quid eft prxdicari
cencludatur de C. Scd in tali fyllogifrao priiis
in minori ponitur^efte quod quid cft ipfius C,
anrequam concludatur ^ in eo quod <juid eft
de fe , prius crgo pctitur quod ejuid eft ipfius C
qu<ira concludatur. Gluodquid ergo , fub ratione
qua eft qutd qitid,non potcft demonftrari.

Item, tfuod tjuid , fub racione qua eft quod quid,
in omni dcmonftratione prsfupponitur ante
demonftrationem,& nonnatum eft demonftrari,
crgo quodcjuid fub ratione qua tjuod cjuid^&cc,

Sccnnduin patet per Ariftotelem in illo para-
grapho : Quo autem modo conueniens fit , quod
ciamfcitur/?<r/?, permedium dicens propter quid,
tuncinnotcfcit nobis quideft , fed non tanquam
conclufum in demonftratione, vt oftcnfumeft,
fed folum innotelcit nobis tjuod quid eft Cuh xi-
tione , qua quod quid eil , tanquam medium in
demonftratione.

Si quod ^««Jaccipitur fecundo modo abfolutc,
&: non fub tali reduplicatione ; tunc diftingucn-
dumeft vltcrius , quia aut accipitur quod quid
maceriale , aut quod ejuid formale , Cmefinale. Si
quod quid, matcriale, tunc poteftdcmonftrari dc-
mouftratione propter quid , & dcmonftratione,
quiaeft. Demonftratione propter quid poteft de-
monftrari , vt per quodquid Coxma\e , fiue finale.
^«^^/«Wenimformale eft caaCaquod quid ma-
tcrialis.fiue forroa eft caufa raateria; , & fimiliter
finis eft caufa formac , Sc ctiam maicriaE , & ideo
jW^wJmaterialedcmonftraripoteftpervtrum-
que,qnia forma & finisfunt caufas raateriae. Hoc
paret.Talis enim eft materia,qualem requirit for-
ma,& forma inducitur in matcria propter finem,
& illud pater ex indudionc Ariftotelis in i.Phy-
ficorum vbi textus incipit , Similiter inefi quorun-
dam quidem alteracaufa.

Siccrgopatet, quod materia poteft demon-
ftrari per quod quid forraale , tanquara per rae-
dium dicens propter quid. Similitci hoc declarat
cxpofitor per excmplum. Onme cooperiens nos a
pluuia, (fr ttmpeilatihMt , eft compofitum ex lapidihtu
(fr iignij ,doTntti eft huiuftnodi,ergo, &c. & ideo dicit
Ariftotcles quod qusedam definitio eft conclufio
in demotiftrationc , & quaedam principium de-
pionfttationis , quzdan) vci6 eft demonftratio

fola poficione diiferens..^M0^ quid etiam materia-
le , poteft demonftrari demonftratione quia , ar-
guimus enim quod hoc compofitum habet mate-
riam , quia eft corruptibile : fed fi accipicur quod
quid fovmzXe, fiue finalc , talcdemonftrari poteft
demonftratione «juia eft , fed non dcmonftraiionc
propter ejuid , vniiierfaliter enim pofrumdcmon-
ftrare quod homo cft animal rationale , pcr cffe-
ftus , fiue operationes , fiue accidentia. Ex hoc
enira quod homo fentit.dcnionftratur quod non
eftanimal} & per hoc quod homo ratiocinatur,
demonftratur quod homo cft rationalis ; & ita
per accidentia , cognitione, &dcmonftratione
^««<»,deneniemus in cognitionem^««<i^/</^y?.Sic
ergo p.itet quod quid fub ratione , cpiquod quid,
dcmonftrari non poteft , innotefcit tamen nobis
tanquam medium in dcmonftratione ; quodquid
tamen vniuerfaliter accipiendo, non fub ratione,
qua quod quidcft , dcmonftrari potcft demonftra-
tione quia eft , aliquando quodquid dcmonftrari
potcft dcmonftratione/»r«/>frr quid , & aliquando
non.

Ad priraam tationem dicicur , quod quod quid
maceriale demonftrari poteft per quodquidfot-
malcquod conccfl^ura cft,non taracn fub ratione
qua quodquid,

Ad aliudpacet qu6df«0<^f»«^cft dubicabile&
ctiam demonftrabile , hoc eft demonftracione,
quia,Sc non propter quid,Ced peteffedus.fiuc a po-
ftcriori.

Ad aliud dicitur , quod quod quid fit notum dc
ignoto per alicjuod notius. Sed notins poteft efte
diiplcx , vel tanquam caufa, vel tanquam notius
quoad nos, vt per fc cffcdtus , non tamen oportet
quod omne qu»d quid fiat nottus per aliquod no-
tiiis fimplititcr.

Ad aliud dicitur, quod poftiimus fcire , quid
cfthomo,pereffe(flds, & ficpotcft demonftrari.
Adaliudquod ratio quare quodquid non demon-
ftratur fub ratione, qua eft quodquid, eft ne fiat
petitio , & non totaliter propter immcdiatio-
ncm.

Aliterpoteftdici,qu6d hoc eftproptcr irame-
diationem. Et ad probationcm , quod aliquid
eftcimmcdiatiuS;potefteffc dupliciter. Vnomo-
do in ratione caufa; ; & illo modo quodquid ma-
teriale noneft ita immediatum, ficut formalc.
Dcfinitio enira formalis , vel eft caufa excluden-
di , vcl cffendi definitionem matcrialem de fub-
iedlo. Alio modo dicicur caufa immediata imme-
diatione fubiefti ; & illo modo quod quid mate-
riale eft immediatum illius cuius cft. Quia non
eft aliquod definibile medium,cui primo ineft
ha»c dcfinitio raaterialis, quim fuo proprio defi-
nitoicaufa iraraediata prim6 modo cft racio qua-
re definitio demonftrari non poteft.

Ad aliud,qu6d in illa propofitione eft petitio,
quia idem eft dicere quod eft compofitum cx ge-
nere,& differentia huius,& conucrtibilc cum il-
lo ; &dicerequ6d eft definitiohuius, &itape-
titur.

Ad aliud dicitur , qu6d quod quid paflionis
oftenditur de fubie(3:o non ratione,qua quodquid^
fed fub ratione inhasrentis : & ide6 non fequi-
tur quod quodquid, fub racionc qua quodquid de-
monftrecur.

Ad aliud,vt patct in pofitione , conceffum cft
quod in demonftratione quia efi , quod quid dc-
monftrari potcft pcr cffedum , & hoc concludit
ratio,&c.

Ad arpf
mtnt».

NetiusJn^
pltx.

jflitfUid *Jf»
immediatius
ptlefi dufii-
citer.

Qu^ftiolX.

415

Q^ViE

S T I O

IX.

An meiiumin dembnfiratione /it definitto
fitbieSiiy^-vel pajfionu .<*

Aaerroesi. P«j0. ««m.ii.D. Tkiom.hicUBi. ^tpufe.^t.
Doftor in freUgo q. dtfubitS» , ^ cap. itgid. kic q. dt
mtd. dem^fir. TihiKll. lib. i. dt dtmenjtr. Conimbr.
lib.v. P»ft. q.vnic.pir ttt*m . Balduin. inq.mtd,dtm»nft.
Faber Thttrtm.n.ftr totum, (J* Thttr.n. Aucrfa J.x8.
Ltg.ftB.e.

I. ^^ V6d pafllonis videtur. Ariftotclcs dicir,
ArgMimnt* V^ quod defi/utio primi termini eft medtMm in de-
priacifdUia. monftratione yptimus tcrminus indcmonftratione,
eft illud quod maximc prardicatur , huiufmodi
cft paiEo. crgo dcfiniiio pafllonis cft mcdium in
dcmonftrationc. Hoc patct fimilitcr per excm-
plum Ariftotelis , dicit cnim quod folia flucrc de
vitCjdcmonftratur pcr hoc mcdium , Sucatm con~
denfari in comraElnfolierum ad rttmot , fed hic de-
finitio cft definitio paffionis. crgo dcfinitiopaf-
Honis eft medium.

Itcm, Ariftocelcs primo huius, dicitquode*-
trema , (fr mediHm dehent ejfe eiufdxm generis , fcd fi
definitio fubicdi eftct mediu in demonftratione,
tunc mcdium & cxtrcma non clTent eiufdem gc-
ncris, fcd mcdiii cflet alterius gcneris a paffione.

Itcm , demonftratio dcber elfe ex imniediatis;
fcd fi dcfinitio fubiefti cflet mcdium,demonftra-
tio non cllet cx immediatis,fed (cmpcr minor ef-
fct mcdiata ; quia paffio definitionis fubicdi in-
cft mcdiantc dcfinitionc propria.

Item, fi definitio fubicdli eiret medium , tinic
cHet petitio in omni demonftrationcjconfcques
cft falfum ; crgo & anteccdens. Probatio confe-
quentiac.Indemonftratione,in maiori paffioprar-
dicatur dc definitionc fubiedi, fi dcfinitio fubie-
(k\ fit medium , & in conclufione prafdicatur de
fubiedojfcd definitio fubie<fti, & fubiedumfunt
vna &. cadcm res : ergo conciuditur , quod quia
paffio vcrificatur dc hac re , erit & vcra de eadera
re,&: per confcqucns fit petitio.Hic dicitur,qu6d
licct dcfinitio, & definitiqm fint eadcm , tamen
definitio eft notior qu«im definitum. Dcfinitio
enim caufa innotefcendi datur pcr Ariftotclem,
& idc6 paffio ineft notius dcfinitioni quam defi-
nito, & ide6 non petitur.

Contra, dcfinitum & definitio funt vna res, vt
conctflum eft ; fed paffio dcmonftratut dc rc ra-
tionc rci, & non ratione alicuius intentionis;er-
go paffio demonftratur de definito,per hoc qu6d
ineft definitioni ; crgo per petitionem.

Itefln 8. Topicorum. Vnus modus pctitionis
eft,quando probatur definitum pcrdefinitionem,
& c contra ; hic crgo crit petitio.

Itern.demonftratio cft cx p"rimis , fcd quando
accipitur definitio fubiedi »non arguitur cx pri-
mis : ergo dcfinitio fubiefti non cft mcdium.Mi-
nor patct;quia fubicdum vltimum cft in dcmon-
ftrationc.

Adoppofitum.illdd cft principium in demon-

1 . ftr.-itioncquod cft maxime caufa,dcfinitio fubie-

Ad tpptfi' fti cft cau(a paffionis,& ctiam eft caufa dcfinitio-

'**• nis paffionis : ergo definitio fubicdi mediuAi cft

in dcmonftr^tione. Patct minor per Ariftotclcm

in finc fecudi huius in illo textu. Principittmenim

eft^uodmagis proximftm.Dicit etiam aUbi, quod fi

ahqua paffio debcat dcmonftrari dc fubicdlo.po-

tius debct demonftrari pcr C , qu6d cft definitio

Scoti oper. Toni. I.

fubieai, quim pcr B,quod eft dcfinitio paffionis,
&dicit caufam,quia C, quod eft dcfiniiio fubic-
di,cft caufa ipfius A paffionis , & ctiam ipfius B,
quodeftdcfinitio paffionis.

Item,illud non eft medium in demonftratione,
quo cognito contineit <\uxicte propter cjuid ; fcd
cognita paffione dc hibicfto pcr definitione paf-
fionis , contingitquafrwe^ro^/frywi^incft fub-
icdo ; crgo dcfinitio paffionis non cft mcdium
in dcmonltratione.

Itcm,definitio illius cft mcdium in dcmonftra-
tioncjcx cuius principiis cognofcitur (juideft p.if-
/Io,& cjuiaeftt&c ctiam caufatur.Scd cx principiis
fubicdicaufatur^/Vpaffionis,& etiam cfre;ergo
^«i</paffionis non cft medium in dcmoftratione.
Item, demonftratio cft cx ncceflariis ; fed fyl-
logifmus in quo concluditur paffio dc fubicdo,
pcr definitibncm fubiedi, eft cx neceflariis,crgo
talis fyllogifmus ^l dsmonftratio.

Item,fyllogilmjs in quo concluditur paffio dc
fubiedo pcr definicioncm , eft bonus , aut cri»o
Dialedicus, aut dcmonftratiuus. Non Dialc(^i-
cus , quia Dialedticus non eft cx ncceflariis , fcd
tantum cx probabilibus : crgo tunc fyllogilmus
cft demonftratiuus.

Ad quajftionem dicitur,qu6d definitio paffio- 5*
nis eft mcdium in demonftratione potiffima , & 'f"^« */**-
huius ratio eft. Demonftratio debet circ ex im- ' '
mcdiatisifcd fi definitio fubic<fti clfct mcdium in
demonftrationc , minor non cflcc immcdiaca.fcd
mcdfata,quia paffio imnrediacc ineft proprix dc-
finicioni , & mediance illa incft dcfinicioni fub-
icdli , crgo mcdiatc ineft definitioni fubicdi.
Definitio ergo fubiedi non eft-mediura in de-
nionftratione.

Contra illud, per illam rationem^probo qu6d Rtfutatur.
definirio paffionis non eft medium in dcmon-
ftratione ; quia tunc minor eflct mcdiata in tali
dcmonftracionc, in qua prardicatur definitiopaf-
fionis de fubicdo ; quia dcfinitio paffionis im-
mediatius incft dcfinitioni fubiedli, quara liib-
iccflo, ficutpaffio pcr fc immcdiatius ineft pro-
prix definitioni, quam definitioni fubiedi ; qui
crgo ratione tu ponis quod definitio fnbiedi
non cft'mcdium in dcmonftrationc , quia tunc
niinor eircc mediata ; cadcm ratione arguo tibi
qu6d definicio paffionis noncft medium in dc-
monftrarione : quia minor eflct mcdiaca.

Icem,qu6d definicio paffionis non cft medium
in dcmonftratione potiffima. Patet pcr duas ra-
tiones prxdi(5tas;tum quia adhuc concingit quac-
rere propter tjuid f^Ai. tzli demonftracionc ; cum
quia definitio fubiedi eft oaufa tam paffionis,
quam fuxdcfinitionis, & etiam totius quod cft
in definitionc.

Item, ratio iftorum nori ligat, qulanon fe-
quitur qu6d minor cflct mcdiata,fi dcfinitio fub-
ic6li eflct mcdium.

Ad probationcm dicitur, qu6d non liq.it;quia

ta paffio,quam definitio paffionis inst'it iubicdlo.

Item,paffio & dcfiniiio infuni fubictSto immc-

diatc.immediatione fubiedti.Similiter vtrumquc

ineftdefinitioni fubic^i immediatione caufie.

Tu dicis,qu6d paffio immcdiatc incft fubicdVo,
& etiam dcfinitioni fubie<^i. Qu« crj;o cft ratio
quare paffio magis demonftratur dc lubicdo per
definitiotifm fubicdi,qu^ni c contra ? Non cnjra
videtur aliqua ratio.

Hic dicitur, quod lic^t paffio immediate tnlic

definitioni fubi^iSi , & dcfinito ; tamen maior

Kk

racio

^i6 Super lib. 1 1. Pofteriorum

ratio eft quare defnonftratur dc fubiedto per de-
finitionem fubie(5ti , quam c contra ; quia paflio
ineft definitioni fubicdti immediationc caufe,
ineft etiam fubiedo immediatione fubiedi , non
immediatione caufc , & ideo alia caufa, & ratio
immcdiationis cft.

Contra illud ; dcfinitio & definitum funt ca-
dem realiter. Cum ergo paflio infit definito im-
mediatione fubiedti , tanquam proprio fufccpti-
uo ; ergo ineft definitioni , tanquam proprio
fufceptiuo.

Hic dicicur , quod licet definitio & definitom
fint eadem realiter, veruntamen diuerfa funt fe-
cundum rationem ; quia definitio exprimit cau-
fam explicitc , quae includitur in definito im-
plicite ; 8c ideo dicitur definitio habcre ratio-
nemcaufx magis,quam fubiedum dicatur habc-
rc rationem fufceptiui , non tamcn poteft pro-
hiberi, quin illud quod per definitionem fignifi-
catur , fic fubiedum paflionis , fpecialius tamen
dicitur habere rationcm caufje ; quia principia
pallionis , qu^ funt principia illius fubiedi , cx-
primit definitio : pafllo enim a principiis fubie£ti
C3ufatur,& illa principia exprimit definitio.
4« Ad qu^ftionem ergo dicitur aliter propter

Opinfc DcB, ifta , quod dcfinitio fubie<5ti eft medium in de-
monftratione potifllma, & nondefinitio paflio-
nis. Racio primi cft , illud quod demonftratur
eft accidens , non accidens commune , quia illud
prius confequitur fingulare. Sed accidens quod
demonftracur,prim6 confcquitur fubiedtum vni-
iierfale; quia per Ariftotclem^Pr/W^/a»» demon-
firaiionii vnimrfale dicitur ejfe : ergo fubicttum
^ic vniuerfale, aliccr non eirer demonftratio ex
vniuerfahbus. Accidens crgo quod demonftra-
' ' tur, cuqi non fic commune,oportet quod fit pro-

prium : fed accidens propriurn caufatur a prin-
cipiis fpcciei ; eius ergo notitia caufatur a noti-
jia principioVum fpeciei : fed principia fpeciei
per definitionem fpeciei,fiue fubiedti cxprimun-
/ur:ergo nocitia paflionis cft notitia dcfinitionis
fpeciei qux eft fubiedtum.Definitio ergo fubiedi
cft medium in demonftratione pocifliraa.

Secundo oftcndo : ilkid quod cft mcdium in
dcmonftracionc potifllma facit fimplicircr noti-
tiam , ita quod ipfum in cfle, fiue in cognitione
ab alio non dcpendeat : fed definicio paflfionis
dependet in efle,& in Cognitionc a fubiefto , & a
principiis fubicdti caufacur illa definitio paflio-
nis , ergo definitio paflionis non poteft cflc mc-
dium in demonftratione potifllma , & illac funt
pciones ThomEc expofitoris.

Intelligendum tamen quod licct dcfinitio paf-
fionis non fit medium in demonftratione potif
fima , eft tamen medium in aliqua demonftratio-
ne, ficut patet ex proccfTu Ariftotelis, & ideo
dicit Ariftoteles , quod ratioprimi termini eft rne-
dium in dernonftratione,8c vtruraquc cft intclligen-
dum de ratione pafllonis , ficut dicit expofitor.
Paflio enim vno modo dicitur primus tcrminus:
^lio modo vltimus , confidcrando ad ordincm
* prxdicatorum feciidtim quod illud dicitur prius,

quod eft probabilius ; fic paflSo cft primus tcr-
minus , quia paflio pradicatur in dcmonftratio-
ne,& nunquam fubiicitur. Confidcrando ramcn
ad ordinem naturac , fic pafllo eft vltimus termi-
nus , quia pafllo pofterior eft fccundum naturam
fubiedo , & ctiam principiis fubicdti , quia paf-
fio fubie£tum confequitur ratione principiorum
fubiedi.

Ad primum argumentum dicitur , qu6d illud c.
concludit quod definitio paflionis cft medium in jid argu>'
demonftracione,& hoc eft conceflum;non camen ftnt».
conccditur quod fit mcdiiim in demonftratione
potiilima.

Ad aliam audoritatcm , per idem quod idem
concludit.

Ad aliud quod medium, &: extrcma funt eiuf-
dem generis , non ica quod fint ciufdcm gencris
Logici : fed propofitio eft fic intelligenda , quod
medium & extrema, funt eadem principio gene-
ranti , quia caufans fubiedum, in hoc quod cau-
fat fubie6tum,caufat fimiliter principia fubip<5ti,
& etiara ipfam paflionem ex confequenti ; pau-
fans enim homincm , ex confequenti caufat rifi-
bilc , & ita funt ab eodem caufante , fiue genc-
rante.

Ad aliud,qu6d dcmonftratio,qu2B demonftra-
tur per definitionem fubicdti, eft cx immediatis,
Et ad probationem, cum dicitur, quod paflio in-
eft fubiefto mediate , quia definitio paflionis im-
mediacc ineft fubiedo , & paflio per illam , di-
citur qu6d tam dcfjnitio paflionis,quam ipfa paf-
fio infimt fubiedto immcdiatc:licct tamcn dcfini-
tio paflionis notius infit.

Ad aliud,ficuc dicebatur.

Ad rationera contra hocAd primam,qu6d li-
cet demonftratio non fit per medium incenciona-
le, fed rcalc, fcilicct propter intentionem caufar,
cum medium habeat rationem caufaE;tamen defi-
nicio fubiedi poteft cfTe medium in demonftra-
tione, demonftrando paflionem dcfubiecto pro-
ptcr aliquam intentionem fccundam additam.
Nec proptcr rem abfolute; fed quiarem fubiedi
exprimic explicicc, & contraftc, quae fignificatur
per fubiedtum modo confufo;& ideo non cft pc-
titio , quia arguitur pcr notitiam diftindam na-
turse alicuius , quod in fc cft confufum ; & ita a
notiori arguitur.

Ad aliud , qu6d Ariftotclcs in 8. Topicorum, 6.
intendit qu6d petitio eft quando arguirur a dcfi-
nicione ; fi ica fic , quod pr.^dicacum nocius infit
definito, quam definirioni, tunc enim eft pccicio.
Sed propria paflio , & fimilirer quodlibec prsdi-
cacum eilentialc,priiis,& notius ineft definicioni,
quam definico;& ideo concludendo paflionem de
fubiedo pcr dcfinitionem fubie<5ti , non eft peti-
tio. Vnde intelligendum eft quod quando often-
ditur praedicatum de definiio per definitionem;
qu6d nocius ineft definico, tunc cft locus Sophi-
fticus. Sed fi illud praEdicacum notius infit defi-
nitioni, tunc cft locus Dialcdticus.

Ad aiiud principaledicitur, quod dcmonftra-
tio eft cx primis , vbi accipitur definitio fubiedli,
hoc cft ex prarmiflis per fe notis : qu6d autcm
fubiedtum fit primum,vcl vltimum, quantum ad
hoc, non eft cura.

Adhuc poteft arggi ad principale. In demon-
ftratione,coiiclufio & minor non debent cllc pcr
fe fecundum eundem modum diccndi per fcf : fed
fi paflio concluditur per fe de fubiedto per defi-
nitionem fubie(5ti,tunc minOr,& conclufio eilent
per fe in codcm modo dicendi per fe,puca,fecun-
do modo , ficuc enim paflio ineft fubie6to ptr (c,
ica videcur qu6d pcr fe infic dcfinicioni fubiedi,
& in eodem modo, ex quo funt real/tcr eadem.

Hic dicitur, qu6d liccc fubie<5tum,& dcfinicio
fubie(5ti fint idercalicer.non tamen oportec qu6d
paflio infit definitioni fubie(5ti , & fubie(5to per
cundem modum diccndi pcr fcjquia definitio ex-

primit

Qu^ftio X.

427

Jnimit Ciufim,8c idc6 minorvbi pracdicaturpaf-
ip de deHnitione fubiedki , eft per fc quarto mo-
do } quia definitid fubiedi cft per fc caufajefii-
cicns paflionis ; fcdj conclufi^o vbi prsdicatur
pafH^de fubiedo,cft pcr fefccundo modp, & ibi
accipiturfubiedum in ratione caufa; materialis.
Contra fllud , impoflibilc cft quod idem reali-
ter fitcaufa efiiciens,& materialis,'rcfpcdlij cinf-
dcm^quia pcr Ariftotclcm in i.Phyfic. Eficiens,&
materU non coincidHm; fcd dcfinitio fubicdi ,&
fubicdkum funt idem rcalitcr ; crgo impoflibilc
cft fubicftum haberc rationcm caufa: materialis,
& definitione haberc rationem caufs efiicientis.
Hic potcft dici , quod maior folum veritatem
habet in tranfrautationibus, & hoc intendit Ari-
ftoteles in i. Phyfic. fed dcfinirio fubiedi non eft
caafa efiiciens refpeftu paflionis pcr tranfmuta-
tionem , fed per quandam cmanationcm : & ifto
modo illud idem pot^ft cfie caufa materialis , Sc
cfficiens.
7. Aliter dicitur ad principalem rationem , quod

conclufio,& minor poirunt eire pcr fe codcm mo-
do diccndi pcr fe,ficut haec eft per (cOmnis trian-
gMlw hahet tres , icc. & haec fimiliter, Ifofceles habet
tres, &c. hoc codcm modo ; quia fccundo modo}
& tamen prima poteft dcmonftrarc hanc fecun-
dam.codem modo in propofito , paflio poteft in-
efic fubiedbo , poteft etiam inefie definitioni fiib-
icdli penes fecundum modum dicendi perfc; &
tamcn pafliopoteft demonftrari defubicdo pcr
hoc,qu6d incii dcfinitioni fubiedi;quia tam iub-
ic6kum,quam definitio fubicdti funt caufae paflio-
nis;tamcn definitioni incft notius,& fimplicius,&
idco in alio gradu qukm definito,quianotius in-
eft definitioni fubie£ti ; vnde non cft inconue-
nicns incodem modo dicendi pcr feplurcscfie
gradus,quorum quidam funt notiores,& quidam
ignotiores,&c.

(^V ^ S T I O .X.

tAn contingkt demonfirare ^er
omnes caufu^

ATiAhiee.g.textiti.t^ i.Phyf.g.Aacttocs,8c Paal.Ven./of*
tit. huius, D.Thom. hic leit.^. loan. de Mag. q.^huiMt.
Tactarec. hicq.femlt.dHh.x, CoaiaAn, in\e.i.frimifeft.
q.j.ftrtotam.

/^ Vod non videtur;prim6, quod non per cau-
^^ ' V^fam finalem ; quia medium in dcmonftra-

fro pmrtt ne- *i°"^ dcbet ellc prius cfieduicaufa finalis non cft
tntiua. prior,fcd pofterior effedu ; crgo,&c.

Dicitur quod caufa finalis cft prior cffeftu fe-
cundum intcntioncm,licct fit poftcrior in cxecu-
iione,& hoc fufiicit.

Contri , caufa realiter debet prxccderc effe-
£bum;ergo non fufiicit quod caufa finalis fit prior
inrentianc,ad hoc quod fit caufa, & medium, fed
oporter qu6d fit prior in executione.

Itcm, quod caufa efiiciens non fit medium vi-
detur ; quia mcdium in dcmonftratione cft , quo
pofito ponitur & effedbus ,&quo remoro remo-
uctur &cffe(5tus;fed pofita caufa fic efficicmcpo-
teftcff^e(5tus non poni ; vt pofito jEdificatore,non
eft nccefiarium domum e^e ; crgo caufa cfiicicns
non eft mcdium in dcmonftrationc.

Item, caufa dicitur eircintrinfeca, quae eft mc-

dium in demonftrationc;quia demonftratioeft ex

proprijs,& propria funt intrinfcca;fed caufa cffi-

cicns non cft intrinfcca.ficui ncc caufa finalisjcr-

Scotioper.TiiTH. I.

go ncutrum cft medium in dcmonftrationc.

Itcm, quod caufa formalis non fit mcdium vi-
detur;Formalis caufa indicat totum tfft rci; crgo
arguendo per caufam formalem ad illqd cuius cft
forma,eft argucrc ab codem ad idcm;& pcr con-
fcqucns petitur principium.

Itcm,qu6d caufa matcrialis non pott^^ft eflc mc-
dium, vidctur pcr tres rationcs. Prim6, quia mc-
dium in dcmonftrationc debet cflc ncccfiarium,
refpcdu pafllonis : fcd caufa matcrialis uoq cft
neccfiaria: cft cnim,pcr Ariftotelem,matcria qua
res potcft efle,& non effe:ergo,&c, Item,iirud cft
mcdium in dcmonftratione , a quo egreditur paf-
fio ; fcd i compofito cgreditur pafllio rationc for-
mac,& non ratione matcriae; ergo caufa compcfi-
ti cft medium in dcmonftrationc,& non caufa Ina-
terialis. Terri6,patct hoc idem fic : illud quod eft
conclufio, non potcft efic mcdium in dcmonftra-
tione,cuius probatio cft; quia conclufio inde-
monftrationc dcbct cfTc mediata ; fcd medium
cft immcdiatum : caufa matcrialis cft conclufa
pcr caufam formalcm in dcmonftrationc'. Dicit
enim Ariftotclcs qu6d dcfinitio materialis dc-
monftraiur pcr formalcm,crgo,&c.

Adoppofitum cft Ariftotclcs in iftocapitulo,
Giupniam oHtemfeire opinamnr,

Ad quacftioncm dicitur, qu6d contingit dc- 1.

monftrarcperquodlibetgcnuscaufaj. Cuius ra- Ccruiujie.
tio eft , quia caufa , & mcdium funt cadcm : fcd
contingit demonftrarc pcr quodlibet mcdium
demonftrationis : ergo pcr quodlibct gcnus caui-
fx. Similiter hoc oftcndit Arillotclcs indu-
dliile. Contingit cnini dcmonftrare percanfam
materialem ; vt fi oftenditur , quod compofirum
cft corruptibile,'quia habct matcriam. Simi-
litcr fi fic &x^\i\t\\v.Omne medium dMorum an^Hlortim
re£lerum efi angnlKS reUiu ; /ed angultts triangHli
con^ituti intra diametrum circttli , efi medittm Juo~
rum angulorum reElorum ; ergo ilie angului tfl anm^
lus re6itts , hic demonftratur quodammodo pec
caufam materialem,ficut dicit expofitor;quia ar-
guitur i partibus ad totum ; & parres funt.ma-
terialia refpcdu totius. Arguitur etiam quodam-
mod6 per caufam formalem ; quia per dcfinitio-
ncm pafl[ionis , & pcr definitionem anguli recfli.
Angulus enim rcdus eftmediumduorum augu-
lorum.Contingit etiam dcmonftrare pcr caufam
cfficicntem ; ficut declarat Philofophus, vr fi ar-
guatur, Athenienfis debellandifunt a Medii,propter
hoc efuod commifirunt hellum in Sardenfis , tjui fue~
runtfitbieSli Regi Afedorumnanc arguitur per cau-
fam cfficientem. Contingit etiam dcmonftrarc
pcr caufam finalem , vt fi arguatur ; qu6d Bontim
tfi deambulare poficcenam,eptia efifitnatiuttm ; fic cr-
go patct , qu6dcontingit dcmonftrare per om-
ncs caufas.

Proptcr rationes intelligendum cft,qu6d licct
caufa matcrialis pofiet demonftrari pcr caufam
formalem,vel finalem, proptcr hocqu6d cft im-
pcrfedior caufa formali (eft enim finis caufa cffi-
cientis pcr Ariftotclem & cfficicns caufa forma:,
& forma caufs matcriat : ) vcrumramcn caufa
materialis poteft effe mcdium rcfpc(5lu paflionis
confcqucntis compofiium rationc matcriz : li-
cct enim fit poftcrior caufa formali , cft ramea
prior rcfpc(fku paflionis. Et fimiliter fi oftenda-
tur qu6d compofitum fit corruptibilc , quia eft
habens materiam. m^

Ad primum argumentum , ficut 'dicebatur ; & ^^ nrrtmt^
ad rationem contra hoc, au6d non oportct,qu6d /•.
'Kk 1 cauf«

428 Super lib. 1 1. Pofteriorum.

caufa realiter prscedat efFcdum, fed fufEcit quod
rcs praecedat clFcdnm in inientione , quar tamea
intentio finis non eft caufa refpedu eftcd^us , fed
res ipfius finis f«b incentione , & hoc fufHcit ad
hoc qu6d cfFeAum reahter caufet.

Ad ahud , quod efficiens efl talis caufa quod
ipsa pofita ponitur cfFeitus, & ita minor e& falfa.
Et ad probationem dicitur , quod zdificatot non
efl caufa domusi fed eft caufa fieri, & caufa do-
mus in potentia.Sed jedjficansadiualjter efl cau-
fa aduahs domiis , & ideo non fequitur : *y£di-
ficatorefi , ergo domm eft ; quia a*dificator non efl
caufa efle domus,ncc fieri ad:ualiter ; fed fieri poj
tentiahter. Scquitur ta.men,ty£dificans efi,ergodo~
mnsfit , fed non fequitur , ergo domusefi. Efficicns
crfirn folum caufa fieri, & non ejje , nifi per acci-
dens, quia ad fieri aliquando confcquitur efie.
Csufarum, ^ j ahud ; quod medium in demonflratione

j«< amjuii jjoj^ QpQitefgfFcintrinfecum rei , fed potcfl efle
fitrirei. cauia exfrinleca. luxta quod mteliigendum eft,

quod qua:damfuntcaufs<f(^rei , & quaedam func
caufrjfm. Forma& materia funt caufse f^ rci.
Finis & cfficiens funt caufayfm rei , & ficut for-
ma!is, & materiahs concludunt neceflariofj^ rci;
kafinahs & efficicnsneceirario demonflrantjfm
per fe. Dua: funt caufa: intrinfec^. Ahas duje func
ts^ufx extrinfecae ; & per hoc patet, quod non
oportet medium indemonflratione cilecaufam
intrinfecam rci.

Ad probationem neganda efl hzc confcquen^
tia : Demonfiratio e(i ex proprii^, ^ imrinficii, quia
hoc medium cft falfum , fcihcet , Omnia propria
Jiint intrinfica,

Ad ahud , quod caufa formahs non eft totum
efTe rei ; hcet fit perfedio totius efTe , quia ejuod
quidefi in fc non iachidit folum formamifed etiam
formam & materiam,non quamcumquc ; fed ma-
teriam pettincntem ad fpecicm.
Matiri» dH- ^j ^jj^^j ^ ^^^^^ j^jpl^^ e(t matcria ; materia

pertinens ad indiuiduum, & materia pertinens
ad fpeciem ; per Ariftotelcminy. Materia perti-
nens ad indiuiduum non efl medium in demon-
ftrationcfed materia pertinens ad fpeciem,& ifla
ncceiraria eft.

Ad aliud , quod paflio propriifllmc difta cog-
nofcitur in compofito ratione formse , & non ra-
tione materia:. Aliqua tamen paflio cognofcitur
de compofito rationcmatcriaE ; fed illanon debet
dici paflio ita propriiflimc.

Ad aliud , quod definitio matcrialis dcmon-
flrari potcft per defiiiitionem formalem , & re-
fpedtu illius pofterior cfl , & mediata media-
tionc caufae ; quia non ita prima, nec perfe-
fta ; refpe(5tu tamcn alicuius paflionis potefl ef^
fe ciufa immediata , & prima. Vnde quod fic
prius , & pofteriiis refpcdu, diuerforum, non efl
inconpeniens.

Qj^ ^ s T I o XI.

A}j qudibetpars definitionu fit mplus
quam definitumf

Arift hic e.t.text.ij. Au»rroes,& Paul.Ven./i<V. D.Thom.
hie leci. i J.li^aa.dc Mig.hicq.^.

ArsHment» C^ ^"'^ "°" vidftur , Atiftotcles dicic in 7.
pt» purte H*' V_^Metapliyf quoddefinitiodcbet dariex Ge-
f 4/(M^. nere & vitima difFercmia. Sed vlcima difFetentia

dat^ir ab vltima forma, fiue ab vltimo gradu,quar
nori excedit fpecicm ; crgo difFerentia vltima
conuertibilis eftcum fpecie : aliqua ergo pars dc-
finitionis non eft in plus.

Item , tota dcfinitio eft ionuertibihs culfe de-
finito ; fcd nifi aliqua pars cius conuerteretur
cum definito , non cfTet aliqua caufa quare tota
definitio conuertatur:crgo oportet quodaliqila
parsnonfitinplus.

Hicdicitur,qu6d tota definitio eftconuertf-
bilis, & tamen non oportet quod aliquaparsfic
conuctrtibilis ; &huiusratio oftenditurperexem-
plum Ariftotelis. Ternarius fic definitur. Terna-
rim efi mimerm irnpar primm vtroqne modo. Se4
quaclibct pars efl in plus quam ternarius , totum
tamen conuertibile.

Et (i quasritur qualiter ex his fit vnum , ex quo
qua:libet pars excedit?

Dicitur, qu6d ex hoc quod vnum additur ftltc-
ri,& C\c vnum peraherum detcrminatur.

Contra illud , nihil additum altcri ipfum de-:
terminat ad aliquod quod eft inferius co ; vcrbi
gratia , fcnfibile additum corpori , nondetermi-
nat corpus ad hominem , cilm fit inferius ad fcn-
/ibile, fedSpecies fpeciahfliraaeft inferior,quam
difFcrentia pcr te , qui dicis , quod quxlibet pars
definitionis eft in plus;ergo per additionem vniiis
partis ad aliam , non poteiF fieri determinatio ad
intellc<5tum fpecici.

Item , ad ptincipalc , Ariftoteles in 7. Metaph.
dicit , quod fuflScit definire cx primo genere , &
vltima difFerentia, quia vhima difFcrentia inclu-
dit totam fubftantiamdcfiniti ; ergocum defini-
to conuertitur ; ergo aliqua pars dcfinicionis non
cft in plus.

Item , definjtiodatur ex gencre& vltima dif-
icfentia,& fpecifica; fcd talis difFerentia conuer-
titur cum fpecie;ergo,&c.

Ad oppofitum efl Ariftoteles dicens , quod Centiufi*.
quxlibet pars definitionis eft in plus , (ed. totum
conuertibile.

Ad qua:ftioncm dicitur , quod poffumus intel - 2, .
ligere difFerentiam cfFe in plus, quam dcfinitum, 'D^fftrentji
dupliciter. Vnomodo , quodexcedat dcfinitum '•"". '"^e^:

1 r r n t /f ijuam itepnt-

quantum ad fuppouta,& iftomodo difFcrcntia tum.dH^Uci

vltima non cft in plus , & per confcquens non ter inttOizi-

quajlibct parsdefinitioniscftinplus. Aliomodo "''•

potcfl intelligi difFcrcntiam cfFe in plus , quia

iimplicius ; & ifto modo difFerentia, & genus, &

quaelibet pars dcfinitionis eft in plus , quam defi-

nitum. Primum paiet, quia difFerentia vltima ac-

cipitur ab vltima forma ( fi ponantur cfFe plures^

vel ab vltimo gradu vnius formae ; fed fiue pona-

tur vltima forma;fiuevItimus gradus,ilIanon cx-

cedunt fpeciem ; ergo eadem difFerentia, qus ab

his accipitur, non excedit fpeciem quoad fuppo-

fita , & per confequens quoad fuppoiita non cft

in plus.

Secundum patctjquia fpecies definicnda com-

ponitur ex genere , & difFcrcntia in fuo conce-

ptu, ficut ftatua componitur ex xie tanquam ma-

tcriale , & ex figura tanquam ex forma , pcr Por-

phyriimi. Scd componentia funt fimpliciora,

quam compofitum, qualibct ergo pars definitio-

nis fimplicior cft, quam definitum j & ifto modo

cft in plus.

Intelligendum tamen propter au£toritates Ari- Differentit

ftorelis, quod quardam funt difFcrentiaE per fe , & J»"'^-»'" /""'
r ■ , 1 V • I r ■ pei /e , qutaa

fpcciales : quardam vero per accidcns , fiuaacci- L/^f^,</,»,,

dcntales. Accipiendo difFerentias prirao niodo,

vltima

Qusftio X 1 1.

429

vttima conaertibilis eft , & hoc cd quod Arifto-
telcs dicit in y.Mctaph.quid vlttnu diffirentim in-
cludit totam /kbfldntiam, Vcruntamen accipiendo
diffcrentias fccundo modo, vltima difFerentia, &
quzlibet alia eft in plus,& Ariftoteles loquens vt
Logicus, docet definirc per tales differentias , co
quod tales difFcrentiz fubftantialcs funt nobis
jgnotx,& loco difFerentiarum fubftantialium ac-
cipimus accidentalcs.ficut patet in hac dcfinitio-
nc,Temarim efl mmtrns impmrprimiu vtroepie modo.
Impar cnim non cft diffcrcntia per fe , fed cft ac-
cidens numeri,& ita accidens commune rcfpe<Sla
ternarij. Conuenit enim tcrnario, & nouenario.
Similitcr, ^riwfl vtroque modo conucnit dualitati,
& tcrnario : & ifto modo quaelibet pars definitio-
nis , vcl diffcrentia eft in plus quoad fuppofita;
totum autcm eft conucrtibile cum dcfinito. Per
hoc ad rationes.
5 . Ad primam patet quid diccndum cft. Ad illam

Ai ari»- au(3:oritatcmdico,qu6dintellexitAriftoteIcsfic,
*"^*" quod illud quod definitur ex genere, & difJcren-

tia vItima,accipicndo diffcrentiam per fc,& illa,
conuertibile cfl cum fpecic quoad fuppofita,Iicct
fit in plus quoad fimplicitatcm.

Ad aliud, ficut dicebatur. Ad rationem contra
hoc , quod nihil determinat altcrum ad aliquid,
quod eft infcrius eo abfolutc,& fufficieter de fc,
fcd tamc viciflim eft dctcrminatio,vt fi dico,2V«-
merm impar , primtts vtroijue modo. Hoc accidens
impar non eft dc fc fufficiens ad determinandum
hoc quod e^primtu vtroque modo,{ed ex hoc quod
impar determinet hanc differcntiam primtu vtro-
^ue modo, c[viod eft indiffercns ad dualitatcm;quia
numcrus binarius non integratur ab aliquo nu-
merojvt patet, ficut nec ternarius : & ternarium
ipfum comprehendo ad nuracros impares , & c
Contra.Hacc particula^r»>w/«Mr»i^«^ modo, detcr-
niinat numerum imparcm, qui eft indifferens ad
numerum rcrnarium , & nouenarium , & alios
impares nunicrosjipfum comprehcndoad numc-
rum primum vtroquc modo.Ex hoc patet, quod
ex tali mutua contradiftione fit totura conucrti-
bilcj quod ideo conceditur illud quod ratio pro-
bat.Probat enim qu6d vna diffcrentia qu? comu-
nis eft,non poteft ipfum comprehendere ad fuum
inferius fumcienter , & hoc concedo; tamen ex
mutna contratfbione fit intelleftus dctermina-
tior,quam aliqua pars defcriptionis fecundum fc.
Ad alias duas rationcs patet in pofitionc.Pro-
bant cnim qu5d diffcrentia: pcr fe, & fubftantia-
les v.ltimsc, conuertibiles funt cum fuis fpcciebus
& hoc eft conccfTum, funttamen in plus quoad
fimplicitatem.

Q^V vESTIO XII.

tAn dijferentia ejfentUles fojjtnt nobu
innotejcere per accidentia commuma
ficut dicit Arifioteles ?

Ahft.7. Met.tMp.i.^.^.^ lt.ttxl.il. item x. huitu c^.9.
ttxt.ii.^ i.Tof.cMp.^. ir \. Auertoes, D.Thom.PauI.
Ven. cum ipfo Itc» clt. huitu. Fonf. hh. 5. Inftit. t»f. 3.
<J» 4. Vide Taitarcc.y«^r« nttnh.^.

I. /^ Vodnon videtur,illud quod eft commune,

Argumtnt» V^ & indeterminatum,non ducit in cognitio-

/ro frtint- ncm alicuiuS dcterminatijfed accidcntiacommu-

X*tiHM. nia fu„t indiffercntia,& indetctminataad multas

fpecies ; ergo non ducunt in cognitionem vnius

ipccici.

Sfoti oper. Tom. I.

Ad iffofi.
tum.

Item,accidens fi inducic in cognittonem alicn*
ius ducit in cognitionem proprij fubiedi ; fed
fubiedum ad quod prim6 confequitur accidens
commune,eft indiuiduumtergo prim6 inducic in
cognitionem indiuidui , & non in cognitionem
diffcrcnti» fpecificae.

Item, nihil agit vltra fuatn fpeciem , accidens
& fubftantiae funt diuerf* fpecies ; ergo accident
non ducitin coenitionem fubftantisc.Item fi ficj
tunc fpecies fubftanri* relucercnt in fpeciebus
accidentium , quia effedus relucet in fua caufa;
fcd hoc eft falfum;ergo fubftantia non cognofci-
tur per accidentia.

Hic dicitur,qu6d confcquens cft vcrum.Con-
rra,fi accidcns ducat in cognitionem fubftamiar,
accidensnoneftcaufacognitionisfubftantiar,nifi
aquiuocc. Sed in caufis , & effcdibus zquiuocis
non oportct quod effcftus reluceat in fua caufa,
fed in vniuocis.

Item , ad principale ; accidens commune non
ducit in cognitionem fubftantiapnifi ratione fub-
ie<5ki ex hoc, quod cognofcimus , quod accidens
r\on poteft cfTe nifi in fubiefto ; nos cognofcimus
fubic^tum fub ratione fubiefti.Sed quod illa fub-
ftantia fit hoc fubieftum , vel illud, hocnon fci-
mus. Accidcns crgo commune ducit in confufam
cognitionem fubftantiae. Sed differentia fpecifica
eft principium cognofcendi fubftantiam fub de-
terminata ratione,& non confufa;quia per iftam
diftingUitur vna fpecies ab alia ; crgo accidens
commune non ducit in cognitionem differcntis
fpecifica*.

Ad oppofitum eft Ariftotelcs:dicit enim diffe-
rentias cognofcimus per communia principia,in
illa partc : Aliut eflmodiu,&cz.licn\,\\oc patet ra-
tione;differentia» fubftantiales funt magis nobis
occultx quam propria accidentia;fed accidentia
propria funtnobis magis occulta,quam acciden-
tiacommunia, &noftra cognitioeftamagisno-
tis nobis , ad minus nota,& magis occulta ; ergo
noftracognitio eft primo incipiendaab acciden-
tibus communibus, & fic dcucniendo in propria
accidentia,& poftea in demonftrationem.

Ad quzftionem dicicur,qu6d difFcrentiz fub-
ftantiales innotefcunt nobis per accidentia com- CtnclttJIt.
munia : cuius ratio eft;quia omnis noftra cogni-
tio cft i magis notis nobis ad miniis nota ; quia
omnis noftracognitio ortum habet k fenfu. Sed
accidentia communia funt nobis magis nota,
quam accidcntia propria , quia ad feniiim func
manifcfta; proptcr quodcognitio noftraortum
habet a cognitione accidcntium , & pcr illa fiunt
differentiz fubftantiales nobis nots.

Intelligendum tamen eft propter rationes, AeeidtwtiM

quod accidentia communia non funt fufficiens ctmrnuni» nS

principium ducendi in cognitionem fubftantix, /"]?"•"" ""
» ', , . ° ctinitttntm

vt probant quacdam rationes ; quia commune fuifiituttit,

fecundum , quod tale non ducit in cognitio-

ncm alicuius proprij , fubpropria rationc. Pro-

pter quod accidcns commune non eft immedia-

cum principium ducendi in cognitionem diffe-

rentiz fubfiantialis ; verumtamen accidtns com-

mune eft principium pcxparatiuum & co.idiu-

uans ad cognitionem fubftantiarum. Cogni-

tio igitur fubftantiar oritur \ cognitione acci-

dentis , tanquam a iuuante , licct non a prin-

cipio fufficiente. Vnde accidentia communia

maximam parcem confcrunt ad cognofcendum

^imd cjtUd efl pcr Ariitotelem in primo de Ani-

roa. Ducunc cnim in cognicioncm confufam

Kk 3 fubftan

?•

4?Q Super lib. 1 1. Pofter. Qu^ft. XIII.

fubftantiar,^ licct non indiftindam, fiue determi-
naiam.

Aliud intclligcndum , quod accidcns ducit in
cognitioncm Aibie^li fub tali ordine^quiaex per-
ccptfone multorum accidentium communium
Hmul virtiuc intelledus dircurrentis , nos deue-
nimus in cognitionem alicuius accidentis pro-
prij ; & fic vlterius in cognitionem difFerentix
iubftantialis , tanquam ab cfFedtu ad caufam 5 &
itaacognitioneconfufadeuenimus in cognitio-
nem determinatam , ficut patct in cxemplo ; per
hoc quod homo pcrcipit aliquid in multum rc-
motis dc ipfo pcrcipit, quod fit animal, & poftea
deuenit in cognitionem magis fpecialcm.
4. Ad rationcs ; primx rationes oftendunt,qu6d

Ad argH- accidentia communia non funt principium lufG-
*"*"*• cicns , & iramediatum ducendi in cognitioncm

fubftantix , quia commune non cft principium
fiifficicns deucnicndi in cognitionem fubftantia:
deteiminatae. Similitcr fieiret principium, tunc
fiibftantia reluceret in fpecie accidentis.

Ad audoritates ad oppofitum,oftendunt,qu6d
accidentia funt praeparatiua cognitionis ipfius
fiibftantix.Vel alitet poifet dici,qu6d multa acci-
dentia fimul accepta funt principium fufficicns,
& fecundum hoc patet ad primam rationem.

Ad fccundum fimiliter patet, quod ex vno ac-
cidcnte non deuenimus in cognitioncm indiui-
dui , tamen ex multis dcuenimus , & fic in natu-
ram fpeciei.

Ad aliud patet,qu6d non oportct fubftantiam
rcluccrc in fpecie accidentis , licct per fpcficm
accidentis dcueniamus in cognitipnem fubftan-
-^v^ t'3E. Accidens enim virtutc propria non ducit in

cognitionemfubftantiaE,nifi virtute fubftantia-
rum in quibus funt. Accidentia enim virtute fub-
ftantia:,in qua funt,gignuntfpcciemin intelleiftu
fimul cura adiutorio inteiledus agentis ; & per
iilas fpccies accidcntium generatas in intelle(9:u,
intcllcdus difcurrit apprchendendo fubftantiam
fub propria ratione , fiuc fpecie ; & fic ponitur
quod fubftantia facit fpecicm in intellcdu,& ta-
men nuUam fub fenfu.

Et fi dicatur,qu6dtunc accidcns efTctprimum
obicdam intelieAus. Hic dicunt quod primum
obiedlum eft duplex,gcneratione, & pcrfcdlione.
Accidens ell: primum obiecluni gencratione,fub-
iClantia vero pcrfcftione.

Q^ ^ s T I o XIII.

An definientem necejje fit Jcire omnia,?

j^rinoc.hic cmp.t.text.xo.kMcxt & Paui.Ven.jfciV.D.Thom.
hjc Ud:. I j. loan. dc Mag. t..Boft.q. ^.Jub.i.

QVod fic videtur ; quia fi aliquis definfac i.
hominem , oportet qu6d cognofcac ratio- Arinmtnt»
nalc homini incire , ita qu6d non afino , nec ali- f^ t*^* */•
cui alteri ; fed ad hoc quod cognofcat raciona- fi""**"*^'
le non ineftc afino , oportet qu6d cognofcac afi-
num , & quodlibec aliud cui cognofcit rario-
nale non inefTe j & fic oporict eum omnia co-
gnofcerc.

Item, hoc patet pcr Ariftotelem in litera, Co-
gnofccns difFcrentiam aliquorum , cognofcit ii-
lud quod difFert , & illud a quo difFert. Sed de-
finicntem oportct cognofcere difFercntiam defi-
niti , qiia difFerc aquolibcc alio ; ergo cognofcit
definicum , Sc quodlibec aliud cognofcic ; ergo
oninia.

Iccra , definicio cft diftinfta cognicio defini-
ti : ergo cognofcens aliquid per definicionem,
cognofcit pcr diftindtam cognicioncm a quo-
libec alio ; fcd diftindam cognitionem non har
bec definici , nifi quodlibet aliud cognofcac ; cc-
go , &c.

Ad quzftionem dicicur, qu6d oporcec defi- 1.
nicncem cognofcerc omnia in vniucrfali , non Co/ulufit,
camen in parciculari. Primum pacet ; quia defi-
nicns hominem , habet cognofi:cre rationale in-
efle homini ; itaqu6d cognofcat rationale nulli
altcri inefFc ; fed hoc non potcft cognofcerc nifi
cognofcat in vniucrfali omnia ; ergo,&c. AfFum-
ptum patct, quia nifi cognofcat rationale nulli
alteri inefFc , non cognofceret animal rationnle,
& mortale, eflc definitioncm hominis,quia cunc
non cognofceret hoc cfTc conuertibile cum ho-
mine. Secundum paccc ; quia fi definicnccm
oporter omnia cognofccrc , cunc impoiSbile eft
aliquid fcire. Probatio confcquentiai ; quia co-
gnofccre omnia fub propria ratione,impoffibiIc
cft vtrumquc. Si tunc oportet cognofcere omnia
fiab propria rationc , impoflibile cft ipfam defi-
nitionem habcre , fiuc definirc ; fed non habcns
definitionem, non habet fcicnciam , quia dcfini-
cio eft medium in deraonftrationc per Ariftote-
lem ergo fequitur , qu6d impoflibile eft aliquid
habere fcientiam,

Ad primam rationem dicitur , quod illa pro- j .
bac nullum pofle definire , nifi omnia cognofcat ^d »rgu-
in vniucrfali ; & hoc eft concefTum. mtnta.

Ad aliud non oportet cognofcentcm difFc-
rentiam aliquorum ad inuicem , cognofcere
vtrumquefubpropriaratione,fed fufficit qu6d
cognofcat vtrumque in vniucrfali , fiue in par-
ciculari.

Ad aliud patet pcr idem , quod diftindta co-
gnitio alicuius potcft haberi , fi proprium in fc
cognofcitur fub detcrminata ratione; licec alia
non cognofcantur , nifi rantum in vniuer-
fali , &c,

^lu^ffiomm lihri Jecundi l^ofteriorum finis.

R.P.

R. P. F.

MAVRITII

HIBERNICI

EXPOSITIO.

Index Quceftionum expofitarum.

r. T^ Xpoficio qujeftionis primx : Vtriim LogicAjitfcientia? 434

%. IOj ytrum Logtca fit fiientia communts f 441

3. Vtrum SyUogifinus fit fuhieSium Logictt? 443

4. Vtrum njrituerfde fit ens ^ 458

5. fiAn <-vniuerfale fit per Je intelligibile .*' 463

6. nAn rvnitterfale habeat aliquoj proprietates i J^66

7. Anvniuerjalefit fithieSiumlibriVorphyrij? 470

8. In quo efi ^niuer^le 3 '-vt in fitbie^o ? 478
^. Vtrum ''vntHerfiilta fint tatttum qttinque ^ 488

10. tAn loctu fit generationts principium , quemadmodum 0*pater? 498

11. ^uidfit definitum indefinifione Genertj^ 500
jL. tAn definitio Generu fit cenuenienter data? 506

13. Vtrum hac fit rvera , Homo eft animal ? 514

14. Vtrum dijfcrcntibus fpecic in definitione Generu conuenienter ponat^r^ jt7

15. An Genus necefiario requprat multas jpecies ? 534
\(i. Vtrum hatc particula , in quid, conuenienter ponatur in definitione Generis f 559

17. VtrumGenMfitprincipium^ecterum? 545

18. An hac definitio Specieiy Species cft , qua: pracdicatur dc pluribus numcro

difFcrcntibus, in co quod quid,y?/ conuenienter datn f 545

19. Vtrum ifia fit nvera , plurcs homincs funt vnus homo ? 550
l-o. Vtrum prima diuifio differentta fit conueniens? 55^
II. An hitcfit 'uera-i Socratcs fcncx diffcrt a fcipfo puero? 558
12.. Vtmm prima definitio Differenti^ p fttlicet , qya fpccics abundcit a Gcncrc,

fit conttenicnter dataf $61

p}. An differentia pofiit dcfiniri ? 56$

14. An hac Differentia definitio fit conuenienSi Diffcrcntia pra:dicatur,&c, ^6^

15. An differentia pradicetur in quale ? 574
%6, An moiiAcfit differentia animalpf rationalu diuifiua,^ homintd confiitHtiuaf

}.-j.VtrumFropriumfityniuerfale? 581

18. Vtriim definitio Troprij quarto modo^if conuenienter data f 585

Z9. Vtrum Vroprium fit diftinSium yniuerfaleab Accidentef 589

30. An proprium neceffario ftmper infit fitbieSlo .<* 595

31. Vtrum Accidens fit denumero<-vniuerfalium? 599
31. Vtrum hac definitiofit conueniens , Accidcns cft quod adcft , ^c, 604.
33. Vtritm Proprtum ^ Accidens poffint dici de aliquo eodem .<* 617

R.P.F.

R P. F

M A V R I T I I

HIBERNICI,

ARCHIEPISCOPI TVAMENSIS

EX ORDINE MINORVM

ASSVMPTI,

E X P O S 1 T 1 O

Qu^ftionum Dodtoris Subtilis in quirique
Vniuerfalia Porphyrij.

PROOEMIVM AVTHORIS.

V 1 A intentio praefcntis lucubrationis eft,Dodoris Subtilis dif-
ficiliumquaeftionum in Logicam Ariftotclis, &aliorum ambigui-
tatcs enodare , obfcuritates dcclararc,atquc ipfius litteram pcc
modum cxpofitionis ,dc vcrbo ad verbum , breui quodam com-
pendio exarainare : ide6 illa odo capitula , fcu praeambula , quas
trecitat Auerroes in Procemio fuo in Phyficam, duxi non omit-
cenda, qua: yidelicec intcntio , libri vtilicas, ordo , diuifio , propor-
tio , via doftrinac , nomen libri , & nomcn Authoris.

Intentio naraquc huius opcris , & Auchoris cft indagari vcricatcin , & in hac fcicn-
tia , & in ceteris aliis , vt poftca clarius dicetur. Finis autera intrinfccus cius eft cogni-
cio fui fubiedi , & rcducibilium ad ipfum , patet z. Mctaphyficac , capitc illo : Sluoninm
nutem fmpliciter em , iuxta principium.' Extrinfeeus vcro, &: immcdiatus, per applica-
tioncm fubiedi ad alias fcientias , difccrncre verum a falfo. Mcdiatus quoque , vt Mo-
ralipofthac habita, fcquatur vltimata felicitas. Voluit igicurDodor iftc vltra com-
munc ingenium hominum, veritateslogicalesinucftigare, vcpacec incuenti proccf-
fum eius.

Vtilitas Logica:,&: maxim^ harum quaeftionum cft, vc nifi ipfis habitis,& bc-
ne difcuflis, nemo artificialitcr ncc Logicara , ncc alias fcientias adipifci valeac.
Nara , vt verum fatcar , proraptitudo in iis quaeftionibus , reddit qucracumque ita ha-
bilera , vt fcre abfquc labore , omncm fpcculatiuara poflit confequi.

Ordo verc huius operis , ad cctcra iftius viri &aliorum, dcbctcflc,vc ftatim poft
Graramaticam pofitiuam , & fpcculatiuam , & parua logicalia mcntiapprimatur : & fi
immediatfe a puero , canto melius , liccc ad plcnum , nifi )i prouedis, coinprehendi mi-
nim^ pofle cenfcatur.

Diuiditur autem hocopus, fecundura diuifiohem Lbgicar,qux habcc diuidi(Vc
vulgo dicitur ) in vcterem & nouam , vt infra , quxftionc j. tangctur. Vcrumta-
men apud paucos rcpcriuntur quxftioncs huius in noua Logica, pracccrquana in li-
bris Elenchoruni*

Profortio

Expofitio

SfOtUi quit.

Al. Maxi-
dtS.EHftbio.

434

Proporth eius ad alias fctcBtias , gcneraliccr loquendo , poteft; a/Iignari* tanquat^ in-^
ftrumenti , vel modi fcicndi , matcrialitcr incelligendo , ad illud cuius cft. Si ver6 fpc-
cialiter comparcturad fpeculatiuas rationales , vt conpeniunc in aliquo communi, dic>
vc dicit Commentator vbi fupra,qu6d cft partis ad totum.

Vt/i vero doariniccft certiflima, non.modd ,.quia omni gencre dcmonftrandi potcft
vti , fed quia omnes alias demonftrare docct , loquor dc Logica in communi.

Nomen libri eft Duhiay vel ^/tfiiones logicnles , dc quo ftatim magis.

Tiomeri ^.Authoris , fpirituali regcnerationc , eft loanues , cuius numen , ic omcn non
deferiiit. Dicitur vcro Duns cognomcnto , vel potius a loco gencrationis fic didus , pa-
tria Scotus, fed, vtrcor, de maiori;ArtiumOxonij, & Thcologiaz Parifiis dignicatcDo-
ftor, Ordinis SeraphiciMinorum religione: cuius laudibus addidijfe (vtinquit Diuus
Amiytolius) aliquid , decerpjife eji. Superuacuis enim laborat impendiis, qui Solem
facibusniticur iuuare. Poflem profcdo praerogatiuas illas, quas cum pcriculo fui Aucr-
rocs attribuit Ariftotcli , loco prxallcgato ,huic homini faniflimc , & maiora applicarc:
fed fada fat virum commendant.

Solent prxmitti quacdain verba in principio huius opcri5,quae an fint Dodoris, an al-
tcrius , parum rcfcrt , fcd nolo ca pr«tcrire , & funt ifta : Circa logicalia diligenter' /»-
tendens , vt veritates , qux in eisfunt dubia , clarius elucefcant , mouendo dubia , primo /ih-
fra Ithrum Porfhyrij.

Cum dicit , circa logicalia , oftendit vniuerfalitatcm operis ,& detcrminationem in-
tentionis. Bene addit diligenter ^ nsim diligentia cuiuflibct operis obtufitaspermolli*
tur , vt de difciplina Scholarium , inquit Boetius. Scquitur intendens. Infendere cft in
aliud teridcre , fiuc a fe , fiue ab alio hoc habcat intcndcns : & conucnit libero arbitrio,
vt includit intellcdum,& voluntatem.

Dum^ddit, vt veritates , qu/t in eii funt dubix , oftendit fincm fui opcris , vt fupra
di^um cft. Ec ioquicur dc vcricacibus incomplexoriim , in ordine ad intcllciium : & de
veritatibus complexorum, quam diftindioncm habcs ab ipfo 6. Metaphyficae fuae.
Dubid , non fibi, fed aliis ; quia qui dubitat, ignorare videtur, i . Metaphyf LMouendodu-
bia. Jnefl enim ( inquit Ariftotelcs j. Mctaph. tcxt. commenc. i. ) inueltigare volentibus
operxpretium bene dubitare ; poSerier enim inuejiigatio priorum ejlfolutio dubitatorum. fol-
uere namciue non ejl ignorantii vinculum ,&cc. Sequicur ^fupra librum Porphyrij , quiali-
cct non ordine perfedionis,do6trinaE tamcn primus eft.

Sed vt Lcdor ordincm ( in quo non modo minimarura rerum,vcrum totius vniuerfi
plcnitudo pcrfeftionis confiftit, ir. Metaph. tcxt. comment. yi. )vniformcm in fe-
qucntibus rcperiat , hunc feruabo. Primo titulum quacftionis cuiuflibet declarabo," qujc-
ftionis diuifioncm , & rationcm ordinis fubiungam; fecundo litteram exponam, & ter-
tio dubia aliqua mouebo , & foluam , vt fic numero tcrnario omnium perfediflimo,
ctiam fecundum Philofophos , ( vc i. CoeU , tcxt. corti. z. habetur ) contcntus , diuinx
Trinitatis auxilio frctus,rem principalcm aggrediar.

I.

tlipltX qiU-

flcx.

Q^ i« S T I o I.

Vtmm Logica ftt Scienttai-

E P R I M o. G^iuflio eft dubitabilis
'propontio,qua: aliud qu£rit,& aliud
fupponit 7. Mctaph. ad finetti. Sup-
ponit cnim Logicam eflc, fed qua:-
rit an (it fcicntia , vcl modus fcicn-
di,vt volucrunt nonnulli. Quaeftio cft duplex,fci-
licet gcneralis, Vt omnis propofitio cum nota in-
terrog^ndi ; fpecialis,vt propofitio neceftaria
dubitabilis : & fic funt tancum quatuor in gener
re,quaf ponuntut i.*Pofteriorum, vidclicct, 5»
eji ,ijuid eji , auta eji , & propter ejtud eji , de quibus
aliquatangam qufEftionetertii.

Firha eft nota quxftionis problematicae, vcl
gencralius cuiiiflibet : Sc habct locum in oppofi-
tis , vt habct Philofophus , notanter 19. Mctaph.
text. comm. > 7. Rationeprtma, adpartem affirmati-:
Hanfprtmt duhtf, ihidem diSputati in textu.

Logica eft diiplcx , fcilicct natftraliijc^nx cft

lc

.uaedam poteftas fntcllcdkus , qua naturalitcr af-
[entlt vero , & diftentit falfo : & fic prOCcdit de
notitia noti ad ignoti uotitiam.Aliaefl artificialis,
quac eft quidam habitus intelledtualis , communi-
ter acquifitus per inuentioncm,veldodlrina>T!:
quo iudicamusde reditudine cuiuflibct ratioci-
nationis.VcI eft illa,quaE data eft pcr ccrtas regu-
las Artis Logicae , quarti fic definiunt aliqui : Eft aT^'*^^*
qua \ phantafiis, q«ai videntur, & non funt, nos ''
liberat , errores damnat , falfitates oftendit , & in
omni opere contcmplationis, lumen redlum pra:-
bet.ycl ficjLogica cft fcientia rationalis,dired:ina
adluum rationis. Velfic,fecundumBoctiun»dc
difciplina Sch o\zuu:Le^caeJiratio difcemendi ve-
rUafalfi.^i aliamulta,quac fcquuntur pulchra ibi-
dem.&fecundumAuguftinij,Z,<?f<V/if/<»r/*rf/«7W,
(frjcfentiajcientiaru,qua aperta omnes aliU aperiuntiir:
dr tjiia clausa omnes alia claMduntur.cii quai<ju<ilibetj^
Jine tjua,nulla. Multi alij diuerfimode definiont ip-
famjcuius neceflitatcm,& vtilitatem tangit Philo-
fisphus, Commentator , & alij in plerifque locis.

Communis autcm interprctatio nominis cft ^f/'"'* *'"''
quod Logica dicitut i Acf©-» quod eft fermo,

quafi

Quceftionis I.

£(W cendi-
tUn*t.

«juaH rertnocinalis fcientia» &lic^crertnoaccici;tt
nbi , quia tamen difputacio Logicalis aptiflimc
habct ficri pc;r fcrmonem , idco Antonomaftici
dicitur /crrnocinalu, non denominatione.obic£bi-
ui, fed potius inftrumentali.
J. , Logica ver6 artificialis poteft diuidi in do-
cenrem, &vtentem, vtftatimdicetur; docens
ver6 quoties fumitur quantum ad partes fubie-
diuas , Sc alias foi , & fubietfti ipfius , patebit
qusftione tertia.

Sciemi* poteft fumi quadrupliciter, vt accipi-
tur k Linconienfi , fuper primum Pofteriorum:
fed in prpppfito fit fermo de ipla, vt definitur
dupliciter primo Pofteriorum,aD Ariftotele:qu«
C\c defcribi poteft ( vt primo Reportationum,
quxftionc i. in principio fi>lutionis , habecur ab
Scihi» quiJ. ifto Dodore , & in tcrtio 14. diftind. ) Scientia
eji conclufionis necejfatit , per cauptm , vel principiay
dr per demenfhationem appUcata, certa , & ekidens
notitia.

In qua defcriptionequatuorconditiones tan-
guntur , videlicet necejfttat ohieEliy euidentia , cer^
titudoy applicatio JyUogiflica. Primaexcludit ha-
bitum ccncingentium , vtpuca artem , fecundum
aliquos, & prudentiam. Secunda excludit fidem.
Tertia vero opinionem. Quartahabitum princi-
piorum. Vel poffes afllgnire feptcmconditiones
fcientiaf,vt ponit Francifcus in Conflatu,inPro-
logo , qusftione 14. quas omitto gratia breui-
tatis.

Ha:c quaftio , ficut alia; commimiter , diuidi-
tur in tres partes principalcs. In primaarguitad
vrramque partem qua:fiti. Et primo communi-
ter pro parte falfa : in fecunda foluit quaeftio-
nem : in tertia refpondet ad argumenta princi-
palia.

Ordo huius qua:ftionis ad fequentes , patet:
quiaprius eft fcire Logicam eflc fcictiam, quam
fcientiam communem , vel propriam , & quam
aflignare cius fubicdtum. Has vero tres quxftio-
nes circa Logicam in communi , non abs rc prjc-
jnifit DoAor, dodrinam Ariftotelis i. Phyfico-
rum , tcxt. commcnt. 4. & alibi f«pc fequucus,
cx vniuerfalioribus ad minus vniuerfalia proce-
dcns , deindc defccndit ad fpecialia , vt poftea
dicetur.

De Secvnd o, Arguit rriplicitcr quod Lo-
gica non eft fcientia : dicit igicur primo, V^idetur
ipiodnen. Vbi nota qu6d triplex edvidere , fcili-
cet Elenchum , Topicum , & Pofteriorifticum.
Primum includit negationem , quia illud quod
fic videtur, non eft. In propofico fic fumicur,vel
faltem topice, non autem pofteriorifticc. Sequi-
tur , modud fiiendi non ejl/cientia , & probat a (i-
mili , qniamodus videndi non eft vifus. Vbi ad-
uertendum quod modm accipitur vno modo pro
naturali difpofitione cuinflibet rci. Secundo vt
cft rei dctcrminatio accidentalis , vt in Modali-
bus accipitur. Tcrti6 pro difpofitionefyllogifti-
ca. Quarto pro accidentali modo ipfius vcrbi.
Quinto pro confignificato partis otationis , qui
modus fignificmdi appcllatur. In propofito fumi-
tur primo, vel fecundo modo, licct vniuerfaliter
quomodocunque capiatur , modus non fit id cu-
ius eft modus, modus namque vidcndi cft, clarc,
vel obfcurc , vel pudicc ( & fic de aliis ) videre.
Cjim igiturdiciturmo</iMyr/«n<^i,contrahitur dc-
rnninatio perdeterminabile.

Sequitur minor, Logica efi modMsfiiendi , qaod
probaturpcr Ariftotelem & Commentatorem x.

4-

ViiUr» tri
pl*x.

MtJut VMrii
fumitur.

4J5

Mctaphyfic.tcxt.comment.S.Pro ipfius radicali
declaratione, notandum , qu6d Ariftetcles ihid.
in a.text.cpmment.ij.poflquamprzmifit raci-
litacem, Sc di£cultatcm,quz accidunt circacon-
/idcrationem veritatis , & qu6d ad Metaphyfi-
cum fpedat inquifitio veritatis , oftendit mo-
dum acquirendi veritatem : przmictens prim6
virtutem confuetudinis , diccns , qu6d , vt con-
fueuimus, itadignamur dici , tcxt. comment.14.
deindeadducit quinque modos,quos diuerfi ob-
feruant in acquifitionc fcientiz.

Primuseft, quia aliqui nihil tecipiunt , nifi S'
dicatur cis Mathcmaiicc,& hoc vel propter con- ^'1^*"".*"
fuetudinem in Mathematicis , vel fbrtitudinem ' '^"* '
imaginationis. Secundus, quia aliqui nihil re-
cipiunt, nifi perexempla fenfibilia:& hoc vel
propter confuetudinem, vel propter dcbilitatem
intellei5tus. Tertius, quia aliqui nihil recipiunt,
nifi per authoritatem Poetarum , vel aliorum :&
hoc vel propter confuetudincm , vel dcfedbum
iudicij intelledus. Quatrus,quiaaliqui per ccr-
titudinem, & diligentcm inquifitionem , volunt
omniadici: & hoc vcl proptcrconfuetudinem,
vel fubtilitatcm intelled:ijs. Quinius , quia ali-
qui nihil per cercicudinem inquirunc , & vocat
Ariftotelcs huncmodum rriftabilcm : & hoc eis
contingit.vel propter impotenciam conipIe<3:cn-
di , vel TOicrologiam, id eft,paruorum raciocina-
tionem, fecundum ipfosinopportunam:&cxem-
plificat deilliberalibuscomputantibus paruain
conuiuiis. Ex quibus infert Philofophus r/gu-
lam , & moduiTi conucnientcm acquircndi veri-
tatem , vel fcientiam, diccns : Proptcr ejftod oportet
erudiri^ejuomodofingulafitnt recipienda : & ahfitrdum
efifimut qfUTereficientiam, & medum fiicndi : efi au-
tem neutrum facile accipere. vbi Conmientator cx-
ponit enpr e(sc permodum fiiendi Logicam dcberc
intelligi, quia cft via in alias fcientias : ideo de-
bec acquiri , non fimul cum aliis fcicnciis , fcd
prius. Et exernplificat dc docente viam cum ad-
difcit eam : vel de medente cura addifcit mcdi-
cinam : ficut quidam fccit , qui acceflit ad a:gro-
tum , & volens propinarc medicinam , infpcxit
poftea librum , & mortuus eft xgrotus. Simili-
ter errabit in .icquifitione alianim fcientiarum,
quiignorat Logicam,veIctiam tuncfimul cum
aliis cam quzrit.

Secundum argumentum principale fiindatur 6.
fuper illa diuifione trimembri fpeculariuz 6.Me- Scitnti» ^-
taphyfic.tcxt.commeni. 2. quz potcft reduci ad '"'*'"** ''*"
bimembrem , per hoc quod eft feparabile a ma-
teria fenfibili,vel nonjcfrc mobile,veI non.Scicn-
tia enim omnis fpeculatiua realis.aut eft de infc-
parabilibus, & mobilibus , & fic cft Phyfica ; aut
de infeparabilibus, & inimobiIibus,& ficcft Ma-
thematicajaut de fcparabilibus,& immobilibus,
& fic e/?Metaphyfica , quarum vlterior profecu-
tio non hic, fed alibi.

Diceret tamen aduerfarius , ponens Logicam
cffe pradicam , vt Aureolus, & alij plurcs,qu6d
argumentum Dodoris commictjt confeqiJcns.
Formetur ergo argumcntum fic : Omnis fcicn-
tia aut eft praftica, aut fpeculatiua : fcd Logi-
ca noii cft praftica , nec fpeculatiua ; ergo , &c,
Maior paccc ex illa communi diuifionc , licct
aliqui ponant tertiam , vt infri , articulo j. tan-
gam. Minorpro parte probabitur ibidcm. Scd
pro fecunda, probat e.im Dodor in littera , quia
nec eft PJiyfica , nec Mathemacica , nec Mcta-
pbyfica.

Tettium

4^6

Expofitio

A cancretU
mi mhflraS*
fiMadottnet.

8.

togicn ejl
fiientU.

Ad demon-
firationf tria
requiruntur.

Tcrtium argamcntum principale cft , quia
fcie%tia proccdit cx propriis , Logica autcm cx
communibus ; crgo, &c. Maior patct , quia dc-
monftratio eft cx propriis i . Pofterioru'm , tcxt.
eommcnt. 5 Sc zi. Cum igitur fcientia fit cfFc-
ctus demonftrationis,&dcmonftratio fit ex pro-
priis principiis ; igitur &fcientia. Minor vero
patct , quia illa dc quibus eft Logica, funt com-
munia omnibus aliis, vt poftea dicetur.

Aduerte quod licct textus Logics commu-
niter diuidatur per capitula , & non per com-
mcnta : vt tamen facilius in libris impieflis in-
ueniantur Ioca,notaui fcmpcr commenta: qua-
re Ledor non fine caufa attendat,& dctradorcs
caftiget.

Primum argumentum ad oppofitum, patet, &
magis in folutionc quaeftionis.

Sccundum argumentum ftindatur fuper illa
rcgula, A concretis ad ahfiraSfa tenet con/e^uemiai
vbi in concretiseft prddicatioperfe. quae cft famo-
fa apud Scotum. Vide quajftioncm i j. Quodli-
beti, & quac ibi notaui. quam propofitionem in-
fra cap. de Genere quasftione }. pertradabo : fed
pro nunc intelligatur in concretis accidentali-
biis , & abftradis non vltimatis : dc quibus ple-
nius in loco prasaHegato. ' Et quia aliqaiproter-
uiendo , negant illud aftumptum , fcilicet quod
Logicus eftjZiens , probatur C\c. Primo ex com-
muni vfu Authorum:fccund6 per rationcm, quia
quilibct demonftratiue cognofrens tft fciens:
Logicus eft huiufmodi ; ergo , &c.^ Maior pater.
Minor probatur in folutionc quaEftionij,& infra
dcclarabitur.

Item,Logicus cft habitualiter pcr intelledum
cognofccns,aiit igitur cum certitudinc , aut cum
formidinc. Si primo modo , & non folum cer-
titudinc fidei ; igitur aut pcr fapientiam,autper
intelledura , aut prudentiam , aut artcm , atit
fcicntiam : non primis quatuor modis , vt patet;
igiturquinto modo. Si vcrocumformidinejigi-
lur erit opinio , & per confcquens crit non mo'
dus fcitfndi , fed potius opinandi , quod cft con-
tra te ; fi vlterius proreruiatur , procede confe-
quenter.

Confequenter rcfpondet ad qusftionem affir-
matuu', dicens quod Logica eftfeiemia.qusim con-
clufionem probat dupliciter. Primo , quia ficut
vcritates Metaphyficales, vel Gcometrica: often-
duntur demonftratiue , ita veiritatcs Logicalesu
Sicut enim de ente in communi , vel de lubilan-
tia, feu quantitate , & fic de aliis, oftenditur paf^
fio aliqua dcmonftratiue ; ita de Syllogifmo in
communi, vel dc aliquaeius parte fubiedliua^vel
integrali oftcnditur paifio in Logica , etiam dc-
monftratiuc. Sed quia fortc aliquis diceret quod
lequifita ad demonftrationem non habcntur in
Logica,ide6 fccundo adiungit quod cum demon-
ftratio fit Syllogifmus faciens fcire i. Poft. text.
com. f . ad demonftratiohcm autem requiruntur
tria,fcilicet fubieftiim,paflio, & medium i. Poft.
text. comm.ii. quod eft dcfinitio fubiedi in ha-
bentibus definitionem , vel paflio pf ior refpcdru
altcrius , & hocin demonftrationc ^«*W; vel cf-
feftus,fiue fignum in dcmonftratione^«/<«,omnia
illa reperiuntur in Logica, vt patet difcurrcndo;
de his in quxftione j. fequenti clarius dicam.

Deinde cum dicit, Intelli£eadtimeft,8i:c. Ad ma-
iorcm declarationcm didtorum , & vt omnis ca-
uillatio tollatur, & ne in acquiuocis videatur la-
boraie , diftinguit Logicam in docsntem & vten-

tem. Hanc diftindionem vidctur Commcntatoir
tangere z.Mctaph.com.ij.adfincm^diccns quod
ars Logica: quarda cft vniuerfalis omnibus fcicn-
tiis : & quacdam propria vnicuiquc fcientiae , &
homo non potefteire inftruftus in qualibet arte,
nifi fcicndo vniucrfalia,& propria de cis.Sirailem
etiam diftinftionem habct iftc Dodor fuper pri-
mum Eknchorum quaEft.i.& i.porvens diffcren-
tiam inter Demonftratiuam , & Dialedicam , &
compat ans Logicam,& Sophifticam ad rationcra
feicntiar , & volunt aliquj fequaces huius expo-
nentcs Commentatorem vbi uipra,qu«d Logica
vtens fit modus fciendi , docem vero fcicntia.

Sed. poflet probabiliter dici , quod ifta non eft
intentio Dodoris,fi bene aduertatur. Vult ergo
Do(5bor ponere differcntiam inter Dialccticam,
& Dcmonftratiuam Logicam , nec conclufio illa
generalis poteft reprehendi,ciim dixit, quod Lo-
gica eft fcientia abfolute : procedit enim demon-
ftrator ex propriis , & Dialedicus ex communi-
bus :, idcoSyllogifmusDcmonftratiuus generat
fcientixrn , & Dialedicus opinionem, & adducit
Doctor probationem huius diftindtionis , quan-
tum ad ^cundam partcm,ex Ariftoteis, in Natu-
ralibus,vbi vocat rationes Logicas , rationes c6-
munes ; hoc enim facit Ariftoteles in plerifque
locis, vt puta 4. Phy ficorum text.comm.87. & 6.
Phyficorum text.com.i.& S.Phyfic.text.com.yo.
&C76.SC i.Coeli text.com.7o.& alibi fspc. Etfu-
perprinum Phyficorum,com.j ^ dicit Commen-
tator,qu6dLogicavfitaturdupliciter.Vno modo
fccundum qu6d eft ens inftrumentum diuidcns
veruma falio: &ifte modus eft proprius. Alio
modo fecundiim qu6d illa, qua: funt declarata in
Logica, accipiuntur pro Maximis indeftruendo,
aut conftruendo aliquid.Et ifta confiderario ctini
vfiratur in artibus particuIaribus,non eft propria:
in arte vero vniucrfali, fcilicet in prima Philofo-
phia, eft propria : & eandem fentcntiam habet 7.
Metaph. com.i.Quaere eum, & aliosexponcntes
illud 4. Metaph. Circa idem lahorant, &c. Quacre
etiam Boctium , in fecunda editione fuper Por-
phyrium, in Prooeriiio , vbi exprefsc habet quod
Logicaeftfcientia, &parsPhiIofophi2 ,& cum
hoc inftrumentum,& fupellex , vcl modus fcicn-
di aliarum,& declarat optime. Nota tamen, pro
maiori declaratione di6borum,ea qaa: tangam in
tertio articulodc Diale<5kica,& Demonftratiua.

Confequenter refpondet ad argumenta prin-
cipalia : & ad primum ponir refponfioncm alio
rum,vtputa.^gidij,velpotiuseorum,quiconce- J"l^""'*
dunt Logicam cfte fcientiam, & modum fciendi, ^/
dic^SfDicitur ^uodmodus feiendi, &c.vbi aduerten-
dum qu6d communiterDedor in refponfioni-
bus propriis vtitur his verbis : Dico,velpoteft dici,
vel dicendum;in rcfponfionibus vcr6 aliorum hoc
verbo diciiur. Vult ergo haec refponfio qu6d hacc
prsdicatio fit vcra : r^odus feiendi eftfeientia, for-
maliter loquendo. Contraquam refponfionem
arguit Dodor dupliciter. Prim6 per quandam
Maximam,apud ipfum, videlicet quod Omnisze-
ra prtedic/ttio in abftraEio eftper fe primo modo, ijitia
eftentialiter vira;(eA. modus fcicndi eft abftradbum,
&fcicntiaetiam.Qu6dmodusfitabftrad:upatet,
quia fibi correfpondctconcrctum.vt modaIe,vel
modificatum:veritas autem huiu» rcgulz , & li-
mitatio, patcbit in tertio articulo. Qu6d autem
nulla pracdicatio non fit in primo modo,oftcnd.it,
Gluia in intelleElu fetbieEH,S>cc. Hacc probatio patec
ex definitione primi modi dicendi per fe,quar ha-

betur

10.

■^n Lo^Ua

_ ptfcjiti», (§»

'citn-

Qu?Eftionis I.

becur i .Poft.text.com. «>. qu6d videlicet ilia prat-
dicantur in primo modo , quzcunque ponuntur
in ratione,dicentef««^f>itta 'y?fubicdli.

1 1. Secunda ratio > quam adducit Dodor contra

illam rerpon(ionem,procedit ex ordine fcientis,
fdre, & modi fciendi. Scimtia cnim eft aftus pri-
mu$,yfirf ver6 eft aftus fecundus:fed medmfcien-
M ctt accidens ipfiusyWrr-pone exemplum ex di-
€tis eius i.Elencn.quacft. 1 5. de efe,imelUgere Scfi-
gnificarty & modis eorum correfpondenrer. Cum
enim quidquid eft poftcrius pofteriore,fit pofte-
rius priore,vt habet in Theoremati^us, fequitur
qu6d modus fciendi fit pofterior fcientii , quia
pofterior eft ipfo /cire , hc/cire fcientii, vt patet.
Vbi aduertendumqu6dnonarguitDo£tor cx ra-
tione pofterioritatis, abfolutc loquendo, vt infr^
tangam ; aliter non valeret argumentum. Proce-
ditetiamhocargumcntum,&pracccdcns,loqucn-
do dc prardicatione formali,vt patet.

Vltim6 Doftor ponit refponuoncm propriam,
primo negando minorem principalem : & hoc
formaliter loquendo.fed materialiter poreftcon-
cedi : & fic procedi^ expofitio Commentatoris.
Secundo poflct dici ad argumcnrum,qu6d maior
eft falfamarerialitcr , vt habcnt quidam libri, &
lic^t aliqui velint qu6d non fit littcra Do6toris,
tamcn faris concordat didis cius.Nam fi verum
cft quod Logica eft modus fciendi materialircr,
vcrum eft quod fcienria eft modus fcicndi , cum
Logica fit fcicntia , & vltra fequitur , ergo modiu
Jciendi efi fiiemia i per eonuerfionem fimplicem,
Tertio dicit num. j. quod fi expofitio Commen-
tatoris vaIer,copula,id eft,ly ^,in illa authofira-
te, Ayfi*rdMmeft, &c. debercadcre inrer tpurere
f:ienti»m,(^€ftuarere modHm fiiendi.^X. rario cft,quia
fruftrafic per plura.quod poreft fieri pcrpaucio-
ra. Vndc praeferrur Parmenides careris anriquo-
rum in pofirione principiorum , primo Phyfico-
rura.rext.com 41. Ciam igitur vnico t^uerere^oi-
fit Logica (qua: eft vcrc fcienria,vr tenct Doftor;
&modus fciendi,per te faltem)acquiri,pro quaro
ipfa Logica eft formalirer , & eftcnrialirer fcien-
lia : & materialirer , arque accidenralitcr modus
fciendijVt didum eftjideo licct vnum non fit for-
malircr rcliquum , fruftra nihilominus diuerfis
quaeftionibus fimul quzrunrur. Exemplum de
quacrenre Socrarcm,& albcdincm eius.Scd aducr-
te qu6d Dodlor in hoc non commcndat expofi-
tione Aucrrojs,nec illa fuit intentio ipfius Auer-
ro'is,vr poftea rangcrur. Vult igitur Dodor breui-
ter illam abfurditarem rcfcrre,pofira verirate fuas
folutionis ad fimultatcm quzftionis, non autcm
ad idcntitatcm quxfitorum , cum in veritatc non
fint idem formalitcr , ncc realiter : & ide6 tan-
quam diuerfa polTunt quafri,etfi non fimul pluri-
bus quaeftionibus, proprer caufam ia alTignaram.

Ilt Qui vellct rccurreread Logicam propriam,&

communem coniun^am omni fcietiac,vr didlum
eft fupra de menre Commenratoris, poiTct alitcr
exponere,& forrc magis ad mcnrcm ipfius : nam
anre alias deber haberi, fed quaercndo alias, con-
comitanter qu<eritur , licct non addifccndo , fed
diuidendo,& modificando. Potcft igitur copula
poni inter ipfa conucnicnrer , tanquam inter di-
uerfa:fed non inter ipforum qturerefimul,fine aj)-
furditate ; fedbenc feorfum,quoad Logicam,te-
nendo ipfara eflc in fe fcientiam,quod forte non
ponerct Cotnmentator. Sed adhuc quatrcndo
ipfammet Logicam fcicntifici , quarritur fimul
Logica raodificatiue,vt alicui vidcretur,quod ta-
Scoti oper, Tntt. I.

437

men non aftero, quia refpe^ tliaruni potcft po-
ni fw & tpiod j fcd refpedu fui ipfius eft tantum
^uedyniCx recurrendo ad Logicam naturalem.

Argumentum ergo principale varic poteft folui
ad rem,& ad formam, vt patet pradHcanti. Elige
expofitionem quae magis guftabit , benc mafti-
cando , & applica ad propofitum, ea , quz infr^,
foluendo primum principalc quzftione tcrtia»
habet Do^or , & qua: ibi notabo de Syllogifmo.
Sed illa expofitio iam dida fatis patet : & iuxta
hoc patet ad inftantiam de fubieao, & palEbne,
deqaibus diuetfae quaeftiones quaeruntur i. Po-
fteriorura : ibi cnim eft fcrmo de rationibus for-
malibus quaefitorum, hic loquitur de reali inue-
ftigatione cxiftenti5,& concomitatia accidcntali,
iicet neceflaria folutio fecundi argumeti fatis cla-
raeft, & magis infra clarefcet.SoIucndo tcrtium
principale rccurritad illadiftindionem dc Logi-
ca doccnte, & vtente,& haec tantiim dc feciuido.
D E T E R T I o principali, circa dida Dofto-
ris in hac quxftione , occurrfmt quxdam diffi-
cultates. Et ptimi circa folu^ionem qua-ftionis:
deinde circa argumcnta , & folutioncs corura.
Tenet namquc Dodbor quod Logicacft fcientia;
vtrum autemfitvna, vclqualiter, non dcrcr-
minat. Priraa crgo difficnltas cft , de vnitate Lo-
gicA. Circa hanc difficultatem diucrfimodc oppi-
nati funt. Sed breuiter dico, quod vnitM hwitui
eft duplcx , fcilicet imrinfica , & formalis : alia
cfi extrinfica , &materialis. Voco vnitatem in-
trinfecam, & formalem cuiuflibet, illam qux
confequirur ens , inquantum ens , reduftiue lo-
quendo. Sicut enim vnum , vel vnitai cft paflio
cntis , itz hic y huitis. Materialem vcr6 vnitatem
appello , quacmaxime repetiturin accidcntibus,
iJlam quam participant rationc marerix. Er cum
mareria fcientix fit duplcx , vidclicct in qua , &
circa quam , vcl de cjua, ide6 vnitas materialis
fcienrix poreft poni duplcx , fcilicer fubieftiua,
&obic<5tiua. Obicftiuaver6 duplex,fcilicetfpe-
cifica , & gcncrica. Et gencrica adhuc duplcx,
fcilicet propinqua , & rcmota. Voco vnitatcm
fpecific-im obicitiuam fcientiae , qux fiimitur ab
obie£ko complexo , vcl incomplexo , formalirer
in fc , & pcr fe , confidcraro. Gcncricam ver6
propinquam appello.qux rcfpicit obicdum com-
plexum , vel incomplexum virtualiter adlualiter
confidctatum , vcl contcntum. Gencricam au-
tem rcmotam dico , quae concemit obicdum
complcxum , vel incomplcxum , permiflliuc , vcl
potentialiter apprehenrura. Et hic fumo fpecifi-
cum, Scgenericttm,non ex modo cntitaris obie<fti-
ux , fed cx modo confiderandi. Nara de obicdo
in fe fingulari , vel falrera fpccifico , poreft ellc
fcienria gcnerica : & de obicdo generalillimo
fpecifica,vt nunc probabiliter fuppono.

Ex his refpondetur ad difficultatcm. Prira6
dico , quod Legicaeftvna fciemia vnitatc intrin-
feci, & nuraeto, vt eft habitus vnius conclu-
fionis; & fpccie , vt albcdo rcfpe^Su huius 6^ '■
lius : & fort^ genere , vt color. Secundo dico,
quod eft fcientia vna , vnitate extrinfeca , & raa-
teriali fubie«Sliua, numcro tantiim , in vnico in-
telledh» : & fpecie in pluribus , & fort^ genere
in aliis. Terti6 dico , qu6d eft vna fpecie , vni-
tatc materiali obiediui , vt refpicit Syllogif-
mum in fe , gencre propinquo , vt refpicit alia
per rationem Syllogifmi ; & gcnere remoto , vt
refpicit alia pcr rationes eorum.Et hoc dico (up-
poncndo Syllogifmum eire fubiedhnn Logicx,

Ll vc

»J-

VnttM h*U-
tm ditfUx.

Vnitas mate-
rialttdMfitx,

14-

Ltgitm tft
vma trifliti'
ttr.

438

Expofitio

$cienti»dfei'
tur r*Mlit'dft-
plftitef.

ThiUfephis
diuiditur in
fermteinMUm
^re»lepf.

SerfieeSnMlit
triplexefi.

17.

vt quaeftione tertia fequenti oftendetur.Prolixior
fermo praediftorum in aliis.

Nota vlterius , qu6d prxter vnitatem illam,
quam aflignaui ex parte obiedi, & fubicdi, pof-
Ctx. poni vnitas habitus ex parte adus generatiui
ipfius : fed de hoc eflet videndum , an adus fic
caufa habitus , virtute propria , an virtute ob-
ieibi : & fi fic, k quo principaliiis fumi debct vni-
tas habitus , & an pracise habebit ynitatem ag-

fregationis cx parte adkus : alias quia tranfccn-
it propofitum,qu«retertiam diftinftionem pri-
mi, ad nnem, & decimam feptimam eiufdem : &
in tcrtiojin materia de virtutibus : & in quasftio-
ne Collationum , & ahbi , & alios bene ponde-
rando.

Secunda dilficultas cft, vtritm Logkttfit fiientia
rtalis?

Ad quod breuiter refpondeo, quod fcientiam
appellari rcalem , potcft intelligi dupliciter , aut
denominatione intrinfeca , aut denominatione
cxtrinfcca. Voco demmituuiotum intrinficamy qu«
appellat formam denominato inexiftentero. Ex-
trinficMn ver6 dico illam , quae appellat formam
alteri a denominato inexiftcntcp?. Ex quibus ad
propofitum dico , qu6d Logica eftfiientia realu,
denominmone intrinfica , cum fit vera res prima:
intentionis,rcponibiIis in prxdicamento Qoali-
tatis. Secundo dico , quod eft fcicntia rationalii^
vel rationis , denominatione extrinfica , non modo
rubie6Hua,quia fic omnis fcientiaeft rationis;fcd
obicdtiua, Aduerte tamen, quod abfolute dicitur
fcientia rationis , quia fcicntia importat habitu-
dinem ad obie£lum , Ifcct in veritate fit habitus
realis. Tange igitur differentiam inter habitum,
& fcientiam. Sed qualicer fcicntia rcalis potcft
cfTe dc cnte rationis , & plura alia , qux faciunp
difficultatem circa Logicam,vidcbitur infri quae-
ftione j.fequenti. '

Tcrtia difficultas cft , Cni parti Philofiphi*fitp-
ponitur?

Poteft dici, qu6d capicndo Philofophiam pro
apprehenfionc vcritatis cuiufcunqu? entis , fine
a nobis, fiue k natura caufati , licet amor fapien-
tiae, vel amor fabularum" poflet appellari , yt i.
Metaph. in prologo , de Philofopho inquit Ari-
ftoteles, tunc poteft diuidi in fermocinalcm, vcl
rationalem, & rcalem : licet Plato, ( vt dicit Au-
guftinus 8.de ciuit. cap.4.)diuidat ipfam in Con-
templatiuam , Adiuam , & Rationalcm. Vndc
pofletargumentumfumi ad ponendum Logicam
cfle tertiam a fpeculatiua , & pradica : duo ta-
men prima membra continentur fub reali Phi-
lofophia } ideo diuifio bimembris placct. Ser-
mocinalis vero, qus triuium appellatur,diuiditur
in Grammaticam , Rhctoricam , & Logicam.
Confiderant cnim principalicer modos fignifi-
candi, & modos intelligendi,& colores,qui funt
refpedus rationis. Sed dicuntur fcrmocinales
pfopter caufam fuperiias aflignatam. Dicuntur
etiam organicae, vel modi fciendi , ad fenfum ta-
£l:um:&_fic patec ad dubium. Vlterior diuifio ha-
bituum alibii&: Logicae infra quxftione rertia.

Quarta difficultas eft, AnLogicafit proElicay
vel fpeculatiua ?

Dicunt quidam (vt Gitaldus Odonis ponit,in
prologo fuo in libros Ethicorumjquaeftionc ter-
tia ) qu6d nec eft praftica , nec fpeculatiua, dicic
enim quodaliquis habitus eft perficiens intclle-
ftum , vt fpeculatiuus cft,vt Metaphyfica. Alins
vt pradlicus cft , vt moralis Philofophia. Alius

vt fadiuus cft , vt Mechanica;. Alius vero vt in-
telledus cft , indifFcrenter fc habcns ad omncs
alios habitus , & fic cft Logica. Quidam vcro
alij, ( vt Aureoius, & Ockatn , quxftionc pcnul-
tima prologiSentcntiarum) volunt quodLogica
fit pradica, quiadiuiditur in docentem & vteu-
tem , & eft diredliua aliarum fcientiarum , &c.
Scd quidquid fit de iftis opinionibus , & confi-^
milibus , fequcndo tamen viam Doftoris fub-
tilis ( qui , in primo Sententiarum quarftione de
Pra£bica , & Praxi, infert pro inconuenienti Lo-
gicam efle pradicam •■, ibidem cciam , fuftinendo
diuifionem illam famofam fcientia: in pra<^i-
cam , & fpcculariuam , habetpro inconuenicnti
ponere teitiam ) dico quod Logica efl jpeculatiua,
quia nulla fciencia cftpradtica, quae non eft dire-
dliua praxis proprie didac , mediate , vel imme-
diatc.

Procuius vlteriori declaretipne aduertendum,
vt habet Euftathius i. fthic comment. i. quod
praxis potcft fumi quadrupIiciter.Vno modo pro
operatione cuiuflibet potentiac. Alio modo pro
opcfatione agcntis pcr cognitionem tantiim.
Tertio modo pro operatione exiftente in noftra
poteftatc. Quarto modo prp operatione elicita
conformitcr didkamini rationis , & ele<9:ioni vo-
luntatis : ad quam communiter concurrunr qua-
tuor. Primo intclle6bu$ oftenfiuus finis ipfi vp-
iuntati. Secundo volitio finis , & confilium dc
his , quae funt ad finem. Tcrtio fententia difta-
tiija. Quarto eledio. Et praxim illo modo fum-
ptam defcribit Commentator vbi fuprJl , quod
eft operatio fecundum cledtioncm. Et Doclor
fubtilis vbi priills , quod eft anStus alterius poten-
tiae quam intelledius. Ex quo fequitur quod nul-
lus ad:us intelledbus eiiarn ^ voluncate impera-
tus , eft verc praxis naturaliter pofterior intcl-
lcftionc. Ex quo fequitur quod folum adus eli-
citus, vel imperatus a voluntate , eft verc praxis,
natus elici conformiter intelledtui rcfto , vt fit
rpdkus.Ex quo fequitur qu6d adlus elicitus eft pri-
mo, & per fe praxis. Scquitur etiam quod praxis
eft ad;us,qui poteft rc(2:c,& no redc clici.A<5tum
clicittmi voluntatis voco velle & nolle ; impera-
tum vero alterius potentiac , fiue cognitiu* , fiuc
non : licet femper prxfupponat zStum impcran-
tem , qui cft elicitus, vel certius fi poflct afltgna-
ri. Dixi vero fupra metiiate,vel immediate,piopteT
quafdam fcientias pracSticas , quas communitcr
diuiduntur inThcoricam, & pra<5licam : licct in
yeritate fint fimplicicer pra<3:ic2e.

Ciim ergo Logica non fitdire<5tiuapraxis,nec
mediate,ncc immediatc,relinquitur quod non
cft pra<3:ica. Et non obftat quod fit dire<5tiiia alia-
rum fcientiarum,ciim intelledlus in tali dire^fbio-
ne non extra fe tcndat.l&t fi obiicias quod cogni-
to modo fyllogizandi, & arguendi,voluntas vult
fyllogizare, & arguere , & imperat potenti* in-
feriori organica; : igitur Logicahabet rationem
pra^SticaE fcicntis. Confidera vt fcis. Aliaargu-
menca aliorum pro illa parte faciliccr foluunciir
ex diiftis. Sequicur ergo quod Logica eft fpecu-
laciua,fi diuifio illa Ariftocelis fic per iinmediata,
fiue diuidatur pcr difFcrcntias eflentiales fcien-
tiz , fiue per paffiones , vt numerus per par &
impar, nam nullus eft tertius. Sed ficut fcientia
diuiditurin realem, &rationalem, itafpccula-
ciua. Defpeculatiuareali loquitur Ariftoceles6.
Metaphyficx , &c (itiCte fiuTipta , & acquifibili
via fenfus. Logica vcro eft fpeculatiua rarionis.

Ad

LoficM efi
ffientiM §t-
fuUtiuM.

18.
Praxit amlr
tiflex.

PtMxis faid.

AHtu elici-
tM4 ^imft'
rntus.

LtgicM */f
Jpeculatiua,
ntn froQicM.

QusEllionis I.

419

ip.

t)%iiMm.

tl.

prdwjft M-
funtur cauft
ftnflHfi$nu.

Ad hoc cftTcntentia Commentatoris 7. Metaph.
comment.i.

Sed ocajrrit tunc dubium , ciim realis fcientia
diuidatur in pradicam.ac fpeculatiuam.quarcra-
tionis fcientia non fic diuiditur?

Poteftdici ,qu6dnoninconuenit vnum diui-
dentium fcicntix realis, rcperiri in fcientiaratio-
nis , & alterum non : ficut ens rcale diuiditur in
fubftantiam , & accidens , licct omnc ens tatio-
nis fit accidens tantum,& nuUum fubftantia.

Cir^a illud didum Dodoris in primo argu-
mentci/,poftoppofitum,&in folutione princi-
palis , quod in Logk* mklta (UrnonfirattMe con-
clutiMntMr , 8c ciim demonftratio fit Syllogifmus
faciens fcire , fequitur quod Logica fit fcicntia.
Occurrit dubium , & eft quinium principale,
ciim pratmiltaE fintcaufaconclufionis,& nullus
refpcdlus , nec realis , nec rationis, fit de generc
aftiuorum, quomodo igitur fccundrc intentioncs
poflunt in genere caufae cfficicntis cife caufa con-
clufionis ? Item , ex fundamentis huius Doftoris,

fionitur diftindlio , faltem ex natura rei, inter il-
ud , quod eft mcdium in demonftratione ,& il-
lud , quod concluditur , vel de quo aliquid con-
cluditurrfcd in fccundis intentioaibus noncft
diftinftioex natura rci , fcd prxcisc rationis : er-
go ibi non poteft aflignari demonftratio. Sed il-
la ,de quibus eft per fe confideratio Logici , funt
fecundx intentiones. Multa alia tangam in quac-
ftjone tertia fequenti , ad hoc propofitum con-
ferentia.

Pro foluiione huius dubij prxmitto quae-
dam didfca.

Primum , quod confideratio logicalis non eft
prscisc de fecundis intcntionibus quiditatiui
lumptis , quia fic pcrtinent ad Mctaphyficum.

Sccundum , qu6d confidcratio logicalis non
eftpraccisc de primis intentionibus , quia ficcf-
fet realis.

Tertium, qu6d confidcratJo logicalis cft de fc-
cundis intentionibus fupponibilibus pro primis,
& hoc concretiuc fumptis : & ide6 omnes defi-
nitiones , & demonftrationcs logicalcs verifican-
tur in primis : vndc redc authoritas vulgata ha-
bet qu6d Logica cft de fecundis intcntionibus
applicatis primis. Et fi dicas , quod confidcrat
tunc cns peraccidens. Non fequitur , ficut nec
de Nanirali confiderante omnia vt coniunftama-
teriac fenfibili. Non cnim potcft relatio confide-
rari , nifi in vltimata abftradione , vel in Meta-
phyfica concretionc , vt pertinet ad Metaphyfi-
cum , nifi in ordine ad fundamentum , & termi-
num : & fimiliter de modo intelligendi refpedhi
illius,cuius cft modus. Confideratio ver6Logici
de fecundis intentionibus eft vtrefpedus funt,&
vt modi intcUigcndi.de quo infra cap.de Gcncrc
difFuse erit fcrmo.

Quartum diftum eft,qu6d illa propofitio com-
munis , vidclicet , Pranijft frttt caufa conclufionut
non dcbet intelligi proprie , compaiando incom-
plexa preEmiftarum ad incomplexa conclufionis;
quia fic idem cftct caufa fuiipfius: fed compa-
rando complexa ad complexum , vcl veritatcs
ad ve^itatem , fic conccditur prxmiflas eftecau-
fas , non propric cfFcftiuas , quia tunc diftindio
cflct ertcntialis ; ncc propric produftiuas , quia
tuncdiftindio rcalis , capiendo fempcr complc-
xa fignificatiui , fcd tantiim clicitiuaS ; & tunc
ponitur f vt argutum fuit ) diftin(5lio cx natu-
ra rci.

Scttitper. Tom. I,

Quintum dicaum cft , qu6d licJt diftindio ir.
cx natura rci , & formalis , proprii repcrianiut
in primis intentionibus , fuo tamcn modo non
inconuenit ipfas attribui fecundis intentionibus.
Nam licct Species , vcl Gcnus non habcant cl- ^latiuiftn-
fc, fcclussl opcrationc collatiui intcUcaus , ip- '/''/*"?*''
fis tamen pofitis in elfc, conucnit diftinftio jJZ^iL*
ex natura rei , & formalis , & rcalis , & elfen- h^htnt J-fi-
tialis ; capiendo rtm pro re rationis,ficut Do- »«»«•«#».
(kot fubtilis capit rem in diucrfis locis. Alitcr
non video quomodo polfent dcfiniri , nccad in-
uiccm referri , nec vnum poni accidens , vel paf-
fio altcrius. Nifi fortc dicas quod omnis diftin-
dio in ipfis , habct reduci ad fundamenta : & Ci
hoc fit vcrum originalitcr , tamen formalitcr
intcr fe polfunt comparari,vt habcncentitates
tales qualcs , & confequentcr identitatcm , &
diftindbionem. Hxc tamen qux dico crunt ali-
quibus mira : vide tamcn notantcr iftum qnx-
ftione fccunda quodlibctica , ad fincm,& alibi
plerumque.

Sextum didum cft , quod Logica potcft ac- ^VV* 7«"»-
cipi vt habitus intcllcdualis , iu anima fubicdi- '"'' '^"f'"'*'
u^cxiftens> habens vnicatcsfiiperiiisailignaras.
Alio modo inftrumcntalitcr , vt traditur in libris
logicalibus.

Scptimum di£tum cft , quod adio quxdam eft
cum tranfmiuationc , & quatdam fiue tranfmu-
tationc.

Ex his diftis patct folutio ad dubium. Siue XJ.
enim fumatur Logica pro habitu quodam generi-
co,fiue pro quodam aggrcgato exomnibus iibris
logicalibus, patet quod in Logica multa demcn-
ftratiuc oftenduntur, vtputa de Syllogirmo , &
partibus eius fubicdiuis, & integralibus,& redu-
cibilibus ad ipfum : vt patet difcurrcndo perom-
ncs libros Logicx. lUa autcm qua: fic dcmon-
ftrantur pracdicatione fignata infccundis intcn-
tionibus,verificantur in primis : & ibi potcft .if-
fignari diftindio prxmilfarum , & conchifionis,
fuo modo , vt in primis intentionibus : & ibi li-
cct non inueniatur principium adiuum adionc
tranfmutatiua, poteft nihilominus inucniri adio
finc tranfmutationc,aut totalitcr ex parte intelle-
ftus, aut cx parte intentionum partialitcr, aut re-
currendo ad fundamenta , vt in quxllione lertia
tangctur,altiu5 confidcrando.

Ex his patctad inftantias indudlas. Sunt enim
prxmillac caufa conclufionis in cognofcendo , li-
cct non in eftendo : & ita fubiedum quodciim-
juc habet principia, quantumcunque fimplex , &
ic fecundtim aliquos , fubicftum cft caufa fuac
pailionis.Scd quidquid fit dc hocpraedidta ramen
habet iftc in prologo primi, quxftione tertia , &
fupcr libros EIenchorum,quxft.4.& alibi. Aliud
quodtangitur ibi de his , quzrequirunturad dc-
monftrationcm,fciliCct fubic(ftum,paflio,& mc-
dium , qualiter in fccundis intcntionibus inuC'
niantur.tangctur quxftione prxdida.

Sexta difHcultas cft, circa illam diftin(£lionem, , .
quam ponit Do^lor dc Logica Dww/f , & f7w-
te , quid intclligit his nominibus, an eandem , an
diuerfam Logicam?

Pro cuius declaratione tducrtendum , dimif^
fis mulcis modis diccndi,& prolixioribus cir-
ca hanc matcriam , qutid pcr Logicim Doceti- Legiemdtem
tem intclligit Dodlor illam partem Logicx , qux *'' '^'** ***^
docct dcmonftrare cx propriis principiis pro-
prias conclufioncs , qux traditur maximc in M*
bris Poftcriorum , qui aggcnemtur vara Uirntia.
Ll 1 Pcc

l

Expofitio

^Hod contine-
tur inprtdi'
catitnt fig-
fUtt» txtrce-
tur »» exerei-
M.

zy.

Scphiliic»

guotnod»

ftiiatU.

440

Pcr Logicam vero vtentem intelligit illam partem
Lo"ic£E , (\\xx traditur in libris Topicorum , qua:
procedit ex principiis communibus ad proprias
conclufiones , in omni fcientia ; & fecundum
alios , illam partem , qua: traditur in libris Elen-
chorum. Vnde per \voc mtAmm y Comrtiria ha-
hentficricircaidem , quod locum Dialedicum dif-
ferentiam Maximae dicimus, & Maximam fibi
correfpondentem , tam Philofophus naturahs,
quam Metaphyficus.quam etiam Logicus, often-
dunt concKifionem fibi propriam. Sed praeter
taha media , quaelibet fcientia habet media pro-
pria ad conclufiones proprias , ex quibus ve-
ra fcientiageneratur. Ideo Dodor fubtilis, quic-
ftionc tertia primi Elenchorum,dicit quod fcien-
tia traditur per demonftrationem , vfus vcro
in probabilibus confiftit. Docctigitur demon-
ftrator in libris Pofteriorum in pracdicatione
fignata , quod in propriis terminis in qualibet
fcicntia , immo in ipfamet Logica exercetur.
Cum enim dicit quod detmnfiratio procedit ex prio-
rihiu notioribns, &c. cxercetur in Metaphyfica, fic:
Omne vnum eft verum : omne em efi vnum ; ergo, &c.
Itcm , Omne animal ratienaleefi rifihile : omni^ ho-
tno efianimd rationale ; ergo, &c. Item, in Logica,
Omnis oratio » in qua ^uibujeiam pofitis , &c. con-
cludit inaliqua trium figttraram : Syllogifinm efi hu-
iujmodi ; ergo concludit in sli^ua trium figurarum.
Vel fic: Omnis argumentatio conHans ex propofitio-
nibHSfVhi vcre faluatur dici de omni, & dici dc
nullo , efi vere illatiua :fed Syllogi/inM efi huiujmo-
df j ergo , &c.

In hac demonftratione cft principium , fub-
iedtum ,■ 8c pailio , & fic de aliis. Ex dodrina
igitiir tradita in demonftratiua fcicntia fcit de-
monftrator demonftrare,& fyllogizare, &c.

Sed dices , videtur crgo quod Logica non (Tt
fcientia , generaliter capiendo ipfam. Dicendum
quod Logica in communi eft fcientia , & qu^li-
bet pars Logica: eft fcientia , ciira proccdat ex
principiis propriis ad conclufiones proprias , &
itaDialedicaeftScientia , & Sophiftica, de qua
minus videtur, eft fcientia, vt habet Do6kor Sub-
tilis I. Elenchorum qusftione tertia:ita cnim
probahilitas de Syllogifmo Dialeftico, & appa-
rentia de Sophiftico , & necejfitas illationis deSyl-
logifmo fimpliciter fumpto , demonftrantur pec
propria principia , ficut procedere ex necefiiariis de
Syllogifmo dcmonftratiuo.

Si obiicias , quare ergo potius Demonftra-
tiua dicitur docens , & icientia , quam Diale-
fl:ica,& Sophiftica , ciim in illis asquc docea-
tur probabiliter , vel deceptorie fyllogizarcj
ficut hic demonftratiue ? Dicendum , quod pro
quanto fic doccnt , & fcientiam per confequens
generant , funt Demonftratiuam exercentes , &
non Diale£l:icam,nec Sophifticam.

Sed tunc videtur , quod Demonftratiua po»
teft dici vtcns , ficut Dialedica. Diccndum,
quod non fequitur , quia pro tantodicitur Dia-
ledica vtens ( vbi fcmpcr intelligo per adi-
uam paffiuam , ponitur enim <pidd pro <fuoy
ficut cum dicitur quod anima gaudct , vel tri-
ftatur ) pro quanto cifdem mediis formalibus,
qua: ponuntur in Dialc(£lica , in problematibus
icibilibus , ad vtramquc partem contradidio-
nis proccdentibus , vtuntur alij artifices , vt pu-
ta Naturalis , vel Metaphy,ficus , fcd cifdem me-
diis, quibus vtitur demonftrator , non vtitur ali-
quis alius , quia fcmper in omni fciencia proce-

dimus cx propriis ad propria demonftratiu^.

Ex his igitur , qux dida funt , breuirer re-
colligcndo , patet contra quofdam , quod De-
raonftratiua non diuiditur in vtentem & do-
centem , ficut Dialeftica. Vnde fandusThomas,
fupcr quartum Metaphyf. text. comment. ;. qui
optime imaginatur hunc modum dicendi infinc
dicit : Et fic apparet ^uod ^uttdam partes LogicA
hahent in ipfa fcientiam , & doElrinam 5 & vfiim,ficut
DialeEiica tentatiua , (fr Sophiflica ; ^utidam autem
doEirinam, & non vfum ,ficHt Demon^ratiua. Qux-
re eum ibi cleganter : gauifus enim eram,dum
inueni illum in hac phantafia , ( poftquam fic
fcripferam ) concordantem , quia Patrihm e(i dC'
ferendum,i.C<£\i.

Secundo patet qnodLogica vtens non pra:-
ceflit docentem , contra multos alios : nam , vt
didum eft fupra , Logica artificialis diuiditurin
docentem & vtentcm; ideo prius fuit artificia^
cialiter inuenta , quam vfa : tamcn verum eft
quod Logicanaturalisprzceflit artificialem , &
non- folum vt inclinatio quiedam cft , fed cxcr-
citium , & confuetudo eius,& iicforte acci-
piunt aliqui Logicam vtentem , quod impro-
pric dicitur.

Tertio patet quod in omni fcientia poteft re-
periri Dialedica , & Sophiftica , & Demonftra-
liua,pra:dicatione exercita,Iicct in fola Logi-
ca reperiantur prjcdicatione fignata.

Quarto, fequitur vniuerfalitas DialeiSticz , &
Logica: in communi , atque vtijitas , vt patet de
fine DialedlicaB triplici , fcilicet exercitatione,
obuiatione, & difciplina : & vtilitate Logicx
^uadruplici , fcilicet facilitate difcernendi ve-
rum a falfo ; & promptitudinc arguendi , &
rcfpondendi ; & habilitate foluendi Paralogif-
mos peccantes in materia , & forma ; atquc
doGilitate dcfiniendi , diuidendi , & demon-
ftrandi.

Quinto , fequitur eius neceflitas,& delcdla-
bilitas,atque bonitas.

Sexto fequitur , contra alios , quod eadem,
ctfinon omnis,Logicaeft docens, & vtens,li-
cet non eodem modo : nam DialetSlica eft vtens
quoad media communia , fed eft docens quoad
propria.

Septimo ex his omnibus patct , diftindionera
Dodoris elTc fufficientem.

Quamuis prxdiftus modus dicendi fit /atis
fubtilis, tamen poteft probabiliter fuftineri, pro-
pter dida Dodoris , quod quaclibet pars Logica:
poteft fic diuidi , vt alij volunt : Logica enim
vtens poteft dupliciter accipi. Vno modo- pro
habitu fcientifico Logico , acquifito per demon-
ftrationem , quo vtimur in fingulis fcientiis ; di-
uidendo , definicndo , &c. Alio modo pro ha-
bitu acquifito ex frequenti argumentatione, fiue
dubia,fiue certa,&c. Primo modopoteft dici,
Logicam docentem,& vtentem,eflc eandem:
fecundo modo non , vt quidam , & probabiliter,
ponunt. Vnde ifte Dodor fuper libros Elen-
chorum, quacft. i. inquit,qu6d licct Lcgicn,
quantum ad Dodbrinam , fit ex communibus, di-
pcrfus tamen cft vfus Do<Sirina: , qua: traditur in
Dialedica , & Dcmonftratiua. Nam Dialedica
cft ex communibus,& in fingulis fcicntiis ad
proprias conclufiones arguit ex communibus:
oftendit cnim quod amor , & odium , fint in eo-
dem fufccptibili , per hoc mcdium : Contraria rta~
t0 funt Jieri circa idem. lUa t^men pars Logicx,

qu2

x6.

*7-

18.

Mta ofinio
de Logica ilo-
centCtij' vte-

Qu^ftionis I.

^02 eft demondratiua in Hngulis fcientiis^arguic
per proprium medium , &c. quacre ibi valdc no-
caiucr. Videturigitur velle, qu6d vtraquepars
Logicae eft vtens.licet fortc nondocens. Alius et-
iam cft vfus quoad dcmonftrationem medio-
rum communium- Alius quoad diredtiuitatem.
Vnde Logicam dici vtentem ,intelligo vel per
applicationem denominatiuam intentionum, rel
mediorum commimium, problematicc, vel per
viam regularum dirediuitatis,& fibi,& aliis.

1$. Poiret etiam,alio modo exponendo , omnis

alia fcientia , ptaeter Logicam , appellari Logica
vtens. Videretur etiam alicui,qu6d Logica vtens
eflet verior fcientia , ciim propter ipiam fit do-
cens. Sed hoc prolixius hic pcrtra(ftare non
cxpedit : videantur alij , qui hoc difFusc dixe-
runt. Comparari breuiter poteft Lo^ica ad fub-
iedbum proprium , & proprias pamones fuas,
8c fic cft vera fcientia , & ex propriis proce-
dens. Alio modo poteft comparari ad fubie-
£t» , & pafllones aliarum fcientiarum , & fic eft
fcientia virtualiter, licct aliquibus vidcatur quod
ctiam formaliter , & alia: tantum materialiter,
fed primum magis fapit : adminiftrat enim aliis
inftruraentum demonftrationis , per quod ag-
generatur fcientia. Teriio modo comparari po-
teft ad principia & conclufiones aliarum fcien-
tiarum , & fic eft tantiim opinio , quia ex com-
rounibus , & probabilibus procedit , ex qui-
bus opinio tantum generatur. Hacc omnja pro-
babiliter , & quod masis placebit eligatur, Pri-
ma tamen expofitio (atis currit , ideo proprie
diftinguendo vtentem contra docentem , Diale-
Aica eft vtens , & non fcientia , & fic intelligo
Do^lorem hic.

■2 0^ Septima difficultas eft, circa primum argu-

mentum ante oppofitum , & primo circa ma-
iorem, in qua dicitur , quod modm fciendimn
ejt /cientia , Sc Colationem eius,vtrum illa pro-
pofitio fit vera aliquo modo ? Refpondctur enim
in littera , quod eft fcientia communis , non au-
tem fpecialis. Sed illa refponfioimpicbatur, &
in fequenti quaeftione magis' apparebit qualiter
Logica fit fcientia communis , & fpecialis. Alij
vero diftinguunt de modo fciendi obiedkiuo , 8c
dirediuo:& vtrumqne fubdiuidunt in vniuer-
falem , & particularem : & applicando conce-
dunt , tam Logicam docentem , qukm vtentem,
eflc modum fciendi dire(£kiuum , primam vniuer-
falem , & fccundam particularem. Sed ifta non
videntur de mente Dodoris , qui fimpliciter te-
net iftam prxdicationem effe falfam ,formaiitcr
loquendo.

Ideo tenendo cum Doftore , dico quod ifta eft
falfa , formaliter loquendo , Modm fiiendi efi
y?»w/« , materialiter autem eft vera. Pro cuius
declaratione videndum eft , quid eft prxdica-
tio formalis , & quid materialis- Aliqui fic noti-
ficant ipfas •.formalis prtScatlo eft illa , qux fig-
nificat idem efFe , pro quo fu{>ponit fubiedum,
& pro quo fupponit pracdicatum. Materialu
autem , fiue caufalis eft illa , quae fignificat illud,
pro quo fypponit prxdicatum, fcqui ad illud,pro
quo fupponit fubiedum.

Sed licct ifta fint. benc dida , poteft aliter di-
ci, quod generaliter omnis prsdicatio dircdba,
in qua vcrificatur praedicatum de fubiedlo in
refto , vt Logica cft ab Ariftotelc tradita , fiue
<it primi modi , fiue fecundi , fiue quarti, eft for-
naalis. Dlco autem , vt Logic» efi ah tAriiiott^
ScetiojxK Tnm. I.

441

If tradita,id difFcrentiampracdicationis identi*
cac , de qua non tradit ipfe Logicam. Non ne-
go^ ctiam prxdicaiionem aliquam niaterialera
cflc in primo modo.vt habct Linconienfis i.
Pofteriorum , cap. de Per fi. Materialis ver6
poteft dici omnis praedicatio indircdla , vcl tan-
tum in obliqiio verificabilis.

Voco autem communitcr pradicationem dire-
Siam, in qua pracdicatur fuperius de fuo infeiio-
ri , vel paflio de fubiedo ; vcl accidens dc fubic-
do, vel modus de quiditatc ; vei Diffetcncia dc
Gcncre. Indireftam vero e conuers6.

Ciim igitur ifta prardicatio , Modm fiiendi
efifiientia , non poflit verificari in rcdo , fequi-
tur qu6d non cft formaiis , nec habec fe aliquo
didorum modorum prxdicationis formalis,
fed potiusccontra, quia prxdicatum eft a<Stu8
primus , & fubiedkum dcterminatio accidenta-
lis aftus fecundi ipfius. Eft crgo matcrialitcr
vera ad hunc intelledum : De modo fciendi efl
fiientia, id eft , de Syllogifmo , vei Argumcnta-
tione , qui funt modus fciendi , pro fubftrato
faltem , vbi meliCis dicitur modus fciendi , eft
Syllogifticus , quam Syllogifmus , propter praf-
dicationem abftradi de abftrafto , quia ibi pof-
fet oriri eadem difficultas , qux inter fcientiam>
& modum fciendi.

Sed fortc concederctur hanc effe per fc primo
modo , SylUgifhuu efi mod*u fiiendi. Viterius ad-
uertendum , quod ciim dicit Dodor , qu6d iila,
Modus fiiendi eft fiientia , noneft vera aliquo
modo , inteliigit pradicatione formali , ifta qucd
fic non eft fcientia,nec communis , nec fpecialis,
fed magis fttidc loquendo dc formali prjcdica-
tione. Qucratur ifte 7. Metaph. Quacft.4. fingu-
lariflime.

Odlaua difficultas cft, circa iilam propofitio-
nem Dod:oris famofam , qu6cl omnis pradica-
tie veraia ahfhaSla^efi perfi primo modo,& ejfentin-
liter vera. Vbi aduertendum , qu6d triplex cft ab-
ftradioifcilicet a fubiedo,a fundamento,& a fup-
pofito , iicct non omnes in omnibus , de quibus
magis infra quzft. ? .de Genere.

Secund6 inteiligendum , qu6d prardicatio
abftradi de abftrado,poteft eirc vei in redo, vel
inobiiquo. Exemplum primi , \x.Alhedoefi color^
Exemplumfecundi , vt Hemo eft ex animalitate.

Terti6 notandum eft , quod tatiis praedicatio
potcft efl*e in terminis iimitatis,vei tranfcenden-
tibus,vei formaiitcr infinitis , fiue ipfis compof-
fibilibus.

Quan6 aducncndum eft, qu6d taiis przdica-
tio poteft effe aut in vitimatc abftradis , aut in
non vitimatis. Pono enim non mod6 triagenera
abftradionum , imra6-in quolibet gradu plures,
vt magis in praedida quxftione habet tangi.

Vitim6 fubintclligendum cft,qu6d abftrad^io
habet fieri aiiquando per nomina primx in-
tentionis , aiiquando pcrnominafecundx inten-
tionis.

His habitis diccndum ad difficultatem , qu6d
non omnis vera prxdicatio in abftra^is, fai-
cem vltimatis , ncc in tranfccndcntibus , fiue in-
cer fe , fiue de limitatis , nec formaiiter infi-
nitis , fiuc intcr fc , fiuc de non formaiitcc
quantis -, eft pcr fc primo modo , imm6 nuila
talis , faitem in redbo. Secund6 dicendum , quod
omnis taiis praedicatio cft vera pct identi-
tacem , dummodo non fiac abftradio per nomi-
na fecundz incencionis.Iftx enim przaicacioncs,
Ll- 3 rnitM^

Trtd!c»tie
Mrt.'}^, y tJh'
dirtd» jb«.

31.

5J-

Abfir^aU
trifhx.

54-

Pr*JicMtie»t$
tiRrt^i d»
ahflrta»
fuomtde xw>

Expofitio

■tt

■«'if^.^:-*:

iS'

SjiuemoJo
tmiittf fciendi
poRerior
fcUntia,

442

VnltM efientltas : BonltM dinlna efl Deitai , vel ef- teftimonio ; aut perfuafione. Sed dices qu^d Lo-

fentia : PaternitM diuina eft ejfentia ; funt vc- gica docet harc omnia. Hoc poflet ncgari. Di-

r« , non formaliter , fcd identice. Quodli- cit igitur confequenter aut tencndo , aut con-

bct cnim formaliter infinirum , identificat fibi tradiccndo Commentatori. Cztcra huius quac-

quidquid eft fibi compoffibile. Tranfcendentia ftionis fatispatent cx his , & in fequcntibus pa-

vcro , aut propter infinitatcm permifliuam , aut, tebunt.

vt alij volunt , proptcr ambitum fux commu-

nitatis ( fed primum magis placet ) verifican-

tur de omnibus. Iftae tamen praedicationes , ?a-

ternttM diuina. eft filiatio : vel conceptM , fiue ra~

tio formalis entitatis efi concepttu. vel ratio for~

malis vnitatis , vel humanitatis , & fic dc aliis ; non

funt vera: , nec formaliter , nec identice. Prima

non , quiaeft iii non quantis formaliier. Secun-

da vero non , quia cft in abftradis fecundae in-

tentionaliter fadis. Tcrtio dico , quod nulla

praidicatio talis eft vera , nec formaliter , nec

identice in vltimateabftradis hmitatis , falteni

inre6to. Licct enim hac fit vera in primo mo-

do , humanitM efi ex animalitate ; hxc tamen eft

falla , httmanitas efi animalitas ; licct multi tencant

oppofifum. Ratio autcni falfitatis huius afli-

gnabitur infra , loco pra:allcgato. Scio quo-

qiie quodplura pra:di6torum tranfcendunt ne-

gotiuni,fed proucdis funt vtilia,&adradica-

lem declaratioiiem Dodoris ncceflaria , igilur

caintroduxi.

Polfet vlterius difficultari circa illam fe-
cundam rationem Doftoris , vbi dicit , quod mo-
dns fiiendi efi poHerior fiire , & fiire , ^uamfiien-
tia. Verum cft enim quod fiire pofterius eft
fcicntia , ficut ignire ignc , & vniuerfaliter ad:us
fecundus adu primo , fed videtur quod modus
fciendi cum ( vt vidctur ) capiatur pro Syllogif-
mo , vel Ari^umcntatione , non fit pofterior, im-
mo prioreft ipfa fcientia, qux cft effedus cau-
fatus ex Syllogifmis , & Argumentationibus. Di-
cendum vno modo , quod licct fimpliciter mo

I.

CtiMmttni

mHltifli3ti

Qj^ iE S T I O II.

ytrum Logicafitfcientia communu?

DE P R 1 M o , Quid Logica , & quid Scien-
tia , & quoties fumantur , quaftiohe ap{)a-
ru prseunte.

Commune vero licet poflet finni toties , quo-
ties vniuerfale , aut vidclicet/« caufando , vt Deus;
aut in cognofiendo, vt intelledus ; aut in repra-
fentando , vt fpecies intelligibilis; aut in diUri-
huendo , vt figna vniuerfalia ; aut in prtdicandoy
vt homo , animal : tamen in propofito auditut
commune , vt diftinguitur contra Jpeciale,\t in fo-
lutionc tangam.

Diuifio eft communis. Ordo patet : prius enim
videiidum crat an Logica cflct fcientia , quara an
communis,an fpecialis.

De Secvndo. Maior primi argumcnti
patet cx hoc, quod cntitas, & vnitas, & per con- CemmunifMs
fequens communitas fcientiac , fumuntur ex par- fi"'*'* '^'"^*'
tc fubied:i , tanquam caufae ipfius. Scicntiae nam-
quc communes , ( vt inquit Auicenna in Meta-
phyfica fua)fecundum quod funt notitia: qux-
dam vniuerfales,diflcrunt pcr fubic^ta , de qui-
bus funt :& propterca in definitionem fcicntia:
fempcr cadere dcbet pro diflercntia fubftantiali,
fubieilum dcquo : licct illa: fcicntias , inquan-
tum funt forma quazdam , dctorquentes intcUe-
<5tum, exiftentes de rebus cifdcm ,apud diucr-

1.

dus fic fumptus fitprior , tamcn vt induit ratio- fos homincs difFerant indiuidualitcr per fubic-
nem decerminationis , non cft inconucniens d:a, in quibus funt,ficut eft anima, cum non

3^-

^rifltteles
per motlum
fcienii Ltgi-
la inttUignt.

quod dicatur pofterius , ficut licct homo fit prior
fua albcdine , tamen ciim dicitur dhw homo, ha-
bec fe vt pofterius. Vel dici poteft aliter , vt fu-
pra tetigi , quod modus fcicndi , poteft fumi pro
fornmli , vel pro connotato , feu fubftrato.
Primo modo eft pofterior. Secundo modo po-
rcft elfe prior. Et tenet argumentum Dodoris
de pofterioricatc accidentali , & non natura:,
vel confequentia: , vt fupradixi. Alia eft enim
pofteiioritas eflentialis coordinationis : alia ef-
fcncialis cncitatiujc dcpendenti^ , vel ordinis.
De prima non loquitur hic,fedde fccunda.

Dccima difficultas eft,circa illam expofltio-
nera Commentatoris ,cum dicit quod perwo-
dum fciendi intelligit Ariftoteles Logicam , an
vidclicct fit ad raentem Philofophi?

Potcft dici , quod licet fatis authentida , &
communitcr acccpta fit , littera tamen Arifto-
telis aliter declarari poflet. Ppftquam enim,vc
fupra tetigi , Ariftoteles pofuit diuerfos mo-
dos diuerforum , in acquirendo veritatem , po-
nit illatn propofitionem , Ahfurdum efi , &c.
Deindc reprobans vnum illorura authorura di-
cit. Acrihologia ( i.certitudo) vero Mathematica non
in omnihus eft expetenda. Vult ergo , quod non
in omni fcientia procedcndum eft fecundiim
ccrtitudinem Mathcniaticam , fcd fccundum ma-
tcriic fubicdac exigentiam, vt dicit i.Ethicorum,
cap. 1. Oportet igitur in otnni fcientia vti mo-
do co&uenienti iibi,aut vidclicec cettitudine ; auc

fint nifi indiuidua: qusdam forms , comparatio-
ne corum , quac informantur ab cis : licct fint
vniuerfales , comparatione eotum, a quibus abf-
traclae funt. Minorvero patetpcrillud j.de Ani-
ma text. comment. 3 8. Secaturfiientia ^uemadrnm
dum & res.

Argumeiitum poft oppofitum fatis commune
cft , vt tadura cft fupra , ex illa authoritatc Boc-
tij,& magis in quatftione fequenti , declarando
candera authoritatem , & illara 4. Mctaph. Circa
iJem,8cc. Refpondet Do£tor,diftinguendo dc
communitate fcientis , fumpta a parte fubicdti,
quod dupliciter poteft dici communis : aut com- CommumtM
munitate prxdicationis ; aut communitate , vcl '*/''<*■•
vfuapplicationis. Sed ifta diftiniftio pracfuppo-
nit aliam diftin6tionem,quara ftatira addara.

Dicit igitur applicando, quod Logica aliis J.
fcientiis non eft communis prirao modo,quia
fubiedtura eius non prsdicatur de fubiedis alia-
rura fcicntiarum , & hoc fupponcndo Syllogif-
mum efle fubicAum Logicac : vel aliqaam aliam
fecundam intentionem, qus licet appIicetur,non
tamcn clfentialiter przdicatur de aliis.Iftx enim
funt falfac , Ens eft Syllogifmm : Numerm eft Syllo-
gifmiii , &c. licct fortc in obliquo non negaretur
talis prsdicatio nifi forte pcr accidens,vbi ali-
qui exponunt, & fatis fubtiliter , hoc deberere-
ferri ad incomplexa, ex quibus habct fieri Syl-
logifmus , vel ad aliqua reducibilia ad ipfum , vc
puta> licctnon coucedatur quod ens flc Syllogif'

iDUS»

Qujeftionis III.

445

L»gieM qut'
tnodo commn-

4-

Communitiu
intrinfeca, (^
txtrinftcn.

mus, concedi tamcn poteft , qu6d cns cft prxdi-
catum,vcl fubicdluni , vcl incomplcxum, vcl ma-
ior extrcmitas, vcl minor, vclmcdium.vclfub-
ic(5lum , vcl prscdicatum , &c. Scd fi volucris il-
lud refcrrc non ad talia , fcd ad fubicdum in fc,
potcft ficexponi qu6d vidclicet fubicdbum Logi-
ca; cft prsdicabilc per accidcns dc fubicdis alia-
rum fcientiarum , id eft , applicabilc cis , & id-
e6 adiunxit Dodlor immediatc : Si JitbicEiHm eini
fit applicahile omnibm aliis fcientiU , ficut probat
fccunda ratio , quam litceram adiungunt aliqui
( & mali ) claufula: fcquenti, ivWccx. SecHndomo-
do,8cc. Vbi aduertc, quod ibi poteft efte fermo de
fubie(5to prxdicationis Logicjc, Cuiufmodi eft in-
tcntio fecunda. Nam Doftor nondum aflignauit
fubiedum Logica:,ide6 loquitur dubitatiue,y?
ptbie^um eitu , 8cc. Ens enim rationis aliquod
( vel intcntio aliqua fccunda ) cft applicabilc fub-
icdo cuiuflibet fcienciaE. Aut fi volucris refcrre
ad ipfum Syllogifmum infe,ctiamSyllogifmus
poteft applicari fubiedlis aliarum fcientiarum.
Probatur enimaliqua paflio fyllogifticc dequo-
libet fubiedo, & ita Syllogifmus eft applicabilis
cuilibet fubicdto, vel pra;dicatione maceriali, vel
formali , vc patet confideranti Dodorem dicen-
tem : Secmdo modo Logica e(l communis , cjHia-omnes
*»/'«, &c. Vult ergo , quod Logica fit communis,
communicate vfus , non autem Pcrleica: praedi-
cationis.

De TERTio,circa dida,prima diiHcuItas
cft, quoties dicitur aliqua fcientia communis.

Rcfpondco quod dupliciter , aut communita-
te intrinfeca , aut extrinfeca. Primo modo illa
cft communis , qua: habct plurcs partcs fubie-
^iuas : & ficLogica eft communis, Secundo m«-
do illa cft communis , cuius fubiecftum eft pra:-
Wicabilc de fubicdtis aliarum fcientiarum : & fic
Mctaphyfica cft communis. Aut cuius fubiedum
cft applicabile omnibus aliis fcientiis : & fic Lo-
gica cft communis. Aut tertio , cuius confide-
ratio cft de omnibus , de quibus alia fcicntis
confidcrant : & fic Logica eft communis , vc
magis quatftionc fequenti dicetur. Aut cuius
fubiedum cadit in vfum aliarum fcientiarum : &
fic etiam Logica eft fcientia communis.

Secunda difficultas eft, Qualiter diftcrt fecun-
dum membrum diftindtionis Dodboris a pri-
nio. Namvidetur quodidemcft efte appHcabilc
aliis fcicntiis, &caderc in vfum aliarum fcicn-
tiarum.

Dicendum , quod per cadere in vfum aliarum
/cientittrum intelligit Dodor accipi in aliis fcien-
tiis , tanquam media ad infercndum conclufio-
nes in eis : & pcr ejfe appUcahile aliis , intclligic
cfle denominaiiuum accidcntalc intcntionale
rcfpcclu aliarum , eo modo , quo intentiones
fecunda: prxdicantur,& attribuuntur ab intel-
lcdu primis intcntionibus. Et cum dicit Do-
ftor.quod omncs alis fcicntia vtuntur Syllo-
gifmo, & aliis, de quibus eft Logica ; nomi-
nc Syllogipni intclligo non quemcumque , fe4
Dialedicum , non foimaliter > fed pro fubftra-
to,&maximc quantum admedium. Loci cnim
Dialedtici , fiue difFcrentia Maximx, fiue Maxi-
mx , funt communcs omni fcientix. .Sccus eft
de Syllogifmo fimpliciter fumpto , vt cft fubie-
Aum Logicx : quia ficcft fecunda intcntio, qui
nulla alia vtitur, licct his,quibus vtitur,ap-
plicari pofllt. Vfus ergo, vt dixi priiis , circa
ptobabilia cft : applicatio vcr6 circa omnia in«

tcntionalia. Aliquando tamcn vnnm pro alio
ponitur. Addc ad hoc ca , qux fuprlk , quarftione
prima , notaui , dc Dcmonftraiiua, & Diaicdlica,
& vfu vtriufque.

Tertia difficultas eft , quia vidctur repugnan- tf.
tia in didtis Dodoris hic , & quxftionc pr«-
cuntc, ibi cnim dicit , diftingucndo Logicam
in docentcm , & vtentcm , quod Logica vtens
non eft fcicntia ; hic vcro dicii quod Logica
cft fcientia ccrmmunis,vt ca,de quibus confi-
dcrat , cadunt in vfum aharum fcicntiarum : fcd
fic cft Logica vtens ; igitur Logica vtcns cft
fcicntia communis , & vltrk fcquitur, quod fi
fcicntia communis , qu6d fcicntia a dctcrmina-
tionc non diminucnte , ad dctcrminabilc, vel k
parte in modo ad totum.

Diccndum breuitcr , vt fupra ta£tum cft, qiKid Logie» vtnt
Logica vtcns , vt vtens , non cft fcientia , fcd "^' '"'"", '^*
vt doccns. Dicitur cnim vtens , quantum ad 'A/"""***
raedia comraunia , qux miniftrat aliis fcicntiis;
fcd eft docens , vtper propria mediadocct illa,
& paflloncs de fuo fubiedo. Ideo , vt didum eft,
Dialedica eft doccns , & cft vtens diuerfimodc
loqucndo. Eft ergo Logica communis ffientia, L«;icatih»lU
ab alio tamen fcientia , & ab alio communis: 'fl fdeti» mb
ficut ars fabrilis eft ars communis , ab alio au- «'*»**'»»•"*'•
tem ars , & ab alio communis. Communis nam-
que eft , quantum ad inftrumenta , qoac aliis arti-
bus adminiftrat:fed ars eft,pro quanto talibus , &
talibus principiis,& regulis dirigitur,& operatur.
Vel dic aliter , diftinguendo de Logica vtentc,
vt fupra , quxftione prima , dubib fexto , vcrsiis
finem,tetigi. Poteft dici qu6d ifta propofitio,
Logica vtens efifcientia communis, eft vera in fenfu
diuifo , falfa autem in fenfu compofito. Confidci-
raaltiijs. Multa alia polfent hic tangi ,deperfe-
(flione , & prioritace fcicntix communis ,& fpc-
cialis,{ed alterius negotij eft.

Q_y ^ s T I o III.
Vtrum SyUogifmus Jit fuhieSium Logic^e.

DE VV.IUO ifithieElum folet fumi multipli-
citcr,vt patet per hos verfus.
ObieEbtm vema , pofitumfuir , cui , ijtad inhtret,
§luodpritu eft copula proprif logicaliter infra:
§luodfimMl arSy& habet,bisfiintfitbie5fa ^juatema.
In propofito capitur vltimo modo,pro illo
videlicet,circa quod fpeculatur intelledus in fcie-
tia , quod vcriiis obiedum , quam fubiedlum dici
deber,licct, vt aliis videtur, id quod totale eft, vc
conclufiofcita, obiedum, & propinquum dica-
tur ; id ver6 quod partiale , vt cxtremum conclu-
fionis , proprie fuoiedum dicitur , & remotum.
Aliud eft cnim quod fcitur, quia conclufio ; aliud
quo , vcl per quod , quia medium ; aliud dc quo,
quia conclufionis fubicdlum; aliud quod de alio,
quia prxdicatum conclufionis. Ide6 aliud eft di-
ccrcfcibile cft,& aIiudy5!t^/f^«OT,vt qua-ftions tcr-
tia prologi Scntcntiarum habet iftc. Scibile enim
eft conclufio ,yJi(^«V^«»» ver6 cxtrcmum conclu-
fionis. Solet etiam diftingui in materiale,& for-
male.Item in pt im«-intentionale,& fccundx-in-
tentionale. Item poteftdiuidi in fubicdumprar-
dicationis, attributionis , & principalitatis. Sed
de neceflitatc fubiedi non eft , vt prxdicctur de
omnibus in fcientia confidcratis , przdicatione
^ccntc hoc eft hoc. Ncc illud , quod eft pfinci-
Ll 4 pal^

T.

StihieHum
m»lti(UtK

444

Expofitio

.r\

palis pars fiibiedlua fubicdH in fcientia, alligna-

tur communitcr fubit ftum eius , ncc illud , quod

cft formalis ratio fubicCtiua,dicitur fubicdum,

fcd potiiis ratio fubic6tiua ; nec intentio fecun-

daapplicabilis fubrtrado fcibili (qua: fubiedum

dicitur ) ponitur fubicdum ; nec conclufio fcibi-

lis ponitur fubiedum.

Z. Patet igitur quod in propofito capitury«^»V-

Suhieitu *t- ^nm remotum primx intentionale,vel fccunda:-

tTihutioHis intentionalc ( dummodo pro fubftrato) raate-

**' ' riale,&: attributionis , quod fic dcfcribi folct : Eft

qmdhahet conceptnm ejuiditattnum, mn inclujkm vir-

tualiter in aliqno priori adillam f.ientiampertinente,

prirno notnm ^/ecHndim rationem formalem propriam,

& ahfilutarn , virtualiter , primo continens notitiam

omnium veritatum , addtquatum illi /cientiA , cuimeft

fnbielium,

In qua dcfcriptione ponuntur fex conditio-
nes (ubicdi in lcicntia, vt habet iftc in primo
Rcportationum , quaeftionc prima. Sed cx didis
cius ibidcm,mclius coUigi potcft ratio fubie-
€d materialis, &formalis, & conditiones vtriuf-
que , fub his verbis : Cuitu pajfiones , & ^roprie-
tates confidcrantur , principiis fubiicitur primo oc-
curremis , aliapcr eitu rationem intelle&ui occurrunt,
de (juo confderata relicjua prxdicantur , dignifi-
catiuum , determinatiuHm , & Jpecificatiuum eim
exifiit.
SMhteBuprt' Vocofcientix fubiedtum materiale primum,
Mcotiom. & ^ jjj^j^ ^^^^ Q,^,^i3 coenofcibilia de fubie-
Ltficit. ^o xnns. ambitum lcientis contmentur , &

principiis fubiicitur : alia dc ipfo , & nop h con-
tra qu2runtur:ab intelledu perfedc confideran-
te fcitur , & fecundum quam illa eft de ipfo , &
qujelibet alia per participationcm , & imitatio-
ncm illius ,dignitatemquefortitur , appello ra-
tionem formalem fubicftiuam.

Voco fubiedtum praedicationis Logicae , cns
rationis , vel intentionem fccundam. Attribu-
tionisSyllogifmum ,fed principalitcr Syllogif-
mum demonftratiuum , licet alij aliter affigncnr.
Exemplimi in Mctaphyfica , pracdicationis ens;
attributionis fubftantiam, fed principaliter gc-
nus fubftantiarum fcparatarum, fubiedum po-
nimus. Sed teneo probabilitcr,quc)d idem cft
fubicdum in fcientia , duobus vltimis modis,
cui aliquando conucnit, licct non neceflario in
quantum fubieftum primum. Vidc hunc quac-
ftionc prima fexti MetaphyficsE. QuidLogica,
patet quaeftionc prima.
3. SyHogifmui Grsce, vtquibufdam placet,dif-

putationem fignificat Latinc : & fyhgil(are , dif-
putare, vcl probare. Vel Syllogifmus collcdti-
uum poftet dici. Scd Philofophus dcfinit cum
per Aof©- , quod & argumentationem , & ora-
tioncm , & curam , & pene omncm complcxio-
nem fignificat. dumdcfunt enim nomina Gra:-
cis , dicunt Aofi^ , & errare nequcunt. Diuidi-
tur autcm Syllogifmus in fimpliciter talcm,&
I)/«.'/7« ^y^"- contradlc. Scd prius in primac-intcntionalem,
.""l^tu^ & fccundac-intcntionftlem diuidi dcbet. Sccun-
daf-intcntionaJis vcro in illa duo. Voco enim
prim£ intentionalem Syllogifmum in voce, vcl in
fcripto , vcl in mente , ex tribus propofitionibus
formatum. Secundtt-intentionalem vero appello
refped;um rationis habitus prarmilTarum adcon-
cIufion'em , vel figni complcxi difcurfiui ad
fuum fignificatum. Vel fecundumalios , eft qux-
dam rclatio rationis , qua cx nuiltis connc-
xis, aliquid aliud cognofcitut; itiferri. £c dicitur

x.tnttationu.

fimplicitcr talis abfolute fumptns,qui i. Prionim
fic dcfinitur.

Eft oratioyin ^ua ^uihttfdam pofitU, necefe eft aHud SyUogifmut
accidere eo cjHod hxc funt. lUud quod cemmuni- V*'d.
tcr additur & concejfis , non eft neceftarium ad
rem , licct forte ad hominem , vcl ad Dialcdti-
cum , potius , quam ad Pofteriorifticum fpedat.
Contrahitur autcm illa intentio Syllogifmm pe-
nes diuerfas matcrias , quibus applicatur , ficut
communitcrfecundaE in entiones variantur pc-
nes fundamentum. Dicimus enim Syllogifmo-
rum alium Topicum , feu Dialcdlicum , alium de-
monftratiuum , alium vero Elenehum apparcn-
tcm , feu Sophifticum, Quae diuifio eft accidcn-
tis in fubicfta. Materi'a^cnim probabilis , vel
necelfaria, vel falfa , id eft, propofitiones ta-
lcs , quae dicuntur matcria propinqua Syllogif-
mi , accidunt ipfi Syllogifmo , ficut & e con-
tr^:ficut habet Do6tor ifte fupcr i. Elencho-
rum , qua:ft.4, Non f/, inquit , de ratione Syllo'
gifmi (juod proeedat ex veris , neejue ex necejfariis,
necjne ex prohahilibtts : cjuia nccejfttM , /eu priori-
toi , ^ veritoi , & prohabilitas , fnnt proprietatcs
ipfins rei.

Cuni igitur Syllogifmus , fecundi^m fuum 4'

formale fignificatum, fit ens rationis; illacpro-
prietatcs non erunr Syllogifmi , in quantum
Syllogifmus eft. Vnde licct Syllogifmus prt>-
cedat ex falfis , obferuatis tamen aliis condi-
tionibus requifitis ad Syllogifmum , debct di-
ci Syllogifinus verus. Nam Syllogifnuis fc ha-
bet ad Syllogifmum Dialedicum , & demonftra-
tiuum , ficut circuius ad circulum ligricum , Sc
arneum. Circulus vero nullam matcriam fibi
dcterminat : vnde in quacumque reperiatur,
filie forti, fiuc debili , duminodo forma circu-
li faluetur,circulus dicitur. Ita dc Syllogifmo
dicendum cft , & qux fequuntur alias diuifio-
ncs, & acccptiones Syllogifmi, i.& z.Priorum
habent pertractari , & aliqua infra , in fccundo
articulo,& tcrtio.

Diuifio quarftionis commimis eft , nifi quod
fccundapars fubdiuidi potcft,vt ftatim dicam.
Ordo vero patct. Poftquam cnim vifum cft,
quod Logica eft fcicntia , & communis , Sc fpe-
cialis , diuerfimode loqucndo ; congruum crat
confcqucntcr quacrere de fubiedto cius. Et tan-
tiim dc primo principali.

De Secvndo ad partem negatiuam ar- J*«
guitur tribus rationibus. Prima aliquantulum
txdiofa eft in forma ; ideo formetur fic : Om-
nis fcientia cft per Syllogifmum : fcd de Syllo-
gifmo eft fcientia ; igitur fcientia de Syllogil-
mo eft perSyllogifmum. Difcurfus bonus , quia
in tcrtio prima: : fcd confcqucHs cft falfum , igi-
tur aliqua prxmiifarum : non maior , igitur mi-
nor. Maior cnim patct pcr illud primi Pofte-
riorum , tcxt. commciui f. Scire efi effiSltu de-
monBrationis , Demenfirat.r vero Syllogi/mtis fa-
ciens fiire; ibidem. Minor vcro cft ponentis Syl-
logifmum cfte fubicdtum Logicar. de fubiedo
namque fcientia habctur,& cft fcicntia. Falfi-
tas autem confequentis probatur dupliciter,quia
dati vcritatc ipfius , aut crit proccifus in infini-
tum , aut idem [crit notum , & ign^tum , & pct
confcquens notum , & non notum , quod cft op-
pofitum pdmi principij. Primumprobatur, quia
/idc Syllogifmo habcturfcientia,autigiturper
fe, aut per alium : fi pcr alium, quxro de il-
lo alio , aut de ipfo eft fcientia , aut non ; fi

non.

Qu,^fi:ionis III,

445:

non , igitur nec de Syllogifmo in communi,quia
fuppono illumalium clTe Syllogifmum particu-
larem. Confequentia patet.quia cadcm cft fcicn-
tia hominis , & huiiis hominis : quod cnim fci-
tur prim6 , &per fe decommuni, fcitur pe fe, li-
cct non prim6 de particulari ipfius,vr habetur f .
Poftcriorum , texr. comment. 40. Si ver6 dc-
tur, quod de illo alio eft fcicntia, qusro vt prius,
aut pcr fe, aut per alium, & ita procelfus in infi-
nitum. Inftnhum autem non potefl pertranjiri. 2.
Metaphyf text. comment. 13. Itcm, i. 1'ofter.
text. comment. 6. 34. 3J.& 36. &i i.dcGenera-
tione , text. comment. 7,6. Et eftignotHmy'\W\^em.
X. Mctaphyf. & i. Phyfic. text. commcnt. 35. Et
aitffrt naturam honi , & nemo conatur ad ipfum. t.
Metaph. tcxt. comment. 8. quod eftcontraratio-
hemfcibih^s, &fcicnti2 i.Mctaphyf. Omnesho~
mines , &c.
^^ Secundum principale probatur , fcilicct quod

tttnc idem ejftt notum , & ignotum , qujc particula
ponitur communiter in fine totius argumcnti,
fed debet applicari immediatc anteillud fecun-
dum , tum, quiaillud, de quo quicritur fcien-
tia, cft ignotum , anteqiiam de ipfo habeatur
fcientia : igitar quxrcns fcientiam de Syllogif-
mo , anrequam aut per inucntionem , aut per do-
(flrinam, fciat proprictates ipfius,de ipfo demon-
ftratiucihabet ipfum tanquam ignotum. Et cum,
vt prius , omnis fcicntia habeatur pcr Syllogif-
mum , fequitur quod fcicntia dc Syllogifrao ha-
beatur pcr Syllogifmum : aut igitur per fc ipfum,
& tunc idcm erit notum , & ignotum. Eritenim
notum, fi per ipfum acquiritur fcientia, quia pcr
ignotum nihil fcitur , fed femper cflet petitio
principij. Si vero pcr alium , vt puta particula-
rem Syllogifmum , tunc etiam fequitur idem;
quia ficut fcito communi , fcitur quodliber par-
ticulare , pofita conftantia fubiedi : ita per op-
pofirum ignoto communi , ignoratur & parri-
culare.&hoc quantum ad notitiam quiditati-
uam , & paflionalem ipfius. Hadenus primum
principalc.
y, Secunda ratio principalis patet. Maior cnim

illa, quam alfumif , fnndatur fuper illud tertij dc
Anima : Secantur enimftienti^t, &c. vbi fupra, q. 1.
Et fuper illudprimi Pofter. text. comment. 43.
Scientia hal>etgentts,ftthie£ium,partes,&pajfwnesy &
principiahabens. Sicut igitur tota fcientia ad par-
tcm fcientii , ita fubieftum totius fe videtur ha-
bere ad fubicda partium fcienriar. Minor vero
communiter ponitur ab omnibus.

Tcrtia ratio ckra eft ; & authoritas , qua» alle-
gatur cx libro de Senfu , & Senfato , eft formali-
tcr ifta : Nec enim , inquit , intelligit intelle&m f»4
exteriits non cumfenftt. Similis authoritas in prin-
cipio I. Pofteriorum , & alibi fa*pc. Argumen-
tum poft oppofitum tangit implicitc tres condi-
tiones fubiccli , quas infra ponirDoftor. Cum
enim dicit , quod pafllones Syllogifmi in Logica
principaliter de eo demonftrantur,oftcndit qu6d
Syllogifmus habct pafliones,& ejuod tjuid eft tan-
quam medium , pcr quod de ipfo dcmonftmn-
tur. Et quod poftca addir, & de aliis propter ipftim,
denotat attributionem omnium aliorum ad Syl-
logifmum.
8. In fecunda parte quzftionis tria facit. Pri-

mh , rccitat fcx opiniones de fubicdto Logi-
cx. Secundo , rcprobat quinquc priores , & ra-
tiones earum foluir. Tcrtio i^fuftinet vltimam,
ipfam decI.'»rando,& probando. Ptima opinio

ponit conceptum formatum ab afta rationis cfie
fubicdum Loeicaf. Vbiaducrtcndum ,quodf»«- Covttffu
ceptM poteft (umi quadiuplicitcr. Vnomodo pro }**;''■'•/''«-
adu concipiendi , vcl fpecie intclligibili , vt ha- "''/'"*"*''
bctur I. Pcrihermenias in principio , qu^d re-
ces fttnt neta pa/fionum , vct conceptuum anima. Sc-
cundo modo pro potentia concipicnte , licct im-
propric. Tertio modo pro quiditate conctpta,
vt eft fub concipi , aut motiuc , aut tciminati-
uc. Vnderefert dicerc obicdumy?»/' comipi, Sc
cumconcipi,vt habct Bonctus i.Mctaphyficx.

Quarto modo pro rcfpcdu rationis caufato, Cttierfttn
vel dercliiflo in obicuto cognito. Scd Do<f^or ^»"'-
nofter ,inTheorematibus fuis ,ficdefcribit con-
ccptum : Concepium , inquit , voco , ejui aBum in~
telleSlffs terminat. hic obienum dicitur , zel imelli~
gibile,vel intelle^tim ,vel intelU^iio. Primnmccm^
muniffimum efl , ^uia ad omnes potentixs j fccun~
dstrn commune ad ohieElum intcllcEltu , in pottntia,
vel in aElu ; tertium proprium ; ^uario viiiniur Ara^
hes ,vt Auicenna,& Auerrots. Sicut antem inrcn-
tio ttcjuitioce dicitur de ohieSo , poieniia , & de aHu,
tV<i er conceptus. Haccille. In propofitoipitur
fumitur quarto modo , vt dicit Dodor inri.i, y-n-
probando hasopinioncs. Dicit cnim prin).un, &
fccundam non difFerrc,& arguitnr implicitc pro
illa opinionc fic : lllud cft lubicftum Logicx,
quod omnibus , in Logica confideratis , cft com-
niune:fed conccptus formatus ab adu ratio-
nis , eft huiufmodi : igitur , &c. Vcl Enrhyme-
matice, fic(&magis ad intentionem Dodioris)
Conceptus formatus ab a6bu rationis, cft com-
munis omnibus in Logica confideratis : iqituc
eft fubiedum cius. Afrumptum probat difcur-
rendo per a£tus rationis. Ratio cnim cft vir-
tus animaj intellciStualis, facicns currerc cau-
fam in caufatum , vt aliquibus placet : fcd in
propofito rationem , & intelUnum pro eodcm ca«
pio. Vnde AuguftinusdeSpiritu &Anima,in-
quit quod Ratio efl animi alfe6lns , ^uoper fi ip~
Jum verumintuetur. Ethuiufinodi eil intcIIc<fVus,
vt patcr. Cuius adus eft triplex ,fcilicct indiuifi- Tns funt
bilium intelligcntia , compofitio , & diuifio , & "^** i»ttSf
difcurfus k noto adignotum. Sed Ariftotelcs 3. ^^**"
de Anima, text. comment. 1 1 . ponit tantum duos
primosjlicct ex fecundo poflit tertius inferri.
Tertius ver6 poteft fubdiuidi in difcurfum decc-
ptiuam,opinatiuum,& fcientificum.

De varietate aftuum intclledtus , & an forma- •,
liter , feu obiediuc , an ccrti obiedionc diftfn-
guantur , habet vidcri alias , quia tranfcendic
propofituna. Non oportet omnia hic ad ple-
num pertradare , communiter didla fuppo-
nantur.

Vide ea , qus alfis fuper formahtates noraui,
hic , & alibi. Cum autem dicitur indtMiftbUinm
inteUigentia , aducrtendum, qu6d tcrmini incom-
plexi appellantur in Logica inditaftbilia , quia re-
folutio Logici ftat ad terminos. Vndc i.Prio-
rum in principio, dcfinitur termintu , quod efli:t
^uem refUuitur prapofitio. Et fumitur in Logi-
ca , per fimilitudinem ad Geometriam , in qua
terminus indiuifibiU dicitur : vt habet Doftor iii
i. quxft. Antepr.Tdicamcntonim. Sicut cnim re-
folutio GMmmatici cft ad littcram , tanquam
ad minimum , & ad orationem compofitio , lan-
quara ad maximum : ita Logici ad terminum , vc
ad minimum , & ad Syllogifmum , tanquam ad
maximum. Et bcnc additur intelligentia , ad difte-
rentiam memoriz , Sc intellcdlus : nam inteUi-

gemm

446

Expofitio

gemU dicic intelleaum fub a6bu. Appellatur
ciiim intelligemia , quoad primum adum ; memy
quoad fccundum ; & ratio , quoad teitium , iple
intelledus. Pr«tercognitionem fimplicium,jeft
necelfarios fecundus adtus , videlicet compofi-
tio,& diuifiOjin quo vetitas,& falfitas con-
fiftunt , primo Perihermenias ,-in principio. Et
vltra fecundum eft adhuc ncccflarius tertius,
per qiiem aut fcientia, aut opinio, aut certc de-
ceptio aggeneratur.

10. Applicando dicit opinionem , quod de come-
ftu formato a primo aiiu, &c. Vbi intcHigitur
ordo , & originatio , & non caufalitas. Vult
cnim dicere , quod intcntioncs fecundat,dc qui-
bus eft liberPra:dicamentorum , vtputa^<f««r<i-
lijfimum ffiibalternum , jpecialijfimum , differemiat 8c
gencraliter incomplexum , fundantur in comple-
xis , qua: primo adu intelliguntur , & ita dtf aliis
duobus aftibus intcUige. Non quod per illos
primos adus caufentur, fed per fequentcs coi-
latiuos , licct poffint poni modi intelligendi in
primis aftibus ,• vt quaeftionibus fequentibus
tangctur. Vel forte loquitur ibi Dodor eo mo-
do , quo infra quxftionc prima Anteprsdica-
mcntorum vidctur ponere Logicam de mcdio,
inter rero , & vocem : quod qualiter intclligi
debet , notaui copiosc ibidem , & fuper pri-
mum Perihermcnias , & alibi. Multi enim ibi
palpitant , & varie loquuntur de intcntionibus
fccundis , & fubicdo Logicx , fed omnia in fe-
quentibus pertraftabo. Et quod ibi additur de
noua Logica , &: fubicdo ipfius, intclligcnda eft
illa nouitM Met.iphoricc, quia vt totum dici-
tur nouum , rcfpeditu partium , ita'fcientia de
toto , refpe(5lu fcientiae partium , noua appella-
ri poteft , quod de Syllogifmo , & fuis partibus
integralibus propinquis , dc quibus in libro Pe-
nhermenias , & remotis in libro praedicamcn-
torum , conformiter inteiligendum eft. Vcl for-
tc illa nouitoi propric poftet intelligi penes in-
uentionem , & Authorcs , vt aliquibus vidc-
tur. Diuifioncm autem Logicae ftatim tangam.
Secunda opinio ponit intentiones fecundas cf-
fe fubiedum Logicx , vt vult Boetius , & ar-
guit ex communitate carum contcntis in L<>-
gica.

11, Sed quia hic fit fermo deifecimdis intentio-
nibus,principaliter inhis quacftionibus , ne vi-

r^ deamur tranfgredi. Pro declaratione eorum,

qu.x fcquuntur in fequcntibus,conuenit vide-
rc intcnnonum fccundarum ortum , origincm,
caufaiitatem,& cntitatem : vt recitat enim Cora-
nicntator tertio de Anima, comm. 4. Maximus
fermo dchct ejfe in principio fecundum I^latoncnj,
quia fecundum Ariftotclem primo Coeli tcxt.
commcnt. 53. Aiinimiu error in principio , fit ma-
ximits infine.

Notandum igitur primo, quod intentio po-
teft fumi toties,quoties «««/'/>«, vt fupra , pro
fpccie videiicct , vel adu fenfus , vei intciledtus,
pro potentia , pro obiedo cognito , vei rcfpe-
d:ii rationis , vel compatatione pafliua : & ficut
folct diftingui conccptus in conceptum eircntia-
lcm , & accidentalem , ptimarium , & fecunda-
rium,&c.ita & intentio.
II, Secundo aduertendum , qu^d dc fecundis in-

tcntionibus diaerfi diuerfimode opinantur. Qui-
diim cnim , vt fantStus Thomas , & fequaces,
volucrunt dicere , quod fccunda intentio cft fe-
cundaria rei obiedalis confideratio , vei conce-

ptus fecundat ius : ficut prima intentio , fccnn-
dumipfos,eft rei conceptus primarius. Et alij
fubtilius indagantes , volunt tam primam , quam
fecundam , polfe confidcrari in abftrafto , vel in
concreto. Vocant enim primam intentionera in
abftrado conceptum eflentiaiem rei , quo vidc-
licet intelligit intellcdus eftentiara rei abfoiu-
te: fedipfamconcretiuc fumpcam dicunt obie*
ftum fub concipi. Secundam autem intcncio-
nem abftradiue didam , appeliant conccptum
accidentalcm rei , quo videlicct intciligit intel-
leAus aliquid fuperadditum eifentiae rei , vt ejje
in plurihiu , vei efe in vno folo , & fic dc aiiis.
Concretiue vero fumptam appellant fecundara
intentionem obiedum [uhficconcipi. Huncmo-
dum diccndi reprobat Francifcus Mayronis in
Conflatu fuper primum fcntentiarum,diftin6t.z j.
quxft. I. Etpollcttangicxdidis huius Dodkoris
ibidcm, &in 4. diftind. i. quaeft.i. &in ifta Lo-
gica faepc , vt infra tangam. Alijver6,vt Fran-
cifcus , in loco prxdido , voiunt primam inten-
lionem nec aftum intciiccftus , ncc fpeciem in-
tclligibilem,nec quiditatemineftccognito, ncc
quiditatcm in elfo inteiligibili , dcbere dici. Si-
militcf fecundam intcntionem negant eirefccun-
darium conccptum , feu accidentalem , vei obic-
dura fubyJlc concipi , S)C { c^oA raagis abfurdum
cft) nccrefpedus rationis, fed aptitudines quaf-
dam , ex natura rci conuenicntes ipfis quidita-
tibus.

Alij vef6 altius volanrts, fequentes vcftigia
Dodloris fubtilis , aflignant ordinem , & modnm
producendi , feu caufandi fecimdas inrcntiones,
hocraodo.

Nara in primo figno ponunt obiedum realc}
fiue quiditatem matcriaiem.

In fecundo intelledlum agcntem.

In tcrtio opcrationem eius abftradiuam.

In quarto opus cius operatum , fcilicet quidi-
tatem abftra6lam,vcl fpeciem intcllrgibilcm.

In quinto motionem adiuam ipfius fpeciciin-
tclligibilis , refpedu inteiledus pofliDilis , vt
pafliui.

In fexto , ipfura inteliedtum pofllbiicm cum
fuamotionc padlua.

In feptirao,primum adlum intelledtus , qui di-
citur produ(3:iuus,dc gcnere Reiationis.

Inx)£tauo , fecundura a<5tura inteilcdtus , pro-
du6tum per primura , qui eft a<Stus inteiligendi,
cura fua didtione paffiua , & eft degenere Quaii-
tatis , per qucra nihil realc producitur.

In nono,fundationera cius in intellcdu pofli-
bili, per aiiura adtum, de genere A6tfonis.

In decimo aftum comparatiuum , feu collati-
uum corapatantcra duas , vel piures intentionei
priraas ad inuicera.

In vndecirao produdionera intentionis fecun-
da:, confurgentera cx comparatione prxdifta.

In duodecimo ipfam fecundam intentionem
caufatam, cura fua caufalitate,& produdlione
pafliua.

In rertiodecimo eius receptionem in obiefto,
fiuein quiditateptius cognita.

Inquartodecirao aliura adtura rcfleximi , quo
ipfa intentio ficcaufataintclligitut , & eft fim-
plex , & non compatatiuus , quia , vt vult Bonc-
tus , alio a6tu producitur , & alio intclligitur fc-
cunda intentio.

Ex his inferunt quandam dcfinitione fecundx
intentionis,prolixa nimisj quxln foima brcui, &

abfquc

Ucfcripth »,
ir.itmi)t,i(.

QucEftionis III.

447

"4-

ly

abfqne nugis , cft talis ; Jmetttioficunda eft relat'10
rMtionu , fundata in ali^uo extremo aQm intelligendi
coUatiui y in^uantuTH cognito , plura obieEla ad irmi-
cem cnnferentus , terminata ad aliud extremum eiuf-
dem aiitUyCau/ataperailum iate/li^endificundarium,
refiexum,coilatiuum, primitus moto ipfi inteileilu , a^
ali^ibw proprietatihui , confiquentibtu naturaliter
talia obieHa comparata.

Sed licct pratdidus modus dicendi lit fatis
apparcns , & lubtilis, pUuatamcn addit , & plu-
raomittit, fi cundaconfidcrcntur. Non oportet
enim ( vt video ) ad caufandum fecundas inten-
tiones, opcrationcm intelledus agcntis numcra-
rc; Quia fuppono quod inteiled:us diuinus , qui
fccundum communiorem opinionem , non diui-
ditur in agcntem, & poffibilcm , caufct, vcl pof-
fit caufare fecundas intencioncs » & alios refpe-
£k\xs rationis.

Ptjeterea dubium cft , an fecundx intcntiones
poffint caufari per adum voluntatis. Itcm , cx
quo illum pioceirum ponunt , quare omiferunc
proccfTum in cognitionc fcnfitiua exteriori , &
interiori , quz neccflario ( faltem pro hoc fta-
tu)pra:fupponiturcognitioni intellediuac. Ide6
omittendo tot labores qui faftidium potius , &
obicem , ad litteram Docloris intclligendam,iu-
uenibus inducunt.

Vltimo id quod expeditius , pro iuuenum in-
trodudhonc, videtur, hoc modo declarabo : pri-
mo quafdam diftindiones pr«ponendo, fccundo
cx his didla qusdam inferendo , in quibus fu-
pradicli modi dicendi , in quantum faluari pof-
funt.coUocabo. Prima ergo diftinftio fit ifta.
Intent!» i.(J« Intentio cft duplex , prima videlicet , Sc fc^
i..*xflKMtMr. cunda, & vtraque poteft fumi pro formali , vcl
pro connotato , feufubftrato. Voco formaliter,
ic de virtute fermonis , ipfam intcntioncm lam
primam , quam fecundam , id quo potentia in-
lendcns intendit , vr habet ifte in x. diftindt. }8.
Sicut cnim formaliter albedine aliquid dicitur
album , ita intentione intendens in aliud tendir.
Et hoc modo forte capic prima opinio , fuperius
rccitata , ipfam intentionem. Pro connotato ve-
ro , atquc fubftrato , potentia tendens , & obic-
fturo , in quod tendit , atquc fpccics , qua ipfum
rcpra.'fentatur,poteftdici intentio. Dicitur quip-
pe intentio ab in Sc tendo , tendis : cui opponitur
Phyfice remiffio. Vcrnntamen communiterLogi-
ci non capiunt intencioncm illo modo. Vndc re-
fert diccrc intentionem primam , vcl ficundam ; 5c
rem primdyvelficunda intentionu, atquc termini hu-
iui , vel illiw : intentio enim eft potentia adus,
vel habitus,vt fupra dixi. Rcs vero obiedlum co-
gnitum , vel aliquid in ipfo : terminus vcr6 hu-
ius , vel illius rei , fignum ad placitum fignifica-
tiuum. Conccptus cnim animJE , naturaliterre-
prajfentantes, non appello terminos,contraali-
quos diuidcntcs termin«m in fic , & fic, fignifi-
cariuum. Dico enim praecisc terminum , voccm,
non quamcunquc , fed quae eft AxCtio ; & non
omnem talcm , fcd dum cft pars orationis : dc
quo alias.

Prima crgo intentio ( vt in fumma dicatur , &
vt noftratcs acutiffimi Intentionata: , communi-
tcr de mente Dodoris fubtilis ipfam capiunt)
Eft ohieEium cognitum , vel coffiofii^ile , a£bt reQo,
vel refiexo , vel formaliter , vel ^uiualenter, quod
dico proptcr fecundas intentiones , ad moduni
intcntionum primarum , a£ku fimplici cognitas,

frima inttn
*it quid.

Aiper quas a£hi collatiuo apprehenfas ,conuenit
fundarc alias fecundas intentiones , vt infr^ di-
cetur ; tertmnm \cvhprima intentionu cft , qui hu-
iufmodi obieda primaE-intcmionalia , propric
fumpta fignificat , vt hemotanimal,SocrateSyriJii>iUp
rationabile,aUnfmt & fic dc aliis.

Secunda vcro intentio eft relatio nominis , pcr-
tinens ad cxtrcmum zStm intelle<flus compo-
ncntis, vcl diuidcntis , vcl faltcm confcrentis
vnum ad altcrum. Nam intcntio fccunda fecun-
dum orancs caufatur , vel dcrclinquicur in ob-
ieCto cognito, per a£bum intcUcfbus ncgotian-
tis , circa rem primz intentionis , qui non po-
teft caufare circaobicdlum , nifi tantum relacio-
nem rationis, vthabct Dodloriftc diftindione
1}. primi. £t diftindionc i. fecundi quarft. 1. ar-
ticulo 1. dicit qu6d intcntioncs fecunda: prodii-
cuntur pcr intelledum , & non habcnt elle in
memoria prius quam in inrelligentia. Scd Au-
reolus , & alij plurcs ( & non abs tcccrrc ) vo-
lunt ipfiis non caufari propric , vel effici , vcl
produci , fed potius derclinqui ex comparatio-
nc obieAorum cognitorum. Eft namquc fecun-
da intentio tanquam cns in primo confidcrato,
& tale , vt in fumma dicatur , non eft nifi rcla-
tio rationis , quia nihil habet pratcisc cifc in
confiderato , vt confidcrato , nifi comparatio,
qua confideratum comparatur ad aliud,pcr adbum
confiderantis,vt vult iftein^.diftind.i.quarft.i.
Quaere Auicennam i. Metaphyfic. Exemplum
in prompru cft , intelledus enim intclligens ho-
mincm , & animal , diuerfis adibus comparat
fic cognira ad inuiccm , fecundum rationem ma-
gis communis , & minus communis , vel fiipe-
rioris , & inferioris , qua: comparatio paffiua
eft relatio rationis , cx parte extremorum , fe-
cundum eorum diucrfas proprictates diuerfimo-
de nominata. Excmplifica codem modo dc ho-
mine , & rifibili ; de hominc , & Socrarc ; dc
hominc, &albo; dc hominc,& rationali; tcr-
mini verofigoificantcs huiufmodi relationes ra-
tionis , funr ^enus , ftiecies , differentia , proprium
Accidens , fiiperiHs, inferius , prxdicatum, fijHeilum,
indiuiduum , complexum ,propofitio , Syllogifmtu , &
fic dealiis. Alij vero conantur ad tancam ab-
ftradlioncm fc duccre, vt dicant tam primam,
quam fecundam inccncioncm clle refpcd:us ra-
tionis:fcd quiailla viaeft mulrum incricaca,lo-
quamur vt plures , & maximc fundati DoAorcs.
Ex his patet prim6,quidbenc,& quid finiftre ha-
bent pracdi(Sts opiniones.

Sccundo fequitur,qu6d requiritur aliqua pro-
prieras ex partc rci , «1 qua originaliter mouecur
intcllcdus ad caufandum huiufmodi fccundas
intentiones, & hoc vel in obiedo immediacc co-
gnico,& comparato.vcl faltem mcdiacc.

Tcrcio fequicur,qu6d in omni illo,quod porcft
concipi .ib incelledu.aftu fimplici,poccft fundari
aliqua fccunda intcncio, fiue fit cns rcalc,fiue ra-
tionis,fiuc pofitiuum,fiuc non.

Quart6 patet, quarc prima intentio(vc hic lo-
quimur de ipfa)poceft efle cns .iblolucum,forma-
liter loquendo , licct fecunda intentio fit femper
refpcjSkus.

Quinco fcquicur crror dicencium , rerminum
fccundat intencionis fignificarc tcrminum , qui
non cft res , quia encia rationis eo modo , quo
entia , & res funt.

Sext6 fcquitur qu6d primeicas & fccundeitas

poftiint

Eiiu termi-

17.

Sicund» iit»
t*>Ui»juid.

Exempl» it-
tluatmr.

Ttrmini ft.
cund» inttm-
tionts.

18.

IntcOfStu
fncuttur td
ftrmddu» [*'
tundat intem-
tttmes ^mi-

448

Expofitio

"Vft^%^

Tnsejfuf in
injinitum ^t'
ttfi effe in i.
intetionibtt*.

Omnitfeeun-
i» intetite^
tns rntionit.

19-

T>iftinlHo
ntminum i .
cJn. imfop-

10.

potrunt comperere intemionibus prxdiAis , aut
rationc fubftrati , vel connotati , aut ctiam ra-
tione formalis Hgnificati.

Septim6 fequitur quod fecundac intentio-
nes polTunt dici e(Ie in inteliedlu obie(%iuc , vel
fubie(fliuc , vel vtroque modo , vt infri clarius
dicam.

Odauo patet,qu6d in fecundis intentionibus
poteft fieri proceUus in infinitum, faltem fccun-
dum numerum , quia intclledus miliies poteft
refledlerc fuper fe & aftus fubs , & obiedia co-
gnita,& totiesnegotiari comparatiue.

Non6 patet qiiod logica confidcratio , quas
eft de fecundis intentionibus,non eft de ipfis ab-
ftradiue, fed concretiuc fumptis,quia vt lunt re-
fpcdus in obie(flis cognitis fubiediuc , vt infri
vidcbitur.

Decimo & vltim6 patet qu6d omnis intentio
fecunda eft ens rationis, & non e contra. Vtriim
autem rationis per effentiam tantiim , vel ctiam
rationis per participationem , non hic , fed alibi
pcrfcrutandum eft.

Alia diftiniSlio effet hic ponderanda,de nomi-
nibus primas impofitionis , & fccundx impofin
tionis. Nomcn enim jirimA impofitionu eft nomce
rei realis, vcl rationis,extendendor«»adom;i
attributum reii fcilicet ncgationcs , priuationcs'
non entia,5cc.Nomen autemprimx impofitioni
diiiiditur in nomen prima: intentionis,& fecun-
da» logicalis : & dico Logicalist quia nomina fe-
cundx impofitionis funt intentiones fecundx
Grammaticalcs , quia modi fignificandi, de qui-
bus inf^ra magis. Exemplum primi , vt homo ; fe-
cundi, vtjpgcies; tcrtij, vt nomen,gentu , numertu,
&c. Nomina tamen fecundarura intentionum
podcnr appellari quodammodo nomina fccundae
impoficionis, vt patet.

Tercia diftin<3:io poflTct introduci de aftu in-
tcllecStus fimplici , & complexo , & iterum fim-
plici , feu complexo abfoluto , & collatiuo. Et
adhuc fimplici refto, ( fub quo forte continetur,
vt fubdiuifio immediatc prarccdcns. Vide j.Me-
taphyfic. quaeft. i. &_alibi in dodrina huius ) &
fiinplici rcflexo , licet rcflexus pro coUatiuo , in
dodhina huius , plerumque ponatur , quod po-
teft intelligi per modura concomitantix , non
formalirer.

Qciarum diuifionum membra alias declara-
buntur , & de fc fatis patent. An etiam huiuf-
niodi fubdiuifioncspoflinirei^cponi inadlibus
complexis , confidera. Item , an idem adus fit
reclus & rcflcxus , & qua: fit ratio reflexionis in
potentiif rcflexiuis , vide in Francifco Mayronis
diftin<5l. }. Conflatus primi , quaeft. z, &alibi:
licet in dodkrina huius ponatur communiter im-
materialitas , ratio eius fequendo Auicennam.
An autem adus collatiuus fit vnicus , vel plu-
res, fortc infra pertra(Slabitur. Hjec breuiterfub
compendio interpofui , de fecundis intentioni-
bus in gencrali , propter faciliorem intelligenr.
tiam diccndorum : ipecialius autem de ip^s in
fequentibus pertraaabo. Quacre Guilelmum
Ockam fatis copiose in Logica fua. Ad hsc &
Nomina!es,fuomodo. Vide Ockam iii Logi-
calibus fuis , & Quodlibeto fecundo , quaftio-
ne 1 1.& Quodlibcto quarto , quaeft.i 9.& Quod-
libcto 5. quacft.if . & alibi , & alios,quorum de-
liramenta non funt digna vt hic coUigantur,
falua fcmper meliori fententia. Sed expcditc , &

fingulariifim^ vide hunc fuper 4. Metaphyficor.
quzft. 1. in folutione , conclufione fecunda , in
quodam notabili, & dubiis fcquentibus , & alibi
facpe. Ad litteram Do(3:oris modo,

Tertia opinio ponit ens fubieclum Logics,au- * '•
thoritate Ariftotelis 4. Metaphyfic. text. com.j.
vbi inquit Commentator quod genus fcibile Phi-
lofophiac , Logicz, & Sophifticx, eft vnum : fed
Philofo*phia confiderat de eo confiderationede-
monftratiui , Logica autem confideratione pro-
babili. Sophiftica ver6 diuiditur ab eis per in-
tentionem intcntam in vita. Sophifta enim in-
tendit fe videri Philofophum , vt acquirat glo-
riam , aut aliquid gratiarum humanarum j Phi»
lofophus autem tanttjm intendit fcire verum.
DifFerunt igiturin modo fciendi Philofophus,
& Logicus : & hi duo ^ Sophifta vitx prohz»
refi.

Quarta opinio ponit orationem efte fubie6him
Logicx , quod probat, tum quia de ipfa confide-
ratur in tota Logica,tum quia prior Syllogifmo,
ficut definiens definito.

Quinta opinio, ( quara fequuntur , ex funda-
mentis Alberti, Thomiftx,) ponit Argtimentatie-
nem eflc fubieftum , arguens ex communitatc
ad2quationis,& confiderationis.

Sexta , & vltima, quam fequitur Do(5lor , po-
nit SyUogifinum fubie^ftuiTi Logics. Pro cuius de-
claracione tria facit. Primoconditiones fubicAi
attributionis praimittit. Secundo eas a primis
quinque pofitionibus remouer. Tertio ipfi Syl-
logifmo ipfasconucniie oftendit. Sccundum ibi,
diu, prims.. Tertium ibi , h^Aet enim. Dicic igitur
primo quod tres funt conditiones fubie^K in
fcienria, licct primo Reportationum,quxft.i .fex
pon«t,vt fupr^ notaui,quae tamen implicitccon-
tinentur in his tribus.

Prima eft, qu6d de ipfo fit notum tjttidefi, 8c Tres etnii.
ejuia eft , qua: funt pracognitiones fubie^i i . Po- tionesfubit-
fterior. tcxt.comment.z. & quaeftione z. Pofter. *'*'"'»**••
text. comment. i, quorum vlterior declaratio in ' *
j.articulo.

Secunda conditio eft , quod per fuum tjttod
ejuid eft demonftrentur pafliones dc ipfo , vt pa-
tet per Philofophum ibidcm. Ex quo fequiiur
primo , qu6d loquitur Dodot de <^id rei,& non
nominis. Secund6, quod ^uid e[i fubie(5ti, & non
paflionis^cft medium in demonftratione potiffi-
ma , de quo ftatim.^

Tertia conditio eft , attributio omnium alio-
rutn ad ipfum,& confidcrario propter ipfum.hoc
patet^.Mctaph. comm. i. & infrk apertc. Exem-
plum de anima , in libro de Anima , habet enim
^uodtjuideft, quia definitionem, & jk»<* eft, quia
pafnonem inhsrcntcm , vel inha;rcniiam paffio-
num , vcl faltem non rcpugnantiam horum. Se-
cund6 de ipfa demonftrantur pafHones pcr hu-
iufmodi cjuodeptid eft. Terti6 omnia ibidem con-
fidcrata habent attributionem ad ipfam.

Deindc remouet przdi(£):as conditiones <k quin- % i .
quc primis pofitionibus, & prim6 tribus priori-
busjfaltcm duas primas minimc couenire, oftcn-
ditindu(fbiuc , & ob nimiam eorum communita-
tem. Non folum enim Logicus,fed etiam Gram-
macicus , & Rhetor confiderant fecundas in-
tentioncs , & cntia rationis , vt fupra notaui. £t
qu6d nugatorie ponuntur , vt diuerfae opinio-
nes , oftendit ex identitate eorum intcr fe, qubd
manifeftum eft de duabus primis , & de tertia

probac

Quxftionis III.

449

probat optime , didinguendo ens in ens reale,

& rationis : 8c vltra ens rationis in ens conHcie-

«^ ratum , & caufacumiVel derelidbum^ Vtraque di>

uiiio e(l aequinoci in a;quiuocata , licct aliqui

t>ittifi» *ntk teneant oppofitum. Eflcenim in intelleAu con-

t»Ti»U& tingic obiedliuc, & fubicdtiu^. Excmplum fc-

dquiiuel*ii$\ cundi , vt fpccics , i€tas, & habitus. Primum

t^Hinfc»!». contingic dupliciter , aut vt primo conndcra-

tum , aut vt aliquid in ipfo dereli^tum. Primo

modo adhuc dupliciter , aut fcilicec habitua-

liter confideracum , aut a^ualiter : & neutro

modo ell ponendum fubicdVum Logicae , qiiia

omnis fciencia realis , cil de tali 'cnte. Rcflat

crgo qu6d cns ratiouis derelidum , vcl cau-

fatum , fit poncndum fubicdtum Logicse : &

(ic coincidit cnm aliis duabus pontionibus , vc

patet.

X^. Adrationes illarum criura opinionum confe-

qucnterrelpondet,num. y. Dicit igitur quod

prima pro prima procedit ab infumcienti , &

committit fallaciam Confequentis , quod com-

iT^.uniter accidic arguendo afiirmaciuc ab vna

conditionc, vel ab vna caufa veriiacis , haben-

QMtmul» tis huiufmodi plures ad ipfum. Exemplum , ad

ttntingnt identitatem realcm rcquiruntur tres condi-

f»'d^tm ttn- tioncs. Prima eft , impoflibilitas feuarationis

' ' a caula mtrinlcca. Secunda , ncgatio otigmis

vnius ab altero fic eotumdcm. Tcrtia , nega-

tio feparacionis , & cxiftcncia:, in realicer di-

ilin&is. Mod6 non fequitur vnum iftorum

(demonftrando aliqua duo ) non onginaliter

ab altero : ergo funt eadem realiter. Sed col-

ledliue ex omnibus illis tribus conditionibus,

fequicur idencicas calis. Idcm , arguendo ex vna

exponencium affirmacme , ad expofitam , con-

tingit , vt non fequitur , Homo currit, ergo tantitm

homo currit.

Sic inpropoHto , cum pracdidae tres condi-
tiones requirantur ad fubiedum in fcicntia , li-
cct alicui conueniac vna illarum, non fequitur
ipfum eifc fubie^flum ', nifi cidcm conucnianc
omnes /imul , & poceft reduci ad primum mo-
dumillius Fallaciz , quia ibi arguicurkpoficio-
ne confcqucncis , vei pocius ad fecundum,
quia ab infufficienci enumeracione , velindu-
^ione , vt dicit Dodkof : vbi melius diceretur
indHtlione c\xxzm diuifione , vr plures libri h.ibenc,
licec vcrqque modo poflit ftarc,vcl finevtroque,
vt alij habent.

Adrationes aliarum duarum opinionum , fa-
tis clara eft refponfio. A quarta poficione re-
mouet duas vlcimas condicioncs. Sed quare
non primam etiam ( cum fecundum ipfum ora-
tio fit zquiuocum , cuius non eft ejuid ) ftatim
tangatn.

Ad rationem illius vic , negat aftumptum,
quantum ad definicionem Syllogifini , quia ibi
ponitur oracio pro atgumentatione , vcl aggre-
gato; cx pluribus orationibus. Oratio enim fe-
cundum aliam rationem conuenit difcurfiuac,
& fimplici orationi : ideo aequiuocc. Vbi no-
ta confcquenciam , quam formac Doftor , di-
cens , ^uiHocumnon efi fitlfieQum infiientia , ^«14
«0« fottfi definiri. de qua dcBnitione dcbct in-
teliigi , vt ftatim tangam. Quintae poficioni
oftendic nullam illarum crium condicionum
conuenire. Ex remocionc primat condicionis,
patet quod loquitur de Logica , vt prxcise cft
tradita ab Ariftoccle , & non ab aliis. (prius
enimeratarcificialiccrrradica) quara Boctiusde-
Scotioper, Tom.I.

»4-

finit argumcntationem , vt patet. Patet etiara
qudd capit ^uidpto dcfinicione proprie didla,
vt infri magis. Vbi aducrte , cum dicit Dodlor,
Secundum eiiitin dttfi fibi , vt manifeRum efi ,fecttn-
diim rationem generaltm , qn6d illa ratio gcneralit
poteft efle talis: Argumentatio non babet ijuod
efuid ejl ; ergo per fuum ^uod ^uid efl nihil dc-
monfttatur de ipfa. Antecedens patet cx rcino-
tione primx conditionis. Confequcntia vcrA
manifefta. Exremotionecettix condicionis , pa-
tctexprefsc qu6d intendit Dodor ponere Syl-
logifmum fubiedlum attribucionis , & non prx-
dicacionis. vbi aduerte qu6d ptzfupponic non
vniuocationem cius.

Infert igicur conciufioncm rerponfiuam ad * 5'
qua:ftionem,deindepr£Edidasconditioncsoftcn-
dic conuenire Syllogifmo : & primo primam , ex
primo Priorum,tcxt. commcnr. I. Vbi aducrten-
dum , qu6d diuifio totius Logicas eft fccundura
diuifioncm Syllogifmi in parccs fubicdiuas , vcl
intcgraies, vt patet in appiicatione tcrtiae coiidi-
tioais. Et quia facitmentionem dc veteriLogi-
ca , & partibus Syllogifmi , applicando primam
condiiionem,duxi Logicae diuifioncm hic m(.i.ii6
inrerfcrendam.

Partiumigitur Syllogifmi qua;dam funt ince- ZJ/«f/f*sy-
gralcs,quardam fubicftiuar.Partes intcgralcs.qux 1^1"^ ^
maceria Syllogifmi appcllantur, diuidmniir in
propinquas,& rcmoras. De parribus remotis.hcc
cft,dcincomplexiscft primusliber vetcris Logi-
cs.fcilicec libcr Pra:dicanoenconim , cui admiui-
culabur liber Porphyrij. De partibus vero pro-
pinquis ipfius Syllogifmi , cuiofmcfdi func cnun-
ciaciones,cftfccundusIibcrvccerisLogica:,fciii-
cec Perihermcnias Ariftocelis. Liber vcro diui-
fionum Boetij defcruir aliis parcibus Logicae.

Noua aucem Logica diuidicur in refoluco- *^-
riam , & in inuenciuam. Rcfolucoria itcrum ^'■"f"> n»"*
alia Syllogifmi in propofitioncs , & harum in ^"^*"
cerminos ; qua: traditur in libris Prioram , qui
eft de Syllogifmo fimpiiciter fumpto , fiue non
contrado , dequo etiam eft tota Logica : licct
aiitcr , & aliter , vcl lic^t vniformitcr , vc fta-
cim dicecur. Alia quoque eft rcfplutoria eifc-
(flus in caufam, & e contra , qux craditur in
libris Pofteriorum. Inucnciua aucem aHa cft
veri loci , qux traditur in libris Topicorum;
aliaapparentis .quxttaditur in iibris Elcncho-
tum. Subdiuifiones horum fuisin locis tangen-
tur. Qualis autcm diuifio fit Syllogifini inTo-
picum,& EicRchum , dicitur ftatim,& quomodo
debet intelligi quod incomplexa , &cnunciacio
fint partes integralcs Syllogifmi.

Confcquentcr applicando fecund.im condi- J-J*
tionem fubicdi fcibilis , dicit quod in eodem,
fcilicet piimo Priorum , multM paffiones ofiendit
AriHeteles de Syllogifmo , vt modum , ic figu-
ram, in illis de in f^ & de »>»</(», id cft , dcSyl-
logifmo formaco cx prxmiflis dcincjfe ,Sc mo-
dalibus, & fequicur , & habere tres terminot in
illo capice ( & eft z8. i . Priorum. ) Qwiniam igitur
in his figuru , & quod fequitur non eft de cextu
Ariftocelis ibidem : fed eft iitera Doftoris cura
dicit , per hoc tjuodefl ex luceffttate accipere ttn-
flufionem. hoceft di^lu , qu6d pcr illam parti-
culam dcfinicionis Syllogifmi , demonftrancuc
pafliones prxdidx de ipfo , tanquam per me-
dium : quam licceram rouiti force pcrcranfcunt
ficco pede. Veruncamen aliqni volunt qu6d
raodus , & figuia funt pt incipia forroalia Syl-
M m logifmi.

4SO

T iExpofitio

9.9-

logifmi. Dicuac eiiim quod Syllogirraus habet

ftrincipia in triplici difTereHtia : quzdam vide-
iccc matcrialia , vt terminos , & propofitio-
nes : quxdani formalia , vt modus , & figura;
& quzdam regulatiua , vt dici de omni , & dici
4e mllo. Pafliones autem ipdus appellant con-
fiare ex trihus terminu , confiareex duabttf propo-
fitionihus , oonsludere vniuerfuUter , concludere par-
ticuiariier ,_concludere affirmatiue , vcl negatiue.
Partcs vcro fubiediuas cius dicunt effe Syl-
Jogifmuni fa(3tum in Barbara , & aliis modis.
Scd fufKcit ad propofitum Dofloris quod ha-
beat aliquas pafliones , fiuc tanquam paflio-
nes , S^ non rcfcrt an fint cnumcrata , vel
non.
ti. Vel dicendutn quod potius credendum efl

;R4tioferma- Dodori , formale enim in Syllogifmo eft illa-
tit Sjllogifmt. tio.velcuidentia illationis, vel melius Syllo-
gifmaspcundd-imentionalu , de quo hic , non ha-
*" bct prihcipia formaha , cum fit forma fimplex,

ni/i vt fupponat pcrfonaliter. Apphcatio tcr-
riae conditionis fatis patct cx prxdidtis , &
quod aliqui hic ponderant , quod fcilicet aiiud
cfl: fnonendum fubic6kum Logicat , vt efl cona-
plerc tradita , aliud vt incompletc, fcilrcet ab
Ariftotelc tantum. Sccundo modo cft Syllogif-
mus. Primo modo argumcntatio nihil valet,
quia argumentatio nullomodo poteft cffe fub-
iedbum , vt patct ex didlis , &quia falfum fup-
ponitur.Complctaenimnoritialogicalishabctut
ab Arirtotcle, & hoc impJicite, vtl cxplicitc, vi
patet lonfideranti.

Demum ad argumenra principaliarcfpondet.
Ad primum , cum dicitur quod omnis fcien-
ti? eft per Syllogifmum , coneedit confequen-
tiam , & confequens. Cum probatur falficas
confequcntis , Primo quia tunc idem notum,
& jgnotum : dicit Dodorquod non inconucnit
quod idcm , fecundum diuerfa , fit notum,&
ignotum : nec inferrur contradidio nifi per
ignorantiam Elcncbi. Vcrum eft enim quod
Syllogifmus in communi eft ignotus, quantum
ad painonem de ipfo detnonftrabilem ante-
quam demonftrctur (apud primo addifccnrcm
dico) & fimilitcr quantum ad hoc ctiam Syl-
logifmus in parciculari , pcr qucm dcmonftra-
tur , vel pcr ciiius fundamentum eft ignotus, im-
nio magis , quia paflioncs primo conucniunc
communibus ,& fecundario particularibus. Sed
illenihilominus Syllogifmus particularis cftno-
lus quoad duo , fcilicet veriratem praEjniirarum,
& euidentiam illationis,cum fit Syllogifmuspcr-
fcdus I .Priorum cap. i .
|0. Ad aliam probationcm jnegat procefTum in

jnfinitum , qnia de Syllogifmo , pcr qucm ac-
quiritur fcientia , non cft alia fcientia , pra:-
tcr fcientiam communis , quia eadcm paflio,
quac per fc primo conuenit communi , per fe
(licct non primo) conucnit particulari : noneft
jgitur incoMueniens quod idem fit ^uo, &c<juod
fciatur , cadem etiam fcicntia , ficui lux in cor-
pore luminofo, cft ^xd , & quod \iAcrm cadcm
vifionc. Sed profcdlo licct ha:c refponfio fit
optnna , non elfet tamen inconucnicns dare il-
lum procefrum in infinitum , maximcin adibus
ratiocinationis : ficut enim alia dcmonftratio-
ne demonftratur rilibilitas dc homine , alia
dc Socrate , alia de Platonc , licet non alio
medio , ita poffet dici in propofito ,iuxta illud
i.Poftcr. tcxt.commcnt.25>. Augentur demon^rtt-

§itt*j»oJo

$yUoi;ifmt)s
fcteft tjfefi.
tnul aoius f^

(ilOtU!,

fiones,nonper media,fedin pefi ajpimendo, & inlatut,

Ad fccundum principale duplicitcr refpondet. j j^
Primo diitingucndo dc proprictatibus Syllo- Syllogifmus
gifmi. Nam qu«cdam fnnt proprietates forma- '"''"■»' cenfi,
liter ipfum conlcqucntes ; quzdam potentiali- **''*""'•
ter:vcl fic , qua:dam proprietatcs continentur
vittualitct adtualitcr in Syllogifmo ; qusdam
virtualitcc potcntialiter. Quoad primam , fii
fcrmo de ipfo in libris Priorum. Quoad alias ia
tota Logica. Confideratio enim dc Syllogifmo
in libris Priorum cft praicisc dc ipfo , non con-
tradlo ad matcriam dcterminatam , fcd abfolu-
te fumpto , & de fuis partibus fubiciSliuis , fim-
pliciter ipfius norainc nominatis , & de pro-
prietatibus fibi prira6 conucnientibus , & pec
rationem illius fuis partibus fubicdliuis. In co-
ta vcro Logica ponitur fubie£kum attributio-
nis , in qua non mod6 dc proprietatibus ipfius,
immo fuarum partium detcrminatur , vt fupri
didium eft. & fic idcm , diucrfimodc confidera-
tum , potcft pon» fubiedum totius , & partis.
Exemplumdecorporc mobili non te peiturbct,
quia confuetudo Scotica eft de matcriis cxtraor-
dinariis loqui fccundumcoramuniorcm opinio-
ncm,& maxime in cxcmpliiicando, iuxta dodri-
nam Pcrpateticam, i.Priorumtext.corament.40.
Exempla ponimui ntn tjuoditafit, Sic 8c 2. Topico-
rum cap.i. Lotfuendum efi vt plures,fapiendum vero
vtpauciores. Non enim, inquit ifte , in Quolibeto,
qua:ft.4.iuxtaprincipium, omnia oportet in dubium
reuocart,vhi fuppofitig ditiis comrnunihm ,propofitum
potefi declarari. Quam rcgulam nota valde in his
quzftionibus vbique.

Secunda refponfio cft,negando maiorem.quia j 1.
non inconuenitqu6d idem fit fubieftum totius, SubitaHm
& partis, quando eft cale,ad quod plura attribu- '^ttributionit
tioncm habent.de tiuibus m diuerfis illius fcien- f"'f'Jf' fi-

■ I ; ■ » 1 • r \ rnulteitus

tiaEpartibus ,oportet connderare: de iplovero, fcie„,u /cp
ad quod artribuuntur in dcterminata ciufdcm pti,rtis,tyqMP'
fcicnti» parte , conuenic determinare : & tunc n^tdo,
ficuc fubiedla ad fubicfturn, fic fcicntiarad fcien-
tiam.Hocidcm habet infriquaft.i.feu in Prooe-
mio in librum Pcrihcrmenias, & maximcdc fub-
iedo compofito , cuiufmodi eft Syllogifmus,
Excmplificat dc libris Phyficorum, refpcftuPhi-
lofophiae naturalis, qui peculiariter, & non ab re
liber Phyficorum , vel auditus Phyficus nomina-
turjlicet tota Philofophianacuralis Phyfica , vel
auditusPhyficus dicatur,vt habet Commentator
in Proocmio Phyficorum.Sed qui vcllet aliter rc-
fpondereadargumentum,diccre poffet,qu6d non
inconuenit idem efte fubiedlum adxquatum.par-
tis fcientiac,& attributionis totius.ExempIum de
fubftantia in Metaphyfica , & de anima, in libro
dc Anima,& paruis naturalibus.

Advltimum gloflat illam vulgatam propofi-
tionem Ariftotclis , in libro dc Senfu & Senfa-
to. Nihil ejl in imelle£}u,8cc.Sed tcxtus habetfic:
Non enim intelUgit intelleSitu tjUAexterius non cum
fenfu. Et dicit quod vcrum eft de primo intcl-
ligibili , fcilicet motiuo , pro ftatu ifto , quod
eft quidiras rei materialis , vel fenfibilis. Ni-
hil cnim primo naturaliccr mouet intellcAum
noftrum , pro ftatu ifto , nifi cuius fpccics rc-
cipiatucinfcnfu:quia quandocunque inicllc(5lus
intelligit , phantafia phantafiatur , iuxta illud
3. de Aniraa , texr. coramcnt. 30. Ne<^uaquam
fine phantafinate intelligit anima. &c tcxt. com-
ment. 39. Intelligentem neceffe efi phantafmata
jpeculari. Adu vero rcflexo , & fccundario

multa

Primum eh-
ieiium moti-
uum natura-
l* tntiUeHus,

QusEftionis III.

451

mulca per fe inteUigumur , qus non cadunt
fub fcnfuin , faltcm formalitcr , vt fpccies,
adlus , habitus , & fub(t^ncia forte. Ita in pro-
potlto de Syllogifmo , & aliis fecunclis inten-
tionibus eft dicendum. Addidit in fine ad con-
firmacionem diftorum , qu6d in plus e(i perfi,
qu^m primi. vt i. Pofteriorum , text. commcnt.
z. & fequentibus , habecur , omne enim quod
inedalicui prim^, (nonvc capicury. Phynco-
rum cexc. comment. i. &fequentibus , vt fcili-
cet diftinguitur contra fccundam parcem, fed vt
denotat rationem przcifam } conucnitei per fe,
& non c contri. Exemplum derifihilitate,Socrdte
& homine vel Ifofiele , triangule , & heibere tres.
Idco Ariftotelcs non fineratione deHniensvni-
uetfalem paiHoncm i. Pofteriorum , vbi priiis,
dicit qu6d. Efi , tjuoi conuemt omni per fe ,& fi-
cune^mejuedipfHm. idcft.primo. Quae tria ha-
bent fe fecundum magis commune , & mini^s
commune. Similc habctur 1. Phyficorum text.
comment. 3. definicndo naturam , qu6d vide-
licet , Efi principium metus , & ^uiettt eim , in
quoefiprimoperfi, & non ficttndum accidens. vbi
prxponitur magis commune mitius communi,vc
patet fpecuianti.
)4* £ft& aiia refponfio fatis probabilis ,conce-

NihileftiB dendo abfolute illam authoritatcm , Nihil efi
intelleau f^ intelle£tu , &c. quia omne quod intelligi-
fuerit Jn tuf pro ftatu ifto, cadit fub fcnfum aliquomo-
(ca(a,exft- do , aut in fe; aut in fuo fimili ; aut in eftedu}
mtur. aut iii forma ; aut in materia , fiue fubicdlo,

vel fundamento ; aut in fuo remifTo : & ita in-
tentioncs . fccunda; cadunt fub fenfum , ali-
quo mudo , aut in fundamento primo , aut re-
moto : ira qu6d genetaliter eo modo , quo intcl-
le(flio fundamentireducicurad fcnfum, ica & in-
tentionum,fiue fundentur in fe ipfis, fiuc in aliis
quibufcumque fundamentis.
Jf« DeTertio. Dubicari poteft , prim6 de

veritate illius propofitionis , in primo argu-
mento , ante oppofitum , num. i . quod videlicet
emnu fcientia efi per Syllogifmum. Videtur enim
quod fitfalfa. Primo , quia primus inueniens
Logicam inuenit fcientiam : fed non per Syllo-
gifmum ; ergo , &c. Maior patet. Minor vtth
probatur, quia Logicadocet formareSyllogif-
mura , vt patet. Item , Syllogifinus , vt dc
ipfo fit hic ferrao , eft fecunda intentio , fiue
relatio rationis , per quam nulla fcientia ac-
quiritur. Item , per omnem fpeciem argumen-
tationis acquiritur fcientia : ergo non foliim
per Syllogifmum. Confcquentia patet. Ante-
cedens probatut , quia plures icientiz vtun-
tur aliis fpcciebus argumentationis , & nun-
quam , aut rar6 Syllogifmo , vt pacet dc morali-
biis fcientiis.

Refpondco ptimo prcmittendomu'tipIicera
accepcionem fcientix , vt fupri, qoxft. i . Secun-
do diftinguo de Syllogifmo , vrpriiis, articulo
primo huius quarftionis. Tcrti6 ly per poteft
fumi vt dicit circunftantiam caufx formalis,
vt propri^ folct fumi fecundi^m iftum , in Theo-
rcroatibus fuis ; aot citcumftantiam caufx cffi-
cicntis , vel inftrumentalis. Ex his dic prim6
qu6d illa propofiro cft vera , de fcientia pro-
prie di6ba,& naturaliter acquifita. Secundo qu6d
cft vcra dc Syllogifmo fecundz-inteationali-
tct fumpto , pctfonalitcr fupponcnte. Tcrti6
qu6d eft vera , vt ly per dfcit circumftantiam
caufx inftrumentalis , vcl quafi efiicieniis , vt
Scttieper. Ttm. l.

tadbum fuit aliqualiter qucft.i. Ez his ad argii-
menta.

Ad ptimum dico , vt fuprii , quzft. i . qu6<l \€,
primus inucniens Logicam habuit przcis^Lo- trimmi»»
gicamnaturalcm.vel , vt alij dicunt,vfualem, «««'»»^/'*'«
antequam inuenifict modmn fyllogizandi , & f"f'^ "^*
Syllogifinum artiticialem pracccfllt naturalis,
vel vfualis. Habito vcro fyllogizandi modo,
confcquentcr artificialcm Logicam adinuenir.
Aliterpofrctdici, quod quiaLogica eftdodtri-
nalis fcicntia , non folijm aliis,fcd fibi ipfi eil
modus fcicndi. Docendo ergo in omni matcria
demonftrare , docet fimiliter & in materia pro-
pria , ficut dc Syllogifmo , per quem, & de quOt
habetur fcicncia , dicit hic Dodlor , & fortc hoc
redtius eft , quim ad naturalem Logicam recur-
rere. Eft igitur & fibi , & aliis , modus fciendi.
Applica quaft. (. fi placuerit , benepondcrando
vbique omnia, vel dic ad hoc arguinenrum , hic»
& quzftione przcedcntc , vt noiabiliter habei
Philofuphus 9. Mecaph. texc.comraenc. 14. Sol-
uendo quamdam obicdfcionem Sophifticam de
addifcence arrcm , & aflueius , quxre ibi , quia
fingularis dodlrina in pradlicis,& fpeculatiui»
notanda.

Ad fccundum patet qu6d illa propofitioeft
materialiter vera : Per SyUogi/mum hahetur fiientia,
vt ly .S)ii7(7^//?«*«fupponit profubftrato.

Ad tertium dicendum qu6d omnes aliz fpccics
argumentationis rcducuntur ad Syllogifmum,
ficnt imperfcda ad perfeftum, alitcrpcr ipfas
non acquiritur fcientia ptoptie didta.

Secund6 dubitatur circa aliam propofitionem, 37-
in eodem argumento, qua dicit Dodor , qu6d in -^* ^^
Syllogifrais eiTc proccfliim in infinitum cft in- f^^f*^**
conueniens,& probat ,quia tunc nihil lciretur. Srfleri/mii,

Dicendum breuitet , qu6d proceifum in infi-
nitnin ertc in Syllogifmis poteft intclligi du-
pliciccr, aut vidclicet per raultiplicationemme-
dij , aut minoris extremiraris. Pcimo modoeft
inconueniens,imm6 impoflibile procedere in in-
finitum inipfis , fecundi^m Ariftotelem , primo
Pofteriorum , vbi fapti , in folutione argumenti
principalis : fecundo ver6 modo non. Nam pro-
ceftum in infinitum numeris,figuris ,adibus re-
fiexis,& etiam in intentionibus iecundis,non ne-
gamus. ItlaaXitcm probatio proccditpriraomcH
do,procedcndo in infinitu'ra. ^

Tet(i6 dubitatur ,vtrum aliquaillarumqain- 58. «.
que primarum opinionum fit fuftentabilis. ^^

Dicendum qu6d tres primz funt fuftcntabi-
lcs,loquendo de fubicdto pracdicationis. Quiiita
vcro , & quarta minimc , quia nec poiruni illa
duo ponifubiedum , nec przdicationis, nec at-
tributionis : fexta quoque opinio tenetur de fub-
icGto attributionis.

Sed quate tunc non ponitur fubftantia fub-
iedlum Metaphyficac,& non ens, & quarc potius
in fcicntia reali rranfccndenti.cuiufmodi cft Me-
taphyfica, ponitutens reale fubic<flum ,quam in
tranfcendenti rationali,cuiufmodi eft Logica,eiu
ratit>nis?

Poftct dici , qu6d fubicdlum Mctaphyficx
atttibutionis , pofiet conuenienter ailignari fub-
ftantia , fed quia Mctaphyfici eft confiderare
paflioncs tranfcendentes cntium , idr6 fubie-
£tam illatum , vt putacns , merit6 dicicar Me-
taphylice fubic^lum. Et vt conuincancur ad-
uerfarij , ponentes entis acquiuocationem , aat
Analogiam , de hoc vide hunc , in primo fux
Mm Sr Mcisph.

Expofitio

CHrninftni'
tur *m ffttit-
jiitfubUSmm
Legie* vt
re»le hUtar
fhjftft.

39!

40.

Trrs ctndi-
fhnti ffbif^i
Ifnbtm trtt-
'iitt.

451 J

Metaph. quaeft. i . vbi videtur tenete fubftantiam
cflc fubicaum Mctaphyfica:.

Ad aliud poteft dici , quod Metaphyfi^ci);
coniiderat quodlibet in quantum cns , vtquidi-
tas , ic ita entia rationis , vt fxpe in his quzftio-
ftionibus, & MetaphyHcx habet ifte : vt detut
igirur diuerfltas in nomine fubiedbi , &intran-
fcendentia , quia hic accidcntalis applicationis,
ibi! vero principiorum , &: eftcntialiter in Cm-
gulis cuiuflibct fcientiae incluforum , non poni-
tur hic ens rationis , vt ibi reale , fubieflum.
Vei aliter , quia nedum Logicus , fed etiam
Grammaticus,& Rhetoricus, confiderant fccun-
das intentiones , ideo aliter ens reale pertinet
ad folum Metaphyficum , aliter cns rationis ad
Logicum. Vel poteft dici, quod aliter^Logico,
aliter a Metaphyfico confideratur ijuod quideft, Sc
y}}itas fubiec^ijVtinfrkdicam.

Quart6 dubitari poflet circaillara authorita-
tem 4.Metaph.quamin ^.opinione introducit,&
circa folutionem eius n.G.Circ* idem videlicet/*-
borant AfetaphyJictu,Scc.

Diccndum breuiter , vt fupri , qu6d vcra
cft , fed diuerfimode , quia Metaphyficus con-
fiderat entia rcalia per fe , Logicus yero pcr
accidens : & e contra de entibus rationis. £ft
enim, (vt inquit iftc , fupcr primum Elcncho-
ram , qu^jeft. i. ) ens duplexy natura: , & rationis.
Ens autem natnrx , inquanium tale cft , cuius eflc
jtion dependet at» anima. Sed ens rationis dici-
tur de quibufdam intentionibus, quasadinuc-
nit ratio in ipfis rebus : cuiufmodi funt gennsy
fpecies , definitio , &c. Ens autem didum fccun-
do modo , zquiparatur fecundum quiditatem
enti di^o priori modo. Non enim cft aliquod
ens notura; , quin poflit cadere fub ente ratio-
nis , & quin fupet ipfum poflit fundari intcn-
tJo aliqua fecunda , vt fpeciei , generis , indiui-
dui , vel (zXiem-cauft , vel caufati , vel tranfcen-
dentis. Quia ergo Logica cft de fecundjs in-
Fentionibus,appUcabilibus omnibusentibus rea-
libusjdc quibus per fe eft Metaphyficarideo Logi-
ca poteft dici , & firoiliter fuo modo Sophiftica,
laborarecirca idcm , cum Mctaphyfica : fcd lon-
ge diuerfaeft confideratio carura.

Quinto dubitatur circa filas tres conditio-
nes fubic^ai , quas aflignat Do6bor. VidetUr
enini primo auF hic diminutus , aut alibi fu-
perfluus , quia i . Reportationum , quxft. 1 . af-
fignat 6. conditiones fuhiefti , Prima , quod
fit fcicntiz ipecificatiuum. Sccunda , quod fit
ipfius dignificatiuum. Tertia , qu6d dc ipfo
confiderata in fcientia dicantur. Quaita , q^u6d
fit ptimum quod occurrit intclledui in illa
fcicntia. Quinta , qu6d poflHt efle fubiedum
principiorutii fcientix. Sexta , qu6d eius paf-
fiones in fcicniia confidcrcntur, vt fupracol-
lcgi , in dcfcriptionibus fubiedi materialis , &
formalis. Item , contra primam conditionem
fpecialitcr arguitur. Aat enim intclligit de
quid nominis , aut de efuid rei : fi primo |tiodo,non
enti poflct conuenire , quia non cntia habent
ejuidnominis. Poffct ctiam conuenire intcntioni
recundae in communi , & enti rationis , & con-
ceptui formato ab a£lu rationis , ^ quibus ne-
gatipfam. Si fccundo modo , cum tjHidrei,hoc
eft definitio , non conueniat nifi foli fpecici 7.
Metaph. text. comment. 13. Sequcretur qu6d.
ncc Dcus- , nec ens , nec plura alia, quae afll-
gnant fiibicdla fcicntiarum , poflent poni fub-

rii eonJiiU'
rantur.

iefta. Itcra , contra fecundam conditioncm , fi
pcr ejuod tjuid eii fubie<5fci , ncceflario demonftra-
ri debent paffiones eius de ipfo , fequitut quod
ci^m nulla paflio entis , fic poflet de cnte often-
di , nec de aliquo inferiori ad ens , quod ens
nonerit fubiedum Mctaphyfica:, &itadeDeo
in Theologia. Itcm, hoc eft contra commu-
ncm dodlrinara huius , & fcquacium , qui vulc
quod pafllo pofterior per priorcm , tanquam
pcr medium , pofllt oftendi : non ergo necefla-
rio ^tt tjuod ejuid eji fubiedi. Item , hoc vidctur
contra Atiftotdcm x. Poftcrior. text,comment,
8. Vbi dicit , quod racdium demonftrationis eft
ratio primi termini , id eft , maioris extremita-
tis , vt coromuniter exponitur : fcd hoc eft paf-
fio,& nonfubicdum. ergo,&c. Itcm , contr»
tertiam conditionem arguitur fip ; Perfeftiora
non debent reduci ad imperfe^tiora , ncc attri-
butioncm habcnt ad ipfa ; fed in Logicaplu-
ra funt pcrfciliora Syllogifmo fimpliciter fum-
ptojconfidcrata ; crgo , &c. Maior vidctur ma-
nifcfta,& patet exdi)9;is huius, qua^ft.j. Prologi.
Minorcra probo , fiue loquendo dc fundamen-
tis intentionum quae \ Logico eonfiderantur,
fiuede ipfis intentionibus.Nam Syllogifmus de-
monftratiuus eft perfedior , qu^ro Syllogifmus
fimpiicitcr fumptus , rum ratione fundamenti,
tum quia fubie<5tiua;ergo,&c.

Pro folutionc huius dubij , prarmictcndum 41«
prim6 qu6d ^uid eji , & quia efi poirunt confi- Qsjd cft fy
dcrari dupliciter, vel vt quxftioncs , vt z. Po- q>"» '^ ."•-,
fter. text. comment. i. vel vt praecognitioncs 1.
Pofterior. tcxt. comment. x. Vt cnim Ijuiaeftcz-
piturvt ipfura eft fubiedti , vel dignitatis , eft
prxcognitio : vt vcro conclufionis, vclpaflio-
nis , cft quajftio. Similiter ijuid eft fubicdi ab-
folurc confiderati , eft qu<eftio , Ced ^uid eft [ah-
iedi in ordine ad pafllionem , eft pra:cognitio.
Non cft cnim inconuenicns idem fucccfliue cf-
fc certum ,& dubium : idc6 illa duo,fciIiccc
^uidtft, & quia eft primo poflimt cfle qua:ftio-
ncs , & ciim fuerint dctcrminatx fiunt prsFco-
gnitiones. Secus Aepropter quid eft. Quia licct
poft demonftrationera , vel quaeftionis termi-
nationcm , fit cognitio , non taraen praecognitio.
Reducitur zuztmfteft ad ^Hta eft;Sc propter ^uid eft
id^uideft.

Vndead vlteriorcm notitiam iftorura termi-
norura, quiiuuenibus cxtranei videntur ,notan-
dum,qu6d omnis quacftio aut eft de incomplcxo,
aut de complcxo.Si primo modo,aut dc ipfius en-
titate , & fic efty»<r/?;aut de ipfius quiditatc , & fic
eft ijuod quid eft:i\ fccundo modo.aut de inhacren-
tiapaflionis,&fic cft ^uiaeft: zut de caufa illius
inhaerentiac , & fic e^propter^uideft. Excnipluffl,
hxccov\c\\iCio,LHnaeft eclipfabilii, antcquam de-
monftretur poteft efle dubitabilis,& quantum ad
fe totam,& quantum ad inconiplcxaipfius.Poteft
cnim qua:ri,an Eclipfis fit in rcrum natura,quoad
quxftionemy?*")?.- habito autem quod fic, poteft
quaeri tjuid eft.Ed autcm eclipfis, carentia hmiinui,in
alitjuo receptiHo,ix interpofitiene corperis opaci , impe-
dientie lumiHofum caufare lumen , in huifti corpore re-
ceptiuo luminis. Quo habito poteft quaeri an ha:c
propofitio fic vttiiLunaefteclipfabilis quantum ad
quasftionem tjuiaeft. Cognito aucem cxpcrimen-
taliterquodfic , poteftquasri/^ro^r^r^MiW. habito
autcm quod hoc cft propter interpofitioncm ter-
ra: intcr Solem, & Lunam , ceifat omnis qua:ftio
depra:dida conclufione.

Secund6

Quasftionis III.

45S

4*

MW <^ quU
nijut.

flgidnidtt'

fU*.

J>timmfnUi»

dufUx.

45-

44.

§iiud rii *ll
fT*pTt* [uk-
famit.

ScitntiM mS-
fuid prtfmp'
ftnit^ mli-
imidjMdrit.

SecunJ^aduertendum ,qu6cl quideft ttzm tc
quzftio , qu^m vt prccognitio , poteft accipi,
•ut pco ^itid fttmimit , aut pto tpiid rei. Quid
nominis e/fmr^i» «xf>Uc4tis rmtiotum vocit infiufM
y^»/?(<tt»iif , vcl quzlliode tali oratione. §t^d
ver6 rei eft srMtio explicatn ip/km rem , vcl quzftio
Ac iWz.SHtudreit^ tantum cnx.i\xm,iptidtimtinit eft
tam entium,qu^m non entium.

Vltetius aduertendum , qu6d in habentibus
^d rei , idem efl ijuid timittie , 8c rei, quia ra«
tio , quam fignificat nomen eft definitio 4. Me-
taph. text. comment. 18. cum quo ftat qu6d
eiufdcm Qat f\\itsi^uidtigtniiiit,ic vnumrn.Sccus
in noQ habentibus , vt Dodbor fubtilis habet in
4. quzft.x. diftin£k.i. Vlterius fciendum , qu6d
^uidrei poteft Tumi dupliciter ; aut pro dcfinitio-
ne,aut pro conceptu quiditatiuo.

Sciendutn quarto quod demonftratio eft du-
plex, (cilicct ^dvclpropter^ttid & ^«m. Prima
adhuc duplex , generaiis , quz fit per quamcum-
que caufam , tiue inttinfccam , rtue extrinfecamj
dummodo Cit propinqua ; propria , qux pre~
pter fud , & petiftmm appellatur : & (it per
caufas intrinfecas tantum.Sccunda etiam dupiex,
vna ab effcdu ad caufam , alia ^ caufa remotaad
efTe^tum.

Quint^ notandum , quod fubiedlum cuiiifli-
bet {cientiz , pro ftatu ifto , naturaiiterinuentz,
aflSgnatur aliquid commune , quia cognitio
noftra intellediua cft vniuerfalium , & prim6
lalium. Ide6 dicit Atiftoteles 1 Poftcr. tcxt.com.
4}. qu6d fubiedlum fcientiz habet partes , prin-
cipia,& pafliones. Dixi pro ftatu ifto , & natuia-
licer inuenrz, ad diffetentiara notitix beatorum,
& Theologic, atque fidei , qux funt dc fingnla-
ribus potius prim6.

Sext6 fciendum , quod alia funt prioraquoad
noftrum modum cognofccndi ; alia vero quoad
naturam.i. Phyficorum. text. comment.t. & 7.
Metaph. text. comment.io. & alibi fzp^. Ide6
atttibutio , vel redudlio in fcicntiis , potcft effc
vel ad ea , quz funt priora fimpliciter, vel quoad
nos , fiue noftrum modum cognofcendi. Vbi ta-
men dantur gradus, quia de nurocro talium , aii-
quid dicitnrprimum attributione,aliquid fecun-
dum.aliquid tertium,&:c.

Septim6 aduericndum , qu6d tjuidreiexptcC-
fum per dcfinitionem , non cft omnium, fed pro-
priceftfoliusfubftantiz , & non cuiufcumque,
led przcise fpeciei. Primum habet ifte Dodor,
in4.diftin6^.i.quzft.i. vbi dicit qu6ddcfinitio
proprie difta , cft cntis pofitiui , per fe , vnius,
realis , compofici , realitcr, vel conceptibiiiter
vniuerfalis , & folius talis. Sccunduin habec
Atiftotelesy. Metaph. text. coromcnt.iz.^ ij.
& alibi ibidem fzpc. Tertium etiaro patet per
ipfum in eodem 7. text. comment. 1 3. fed nihilo-
minus quid talc , eft aliorum eniium , & maxime
przdicabilium, &realium przdicamentabilium,
& rationis,vt patet vbi ptius,ex Ariftotelc,& Do>
dore fubtili.

0£lau6 notandum , qu6d non inconuenit de
fubiedo fcientiz ftxCafponcte^idefi, fiue no-
minis , vt communiter dicitur , fiue etiamrei,&
cum hoc in illa fcientia inueftigare & venari
tpiid eiufdcm. Przfupponit enim fcientia oin-
uis Siftddntminie , & ^drp , ideft , conceptum
quiditatioum fui fubiedii » fed tpiidrei, ideft,
definitionem quiditatinam venatur , vt patet in
Ubco de Anima , & in Logica > vbi canim
SeMieper.Tem.J.

Ad mrgt^-
intmtM.

fubic^ definiQntiA » & maxira^ de fabiedo ac-
cributionis eft hoc vcmm. Nec ex hoc fetfuituc
aliquam fcientiam probare \ priori fuum fubie-
Gtum cffe , qula aliod eft cntitatem rei declarare
definitiuc ; aiiud ipfum cffe per caufam probarc.
Nam fi ad eflc dcfiniti oftendendum , accipeietuc
pio medio tjuod tjuid eft ipfius,pcteretur manifefte
principium. Videoptimc fentcntiam huius,fu-
pet libium Elenchoium , quzft. }. foluendo pri-
mum principale , ad propofitum. Ex his patet (c*-
lutio dubij.

Dico crgo cum Dodore qu6d illz tres condi- 45.
tioncs de lobiedlo attribotionis bene affignan-
cur.

Ad primum argumentaro in oppofitum , dico
quod ncc hic diminntus nec alibi fupeifluus' cft
Do^lor. Illudenim quod explicite primo Repor-
tationum dixit , hic implicit^ afhgnanit : nec
hoc eft inconneniens , quia fecundiiro matcriz
exigentiam , aliter & aliter in diuerfis locis lo-
quuntur DoAores. Exeroplum, in hac quzftione
afEgnac Doflor ifte rres iCtas intelledus , fed
alij cxplicando tertium illorum , ponunc alios
tres , quia fub difcurfu k noto ad ignotum inue-
nitur triplex difcurfus, vt patet fupr^,articulo a.
Veldici poteft qu6d hic imitatur fundamenta
Ariftoteiis pizcise , vbi vec6 ingeniose Sc rcfol-
uit,&additpiura.

Ad fccundum dico quod communiter exponitur
de^uidnomittit , fed fatuomelioti iudicio , poteft
dici qu6d habet veritatem etiam de ^uid rei. £c
cum probaturquod^wM^ rei non conuenit nifi foli
fpeciei , poceft dici vno modo quod hoc cft ve-
ruUi propriiflime loquendo , fed hoc quoad pro-
pofitum de Syllogifmo non norec , quia fortc eft
Species fpecialifCma , vc inftk tangam. Scd quia
argumentum cftcommunead oronesfcicntias,&
fuDiedta ipfatum , dico aliter , quod zquiuocatur
de (juidrei , vt in vlcimo notabili patet. Accipio
enim inpiopofito tfuidrei pto concepru quidita-
tiuo,& tale quid przcognofcitur de fubiedlo cu-
iuflibet fcientiz , fiue communis,fiue fpccialis,
&hoc extendendo r*«i vt cxcendituc ens. Vidc
notanter ad hzc , ea , quap dicic in quzftionibus
quarta & quint^ Ancepizdicamentorum , fol-
u( ndo decimum principale illius quartz , & in
folutione principali quintz.

Ad tertium,quod tangit bonam difticultafan, 4^.
poteft dici qnod loquitut Dodior appropriatede
lubie(Slo atcributionis fcientiz nacuraliter inucn-
cz,quod communitet habec veram definitionem:
fecuseftde fubiedlo przdicationis , & fdentiz
fupeinaturalis , & in hoc faluatur difEcuItas
deente,&Deo.Loquitur etism de demopftra'^
tionepropter^uid potiflima , & in hocfaluatar
controuerfia ibi introduda»^ authoiitas Ari-
ftotclis.Eftenim aiia authoritasin oppofituro i.
Pofter. cext. commcnt.ij. Vbi dicit quod ratio
vltimi cermini cft medium demonftrationis. Scd
ibi pofTet diftingui dc ordine naturz , vel fyllogl-
ftico. Alicei cnim Logicus & alirer Mecaphyficas
accipitfMM/ fuideft. Ide6 Dodlorhic propric lo-
gice loquendo interprctactu verba AriUotelis:
in Metaphyfica autem , vel Thcologia aiitcr , vc
patet in Prologo piimi , quzft. ) . & fupci pri-
mum Mecaphyficz,ide6impugnando opinionem
de argumentatione, hic dicic quod nufquam ab
Ariftocele definicut , vbi patet exptcfsc quod
per (jtiid eft intelligit dcfinitionero.Vel dicendum
qu6dconditio eft genecaiiter vera» ficvidelicet
M m 3 qu6d

4S4

Expofitio

47-

4?.

<|u6d eo mo<io , quo fobiedutn habet quad quii
efi, ruum tjuoi ^t^ tfi poteft poni medium de-
monftrationis , (i definitionera deiinitio ; fi con-
cepxum quiditatiuum , conceptus quiditatiuus.
Ecquodibi tangituc ^e paffionibus entis , dic vt
ptius,excepci prima paflione,quz pec conceptum
quiditatiuum oftendi poteft.

Vctuntamen proptet carentiam nominum,
CQnceptus talis , & habencis ipfum , ne videamur
petere principium > vtimuc aliis , pro medio , &
non concepru quidicatiuo. Elige viam quam vo*
lue|;is,& dic conrequentct.

Ad quactum patet cx 6. notabili. Eft enim in-
te|[ligenda> illa attributio fecundum cognitio-
pem . & non fccundum entitatem. £t (i arguas
quod voumquodque ficut fe habet ad efTe^ita
cognitipnem. i. Mecaph. tcxt. comment.4. di-
cendum qu6d ycrum eft in fe , & in intelledlu
cognofcente encia proportionaliter fuis entita-
bus , cuiufmodi non eft intellccflus viacoris. Vel
poflct aliter ad acgumcntum pcincipalc dici,
quod minor eft falTa quoad pec fc confidecata
in Logica ,quod dicopcopcecfundamenta,qu£
pec accidens con(idecantuc. Etadpcobationem
poteft diftingui de pctfedione pofitiui,&pec-
mifnua.vt communitec diftinguicuc. SedibiciTec
fpecialis difticulcas, an intentiones fccunda; di<
cant aliquam pccfeftionem , cum dicece pecfe-
Aionem negetur a relationibus realibus , vt vo-
lunt aliquirfed de hoc infci.

Sexco dubicacuc cicca conclunonem cefponfi'
An SjOoglf- uam huius quzftioni^, qua tenetuc qu6d Syl-
^mfitfubit- logifmus eft fubiedum Logicas , acguituc pci-
ifvm L»iif*. xn^ quod non , omnis fciencia habet entita-
tem , & nobilitatem ab obiedp, fed Logica non
habet entitatem , ncc nobiiicatcm ^ S^llogifmoj
ergo,&Ci Maioc eft Ariftotelis i.dcAnima tcxt,
com.i.& j. de Anima text.com.}8.& 6.Metaph.
text.com. z. Minor probacut , quia ii iic, aut cau-
falicace incrinfeca,auc extrinfeca. Non primcv
modo,vt patct } nec fecundo modo , probo, quia
necvt finis, quiacx i. Phyficorum text.com.zj.
iinis non folum eft vltirnum , fed eft optimum
eorum , qua: funt ad iinem : ens autem racionis,
cuinfmbdi eft Syliogifmus , (vc hic loquimur de
ipfo) noncft nobilius , fcu perfeftius ence reali;
Logica vcco eft ens rcale,vt fupra didtum cft j er-
go. Ncc cft efficiens refpeftu Logica: , quodpro-
batur,quiafi fic,aut vniuocum , auc xquiuocum;
non primum , vt manifcftum eft : nec fccundum,
quia ta!e eft nobilius cfFedtu.

Seddices, vt aliqui hiccefpondcnt,qu6d vc-
rum eft dejcquiuoco totali.cuiufmodi eftobic-
ilum cum potcncia.maxime fecudum dodtcinam
S^cocicam , non aucem de parciali , cuiufmodieft
obieftum , vcl fubieitum tancum. Concc<i , ex
pnncipiis huius,quandocunque concurrunt dux
cauHe partiales ad eundem effcftum , fcmper fa-
pic nacuram imperfcdiocis ; quod dependetcx
pluribus , non potcft efTc conditionis pcrfedio-
ris quocunque illorum , vt quacft.14. Quodli-
bccicaarciailoi. habet iftc. Exemplum depcx-
miflis cefpedu concluiionisj de Deo,& homine,
in genecatione hominis ; & de Solc & vccme,
in genecaiionc vecmis. Sed qbieAum faliemin
ptopofito eft ignobilius potentiil , igituc fi cfrec
caufa aequiuoca pactialis Logicx , fcquetecur
quod Logica cfref ens cationis , quod cft falfum.
Fortc dices quod caufa pcincipalis xquiuoca,
cuiufmodi eft imelledus inptopofito>afnmilac

i9-

fibi effcdlum , licet hoc habeat veritatem dc afH-
roilatione ctfcdiua , vcl vircnali : non camcn de
afliimilatione formali , immo fic magis af&mila-
tuccaufx rainus pcincipali , etiam a^ione magis
pcincipalis, vt habet ifte cxpcefsein j.diftind.i.
quzft.penultima.

Item fecundo principalitec acguitut fic : Sub-
{«(ftum fcientiaE continet primo vittualitec om-
ncs veritaces illius fcienciz , yc tectia quxftio-
neptologi Se.ntcniiarum habct iftc: fcd Syllp-
gifmus non continec iic veritates logicas ; crgo,
&c. Maior eft nota apud Scociftas , & proba-
tuc ibidem. Minoc veco pcobacuc , quia fic con-
cinere coiiuenic fubicdto cacione caufalicatis
effediua: , fed vt pcobatum eft , talis caufalitas
non conuenit Syllogifmo. Item tectio , fcientia
eft de neceiTatiis , & impoffibilibus alitcc fc ha-
bece, vc patet i.Poftcc.ccxc. comm.;.& ij. & 6.
Ethicotum cap.j. & 7. Metaph.text. cornm.j j.
Sed Syllogifmus noneft huiufmodi;crgo,&c.Mi-
noc pcobatut ex didis huius , j o. diftindione i .
Quia intentioncs fccunda: non habeni eife ,nif|
dum adu intelle6tus ncgotiatur,func igitur con-
tingcntia.ficut & adusintcUigendi.

Iccm quart6 , de fubiedp fciencia: pc«fuppo-
nitmquidefi : fed ^uid eft non conuenic Syllogif^
roo.falcem rei, feu definicip, vc habcc ifte^in 4.di-
ftinft.i.qusft.i.

Icem quinto , fubiedum fcientis eil caufa
paflionum fuacum , etiam eiFediua , vt habec
ifte , in plecifquc locis , ita quod pofito fubiedo
infucgic talis paflio , vcl caufatut : fed Syllogif-
mus , (iicut ncc aliqua alia intencio fccunda) iton
habe^ aliquam caufalitaiem ccfpedlu fuacum
paflionum , cum ctiam ^ celationibus tcalibus,
quae funt maioris enticatis , negetuc omnis cau-
falicas. Ncc infurgnnc ad poiicioncm ipfius Syl-
logifmi , quia cunc non eflcnc incenciones fecun-
da£,quod eft inconueniens. Plura alia media pof-
fenc hic intcoduci , fed his folucis,dacur faculcas
fpluendi omnia alia*. PoiTunc ctiam applicaci hacc
mociuaadprimam quasftionem, probando Logi-
cam non efre fcientiam.

Pro fplucione huius dubij , funt qusdam
praEmjttenda , ex quibus eius folutio infcce-
tuc.

Pcim6 aduectendum eft , quod aliquid cogno-
fcituf quadrupliciter , videlicet««««»W, abftra-
{Hue , arguitiue , ik dedHtiiui. Primo modo co-
gnofcicur exiftcns , vc pratfens in fe ipfo , vel in
eminentcr continence, & non in repraEfentatiuo
formali eius,vt didtum cft fuprik. Sccundo modo
e contra in repr^fencatiuo vidclicet,& non in fc.
Tcrtio mbdo fit difcucfus ab intuiciuc noco , vel
etiam abftcacftiue ad aliud iniuiciue,vel abftcafti-
ue nocnm.Quacto modo c concca.

Secund6 nocandum, qu6d eocum qux cogno-
fcuncur quaedam fe habcnc mociue , qusdam
tecminaciue , qusdam vcroque modo , quasdam
etiam fortc neutco modo .ad incelledum no-
ftcum.

Tectio fciendum , qu6d obie^lum intellcdlus
aliud eft piimacium , al^ud fecundarium , aliud
z6c\\ re(5to,aIiud adlu ceflexo cognofeibile.

Qu.act6 intelligendum , vt fupti tadtum eft,
qu6d cofidecatio Logici, dc fecundis intentioni-
bus,eft in ocdine ad fundamenta, & idc6 concce-
ciuc fumptis. Notitiacrgo fecundarum intencio-
num otiginaliter cft ex proprictatibus repertis
in fundamcntisji quibus originalitet habent efre,

&

JO.

Aliqtud ctr
gnefcitUT
qutidrufUti'
tir.

Lo£ieut qut-
modt ecnfide-
rat 1. intia-

tiones.

Qua^ftionis IIL

Ord* fieu»-
dMrum M-
Untimm,

yr.

rlrtUMlu cS'
tmttU fuid.

Ctntiwtmtis

miiifltx.

Sc hoc occanonaliter , & motiue , licct effeGtiui
ab in(elledlu habeanc efle > itnaginor enitn honc
proceirum.

Prim6 namque intelledhis ( praCo^oCiti co-
gnitione intuiciua fcnfas , & operatione intelle-
Aus agentis,quam aliqui volunt extSdi ad a<^um>
& habitum incluHue , aliqui ver6 in caufacione
fpeciei intelligibilis termini, quod ad prxfeni
omittacar } incetligit obie£luro reaie.vt putaho-
mincm, vel animal, vei aliquid tale.

Secundo piura fic cognita fub diueriis habi-
tudinibus ad inuicem comparac.

Tertio iiiam comparationcm ex parte obie-
dorum diaerfimodc nominatam intelligit , &
hoc auc tantum terminatiue, vt communiierpo-
nitur ; auc motiue , (i refpcdibus rationis aliqua
aftiuitas concedatur. Motiue enira fe habere rc-
fpefbu a6tus, vei habicus , e(l vt caufa partiaiis
concurrere cum intc!iedlu,ad caufandum adum,
vel habitum.

Qixarc6 etiam illos rerpcdus,& ad fe inuicem,
& ad fundamenta poteft intcliedus comparare,
fcita ipHs alios modos intelligendi , vei alias fe-
cundas intemiones ( quod idcm eft ) applicare,&
itaininfinicum proccdendo fortc poirctconce-
di, vt fupra notaui. Intelligo maximc hocdein-
telledlu primitus has intentiones fabricante,
/icut de modis Hgnificandi Grammaticalibus eft
dicendum.Conucnitenim ordine do6lrins prius
addifcere huiufmodi modos , qu<im fundamenta
corunijVt faltem fundamenta fub ipfis cognofci-
mus, vt quatftionibus fcqucntibus tangetur.

Qu.int6 contincntiac Virtuatis, quam obiefto
cuiuflibec fcicntia; communirer fchola Scotifta-
rum attribuit, defcriptionem finguiarem, quam
Scotus in originali proprio Oxonicnfi (cripfir,
pratmitto, qus taliseft : Firtitalit contiitemiaeft
tjkidam rejpe^ltu dt/^Miparnrttid , imrinfecut a<itte-
nitns, fundamentalu y& tran/cenJens, fer tjuam caufk
aijmueca poteft proiucere effeStum producibilem , de
non ejfe fiii fimpliciter ad effit fuifimpliciter.

Vnde aduertendum quod continentia alia eft
potcntialis, feupcrmifliua Phyfica, vtraateria:,
refpeftu formarum ; Metaphyfica , vt fuperioris
rcfpc<9ax inferiorum ; & generis refpcdlu difFe-
rentiatum. Alia adlualis, feu formalis, ficut^
conrra. Alia virtualis, ficutcaufac extrinfeca; re-
fpcAu cfFcftiis. Alia eminentialis, ficut in efTcn-
tiis ordinatis , & maxirac in eftentia diuina,
cefpe&u omnium aliarmn. Alia vnitiua, qua;
rcquirit identitacem fimul 6c diftindlionem.
Quaere in quarto , dift. 46. q. ). & maxime re-
peritur in diuinis , & in creatutis fuo modo , vc
pacec in poccnciis animz incer fc , & ad animam
comparacis. Concincntur igiturvirtuaiiter con-
dufiones in przmifns , & przmifTa mediata, fi
qua fit,in immediata,pra:dicatnm ver6 immedia-
tc in ipfius fubiedo formaIiccr,fi cft primi modi,
rcl vircualiccr , fi fccundi. Igitur ^ primo ad vl-
timum omnes veritates habitus contincnturvir-
tualiter in ipfius fubiedo primo, canquam in ra-
dice omniscoghofcibilitatis.Ncc hocdebcc in-
telligi deconcinencia poccnciali,. vel permifliua
vircuali , quia calis nullo modo eft ponenda , nifi
mulcura rcmoce exponcndo: neccciam eftdiftin-
gucndum redlc dc fubiefto concincncix vircua-
lis adxquacionis , praedicacionis , fen principali-
tatis , in fcientia , lic^t aliqui ita fingaat. Idem
enim eft fubicftum in fcichtia omnibus his mo-
dis , nifi qu6d ci accidit , quod fii przdicabile de

455

ohinibus, qnia tantum in Metaphyfica contingit
hoc (cnere. Cxtera Topice qaae AiOtz funt.

£x his ad dubium refpondetui cum Dodore.
Ad primum argomentum dico vno modo,
qu6d illa caufalitat fcienti^e ex parteobie&i , fi
qua eft in propofito, eft ^xtrinfcca, mediate ta-
men.quia immediate caufaiur ex adibus fre-
quentatis, vei vno intenfo.Et ci^m quzritur, aui
finis , aut efficientis , poteft vtruroquc concedi.
£t c^m probatur qu6d nonquantum adfincm:
dico qu6d licet fcientia dici pofCt nobilior ob-
itSto feorfum fumpto , nontamen obicdlo fcito,
& fic ponitur finis eius , vi habet ifte in Prolo»
go, quaeft. 3 . foluendo argumenta principalia pri-
mae iatcralis, & alibi. Albedo eniro, vei aliud ta-
le, etiam reale,noneft finis fcientiae : fedalbedo
fic, vei fic cognita : ita in propofito de Syllogif-
rao. Cum fccundd oftenditur qu6d non eft cau-
C*. cfFediua , hoc poteft negari. Ci^m quaeritur,
aut zquiuoca, &c. dico qu6d aequiuoca.

£t cum probatnr qu&d non , ex perfedione
caufie talis.fatis copetenter refponfura cft prius,
qu6d videlic^t verumeftdecaufatotali. £t cum
vicrk probacur qn6d cunc Logica efTct cns ratio-
nis , dico qu6d hoc non fcquitur , quia non eft
afHmilabilis in entitate enti rationis : fi autem
efTct , & cum hoc ens rationis poneretur altcra
caufa partialis, proccderet argumentum dc racn»
te Do6l:oris. Scd in propofito non intentionera,
fed fundamentum intentionis , pono caufam
partialem : & quia huiufmodi eft vltimatcens
reale ,ide6 habitum caufatum congruc ponimus
ens reale. Ab obicdlo enim motiuo , vel ijuo , ^
non terminatiuo , vcl tjuod , habet fuam entita-
tera. Vndc prima quaeftionc quarti egregic in-
quit Dodlor , quod obiedum , refpedlu notitfae,
habet triplicem conditionera , fciiicct caufare,
mcnfurare, & terminare. Duae priraz non con-
ueniunt incencionibus , nec actificialibus , fed
tant^m tertia, nifi recurrendoad ^^^^^^^^1^,6^
naturaiia.

Alio tnodo , poffet totalis caufalitas habitus
logicalis poni ex parte intelledus. Nara licct
in i6k\i teSto obicdlura fit caufa pattialis , & hoc
primarium , in adtu taraen reflcxo po(rct totalis
adliuitas attribui potentiae: vidcatur ifte j. di-
ftind. primi , quaft.7. contra Godefridura,&
alios. Vel dic tcrtio , qu6d licct in adlu tcdlo.in-
tentiones non pofTenthaberecaufalitatcm, & Ci'
militcr aliz relationes , & fortiquantitates,in
adlu tamen reflexo non inconuenit. £ligeviam
quam voiucris.primarcfponfio eft fecurior. Pof-
fct ctiara probabiliter dici , qu6d intentioncs fe-
cundx concincncutfub obiedlo motioo intelle-
^us, co qu6d contincnturquoquomod6 virtua-
literin quiditate fenfibiii, iuxtadeclarationcm
huius, in Quodlibcto, quaeft. 1 4. Vbi dicit quod
inteijigit nomiiie eius in fc , vel in fuo infe-
riori,tenfibiie,velincIufum virtualitcr , fcu cf-
rentialiter in quiditate fenfibili. hzc pondera
benc vbique. Vide infra, quxft. ) . Antcpracdica-
mentorura, foluendotcrtium principalc.ad pro-
pofitum aliqua bene ponderando. PofTei ctiam
luftineri qu6d Syllogifmus continet virtualitec
omnes vcritaces logicales , quia cales veritates
func refpeftus , vel conformicatcs in intcUciau
complcxi, vcl incoraplexc , qu« probabiliter po-
nuncur refpedus rationis,&6. Metaph.& alibi
in doArina huius habet \(ideri.

Difficuitas autcm cft , de fundaraentis talium
M m 4 con

5$'

teittuia (jut-
modt ntbilitf
tbitOt.

14.

S^mtdtJMA
inttntients
ttnlintntur
fub tbttHt
mttiu» iaitl-
Udui.

456

II Expofitio

^i

conformitatura , & veritatotn » vt tangutit aiia
argumenta hic. Conttnemia etiam virtualis , de
qua loquimur , eft obiedtaiis, & Mecapbyiijca, Sc
., ^ i pon realis Piiyfica : quare non dicit nifi fimpli-
cem emanationem in incomplexis3& illationem
incentionalem in complcxis , de quibus infr^al-
tius Oeo duce dicemus ; quia pauiatim introdu-
cendi funt iuniores fcholaftici. PolTcnt verba
Podloris qua^dione vltima Prologi , ad iinemi
hic ponderari de vniuocacione obiedti , refpedlil
^, , . A habitusidiminucafaltem. £c nmiliterquomodo
rv obiedum cd menfura fcientix, qux videntur in«

tciligi debere de Qbiedlo rerminatiuo,vc videtur.
Sed cu dic conlequenter ben^ mafticando , quia
ad alia feftino pro nunc.
5 j'. Ad fecundum de concinentia vircuali.patet ex

prxdidis. Eo enim modo , quo Syllogifmo con-
uenic caufalicas , eodem modo & -concinenci^
vitcualis. Si aucem cocalis a£l:iuitas ponacur ex
parte potencix, regula Dodloris habec vericatem
in fcienciis realibus , quarum fubiedta habent
a<^iuicacem parcialcm ; & proporcionalicer con-
tinenciara vircualem. Poifec eciam ponderari>
qudd foli fcientix habenci euidenciam cx obie-
Ao conuenic illa concinencia virtnalis , vt patet
qiKcd. i. Pcologi. Concinencia enim virtualis,
proprie loquendo , conuenit fubiedlo fcicncix
nabcncis vnicatem fpecificam, cuiufmodi non ell
Logicain communi, neque Syllogifmus.
Seeunit U- Ad tertium dicendum , quod incentiones fe-
tnttt«n*s du. cund* , ficut & entia rcalia , poflunc conliderari
fi^rmfur'' ^*^ fecundiim eilc quidicaciuum , fiue eircntiali-
ter, vel fecundum eile acSlualis exiftentix. Primo
modo funt neceiraria,& impoiTibilia alicer fe ha-
bere. Secundo modo funt concingencia , & Hc
incelligicur Do£l;or,vbi allegatur fupra ; quia lo-
^icur de relacionibus racionis, vc habenc eife in
fundamentis comparatis , quod ed effe exiften-
tixinipns. Vel dic alicer recurrendo ad funda-
menca.

PolTececiam dici ex prxdi£tis huius , inPro-
togo, quxft. 4. qu6d de contingenci eft fciencia.
Ec idcm ibidem, quxft.^. vbi dicicquod necefll-
tas obie6li npn efl condicio fciencix.Sed ad Phi-
lofophum,pacec ibidem, qu6d fcicntia cft nccef-
fariorum , fcilicet didlorum de contingencibus,
vel neceftariis obiedis , & hoc fapit.

Ad quactum dico , qu6d Syllogifmus habet

Jiuidnominu , 8c<ptid rei , eo modp , quo eft res,
cilicct concepcum quidicaciuum , & definicio-
nem expreifam per gcnus & differenciam.Et cum
^^., probacur ex Do^orct in quarro , qu6d definicio

non conuenic entibus rationis , verum eft deH-
nitio propriiffimc fumpta, de qua didum eft.du-
bioprxcedenti. Intencioncs tamen fecundx de-
finiuntut.vc Logicus definic.ex Genete videlicet,
& DifFcrencia vr Dodlor ibidcm exprefsc dicic.
Sic eciam nropriiffime loquendo, folius fubftan-
tis eft definicio. Eo enim modo,quo dantur gra-
dus in entibus,dantur & in definitionibus.

Vel pofTct dici ( liccc fortc non ita ad mentera
Dodoris ) quod dcfinitiones fecundarbm incen-
cionum func definiciones eniis tealis originali-
ter , & occafionalitet , & fundamentaliter , licct
non formaliter , & immediate , & hoc fufficit.
_^ Adquintumdicendutn , qu6d eomodo,quo

' * aliquid habet principia effendi , ipfum confe-
quuntur fux proprietates, fi ex natura rei,ex na-
tura rei ; Ci operacione incelledhis , operacione
incellcAas ; mod6 Syllogifmus habet funda-

mentum tanqaam ptincipium otiginaleoccafio-
natiuum effcndi , & intelledlum completiu^ ef-
fediuum fui efle , & ita paffiones ipfius eodeiii
modo h^^bcnt effe. Ex principiis enim fubieAi
oritur paffio. Er quod cangicur ibt de fubie&o,
qood eft caufa pailionis, habet difEcultatem fpe>
cialem, de quo infi<l, cap. de Proprio , aliqua di-
cam. Poffct etiam probabiliter dici, quod pofitb
ente racionis in effe , per opus collaciuumintel-
ledfcus , imtnediace ipfum confequitur aptitudo
talis , vel talis , qux eciam eft incencio fecunda
fundamencaliter , & identicc , & etiam formali-'
ter , liccrnonimmediate caufataaftu coliatiuo
inceIle(Stus. Sed hic pluraeffcnc ponderanda.qux
altiori indagini omitto. Poffet etiam pondcrari
illud argumeutum , quod fic communicer , vide-
licet qu^d.nulla fcientia format,vel fabricac
fuum fubie£lum , fed Logica format , vel do-
cet formare Syllogifmum. Dic quod verita-
tem habec in fciencia reali , fecus cft de fcien-
tia rationis. Vel dic quod Syllogifmus vfua-
lis , vel natur^Iiter acquifitus , prxceffit arti-
ficialem. Vel rccurrcndum eft ad fundamen-
ta, fed prima via eft fecurior , vt patet. Vcl
dic vt prius ad quartam raiionem eft di(9:ura«
quia fapit.

Poffcc cciam obiici ex didis Doftoris , in ma-
teriade fubiedloTheoIogix, vbi probat ensin
coinmuni eHe fubiedum Mccaphylicx,& primo
Mccaphyficx idem habet , ergo codcm modo di-
cccur de Logica , refpedlu cntis rationis in com-
muni. Refponfionem quxre.

Septim6 poffet dubitari circa diuifionem Lo-
gicx , quam fupra affignaui fecundiim diuifio-
nem fubiedti. Et breuiter dicendum vt fupri
quxft.i. de vnitatefcicntix, didlum efV.Eonam-
quernodo, quo fcientia habet.vnicacem ab obic-
^o , habec eciam & fedionem ad fubic6bi diui-
fionem.

Odauo dubitacur circa difta DoAoris , in ap- J 7*
plicando ccrtiam conditionem fubie(»ti, vbi dicic
num.7.qu6d incomplexum ,&enunciatio/untpartes
integrales SyUogifmi. Syllogifmus vero dialedicus,
& dcmonftratiuus partcs fubicffiiux ; Elenchus
autem priuatio eius. Contra primum,forma fim-
plex parcibus integralibus carct: fed Syllogifmus
cft huiufmodi;ergo, &c. Maioreft nota.quia
cippoficum prxdicati infert oppofitum fubiedi.
Minor probatur , quia , vt hic fcmper loquimur
de Syllogifmo, eft refpedus rationis. Itcm , fpe-
cies diftinfta iiqn eft parsalterius :enunciatio,
vel incoraplexum,& Syllogifmus funthuiufmo-
di; ergo, &c. Concra fecundum , cft exprcffa
fcntentiahuius i.Elenchoruinquxft. 4. vbi vult
quod diuifio Syllogifmi in Topicutn, & ncecfTa-
tium , &c. eftdiuifio accidentis in fubieda,vt
fupra,articulo primo huiusquxftionis,recicaui.
Tunc fic, Aliaeftdiuifio totius in partcs fubie-
^uas. Alia accidentis in fubieda. Patet , quia
vna eft per fe, alia vero per accidcns , fed diuifio
Syllogifmi in illa,cft accidentis in fubie£ta ; ergo
non totius in partes. Aliud quod dicit ibi dc li-
bris Priorum , qu6d ibi de parte fubiedliua
Syllogifmi fit fermo , videcur falfutn , quia cunc
idem eflecparsfubiefliuafui ipfius , cum ibide
Syllogifmo in communi cradletur, vt hic DoQiot
concedit infri,foIaendo fccundum principale.

Contra tertium , Syllogifmus Sophifticus eft
xqnc refpedlus pofitiuus , applicatus rnatcrix
apparcnti , ficut Topicus , vel dcmonftratiuus

matc

Qu^ftionis III.

58.

DiAituHfri-
mumfilHi-

59'

tniitrix proporcionabili , ergo non cft tantCim
priuatio veti Syllogifmi.

Ijcem , de priuacionc alicuius non eft diftinda
fcicncia, ^ iciencia illius cuius eft priuacio : fed
de Syllogirmo fophiftico ed diflin<5l;i pars Lo-
giczjvc puta libri Elenchorum,eciam pec ipfum,
pcimo Elenchorum, quxft.5.

Dicendum cum Do^ore,qu6d rede loquitur.

Adprimurt} dico, qu6d liccc principalis in-
cencio Logici Gt de Syllogifmo lecundae-inccn-
tionalicer fumpco, non camcn przfcindendoi
fundamenco , imm6 confiderat de ipHus funda-
mento. Licct igicur Syllogifmus fundamenca-
liter fumpcus non habeac parces incegrales , raa-
terialiter camen accepcus non canec ipHs.

Vel alicer dicendum, quod ficuc iftac pra:dica-
tiones , Genm prddicntMr dejptcie , vel Oratto ctn-
fiituitur ex nbmine & verbo , habent exerceri in
fundamentis, vt inftimagis : ita ida, Syllogtfmiu
eonfiituitur ex incomplexo , & enunciatione , habet
cxerceri in fundaraeniis : ita generaliter qu6d
intencio Logici eft de iftis concepcibus animae
pro fundamencis , vltiraatc cnnSta. ipfis attri-
ouendo. Ifta: exponciones , & fimiles fuprk , pa-
tencer func de mence ipfius, vc infra , cap. de Ge-
ncre , & de Diffcrencia , exprefsc habec. Pcr hoc
ad ah'ud,patetqu6d praifupponit falfum. Vcl dic
vt in fimili de numero maioci , & minori cora-
muniter dicitur , capiendo ipfos materialitcr,vel
formaliccr, & fimilicer in prdpofico,liccc non fic
oranimtfda fimilicudo.

Adfecundum dico,qu6d Doftor &hic, &
primo Elenchorum , opcimcdicic ,necconcro-
uerfia vlla cft , nifi in voce , fi qua fic. Hic enim
dicic quod Syllogifmus Dialedicus , Scc. funt
parccs fubicifliuz , quod verum eft,capicndo illa
pro formali.Primo ver6 Elenchorum dicic,qu6d
cft diuifio accidencis in fubie6la,quod vcrum cft",
accipiendo illa pro fubftiaco. Aliud enim eft
confiderare maceriam , aliud inceBtioncm mare-
rixapplicacam. Per idem ad aliud ,qu6dSyllo-
gifmus applicacus cali , vcl cali maccriz , dc qUo
fic fermo in libris Priorum, eft pars fubiediua
Syllogifmi in communi , quia ille pracfcindic ab
omni maceria. Vel poftcc dici pars improprie,
prout idem fub minori excenfione, & continen-
tia, poceft dici parsrefpe6lu fuiipfius fub maiori,
Sc hoc modo loquicur infra, in folucione fccun-
di principalis. Vel dic qu6d ibi decerminac Sc
dc coto,& de partibus fubiediuis eius',*ide6 vc-
rum dicic licet aliud tacuit.

Ad tectium poceft dici , qu6d Syllogifmus
Elenchus poceft confiderari formalicer , vel ma-
terialitcr. Primo modo concedendo ipfumelTe
intentionem fecundam poficiuam. Alio modo
macerialiccr , & hoc vcl vc cadic in vfum fophi-
fticac , & decepcoriac argumencacionis. Alio mo-
do vc cradicuc per decccminacaprincipia. Prirao
roodo vltimae diftinftionis , proccdic ex falfis,
nfcc de ipfo eft feicncia : fecundo modo fic. Vult
crgo Do(fk>r primo Elenchorum, qu6d de Syllo-
gilmo fophiftico fecundae incencionalicer , &
fundamentaliter fecundo modo fit fcientia. Hic
vcr6 vulc qu6d ille primz-intcntionalitec , vc
pioccdit ex falfis, & fccundx-incentionaliter, vc
fupponit pro tali,fit priuatio vcri Syllogifmi.De
hocmagis primo Elcnchorum.

Non6 dubitatur circafolutionem primi prin-
cipalis, vbi dicit Dodor,nuro. 8. qu6d de Syllo-
giiino in coramuni , per Syllogifmum parcicula-

457

rem habetur fcicntia, fc qu6dflon<A fcicntia dc
particulari , nifi Dcc fc ipfnm fcito communi.
Concra primum , Syllogifmus , per quem acqui-
riturfciencia,eft fundamcntalis,auc in voce ,aut
in fcripco , auc in mcnce. Syllogifmus ver6 de
Quo qufcritur fcicncia eft refpe^s ratioriis , vt
ixp^ diftum cft : videcur crgo qu6d refponfio
non eftad propoficum, & fimilicer ncc argiimcn-
cura, quia faciliccr cuadi poffec.dicendoquod
pcocedic dc Syllogifmo fundamencalircr fum-
pco, & non focmalicer. iCquc enim, vc viiletur,
poflcc oftendi per idem raedium,qu6d de homi-
ne noneft fcicncia.quia ficuc homo cft quoddam
incomplexum , de quo habecur fciencia pec Syl-
logifmum , ica Syllogifmus fecundx- incentio-
nalicer fumpcus , rcfpedlu Syllogifmi primx- in-
tencionaliccr diCti.

Icem,concrafccundum,videcur qu6d dc par«^
ticulari poflit efte fcientia diftindla k fcicncia
communis , ficut ipfum cft aliud ^ comrauni. Ad
ifta faciliccr refpondccuc ex prxdidis.

Ad priraum dico , qu6d quamuis principlilis
incencio ficdeSyllogifmo fccundx-incenciona-'
lirer difto , hoe camcn eft vc fupponic pro fun-
damcnco , & icaincclligicur vniucrfalitas, & par-
cicularicas per refp?6tura ad fundamcnc^, & prx-
dicationem exercicam.

Ad aliud, cranfcendic cnim negocium , fed
breuiterpro nunc dicendum, quod non eft alia
fcicncia de parciculari, nec dicic aliam enticatcm
formalcm, faltem a fuo communi,licec addat ali-
quamenticaccm materialem.

Decim6 circa folucionem fccundi principalis,
num.p. polTec dubicari.an videlicec cocius & pac-
cis poflic idem eftc fubic(5tum. Et brcuicec dico,
quod non inconucnic fub diuerfis racionibus,
vcl falcem fecundum racioncs fubordinatas, vel
fecundum eandcm racionem ; complctiorem ca-
men , & mini^s complccara, dubitacc circa folu-
cionem vlcimi argumcnci magis percinec ad Phi-
lofophiam nacuralcm , quikm ad Logicam. Igicur
percranfeo ad prxfcns , nc prxcer vcilicatcm ia-
ucnum prolixus videar.

Vlcim6 poceft breuicer dubicari circa folufio-
nem quarcx opiniohis, quarc ciam oracio conue-
niac ^quiuocc enunciacioni,& Syllogifmo per ce,
pocii^s ab ea rcmouecur fecunda, vcl cercia con-
dicio, qulim prima, cijm xquiuoci non fic defini-
cio. Poccft dici , qu6d illa definicio,qux poni-
tur I. Perihcrmenias de ipfa, conuenir ei pro
vno fignificato. ideft, pro enunciatione,vt vi-
decur.

Sed concc^, quia cunc non eftct genus enan-
ciacionis,quod communicer noncenetur. Ide6
diccndura, qu6dvclilla eft dcfcripcionomiiiis,
vcl fi vera dcfinicio,cunc capic hicxquiuocacio-
nem excenfiuc pro analogia. Vcl dicendum po-
cius, fuftinendo pritnam refponfioncm ad inftan-
ciam concra illam , qu6d oratio , qux cftgcnus
enunciationis , eft per fe vna , 8c concinet fub (9
nedum indicatiuam , fed imperatiuam , &c alias
huiufmodi , Sc fic ncgatur confcquentia illa,
Oracio aucem, qux eft argumcncacio, non cft per
fe vnanifi vnicace ordinis,vel integricati$,fecun-
dum aliquos.

Prxroiflls tribus quxftionibus circa Logicam
in coramuni , dirigic fermonem in Ifagogas Por-
phyrianas. £t antequam cexcum dubitatiiie tan-
gac , mouec fcx , auc nouem ( omnibus compuca-
tis)cicca ipfum Vniuerfalc in comrauni,quaftiu-

ncs.

60.

61.

458

.1 1 Expofitio

nes. Et quia Jntentio fua eft conftitoere Vniucr-
fale fubieAum huius libri , dc fubiedo vcro in-
cludendo inhacrcntiam paffionis , quatuor pof-
funt quaeri , videlicetfi eft , qHid efl, quia eft , &
prepter quid eH , iAeh valde ordinacc pro infor-
matione radicali iuuenum , hzc quatuor pcrtra-
€tit , priufquam ipfum fubic^bum elfe afferat.
Quantuni igitur ad qu«ftioncmf«iitf/?,dicit,»«
Jpeciali <]Mrendum efl de vniuerfali , ^ quia omnem
qutftionem pracedit (jHid dicitur pernomen , &c. Vbi
aduectendum , vt fupri ta£lum eft , quod efuid efl
duplex, fcilicet rei , & nominis , & liccc quzftio
fi efi przccdat quaeftionem (juidrei, fecundum
ordinem, quem cenet Ariftotcles fecundo Pofte-
rioruni;qua;ftio tivncn quid nominu praccedit om-
nes, vt hic, & quarto Sentenciarum , diftind. i.
quasft. i.habecifte; fcquicur in liccra diftindio
trimembris huius nominis. rniuer/ale, ficut caEce-
rorum concretorum accidentalium, Sc poteft re-
daci in bimcmbrcm fic ; Omne concrecum acci-
dencale aut fumituc pro aggregato , & conno-
tato , aut feorfum , & tunc vel pro fignificato,
vel pro connotato. Ifti enim termini pro /tgni-
ficato , profermali , vel pro eo quodfignificat , feu
pro forma , func Synonyma , ficuc cx altera par-
rc pro /iihflrato , pro connotato , vel pro eo quod
denominat. Sicuc ergo alhum poceft fumi pro
illa qiiaiicace , quam albedo fignificat , vcl pro

Contritum fubicdlo eius,vel pio aggregaco ex vcroquc.Con-
Uimfignifi. crecum namque $c abftracSlum ( ex principiis hu-
firJoMm 'rid '"^' ^'''q"^ > ^ prajcipue infra , in Anteprsdica-
«A« mi». mentis ) idem fignificanc : fed diffcrunc inmodis
fignificnndi , vc magis infii dicecnr. Namhoc
per modiim per fe entis , illud vero per modum
alteriinharentu, Sc hoc vtl fubiediuc, vel fuppo-
ficiue fignificac. Vel magis ad propoficumpona-
turexeraplum in concreco primx-inccncionali
rcfpediuo. Simile namque fignificac illam rcla-
tioncm aequiparantiac, quzm fimilitudo fignificat;
connotac vero fubieftum , vc homincm , vcl afi-
num:&quia requiricur neccffario fundamencum
ad efte refpe6liui , connotac eciam ipfum, vtpuca
albedinem , vel calorem , vcl aliquid huiufmodi,
In quo fundamenco eciam poffet fieri diftindiQ
fecundiim remocius, & minus rcmotum.
^2^^ Poteft igitur, fecundum variationcmPracdi-

camcncorum, rale concrecum accipi,auc pro for-
niali cancijm ; auc pro fubftrato tantum ; aut pro
aggregato. Excmplum fnmi,vt, ^lhumperfepri-
mo modo eli coloratum. Exemplum fecundi,vc, jil-
bum CHfrit. Exemplnra tercij , vc Album eft ensper
accidfns : ica in propofito , vniuerfale poreft fumi
prorefpe(5buracionis,caufaco, vel dereli£lo,adia
collaciuo inceliedus , moci ex aliqua proprietatc
indiffcrcntis, vcl communicabilitatis ex parce
rei , quam primo fignificac , ficut vniuerfalitas,
vel intentio vniuerfalis.

Secundomodopoccft accipi pro fubftrato, vt
homine , vel animali , & fic de aliis. Vel pro
fundamentoin tali fubftrato , & hoc vel propin-
quo, vel remoto. Voco fundaraentum remotum
vniuerfalicatis indeterminationem priuatiuam,
v^I negatiuam, feii communicabilicatem abfolu-
tc fumpcam.
rimdamin- Fundamentum rero propinquum , dico inde-

tum froxi- terminacionem contrariam , vel commonicabi-

*''*'" ' ^J'.' litacem coraparaciue cognitam.

mtrfalitatk Tercio modo poceft fumi pro aggregato cx

quod. vtroque. Proceftacur ergo Dodlor fe loquutu-

rum dcinceps de Vniuerfali primo modo , quia

fic eft de confideraticne Logici : & hoc intellige
vt plurimum , quia aliquando loquitur de Vni-
ucrfali pro fubftrato. Sccundo modo pertinec
ad confiderationem arcificis realis , vt puta Me-
taphyfici , vel Phyfici. Tercio raodo non eft dc
confideracione alicuius arcificis per fe , cum fic
cns per accidens , vt fexco Metaph. text. comtn.
6. & 7. habecur.

Circa pra:di6la poffec dubitari > vtrum con-
cretum, & abftradlum idem fignificcnt. Sed non
oporcet hic immorari, quia infr^ loco fuodifpu-
tabicuc. Iccm vcrum pgnificare , & connotare
idem dicanc. Ibidem eciam habec percra6);ari.
Icem , vcrum de ence per accidens fic fciencia.
Non hic,fed 6. Mecaphyfica. Icem,qualicer Vni-
uerfale pro fubftraco percinet ad confidcratio-
nem Logici fupra didluro eft. Scquitur de qux-
fiione Sieft.

Qjy jE s T 1 o IV.
ytrum ijmuerfalejit em?

QVoAD Primvm Vniuerfale dicitur ab j.
Vnitterfiu , ficut & Vniuerptoi , & difFert fe-
cundum aliquos, kpradicahili , quia definitur per
effe in. Pracdicabile vero per dici de , de quo infrk. ^^'^^*^
Ec licec ^«/»*r/i/f poflic fumicripliciccr.vt pacet ''
cx przdidis, tamen alicer capi folct, pro fubftra-
to falcem. tiim a\\\id eH in caufando ,\t Deus:
aliud in cognofcendo, vt incelledus ; aliud in repra-
fintando , vc fpccies intelligibilis ; aliud in diiiri-
huendo , vc figna vniuerfalia ; aliud in pradicando,
■& hoc vel comrnuniter, vc omne quod enunciacur
dealiquo in propoficione qoacumquc ; vel^ro-
prie , & cunc vel tranftendens , vt ens limicatum,
vel ante rem natura, ^ tempere, vt eft in intelleflu
primae cauf<e ; natura tantitm , vt iam ens ; vel i»
re, vt fub cendicionibus indiuidualibus; ^o^r^,
vc in effc cognico. De hac vlcima diftindione
magis infr^ quaeftione odiaua , de criplici acce-
pcione fignificaci cermini communis. Inpropo-
Ciio eft iu przdicando , & pro formali, vt tamen
^pplicabilis, vt priiis didlum eft, quod fic defcri-
bicur I. Perihermenias cexc.^bmm. 5. Vniuerfkle Vaiuerfat»
efi ,<juodeft aptum de plurihttt pradicari. Icem 2. ?**''•
Pofter. cexc. comm. vlcim. Vriiuerfale eft vnum in
multu, & vnum prater multa. Icem i . Pofter. cezc.
comm. z j; Sed non ita exprefse ,de quibus defi-
nicionibus eric fecmo amplior infra , quaeft.6.

Ordo quaeftionis pacct ex prsdidis. Diuifio
eius eft communis.

C^OAD S E c V N D v M arguit tribus racio- z.
nibus ad parcem negaciuam. Prima racio habec
originem ex Boccio, in libeilo de Vnicace 8c
Vno,licec Sandlus Thomas Quodlibeco.jj.accicu-
lo 6. dicac illum librum non efTc Boccij , de quo
non oporcec hic difcucere, {alcem auchoricas fa-
mofaeft, & communicer accepcacur. Vbi aduet-
tendam, quod incencio Boccij , vel illius Aucho-
ris ibidem , eft oftendere qu6d omnia appecitet
vnitacem. Dicicenim ibidem quod quia Crea-
tornacurae verc vnns eft , ide6 rebusquascondi-
dic hoc in munere dedic , vc & vnaquaeque ha-
beac effe, & vna efTe. Enunierat igicur ibidem
mulcos modos Vnicacis , de quibus infra capicu-
lo de Specie, quzft.z. fort^ crir fcrmo. Verba
autem qua: recitat Dodtor, non aperte habentux
ibidem , licec iroplicice poflinc coniici cx di£tis

Boetij.

Qu^ftionis IV.

5-

VmMtrfnU

4-

ftnfu tft
«Sus tntit in

Boctlj. De veriute autem illius propofitioiiis in
fe infra tangam. Sccunda ratio fundatur in di-
€t\i Ariftotclis in Prxdicamcntis cap. dc Siib-
ftantia. Tcrtia ratio fumiturcxdiftin^lioneen-
tis ig id quod natura cft , & in id quod fola ra-
tione ratiocinantc fabricatur. Duac rationcs ad
oppofitum cx duplici authoritatc ptoccdcntcs
iatispatent.

Confcquenter conclufioncm affirmatiuam tc-
net in quzftionc ifta, cuius ratio fundacur in ob-
icao, &: rationcobic^aiua intelleftus creati, fal-
tem viatorum. Intcntiones enim Logicales funt
raodi intelligcndijficut Grammaticalesfignifi-
candi , vt didtum cft fupri , & magis infri, & in
TizOtiXw dc modis fignificandi , Deo fubucnien-
te, & vita comitc. Eft igitur Vniuerfale, dc quo
hic loquitur , modus intelligendi in tantum,
qu6d etiam ipfum fingularc intelligitur.non fub
modo fingularis, fed Vniuerfalis , vt habct iftc,
a.diftindb. primi,qua:ft. j. foluendo fecundam
rationcm opinionis , hocidem inTheorcmati-
busfuis, vbi inquic quod Vniuerfale pcrfe,5c
prius intelligitur; quod tamen verum cft dc Vni-
uerfali pro fubftrato. Idem feptirao Metaphyfi-
cx , & primo habet. Modus autem incclligcndi
ens non poteft cfle non cns , igitur Vniuerfalc
non eft npn ens , ergo ens per locum ab oppofi-
tis. Tangit ibidem dc motione intelle(flus ab
imelligibili , quod habet cxprcffc Commenta-
tor certio de Anima comm. 4. Authoricas vero
Ariftocclis , quara adducit , eft in j. dc Anima
tcxt. comm. J. 14. 17. 18. 27. &alibifzpe.

Quod fequitur in littera quod motM, vcl po-
tius monere , eil a^lut etttu in tiSlu , habetur j . de
Anima tcxt. comm. 27. Motusnamque potcft
comparari ad mouens, vel ad mobile. Primo
modointelligit Dodorhic, & Ariftoteles ibi-
dem. Secundo modo intelligic Dodor in fe-
cundo Senccntiarum indiftihd:. 18. Ec AriftotC-
les 2. Phyfic. texr. comm. j. Vel fi voluctis to-
tum intelligcre ex parte mobilis , dc adlu eft
diftinguendum. Vidclicccprimo , vel cflTcntiali,
&" fecundo , vel accidentali : & verba Do£toris
incelligi dcbenc primo , nonfecundo modo. Pri-
mum & fecundum principalc vnica folucione
fbluic , (ti liccc poflic obiici concra folutio-
ncm , vc refcrtur ad vtrumque( vt ftacim often-
dam ) arguit ptzcise concra eara vc appli-
cacur.

Ad fecundum principale , oftendcndo quod
fccunda: fubftantiz non func prxccr opns incel-
ledtus , immo quod func fccundx incentiones»
alitCF non opponerencur primis ^ic per confc-
quens diuifio Ariftocelis non cftcc conuenicns,
ic^ra oranis diuifio dcbeac dari per oppofita.

Ad fbrmam ergo argumenci , negacur minor
pro fecunda parce , & fimilicer minor proba-
tionis. Eft enim vera , licec indiredia przdi-
cacio , fnitierfale ellfiihfiantiafecurulM.

Ad ccrcium, conccdic Vniucrfalc non eftc ens
naturz , fed ex hoc non fcquitur ipfum efte
figmencum , quia huic correfpondct propric-
cas ex naturarei, illi vero minime. Vndevult
quod Vniuerfalccft cffrftiuc abincclledlu,oc-
cafionaliccr auccm , Sc originalicer a propriecace
reali , pro quo adducit authoricacem Boecij in
Commenco.

Q_v oAD Tertivm. circa hanc quscftio-
nem occurrunc nonnuUz difticultates , prim6
dubicacQi circa Tcritatem illius propofitionis

459

Boircij ante oppofitum, num.r. videlicct, Omnt
quod efl , itleo efi , tjuia vnnm numero eft. Quam
etiam habet Auicenna j. Mccaph. cap. i. &7.
Metaph.cap. 1. Vidcturcnim quibufdam qu6J
oppoficum eft dicendum , lciliccc , omne quod
vnum cft ; idco cft vnum quia cft.

Icem , Boctius ibidem cnumerac plura , qu«
lunc , non tamcn vnum numero func,qniaaf-
fignac ab aliis diftindum modum vnitatis.

Pro folucione huius prxmicccnduni cft pri-
ta6 , quod aliquid ( vc communitcr dicitur ) po-
tcft dici vnum numcro, aut quia cum aliis po-
nit in numcrum , aut vt diftingnitur contra
vnum Spccic , genere , & proportionc , quod
vlteriiis diftingui folctinvnumdefinitionc,pro-
prio , & accidcnce.

Sccundo notandum.qubd principium vnita-
tis numeralis aliud cft intrinfecum , aliud cx-
trinfccum. Intrinfccum , proprietas indiaidua-
lis; excrinfccum, fubicdlum, vcl aliud huiuf-
modi.

Terti6 fcicnduin , quod efe przdicat quando-
quc fecundum , quandoque certium adiaccns.
Tunc cnim pra;dicac fecundum , quando nihil
addicur rci , verbi fpccificaciuum. Tcrcium ve-
ro quando fic abfquc fpacificaciuo quocum-
que extrinfcco , pra?dicat quodin ipfo eft ,hoe
auccm eftensparcicipalicer fumpcum,quod idcm
fonaccum exiftencia aduali.

Regulariter crgo cenccur , quod quando-
cumque hoc vcrbum efl prardicac fecundum
adiaccns , dicic cxiftenciam a^ualcm de fub-
iedo. Vnde licec conccdatur quod Cajfar eft
homo , non camen quod Czfar cft , de quo
infr^, in quzftionibus iibri Perihermenias.

Ex his tenendo cum Boetio dico , quod pro-
pofitio fua eft vera , maximc loquendo dc
vnitacc numerali , a principio incrinfeco, qux,
vt probabiliccr ccneo , przcedic in quocum-
que ( nacura dico ) exiftentiam adlualem , maxi-
me in indiuiduis , quia cxiftencia eft n>odus , &
proprietas indiuidualis cftde rationc intrinfcca
ipfius indiuidui, licct per comparationcm ad na-
turain alicer fit diccndum.

Scd pro altiori declaracione, & caftigacione
iftorum , aduerre diligcntcr ca quz habcc iftc
in 1. diftin(Sb. j. qusft. l. in folutionequzftio-
nis. Valtt ergo hzc confcqucntia , heceft, ergo
hos efl vmtm , ncdum pcr locum cxtrinfccum,
]mra6 per incrinfecum , ita vidclicec quod pof-
fct efte demonftracio ^0/7ffr ^M(</ , vc ita loquar.
Concedcres enim fcholafticc iftam , Efi vcrum,
ergo vnum , quare non fimilicer , vel potitis prz-
diAam ? Vel poftec dici alicer , quod cum dicit
Boctius ideo efi , & non rcddit caufam przci-
fam , nec i priori , (ed conditioncm concomi-
tantem , quia vnitas numeralis cft conditio con*
comitans omne per fc exiftens. Vide camen pro
vlceriori declaratione huius , ea quz dicit ifte
in^. diftind. 45. quzft. ). foluendo fecundum
principale. Vel poceft dici quod authoritas eft
vera loquendo de vno numeto primo roodo,
quod facis probabiIecft,vc pacec ex intentione
eius. Per hzcadobicdla. Prima inftancia Foxal
poceft negari ex przdidlis. Ad fccundum dico,
qu6d liccf finc plures modi vnicatis , ibidem nu-
merati , vnicas nihiiominus fpecificaca per exi-
ftenciam adualem , & perfeicacem tertij mo-
di , in vnoquoque, concomicancer falcem , eft
numeralis. Scd « vt fupt^ dixi > illa addicio de

vnica

Onme qood
eflf ideo cft
quia Toam
nuniero, «x-
flifatur.

2{iquan4»
prtdicMt x.<Ji
l.adiactmi.

6.

460

Expofitio

.1'

vnjtatc nuinerali noii habctur exprefsc in Boe-
tio. Ideo dic quod Dodor vulgariter allegar,
quod non inconuenic plerumque in his Logi-
calibus , vr fupra habes. Sed eligc potius mb-
dum dicendi priorem , vc calumnia omnis abi-
gatur.

Secund6 po(Tec dubitari , vt Gngula tangam,
circa minorem primiargumcnci, vbi dicit Do-
Ctot , Vniuer/ale non eil vnurn m numero , quia prx-
dicatur de pluribm ; vtrum illa confcquencia te-
reat , hoc prsdicatur de plutibus,ergonone(l
vnumin numcro. Dico breuicer qubd valec lo-
gicc loquendo , & pracdicacionc vniuoca vni-
aoce fumpta , fcd chcologice , & praedicacione
cequiuoca , & vniuocsi , non vniuocc fumptS,
habcc inftanciam. Excmplum primi , vt ellcn-
tia diuina dc tribus perfonis, & aliis ,qu£ func
in Deo. Excmplum fecundi , vt Socratcs, de
hoc & illo Socrate. Excmplura tcrtij , vc So-
craces nuuc aibus , & (lacim niger , dc albo Sc
nigro.

Tertio circa fecundum principalc , num. ;. &
obiedioncm concra primam folucionem ad
ipfum , & vlcimam folucionem cius , infurgic
diflicultas , vcrum vniucrfalc, vt hic fumicur, fic
iccunda fubftancia, vel c concra. Ec quodnon,
paccc argumencum in ccxcu quod fic habcc vhi-
Subfl»ttti* rna folucio. Pro folurionc huiusfciendum,qu6d
piultifltx, fubftantia cam prima , quam fecunda, poccft ac-
cipi vcl pro formali , vcl pro fubftraco. Primo
raodo funt intcnciones fccunds. Nam prima
fubftantia fic acccpca idcm imporcat quod fingu-
lare , vel indiuiduum de prsdicamenco Sub-
fiantia;. Secunda auccm idem quod gcnus , vcl
fpccies, qu2 conftac cfte fccundas inccncioncs,
Ec hoc modo accipit Doftor hic priman» & fe-
cnndam fubftanriara. Et infra.capicc deSubftan-
tia,vbi inquit qu6d diuifio fubftancix in pcimam
& fecundam , cft fubiefti in accidencia : quod in-
telligo non vc fubftancia in fubftantias , fcd vt
per primcicatcm , & fccundcJCaccm,quie fubftan-
tiz accidimc , diuiditur fecundo modo,vcfciJi-
cct accipiuntur pro fubftrato , ficidem denotanc
quod Socratcs, & homo, vel animal. Sicut crgo
haec crtncenim^Vniuerfaie eiigentu, veifpecies,\t3.
jfta, yniMtrfaie eft fuhflaritia fecunda , primo modo
fumpra. c coiurario vcro cft prjsdicatio pcr fe,ni-
fi quis dicacquod cft deicrminatio concrahcns,
vc album ic(pcd:u hominis , vclecontra ,quod
forte vcrius clt , nifi quia non ponicur cx parcc
ciufdem extremi, vc infri, capice dc Spccic dice-
X,\iX,Sc alibi. Nam cam prima,quam fccunda
fubftancia , poct- ft fumi cranfccndencer, vel limi-
tatc. Ad hoc pondcra ca qua: habec in > . diftind.
i6. & in Quodlibcco,qua:ft. j. defubftantiapri-
rna,& fecuuda , & ita Vnincrfale refpcAu fccun-
dafubftantiaipoceft efTc dcccrminatio, & dcter-
minabile, diuerfimodc loqucndo. Erinhoccx-
poni poceft Do(flor,vbi dicic quod vniucrfalc eft
quid communius ad fecundam fubftanciam , &
quod fecunfiae fubftanciz func accidcncia non
realia , fcd intencionalia. Non eft enim incon-
ucnitns quod ens rcalr concrahac ens racionis,
6c e contra , ficut lubicdlum fuum accidcns , & e
concra.vt infra,c3p.dcSpccic,qufftionefccunda.
8. Sed vidcuir adhuc quod argumentum non

foluitur , t^uia licct aliquod Vnincrfale fic ens, vc
putailliid quod cft fubftanciafecunda,hocnon
arguit, omne Vniuerfalc effe ens , nec vniucrfalc
jn comnmni , de quo quxriiur hic.

Poceft dici quod omnia Vnioerfalia reducun-^
curadgenus, £i:fpecicm,& ica ad fubftancias
fccundas. Pono cnim probabilicer fubftantiatn
primam , & fecundam in omni generc , licet an-
tonomafticc Philolophus pofucric eas in Przdi-
camento Subftantis tantum , de quo alias. Vel
aliter,qu6d inquantum oftenditur de inferiori
encicas , in hoc habeturparciculariccr falcem dc
fuperiori , & hoc fufficic Dodlori , & maximc
concra aliam refponfioncm quam impugnac.

Vel cerciodicendum, qu6d vniueriale in fub-
ftanciiscft fubftantia (ecunda, & ficdicicur</r.
In accidencibus vero eft proprium , vcl accidens,
&ficeftin primis, nec fequitur in cifdem cer-
minis k prsdicacione fignaca ad cxerciram, quod
prima fubftancia eft vniuerfale , vc infra dicecur
copiofius. Liccc eliimalbcdoincommuni fic in
hac albedine , & albedo in communi fic Vni-
uerfale,vel Accidens.non camen hzc albedo : fic
namque arguendo eft figura didionis , & falla-
cia Accidencis. Similitcr liccc albedo fit Vniucc-
fale , & albedo fit in Socracc , non ideo Socraccs
eft Vniuerfale : quia fi accributum alicuius cxtra-r
neatur eius per fe fuppofico , multo forciias , vc
videtur , eius per accidcns fuppofiro , & hoc in
quancum eft calis. Sunc cnim huiufmodi acci-
dcncia in primis fecundijm eiTe maceriale , fei
formantut inccncionibus fccundum eflc cogni-
tum , vc infri dicecur. Adhuc po^Tcc ficti visde
Syllogifmo.& enunciacione,& fic de aliis eodem
modo arguendo.Dic qu6d omnia rcducuntur ad
propofitum. Vcl alicer vcpriiis.

Quarto circa eandem obiedtionem, num.i.
vbi dicic Dodor qu6d fubftancia prima , & fc-
cunda non opponuncur , vc funt pr^ter opus in-
telledtus , fcd vc funt fecunda: incenciones : fic
occurric dubium, quarc magis opponuntur fic,
quam fic.

Poccft breuicer dici qu6d ficur patcrnitas , &
filiatio , qua: funt rclationes oppoficx, vt fal-
tem comparantur ad idem , & fecundum ideca,
fundantur in indiuiduis eiufdem fpeciei , vc
puca in Socracc , & Placone , vel in codem in-
diuiduo refpe^u diuerforum , vt paiec. Ica re-
fpedus rationis , vt in propofico fubftancia pri-
ma, & (ecunda,po(runc fundari in his , qua:
func cadem realiccr , licct non fecundum idem.
Sicuc igicur pacer & filius , pro formali func
rclaciue oppofica , & non pro fubftraco , ica
hic. Sunc crgo rcfpedus oppofici , & non
fundamenca , fed bcnc propriecates in funda-
mentis.

Sed contra prxdidla inftatur , qua ratione
fubftancia fceunda eft incencio fecunda , cadcm-
& prima , vc eciam Doftor exprcfse ccnec hrc,
& infr^ , cap. dc Accidence , qua:ft. 2. exprefsc
probari poccft; fcd hoc cft falfum , quodproba-
tur , quia Ariftoteles definiens fubftantiam pri-
mam , definir ipfam , vt opponitur fecundae , fcd
illa definicio nonpoteft competcre intentioni;
ergo , &c. Minorcm probo , primo principali-
tcr , & maxime fubftare , & non eife in , nec
dici de,non poftunt competerc intentioni (e-
cundae , vt pacec indutftiue pec fingulas particu-
las; ergo, &c.

Icem oppoficum non eft in in oppofico , nec
deftruitur ad deftruftionem ipfius , fed fubftan-
tia: fecunda: funt in primis , & deftruuncur ( pcr
Ariftotelem cap. deSubftantia) deftruAis pri-
rois i ergo, &c.

Ad

Licit pngu-
lart intluiat
naturain «»-
mnnem , ntn
tamen efi
vniuerfale^

Refatinus
eppcfitA ftf.
fuHt fundari
in eedemrea-
liler, jMtmt-

Qu^ftionis IV.

461

Sub$Mti» ft.
eidi» dieitur
^tprims^u$-
mtdt.

10.
'^ aum. 3.

fluemoi» ft-
tunJd inten-
titnes fotiui
dicuntur de,
qukm funt
in.

Ad primum conccdo primam fubftantiam ef-
fcfecundaminrentionem,ficut fecundam,&: con-
cedo iilam definitioncm fibi conueniic : fed qua-
liter, quia iongiorem tradatum expoftulat > loco
fuohabct videri.

Ad fccundum concedo , qu^d oppofirum , vt
fic , non eft in eppofito , accipicndo oppofi-
tioncm propric. Oppofitum autem dicideop-
pofito , non tamcn vt oppofitum, in prsdi-
carione fignara , non eft inconuenicns. Non
funr eniin relatiue oppofita , nifi refpe6ku eiuf-
dem,& fecundumidem: hscergoeft falfa,5«^-
ftantia prim* eji ficunda , &; c conrra. Salrem ca-
piendo vtrumquc vt cjuid , vel , vt modw. Harc
tamen eft vtvZyfiihFiantiafiamdaprtdicaturdepri-
ma,Sc fortc c contra, quia fic fiipponunr pro fun-
damentis , vt infra de aliis dicetur.

Quinto , circa candem folutionem * poteft
dubicari , vbi inquit Dodor , quod fubftantia: fe-
cunda: funt accidentia non realia , quibus conue-
nit clTe «»,{cd intcntionalia,quibus conuenit dici
€le. Videtur enim qiiod vtruquc firminvis verum.
Primum,quia omni accidenti conuenit eflc in, &
inaximetenendo(vt ifte infra tenet J intentio-
nes fecund.ns habcre cfte fubiediuum, & non mo-
d6obieftiuum,vt aliis placet. Sccundum etiam,
quia accidentia realiaprxdicantur de fuis infe-
rioribus , & fubiedis , vr patet in nouem generi-
busaccidentium.

Dicendum , quod Doftor loquirur ds inren-
tionibus perfonaliter ,fiue pro fubftratis fuppo-
nentibus , & vt modm, non vt cjuid, de quo infrii,
& ficverumcft iquia aliquibus fecundis inten-
tionibus conuenit dici de , & non efte in , vt funt
fccundjc fiibftantiae ; aliquibus autcm efle in , &
nondici<^f, vtpatet infracap.de Proprio. Ali-
quibus vero vtrumqucSc aliquibus neutrum.
Licct igitur fccunda: fubftantije formalitcr fum-
prs , & vt ^uid , habent eirc in , non tamen
pro fubftrato , nifi vt fuperius cft in inferiori-
bus , quod non cft ad propofitum : & fic patec
ad primum.

Ad fecundum dico , quod quamuis accidentia
rcalia dicantur de fuis inferioribus, vt genera,vel
fpccies,non ramen vt acddentia. Quamuis etiam
dicantur de fubiedo , prius ramen habent efle,
quam dici de. Ideo ^ttejfe »«poflunt diftingui ab
illis, qu« non funt in , fed dicuntur de. Bcnc ergo
dicit Doftor,qu6d funr accidentia intcntionalia,
quibus per fe, pracdicatione fcilicct fignata, con-
uenit dici de,vi pro fundamentis,in pracdicationc
exercira, fupponunr. Nam hacc, Suhhantiaficunda
dicitHT de prirna, eft per fe, vt ifta, Sccrates eft homo;
quod poteft applicari contra eos , qui dicunt hu-
iufmodi efle per accidens , minijs logice confide-
rantes.Dicit autemquod nonfunt accidentiarea-
lia , de quibus ponit Ariftorelesaliud membrum,
rcilicct cfle in, id eft,pro quibus. Ex quo fequirur
generalitcr , qu6d magis conucnit omnibus fe-
cundis intentionibusdici <if ,quameflc»«,licct
vtrumquc fibi conueniat,vt patet altitis intuenti.
De hoc magis infrll, cap.dc Proprio, qua?ft. 1. &
cap. de Accidcnre, & infrk cap. de Gcnerc , qu6d
r|^eftrerum,& dici intentionuni. Applicantur
enim intcntioncs fundamentis , non pro cflc ma-
tcriali, vel quidiiatiuo, fed cognito. Et intcntio-
nibus atttibuimas illa quae fundamcntis conue-
niunt, vt infra ad lonjrum dicam. Non ncgat igi-
tur Dodor vniuerfaliter ab omnibus intentioni-
bus cflc in , &maxime vt ^i«'<ifumptis, fcd vulc
Scotioptr. Tum. J.

qu6d aliquibus conaenit approptiat^ dici Jc , ali-
quibus clfc in , omnibus autcm dici de , & nuxi-
mc vniuerfalibus , quia ratio Vniucrfalis eft pr«-
dicari. Omnibus criam conucnit cffein, licct ve-
rius hocconucniat accidcntibus realibus , vt pa-
tet. Tencndo ver6 , vr aliis placet , intcntioncs
haberc prxcisc eirc obicdliuum fimpliciicr , vera
funt didla Doftoris.

Vlteriiis hic inucftigari poflct circa didtafra-
tris loannis Foxal,an hxc fit vera, Suhfiantia pri-
maeftfithflamiaficunda. Et hxc ,Sutfiantinprir/:a
(ft vniuer/ale.

Dico brcuitcr,qu6dnon funr dcrigore fcr-
monis ,& propricloqucndo conccdcndx.'Piima
non , quia fubftantia fccunda cft vniuerfalc , non
quodcumque , fcd applicabile fundamcntis pri-
mz-intcntionalibus Mctaphyficalibus , gcncris
Subftantiae , cuiufmodi non eft fubftantia priniaj
necrealitcr, necconceptibilitcrconfiderata. Sc-
cundactiam non , quia ( vt infrJi, quxft. dc fuffi-
cientia vniuerfalium habetur) indiuiduuni licet
fit fpecies intentionis.non tamen Vniucrfalis. Si-
militcr dicaturde fubftantiafecunda.

Vlfcriiis etiam poifet dubitari de illo vninerfa-
li,quod conccditur eflc fubftantia lccunda , quale
fit, an fcilicet genus,vcl fpccics,an indiffcrens, &
ta fextum.

Poteftdici quod eft indifferens indetermin.ntc,
determinatc tamcn.Vcldic,vt cap.dcDjffcrcntia,
in fimili habct,plura confidcrnndo.

Scxto circa folutioncm principalem * , in qua
tcnct Doftor Vniuerfale cfle ens , per hoc, qnod
cft ratio , vel modus intcllijTcndi omne intciligi-
bilc , & in qua:ftionc fcqucnti idem dc intciligi-
bilitatc ipfius habct , & in fecundo Scntcntiarutn
dift. i.qureft. f. vniuerfalitcrde omnibus fcciin-
dis intcntionibushocdicit : immo quod fottius
eft,qu6d funt modi intelligcndi primas intcntio-
nes in primo adtu , occurrit difticultas non modi-
ca.Nam cx prachabitis,quxft. ?.intentioncs fccun-
da: caufantur, vcl dcrclin^uunturadlu collatiuo,
qui pra-fupponit adtum fimpliccm , feu abfolu-
tum circa extrema comparata , & prscognita.
Tuncfic nihtl eft modus ,nec tatio intclligchdi
antcquam fit , fed vniuerfale anre cognirioncm
quiditatum realium,non habct cflc, ergoinillo
priori non eft ratio , neque modus intelligcndr^
falfaeftcrgo illapropofitio ,qu6d videIicctf;/»V-
^id intelligitftr , intelli^itur fith ratione vniuerfiUs,
Maior efthuiuSjin fimiIi,dift.i.Sccundi,qu.Tft. le.
Minor vero nora cft. Harc ratio facit mihi finj;u-
larem difficultatem. Prartcrca quod ibi tangitiir
dc motione intelletfius ab intelligibili , videtui:
falfum,tum quia omne quodmouetur,habct ma-
tcriam,i,Metaph.text.comm.i i.tum,quia corpus
non agit in fpiritumjtum quia prarftantius eft
agens palfo^fccundiim Ariftotclcm , & Auerrocra
j.de Anima,text.comm.i9.

Prarterea circa illa alia , quae ranguntur in c.i-
dem folutionc, vidclicct quod intelUfins eft virtitt
pajfiua , & per confcquens non operatur, nifi mo-
ucatur ab obicdlo , & qu6d non ens non potcfe
mouere vt obiedlHm, & quod mouerc eft entis i)i
adtu, liccttranfccndanr negotium.quia ad libros
de Anima,& ad Philofophiam rcalem magis fpc-
Aanr,brcuiter tamcn contra primum eft,qu6d itp-
ttUeEim agens eft emnia facere , j. dc Anima, tcxt.
comm. I %.&c<pfod a nuUo nwuetur.

Contra fccundum cft , qu6d non eotia in-

tclliguntur. Contra tertium quod materia pti-

Nn lua.

IT.

Car ii primM
fuliflantiii ni
frddieefur
extfritt fe-
CHnia,aut 1>-
niutrf*lt.

ti.

+ num. »

tiiate vni-
Utrftilii.

46i

Expofitio

Cognitio con-
fuf» , ^ di-
fiinHa.^v*.

Idfm inteUl-
gihilc varii
confiJenttur.

Kota.

Solutio argu-
tn. nti fufra,
num.ii..

ma , & plura alia potentialia intelliguntur a
nobis.

Pro folutionc prsdidorum praemittendum
eft prim6,qu6d duplex cft cognitio , confufa
fcilicct & diftinda. Confufam appello , qua ali-
ouid cognofcimus, vt per definitum exprimi-
tur. DlflinUam ver6 qua vt per definitionem de-
claratur.

Sccund6, fcicndum quod idcm intelligibi-
le apud diuerfos diucrfimodc cognofcitur. Exem-
plum , honu apud Metaphyficum vt quiditas , vel
ens ; apud Phyficura vt compofitumexmateria,
& forma , vel mobilc, vcl huiufmodi ; apud Gco-
metram , vel Aftrologum , vt fubiicitur paflioni-
bus eorum ; ita apud Logicum vt fpecies , vel de-
finitum , vel fubiecflum , & huiufmodi. Vnde in
tertio, diftind. z. qusft. i. in folutione principa-
li , dicit ifte , qu6d quiditas reah's , vcl quaecuiri-
que vt tahs , nedum eft indifFcrcns de fe ad cile
vniuerfale , & fingulare,; fed & ipfa habcns eftc
in intelleclu , non habct primo ex (e vniucrfali-
tarem. Licctenim intclhgatur fub vniuerfalita-
te vt fub modo inteUigendi ipfam,tamen vni-
ucrfiHtas non cft pars conccptus eius primi,
quianon conceptus Mctaphyfici, fed Logici.Lo-
gicus enim confiderat fecundas intentiones ap-
piicatas primis fecundum Auicennam. Primaer-
go intelUciio , velintentio efiipjiui naturd. , vt non co-
inteili^itiir aliejtik modm , necjne qtd efi eitu in intelU-
iiu , neqtie t^ui efteins extra intelleSlurn , lick illitu in-
telle&i modus intelligendi Jit vniuerfalitas ,/ed non
fnodtt) intelleiJi , 7Jelintelle£itu. Hacc ille. Nota val-
dc haecverba,^: pro argumento, 8i:pro folutione
ipfius,vt ea introduco.

Tertio aduertendum , quod eaqux.npud nos
funt principia operationis , apiid primos inuen-
torcs erant finis , & opcratum. Excropium in
Mcchanicis ferra, ve! incus, eft primum quo ope-
ratur ifte operarius , licct a primo inuentorc aHis
inftrumcntis formabatur , ita apud Grammati-
cum Nomen , vcl Verbum , & fic de aHismo-
dis fignificandijfunt principia difccrnendi di-
ftiones fignificatiuas ad inuicem , & inteUigcndi
diftindc ipfas»

SimiHter ex his ad propofitum dico , quod
loquitur Dodor hic de modo inteUigcndi di-
ftindc, & logice, prasfupponcntc inuentionem,
fiuefabricationcmfccundarumintentionum.Ha-
bet cnim Logicus iftas intentioncs tanquam prin-
cipia , & prius riota , & ctiam quihber aHus ar-
tiiiciaHter inteUigcns. InteUigit igitur homi-
ncm fub modo vniuerfaHs , vel fubiedi , vel fu-
perioris , & fic de aliis. Et licct intelligat finga-
larc , non tamen fub ratione cius propria. Vel
poftct dici , qu6d loquitur hic de vniuerfali apti-
tudinalitcr , vel in potentia propinqua , vel de
fpecie intelligibili , quas apud ipfum dici po-
teft vniuerfale ; fcd hoc ellct contra protefta-
tionem ipfius Dodtoris , qui deinceps promi-
fit fe didurum hic de vniucrfali fecundje-inten-
tionalitcr didto : fcd hoc parum eft , quia pro-
teftatus cft vtin pkiribus, fed nonfcmpcr fc/ic
loquuturum. Brcuitcr crgo dici poteft, quod
propofitio Dodoriscft vcra decognitione via-
torum naturali , & iogicali , vclgcncralitis,qua-
cumque artificiali ; & hoc loquendo de aiftu,
non quantumcunque primo , nec in quocum-
que intelligentc. Scd qui tenerct intentiones
fccundas eifc aptitudiues. rcalcs , facilc cua-
dcrcc.

Per hoc ad argumentum concedo , quod ni-
hil eft ratio intclTigendi , quando non cft. Et
cum dicitur quod intentiones fecunda: pra:fup-
ponuntcognitioncm extremorum , verum cft in
primo inuentore. Vcl fi contendas ipfas fabri-
cari a quocumque primo , rccurrendum cft ad
cognitionem confufam ,&diftin6tam, & multi-
plicem modum cognofcendi ab eodcm idcm.
Alitcr poflet dici probabiliter, quod loquitur
fccundumillam opinioncm , quae attribuit z(ki~
uitatem omncm intcUedirui agenti, vt vidctur lo-
qui quxftionc fequcnti , qu6d vniucrfale eft finis
eius : & tunc faciliter diceretur ad motiuum. Sed
quia hoc non vidctur confonum didtis huius ali-
bi , & maximc quia confcrre vnum ad aliud , vi-
dctur ipfius intcllcctus poflibilis ; ideo diccndum
vt prius. Poftet enim dici,qu6d ficut Dodor
appellat vriuerfalc adu , & obicdum a6lu intel-
ligibile ipfam quiditatcm habitualiter cognitam,
&ch\ potentia propinqua,vr 3.diftind.i.qua:ft.6.
habctjitaappcUat vniucrfale Logicum modum
intelligendiomneintelligibile, etiam in primo
adUi , pro quanto cft in potcntia propinqua aJ
circ , & applicari. Vcl dic alitcr , vt fupra , vcl vc
alij imaginantur, qu6d fimul tcmpore fic im-
preflio paflionum talium , & cognitio obiedi,
fed hoc eft fatis dubium ; ide6 pondcra benc
modum. ,& vide ea,qua: dicit in i.diftind. i.
quarft. i. art. 2. de cognitione » & produiftione
fecundarum intentionum. Quod autcm dicit
Doftor , qu6d relatio rationis cft modus obie-
d:i inprimo adtu intcllcdus, potcftdici,qu6deft
AmphiboIogia,veI quod ponitnrgradus pro gra-
du. Nihil cnimaliud vult,nifi quod intcntiones
lecunda: funt modi inteliigendi primarum, & pri-
ma: prim6 intclliguntur , & fccunda: fecundario,
& ide6 primo funt qua , & fecundario quod. Pof-
fet etiam dici , quod ibi ponit pofitiuum , vel fu-
perlatiuum pro comparatiuo, vel Nomen pro
Aduerbio , vt folet fxpc poni. Videlextam di-
ftinftioncm primi , in fimili. Poftet hic applica-
ri illud quod lupra, quxftionc tertia,articuIo ter-
tio,dubio fecundo,ad fincm,notaui ex nono Me-
taphyfics tcxt.comm. i ^. pondcra bene cogitan-
do vbique.

Ad fecundum argumenrum , quoad primum
motiuum dico , quod Philofophus loquitur dc
motu Phyfico , & propric did:o , non autem Me-
taphyfico , vel animatico , & fpirituali , atquc
tranfumptiuc AiOio , qui eft in propofito. Obic-
<5tum enim moucre intellcdtum quid fit, didtum
eft fupra , quodliihil aliud cft , quam concurre-
re pariialiter ad adum , vcl habitum caufandum.
Pcr idem ad fecundum, & tcrtium. Agens enim
totale eft pra:ftantius , & corpus modo corpora-
li non agit , fed bene fpirituali , & fine tranfmu-
tatione , in fpiritum. Lapis cnim non eft in ani-
ma ,fed fpecies , vel imago eins , } . de Anima tcxr.
commcnt. 38. Vide optimam dcclarationem
iUius authoritatis in primo huius,diftind:ionc
tertia , quacftione fcptima , foluendo rationes
primae opinionis. Ibidcm ctiam qusft. 8. pa-
tct qu6d intejledus non mouetur ab obicdto,
nifi vt fupra notaui , imm6 poft motioncm ipfias
intcUcdlus.

Ad tcrtium dico quod loquitur dc intellcdu
poflrbili , & quoad primam eius opcrationem.
Quod additur de non entibus , & cntibus in po-
tenria, dicoquod intclliguntur tcrminatiuc,non
autem raotiue. Sed adhucpoflct obiiciconcra il-

laiH

§iuor7Jcdo In"
tentionei ft'
fundi fufifo-
niit cognitio'
nifn extnf. *-
tum realtum^

Stcundn iif~
tentnnrifntit
tnocii inteui-
geiidi ftimi-
ttum.

16.

Omne qitni
tnouetur La-
bet materi»m
quomodo in-
tcUigitHr,

QujEflionis V.

465

tiUigitur fuh
tutitru vni-
Mtrfalit in-
telUiitur,

17-

nam. 4.

Jntetiones 1,
fupponHt ali-
qu£ proprie-
t»tem k far-
te rei.

18.

lam propofitioncm , ^icqutd intelligitur , inteUi-
giturflih ratione vniuerfklts , quia tiinc fcqueretur
proceirus in infinitum , quia ipfum vniuerfale
intelligit'jr,ergo fub ratione vniuerfalis,aut fui,
aut alterius. Non fui , vt vidctur , crgo alterius.
Et dc illo alio quzram eodem modo, Itcm, tunc
quod intclligcretur, & modus intclligendi re-
pugnarent , quia fingulare intclligitur , crgo fub
modo vniuerfalis , pcrte, Sc fic rcpugnantia in-
ter tjuo Sc ejMod. Potcft dici ad primum , quod
propofitio cft vera quoad primum adlum , non
autcm quoad aftus reflcxos. Vcl alitcr , & me-
lius , quod non inconucnit vniucrfalc , & carre-
ras fecundas intentiones intelligi fub modo vni-
uerfalis, Et cum quzris , .lut fui , aut alterius,
dici poteft quod fui fecundum rcm , fcd alte-
rius lecundum rationem , & hoc co niodo , quo
ponimus in intentionibus identitatcm , vel di-
ftindioncm rcalcm. Vcl Ci concedatur quod al-
tcrius , nullum inconuenicns eft , quiain intcn-
tionibus non inconucnit concedcrc proccirum
in infinitum,vt prius dixi.

Adaliud dico , quod quod cjuid Sc modiu mo-
do opponuntur, & non modus quid , vcl c con-
tra, vt infra dicerur,& fupra etiam notaui.

Septimo dubicari poiret circa folutionem duo-
rum argumentorum principalium *, vt applica-
tur ad primum authoritas,an videlicet propoficio
Boecij , fic vera tantum in his qux habent circ,
fcclusa operationc coUatiua intclled:us. Et dico
breuiter , quodmaximc , &principaliter in illis
habet vcritatem : tum quia exiftentia perfeita-
tis rercij modi illis praccisc conuenit , liccr noii
omnibus ; tum quia funt de perfedione, & com-
plcmento vniucrfi , dc quo loquitur ibidem, vt
lupr a.

Scd qui volueric obiicere contra folutioncm,
vt cft ad primam,& dcfendere ipfam,vt eft ad fe-
cundum, confideret cuafioncm,& inftantiam, al-
tiori enim indagini plura omitto.

0(5bau6 circa folutionem tcrtij principalis *,
vbi diciturquod vniucrfali aliquidcorrefpondet
inre, fit^mcncovcro nihil. Contra, partes fi-
gmcnti lunt in re , licct totum non. Dico quod
licct partes correfpondeant partibus , toti vero
nihiljimmo partium incompoflibilitas , ideo fi-
gmentum , &c impoflibile dicicur. Iplls vero in-
tentionibus correfpondet compoflJibilicas, & oc-
cafionaciua proprieras , & applicacionis veritas,
idc6 encia pofllbilia funt.

Nono circa illam propofitionem Boctij , Spe-
cies eft tenuii Jimtlitudo , &c. Et fimilis fententia
habctut a Philofopho , cap, dc Subftancia , pro-
priccacc 3. .id finem, dicens yinc]an,£fnits plui com-
pleSlitur, &c, Dubic.itur qualicer eft ad propofi-
tum, Dico quod pro tanco cft ad rem , quia pro-
priccas correfpondcns in quidicicc fpccifica pri-
ms-inccncionali , ipfi fpecici fecundx-intencio-
iiali , cft minus abltrada , & a paucioribus quim
propriccas quiditacis generica;, Iftud igicurma-
gis tcnuc quod in plura parcicur , cft crgo fpe-
cies primx-inccntionalis tenuis fimilitudo , id
«ft , conceptus ; vcl forma dcclaratiua fingula-
rium , & Gcnus magis rcnuis fpccierum. Vidc
Jiunc 5. Metaphyfic. cap. de Relationc , & alibi,
& j. diftinft.1. ad hoc. Vcl fi volueris intcllige-
re dc ipfis fccundis intentionibus , applica in or-
dine ad fundamcnta prbportion.ibilia. Commu-
nicabilitas crgo , & indiffcrentia rcalis ex na-
turarci , licct maior , & minor, corrcfpondct
Smi oper. Tom. I,

ipfis intentionibiis GcneriJ, & Spcciei , & ita de
aliisintentionibus, fuo modo, cft diccnduin. Et
fi obiiciatur dc fccundis intcntionibus fundacis
in aliis , dc Gcncrc cnim dicicur Spccies , & dc
hoc gcncrc indiuiduum ; diccndum qu6d vlti-
mate rcducuntur ad proprietatcm rcalcm,& hoc
fufiicit,vt infra magis.

Vltim6dubitatur,vtriam intcntioncs fccundae ^9'
fiant cftcdiuc ab intcllc(ftu, vt dicit Dodor.

Potcft dici qu6d loquitur cxtcnfiuc , co mo- An 1. /»«»-
do , quo rclationcs rcalcs , intrinfcciis aducnicn- '"""' fi'"*
tes, dicuntur cflfici,quac tamen non habcnt aliam * ','* ^'"'iS

mr f \ /• 1 • /- '" quam

uam caulautatcm , a caulalitatc fundamcn- txtrcmorum.

ti , & termini. Vcl tenendo intcntioncs eflc rc-

fpct^us extrinfcciis aduenientes , fuo modo , po-

teft dici qu6d ficut rcfpcAus talcs realcs caufan-

tur ,& emciuntur, eciam aliquando pcr motum,

& alia caufalicacc, a caufalitatc fund.imcnti , &

termini : ita in propofito. Hoc modomagis lo-

quicur Dodlor vbiquc , licct Aurcolus , & alij,

aliceropincntur.Elige viam quam volueris. Scd

de hoc infra force crit prolixior fcrmo.

Q_v ^ s 1 1 o V.

t/in ^niuerfile fit per fe mtel-
ligtbile ?

aVintaqua:ftio pcrtinct adquiftioncni^w//» i.
efi. Vnde quo ad primum patct ordo cx or-
dine ^uid eft , Scfiefi,2.d ipfum ^nia eji. Quotics
fumatur Z'^'///«y^/<' , & qu.ilitcr in propodto c.a-
piatur, &quidfir, pater priiis. Dicit.nuicm per
jfe ad difFcrentian»toiiuTi,qux per accidcns intcl-
ligibilia funt , vt cncia per accidf ns , & ncgatio-
nes , & priuationes, &c. Ac quibus non ponicur
pcr fc aliqua fcicnria. Ec intclligitur de pcrfci-
tate fecundi modi , & non tcrcij. InccP.igibilicas
vero eft pafllo cncis fimpliciccr , id cft , commu-
nis Dco, & creacurar, confcqucns omncrns, fc-
cundum gradum fux encicacis , qua mcdiance
vnaqiiccque cncicas cft manifcftaciua fui ipfius,
& cft incclligibilicas pnTccdens intcllcdioncm.
Vndc Doclor ifte in Thcorcmatibus , propofi-
tione prima, In:elleElioneminteUigibilenattiraprA-
ccdit. Quod probat , quoniampnfllo pra^fuppo-
nit agcns , & omnis adliocirca aliquid cft , &
illud circa quod eft intcllcdio eft altcrum ; qua-
proptcr primumintclligibilc intcllcdlionc cau-
fari eft impoflibilc , comparando intcllcdtio-
ncm , & intclligibile ad cundcm intcllcftum.
Pcr fc igitur intelligibilc audiatur , aut primum
intelligibile, .lut aliquid pcr fc inclufum in ipfo,
aut modus intclligendi ipfius ; dummod6 pof-
fit aut mouerc , aut pcr [c tcrminarc adtum in-
tcllcdbus. Multaad propofitiim fupra qu.Tft.j. &
in fcqucntibus articulis tangentur. Diuifio qua;-
ftionis communis.

Q^v o AD Secvndvm, arguit duabus j, ^
rationibus ad partcm ncgatiuam. Prima prius
h.ibita cft quarft.3. * Sccunda proccdit cx ordinc ♦ nain.10.
obicdi ad potcntiam , quod prxfupponitur in
a6lu:quod non dcbct intclligi de aduali cxiftcn-
liaipfius, fcdpotius intcntion.ali , & rcprxfcn-
tatiuo. Et quod additurqu6d videlicct />««/«<« Int^Sm
capitp.;im oElum ab obieclo , per cjuem potefl optra- J«w«»»^» *.«-
ri , potert intcUigi dc fpccie intclligibili , qua ^'^'^/* **
habita intclliginhis cum volumus. Vel dc a£hi
primo intclliijcndi>non totalitcr, fcd partialitcr,
N n z q'!0

464

Expofitio

quo habito , intelledlus per fe potcft in adus fe-
qucntes, & habitus. Quod addit ex Commenta-
tore habetur prirao de Anima , comm. 8. an lo-
quatur de intcUcdu agente, vel poflibili a diuer-
fls diuerfa dicuntur.

Ad oppofitum, vnica ratione oftcndit affirma-
tiuam, argucndo ex dcfinibilitate intelligibilita-
tem,vcl cx definiri intelligi,& hoc per lc.
3, Refpondendo ad quacftionem , num. 2. tenct

partem affiimatiuam ex hoc , quod primum ob-
ieftum , quod appellat ejued ^uid eft ^ intelligitur
fub ratione vniuerfalis , cui talis modus non eft
faltem cflentialiter idem, licet accidentaliter fit.
Quare intelledus poteft diftinguere inter illa, &
pcr confcqucns vtrumque per fe cognofcere , ex
a. de Anima, text. comm.i4f,& in fequcntibus,
atque praecedcntibus. Nam fic Ariftotelcs arguit
fcnfum communcm cfte alium a particularibus,
& addit quod illc modus cognofccndi cft refle-
xiuus , non folum modi intelligcndi obiedi pri-
mi, fed & aclus, & potentiae , & aliorum qua: in-
funteidem.

Ad primum argumentum refpondct vt fupra,
& addit alium modum dicendi , pon longc di-
pcrfum.

Ad fecundum dicit, quod licet intellcdus pof-

fibilis fit virtus pafllua , non tamen intelleilus

agens. Vniucrfale vcr6 cftobiedlum intellcdus

poffibilis, fedcft non obiedum.fedfinis intelle-

«Stus agentis , cuius obieclum eft cjuodcjuid eft in

phantafmatibus.qujE folutio eft fatis ambigua,vif

infr^ Sed eft conformis di6lishuius, inTheore-

matibus, conclufione tcrtia ; fed ambiguc ibi lo-

quitur , vt patet fubtilitet confideranti. Idem

etiam potcft fequi ex diftis eius, in primo,dift.j.

qu2ft.<5.& in fecundo,diftin£k.}.qu«ft.i.& alibi,

4. Qv o AD TE RTi VM,circafoIutioncmprin-

cipalcm dubitatur. Videtur enim quod vniaerfa-

le non fit pcr fe intelligibile: tura quiaintelligi-

bilicas eft pafljo cntis realis , ergo non coiiuenit

vniucrfali fecundaj-intentionaliter fumpto,Con-

fequentia p.uet. Antecedcns probatur,quia intel-

ligibilicas conuenit praccise illi quod eft obie-

6kum ada:qaatum intcllc<5tus : huiufmodi eft ens

reale.ex principiis huius DocftorisjfubieAu enim

MetaphyficaE,obie6lum incellcdus,& formalitas,

funt aequalis ambitus.vt habct 4.Metaph.Sed fub-

iedum Metaphyficx eft ens realc ; ergo & obie-

^um iDtelledus. Tum fccundo, (& cft probatiq

primx confequentiar)dc quo non pracdicatur pri-

mo modo fubiedum pafllonis, ncc fccundo mo-

do ipfa paffio,fed ens reale non prjedicatur per fe

primb modo de vniucrfali , nec vniucrfaliter de

aliqua alia fecunda intentione, igitur nec intclli-

gibilitas fecundomodo.Tum terti6,quod conue-

nit per fe fubied:o , conuenit pcr accidens acci-

denti illius : fed intclligibilitas per fe conuenit

ipfi (^md ejuidefl, cuius accidentalcm modum po-

nis ipfum vniuerfale , ergo non per fe conuenit

ipfi vniuerfali. Maiorpateta fimili dehomine,

albedine, & motu ; albedine,fimilitudine,& vifi-

bilitate. Minor autcm eft nota , & difcurfus bo-

nus. Alia argumcnta gratiabreuitatis omitto.

j. Dicendum fecundilm Ariftotclem z. Metaph.

text.comm.4. quod vnumquodque ficut fe habet

ad entitatcra, ita ad veritatera, & intelligibilita-

tem.Si poneretur igitur ens vniuocum enti reali,

& enti rationis,ita etiam intelligibilitas. Sed ille

modus dicendi non eft dc mente Scoti , licet in

Quodlibetp quasft. 3. vidcatut eurn tangerc : fi

tamen benc intclligatur , hoc non intendit , vt
patet in prirao , diftin(5t. if . & in his logicalibus
faepe , & maxime logice loquendo , quamuis in
zy. diftind. 1 . Reportationum,& in 19. eiufdem,
non afferendo tamen, ponat enti rcali, & enri ra-
tionis aliquid communc vniuocum , vt Quanti-
tatem, numero, & quantitati continus ; & prin-
cipiura, principio eircntiali , & notionali. Vnde
fortc aliqui fequaces opinati funt huiufmodi
vniuocationem poncndam. Ide6 tenendo aqui-
uocationem entis ad illa , pollet vno modo ne-
gari , aliquod vnum eire adxquatura obie<ftuin
intelle<5tus , vt tangit (licct non aftertiuc ) ifte in
2. diftind. J14. ad finem , quod forte probabiliter
tencri polfet , & in hoc diftingueretur potentia
nonorganicaaborganicis, vt ibidemdicit.

Scd fuftinendo communem modum dicendi, ^»
& de vniuocationc,& adxquatione obieftiua eq-
tis realis, communis Deo,& crcatur2E;poteft brc-
uiter dici , quod ficut entia rationis habent eflc
prsdicabile , & de confideratione Metaphyfici,
fcilicet redudtiue ad entia realia, non tamen nc-
go inter ipfa tranCrcndentia aliqua ; ita habent
intelligibilitatem totaliter motiuc, redu<3:iuc, li-
cet terminatiuc ; vt entitatem , ita & intelligibi-
litatern formaliter habent.Ens ergo reale eft ob-
ie(ftura inteIIc<Stus principaliter, & antonomafti-
ce , in quo etiam dahtur gradus , compaTando
fubftantiara ad accidens , & fubftantias inter fe.
hoc tamen non obftante , intentiones fccunds,
eo raodq, quo & efle, & definiri ; ita intelligi,&
fciri fortiuntur. Ad hoc vide Philofophura 4.
Metaph. in principio , & hunc , & alios Do<5to-
res , &fpecialitcr infra, qusft. 4. Anteprasdica-
mentorum, ad fincm. Ad idcm etiam facit quod
indiftin<5l. 2 6.& ji. primi, & 5. quasft. Quodli-
betica, & alibi facpc, habet dc eo : quia eft efle de
fe formalitertale,& ab alio orig4natiue,fiue fun-
damentaliter. Vide idcm diftin<3:.4 j . primi. Dici-
crgo refolute poteft , qu6d ( vt habet Dodtor j.
diftin<3;. primi qu«eft }.) cns quod eft obicdtum
adajquatum intelle<5tus habet dupliccm primita-
tem,refpe<5I:u omniura intelligibiliura fubdifiun-
dtione, fcilicet vel vniuoce , vniuocationis , vel
virtuaMtcr. Secundo modo continentur fub eo
intentiones fecundac, vt patet fpeculanti, & hoc
cfFe^ftiue ,recurrendo ad intellc<3:um;& radicali-
ter,rccurrcndo ad fundamenta. Et hoc facit mihi
fidem ftabilem in hacdifficultate, imm6 poflet
probabilitet dici , qucd continentur fic fub qui-
ditate rei fcnfibilis, vt iftc DocSlor expouit illara
cflc obie<3:um intelle<Stus }.diftin<5t.i.&2.quarft.
14. Quodlibet vt fupra qiiieft.} notaui,& alibi.
Per hoc ad primum argumentum patet ; inrclli-
gibilitas.enim xquiuocc anaIogice,ficut & ens,
conHenit vtrique, fcilicet enti reali,& enti rario-
nis : fed per Antonomafiam dicitur pafllo prima.
Vel aliter qu6d eft formaliter vnius , & reducti-
ue alterius.Similirer ad fecundum,concedo quod
paflio entis realis non prxdicatur de cnte ratio-
nis, fed fua propria.

Ad tertium dico,qu6d habet veritatem in limi- 7*
tatis,non autem in tranfcendencibus.Vel meliire,
concedo qu6d intelligibilitas,qua: per fe conue-
nit fundamento,per accidensconuenit inrentia-
ni fundatae in ipfo : fcd hoc non obftat quin fua
propria pcr fe fibi conueniat , vt patet in exem-
plo tuo. Licet enim moueri ad motura homi-
nis, per accidens conueniar albo, fi tamen fe-
paraietur ab homine , moueri per fe fibi conue-

nire

Qu^ftionis V.

46J

nire poflct. Vide fdptk quacft.j . plut*, ad facilicH
retn dcclationcm didorum , & confidera altiiis
(fi valcs)in omnibus. PolTet cnim ponderari qua-
litcr diffcrcntia: vltimx, & aliac , de quibus non
prxdicatur ens quiditatiue , fint ihteliigibilia.
Et fuftincndo quod pcr fc , oportct diccre confe-.
quentcr intcUigibilitatcm c(Te paflionem cntis
trjnfcendentis ad quiditatiue, & non quiditatiuc
cns , vt patet fupri , vcl alitcr fpeculari. Qua:-
rc hunc in Mctaphyfica fua , & in Thcorcma-
tibus.
%, Secundo , dubitari polTet circa illam propofi-

tionem , qua plerumque in his quxftionibus vti-
tur Dodtor , videlicet quod ^d ^id eft cft obie-
€tum primum intelledbus.

Dico brcuitcr , vt radum eft prius , quod itl-
telligit de obiefto motiuo intcllcdlus creati,via-
toris j non autem de obiedto terminatiuo , vc
patet.

Pro cuius vltcriori dcclarationc , ftota , qu6a
obicdkum intelleaus alind eft terminatiuum , &
fic eft ens in fua maxima communitatc , & ana-
logia j aliud motiuum , & hoc vel naturale, vcl
Voluntarium , feu fupcrnaturale. Primo mo-
do adhuc cft duplcx , quia vel ex natura potcn-
tia; , vel pro.ifto ftatu. Primo modo eft cns fini-
tum abfolutum , vel fi refpcdiunm , ad finitum
tamcn tcrminum. Secundo modo eft quiditas rei
fcnfibilis , & hoc vcl formaliter m ic , vcl in fuo
inferiori , vel virtualitcr : motiuum autem fu-
pcrnaturalecft Dcus , vltcrior profcquutio ifto-
rum non hic,fcd alibi.
^, Tertiojdubitaturcirca illam propofitionetti,

qux eft tanquam principiura Scoticum , fcilicet

rad omnis potemiaponens dt^entiam inter alitpts
, cognojcit vtrttnu^He extremHm yfitb propria ra^
tione. Videtur cnim falfa , tum quia nos ponimus
difFcrcntiam inter fingulare,&: vniuerfale; fed
fingulare non cognofcimus fub propria ratione,
cx^undamento huius : tum , quia Deum k crca-
tura ; itero , non ens ab cnte ; item , figmcnta a
veris entibus diftinguimus , quorum altcrura fub
propria rationenon intelligimus.

Dicendum quod aliquid inrelligi fubpropria
ratione , poteft dupliciter confiderari. Vnomo-
do quod ipfum fit motiuum , & terminatiuum
a£his intelledus , & quod fua ratio quiditatiua
jRt ipfius intelledui noftro manifcftatiua. Alio
modo quod fit illud , ad quod terminatur adus
intcllc^us , & non foliira pars concepti , vel
modus cius ; ipfius tamen ratio quiditatiiia di-
ilinAa , & praecifa , non fit ratio intelligcndi,
ncc in proprio reprxfcntatiuo mouct intclle-
€txan t fcd vel in conceptu communi , vcl in con-
ceptu aggrcgato , vel a priori , vel a pofteriori.
Primo modo propofitio Dod^oris non cft vc-
ra,fcd fecundo modo. Et tunc ad primum de
(ingulari patet. Intelligitur cnim tcrminatiuc,
vt <p4od. Deum ctiam in conceptibus communi-
bus fibi , & crcaturis ; non cntia ctiam intclli-
gimus tcrminatiue , negatiu^ faltem. Idem in
propofito dc ♦niuerfali , & aliis intentionibus
fecundis , eft dicendum. Sunt cnim tpu fecun-
datium , & accidcntalc , rcfpcdu intelledio-
nis aliorum, & criam fui ipfius, fcd non pri-^
marium , ncc motiuum : funt tamen ^w^termi-
natiuum proprixcognitionis ,& hoc fumcit ad
intentioncm DoAoris*
10. Quarto ,circafolutiohcm fecundi argumcn-

* Num.}. ti * , vbi dicii Doftor qu6d imttUStu pojfibilit efi
Scttioper. Tem. I.

%inm pafuidy dubitttur an hoc afTcrtiu^ velit,

Diccndum vnomodo,quod loquitur fccun-
dum viam communem attribuentem omnem adi-
uitatem intclledui agenti. Et licct problemaii-
c^ in Quodlibeto qu«ft. i;. pemanfcat hanc
niateriam , magis tamen dcmence fua attribui-
tur adliultas intelledui poflibili , quim nege-
tur. Ipfum autem in matcria rcali in his logi-
calibus loqui fccundiim viam comrauncm diii
prius.

Vel dicendum aliter , qu6d vult lotelledura
poflibilem eire pafliuum vno modo , & adiuum
alio modo. Eft enim paflliuus vt recipit , Sc i6ki*-
uus vt operatur , & dicit. Etide6 appropriatc,
vcl per quandam fpccialitatem loquitur , vt po-
ftat differentiam eius ab intellcdlu agcntc. Ec
quia intelligerc cft quoddam paci, & iftius inlcl-
h'gere,idc6,&c.

Quint6 dubitatnr , qiua videtut vclle ibidcm 1 1%
Dodor, qu6d intcllcdlus pofEbilis prsfupponac
vniuerfaletanquamobieftum. Circa quodlabo-
tantquidam hic multum ( yt fupra quacft. }, leri-
gi ) aflSgnantes ordinem , & modum produccndi
vniuerfalc,& alias fccundas intcntiones»

Dico probabiUter,& faluo racliori iudicio,
qu6d idcm intcllcdhis intelligit, & intcllc^a
comparat. Ciltmcrgoinrclligcrc conucniat tan-
tum intellcdtui poflibili , fcquitur ctiam quod
confcrre conuenit cidem, & pcr confequens cau-
iare fecundas intentiones : & tunc dico, quod in-
tclle<fhis poffibilis habet fe primo efTcdiuc re-
/pedtu ipfarum, & idc6non prsfupponitcas:ipfis
autem adinuentis, habet fe reccptiuc refpedu in-
Ccllcdiionis ipfarum , & ita prxfupponit vniucr-
fale vt obicdlum , & pratccdit vt caufa. Qiii vel-
Ict rdcurrerc ad priraum inucntorem inicntio-
nura(vt fupfi)poiIct alitcr iraaginari , fcd ifte
modus diccndi,eft fatis fccurus,vt vidco.

Vltimo , ciam dicit Dodlor , quod vniuerfale 11«
non cft obicdlum intellcdtus agentis , fed ^Hod
quid eft in phantafmatibus , ipfum autem vni-
uerfale cft finis eius , dubitari pofTct. Diccn-
dura probabiliter abfque argumcntii , quod vni-
uetfale ncc reale , nec logicale in adlu, eft obie-
dum intcUedlus agenri[s(vt}; dift. 1. quarft. u
habet iftc ) fed bcne vniucrfalc in potentia , &
hoc in pritno aftu , vcl rcdlo , & loqucndo dc
obiedo raotiuo , quod fpecicra cum conditio-
nibus matcriahbus , & indiuidualibus , gignit,
primo in potentia cxteriori , & confcqucrttcr
in phantafia , circa quara opcratur intellcdits
agcns , aliquid omittendo , & aliquid abftra-
hendo ( vt in Theoreraatibus ,propoficione tcr-
tia , habet ifte ) & tunc facit vniuerfalitatcm,
fcihccc realcra , & reprsfchtatiuara in rcbus»
Caufat namque fpeciem intelligibilcm , qii:e
cft vniuerfale in rcpracfcntando , & de vniucr-
fali in potentia remota , mediantc ilU fpc*
cie, facit vniuerfale in potentia pfopinqua,&
tunc vniucrfale rcale in adlu , & eriam Logi-
cum cft finis cius , vt inquic egrcgic Dodlor.
Non dixic cnim ejfe^tu eitu , fcd finit , id eft,
ad quod terrainatur opcratio fua cxclufiuc , vc
in firaili habet ii.diftindkioncquarii, quxfl. 3«
de adlione accidentis, & tennino duplici eitfs, in
principio fohuionis. Sed non obfiat obiediio
Foxai , dato qu6d hic loquerctur Dodlor dc vni-
uerfati reali, quia licit, vt in pluribus, vcl princi-
paliter , jprotcftatus cft fc dctcrminaturum dc vni*
uerfali fccundx-intcntionali,non tamcn fem^er.
N n 3 Scd

466

Expofitio

].

TrtprUttu
quid.

Z.

Sed potcft veri*ficari,vt dixi.de vniuerfali Logicc;
cft enim terminus cxcliifiuus opcrationis intelle-
dus agentis , & efFedus poffibilis , atquc modus
intelligendi in adu redo. Obiedum veio in adu
rcflcxo. Et fic icrminatur fententia profundifli-
ma huius quxftionis, vbi recurrcnduni eft in plu-
ribus ad ea,qua: fupra f .3 .^ ^.notaui.

Qv A S T I o VI.

tAn nyfjiuerjale habeat aliqtioi
frofrietates.

HAc fexta quaEftio pertinet explicitc ad
quaeftionem ejuia eft , implicitc vcro ad
([nxikionem propter quid efi. Qiioad pximum, pa-
tet ordo quacftionis, & diuifio cft communis.
Quid fit Vniuerfale , & quoties accipiatur , patet
priijs. Proprietas , vt ad propolitum fpcdat, capi-
tur pro paflione communiter fumpta,qua: eften-
titas quaecumque de aliquo demonftrabilis, quo-
modo non folum accidentia inha»rentia alicui
funt paiTiones , fed etiam dcfinitioncs materia-
les , quas per formales demonftrantur , vt 2. Po-
fteriorum. Vocatur ctizm propria pajfio , id cft,
adsquata, vel vcriijs vniuerfalc fecundum quod
ipfum, &prim6 fubiedtofuo conueniens , vt i.
rofter. Quotics autem fumitur proprium, patebit
infra , cip. de Proprio, & prartcr hoc fumitur pri-
in«-intentionalitcr , & fccundae-intentionalitcr,
& fccundo modo , vt quid , vel vt Tnodw , vt fta-
tim dicctur. Proprium autcm vniuerfalis Logici,
fi quodcft, erit intcntio fccunda, alitcr cxcedcret
fubieftum fuum.

Q^v o AD Secvndvm, quatuor rationi-
bus pats negatiuaprobatur. Primaratio inrcndit
oftendere, quod fi vniuerfale haberet aliquam
proprietatem , quod tunc aut fingulare elfet paf-
fio vniuerfalis,aut idcm elfet paflio fui ipiius.
Primum eftinconuenicns,proptcrnon conuer-
tibilitatem , qus rcquiritur inter fubicd:um,&:
paflioncm ; immo oppofitum eflet paflio oppofi-
ti. Sccundum autem cft inconuenicns , proptcr
diiierfitatcminelfentiapaflionis ,& fubicdi, vt
oftcndlt cx Philofopho i.Topiccrum,cap.4.

Sccunda ratio infert hoc inconuenicns , quod
videlicec pofita hypothefi aliquid continerctur
fub Specie , 5c conuerteretur cum Genere , quod
eft abfurdum. Et quod hoc fcquatur patct , quia
Proprium fpccieseft Vniuerfalis. Proprium au-
tem prxdicatur de omni propria paflione, faltcm
limitata, e;go prsdicaretur de pailione vniucrfa-
lisjfi qua fir, qu£E pafllio conuertitur cum Vniuer-
fali.vt patet.

Tertia ratio fundaturinPhilofopho^.Metaph.
tcxt. comm. 14. vbidicit quodaccidcns accidenti
non accidit j nifi quia ambo eidcm accidunt. Vni-
uerfale .lutem cft accidens , vt patet, & propriura
eius non cft fubftantia,vt patctjergo,&c.

Quarta ratio procedit ad hoc inconueniens,
quod fcilicct proprium Vniucrfalis eflet nihil,
quod patct , quia minus ens minimo cnte eft ni-
hi! : Vniueifalc autcm , cum fitens rationis , cft
minimum ens,propriumver6 cius,fi quodeft,eft
minjs cns ipfo , ficut vniucrfalitcr in aliis , quia
poftcrius , & dcpendcns , & inhaercns , & acci-
dcnscius.

Ad oppofitum arguit authoritatc Porphyrij,

quamconfirmat authoritatePhilofophi i.Pofter.
lex.comm. 1 1.& alibi ibidcm.Confequentcr con-
clufionem rcfponfiuam affirmatuie dicit , quam
oftcndit hac rationc : Omne habens dcfinttioncm
indicantcm fufficicntcr eflcntiam eius , & praetcr
hoc aliud conucrtibile , atque pcr eandem defi-.
nitioncm de ipfo demonftrabilem,habct proprie-
tatem,vcl paflionem, vt puta talc conuercibile:fcc!
vniuerfale eft huiufmodi;ergo,&c. Maior eft no-
ta. Minorem oftcndit au horitatc Philofophi i.
Perihermenias text. comm. 5. & i.Pofteriorum,
tcxt.comm.15. & i.Poftcr.tcxt. comm. vlt. Vtro-
biquc cnim afllgnatur ratio vniuerfalis , quarura
vna poreft poni dcfinitio , & altera pafl^io. Scd
huius vlterior inueftigatio aiticulofcquenti.

Ad primnm principale, concedit paflJioncm
vniuerialis eflc vniucrfale , vt modtts , non vt (^uid.
Et nc hos terminos tranfgrediamur(quia fingula-
res, & in his quajftionibus plurics rcplicati, & iu-
uenibus obfcuritacem ingerunt ) notandum qu6d
vniuerfalc, vel quodlibet aliud accipi, vt ^uid, cft
ipfum confidcrare in fua propria quiditate, & ef-
fcntia. Gjuiditoi namque , ejfentia , nAtura , &cfub-
ftantia,vr. commimiter apud Formaliftas idcm di-
cuntjfcd non conucrtibilicer. Quod enim eft
fubftantia,eftnatura; & quod natura, clfcntia;
& quod cffentia , quiditas ; fed non conucrcitur.
Vnumquodque enim in fuo generc cft ejuid, i.
TopicorumjCap.y. hochabctiftequjeft. rcqucnti,
Vbi hos tei minos breuitcr declarans , dicit quod
quando aliquid eft illud quod inicUigitur , cft
quid; quando vcro ratio , fub qua aliquid intelli-
gitur,tunc modfu

Sicut ergo vniuerfalc habct cntitatem,ita qui-
ditatem, & , vt didum cft priiis, ifts intcntioncs
dicuntur modi inteUi^en^i , & maximc vniuerfale,
vt quarftionibus duabus prxcuntibus. Non Fo-
lumautem funt modiintelligcndiprimarum in-
tentionum , imm6 etiam & fccundarum , & ali-
quandoidem fui ipfius,ficutdc modis fignifican-
di dicimus. Nam vt Nomcn,vel Declinatio, vcl
Numcrus , cft modus huius vocis fignificatius
^<?«r/V/«<,itaquodIibet fui ipfius ,vt Nomcn,
nominis j & Dcclinatio, dcclinationis ; & Nume-
rus, numeri',& vnum, alterius ; vt patct. Scd pof-
fet aflJignari diflimilitudo hinc inde , quz parum
rcfcrt. Wiexgo homo intelligitur fub modo vni-
uerfalis,ita Spccics, & Genus, & Proprium ipfius
vniuerfalis,quod vocetury^.Et ipfummet Vniuer-
fale, quod eft aliorum modus, eft etiam fui ipfius
modus, & rcfpcctu ciufdem poteft idem elfc ^uidy
& modus , vt clarc habet ifte , infr^ , in Poftprx-
dicamentis,foluendo vltimum argumcntum pti-
mx quxftionis , vel fecunds numerando latc-
rales.

Quando igitur vnumquodqueaccipitur vt in-
telligibilc , vt obicdum, vt detcrminabile, vt ge-
ncralitcr principale, tunc dicitur i]uid. Quando
vcro vt modus intelligendi , vt deteiminatio, vt
accidens obic<fii , & vt acccflbiium , vcl miniis
principalc , fumitur vt modttt. Pofliint poni plu-
racxcmplagrolTa,qu2 omitto ledoii. Quxia-
tui ifte in Quodlibcto, q.3. & Francifcus Mayro-
iiisin primo Conflat.diflinft.19. quxft. i. adfin.
Pulchrc igitur dicit Doftor quod Vniucrfale prx-
dicatur dcnominatiue dc.fuo proprio, non ob-
ftantc qu6d fit cius fubieftum, vt ijuid fumptunv
Ex quo habcs qu6d aliquid cft proprium alicu-
ius , & fubicftum ciufdcm , & qu6d fubicdtum
cft accidcns per accidens fuie paflflonis , licct non

vt

Hegula «^-
nofirtniii ttm
•Vt quid , ^

vt medum.

Qu^ftionis V I.

467

6.

SMtdi prt-
finquHm , (^
rtmocum.

Vtrubiedum , Sc plura alia mira , fed huiurmodi
ftuporem auferr priuilegium fecundarum intcn-
tionum:multis enim immunitatibus gaudere per-
hibentur. Rationcmautcm huiusaflignat ifte in
Quodlibeto, quarft. 6. articiilo i.in fine. Simile
habetur in determinabih',&: dctcrminante.Sabie-
(kiim enim ponitur quandoque determinatio fui
accidentis,vt homo rcfpcdtu albedinis,de quo in-
fra,qua:ft.i.de Specie.

Quod ibi tangirur , cum dicit Dodor A
efi vniMer/kle ,rtontjttod fit ejfentialiteridem/ko/idf-
iei}o,pote(i intelligi dc fubiedto illius locutionis,
fcilicet A , vel econtra dc ipfo vniuerfali, quod
eft fubie<flum paflionis. Etquomodocumquein-
telligatur fubaudiatur ibi ejjemialiter, vt idem efti
quod de ejfentia, vt communiter hic loquitur Do-
^or. Vel dic quod opinionem famofam fequi-
tur femper , vbi occurrit confideratio Metapny-
ficalis, fed primum magis placet. Vult igitur Do-
&.0X quoad primum argumcntum , & rcplicam
cius , qu6d vniucrfalc vt ^nid , non pra^dicatur
de fua paflIonc,nifi pcr accidens,vel materialiter;
fcd vt moim bcne pra:dicatur formaliter. Per
idem foluit fecundum principale, qu6dproprium
vt (jMid non pradicatur de A , fcd benc vt modtu,
ficut derifibili. Licet igitur fit inconueniens ali-
quid contineri eircntialiter ,& quiditatiuc fub
Spccie,& conuerti cum Genere ; contineri ra-
mcn modaliter, vel denominatiuc fic, & conuerti
fic,non inconuenir.

Tcrtium principale foluit, de fubiefto diftin-
gucns : nam aliud eft propinquum, vel immedia-
tum;aliud remotum,&mediatum. Et poflunt af-
ngnari plura intermedia,quia dantur extrcma
multum rcmota , & maximc in propofito. In f»b-
ftantia enim fundatur immediate quantitas ; in
quantitate qualitas ; in qualitate reIatio;in rcla-
tionc reali relatio rationis ; &ita dcaliis. Non
tamen fic inrclligo, qn6d non poflit in fubftantia
fundari intentio ,nifi mediantc quantitate, & fic
de aliis , fed qu6d intentio fubiectata in pofterio-
ri , h.-ibet vltimate , quoad clfe , refolui vfque ad
fubftantiam.Sed de hoc eft benc difficultas,vt in-
fra tangam , quia videtur quod aliud fit de acci-
dentibus realibus quo ad hcc ; & aliud de acci-
dentibus rationis, vt infri qusft.j. Anteprasdica-
mcntorum habet notabilirer,foIuendo fecundum
principale. Poftet etiam diftingui de accidente,
per fe, & per accidens, de quo infra. Poftct ctiam
de abfoluto , & refpediuo accidente fieri vis, &
fimiliter de accidente reali,& rationis.

Adquartum dicit,qu6deftlatitudo entitatis in
reIationibus,veI entibus rationis,fuo modo,ficut
in entibus realibus. Sicut igitur in gcnerc Sub-
ftantix ponitur materia prima in vltimo gradu,
quod verum eft loquendo de rcbus, licct aliter fit
de realibus , & in aliis gencribus fua vltima, fuo
modo. Vide in fimili S.diftind.primi, quxft.vlti-
mi, parte fecundi , in folutione principali : ita
in cntibus rationis ponitur latitudo vniformis.
Proprium aurem Vniuerfalis continetur infr^ il-
lam latitudinem ; ideo eft ens. Simile habet fu-
per 5. Met.tphyficac , qiisft. de diuifionc Logica
Vnim.

D E T E RT I o. Primo dubitatur circa confc-
quentiam primi argumcnti > videlicet qupd fi
proprium vniucrfalis non eft finguIare,crgo^nii-
uerfale. Contrk, proprium cntis , vt puta vnunt,
verMm , bomm , non eft fingularc, ncc vniucrfalc>
igitur illa confcquentia non ▼alct.Priitia pars an-

tccedcntis patct. Secunda probatur , quia ficut
cns non cft vniuerfalc , ita ncc cius proprium.
Qu6d autem cns non fit vniucrfalc , vidcbitur
in?rit.

Dicendum vno modo , qu6d loquitur de pro-
prio logire loquendo, & prxdicaracntalitcr : ens
«utem etfi h.nbeat proprium.non tamen prxdica-
nicnt.ilc,fed tranfcendcns. Vniiicrfale quoquc 8c
cius fpccies applicantur dumtaxat limitntis , &
prsdicament.iliDus. Abftrahir namquc ens , ficut
^ caufato,& incaufato,ita ab vniuerlali, & fingu-
lari. Vel dicedum aliter,qu6d ens cft xquiuocum,
logicc loqucndo, vt infra magis;ide6 ncg.itur ip-
fum habcre propriii vt Logicus loquitur.Vcl tcr*
tio.fuftinedo vniuocatioiiem entis,poreft diftfn-
gui de vniucrfali , tranfcendcnti, & limitato ; h\
genere,& cxtragenus.Vno modo affumptum cft
falfum, alio modo verum. Vel diftinguc dc pro-
prio primx-intentionalitcr , & fccundx-inten-
tionalitcr dido , vt infrk cap. dc Proprio , q. 1 . &
applica ad pafnones entis, Aliud quod tflngitur ii>
eodemargumento, an proprium fit idcm illi cu-
ius cft, vel poflit clTe,pertinet ad Mctaphyficum,
& fortc infrainquxftionibus capitis dc Prcprio
tangetur.

Secundo , circa folutioncm illius priini ar-
gumenti , & circa fecundum principale , potcft
dubitari , vtrum Vniucrfale, vcl Proprium fnm-
ptum vt e]ttid, & fumptum vt modtu , fic idem
flmplicitcr, velaliud fic,& ficacceptum .'Vidc»'
tur quod aliud , aliier de codcm ; rcfpeftu ciuf-
dem , verificarcntur cxtrcma comradiftionis , vc
puta modm ,non modm,(j»id,non<juid;Sc fic de
aliis. Qu6d autem fir idem videtur , quia alitcr
procelfus in infinitum , quia fi vniucrfale vt mo-
dtu, eiTec aliud ab vniuctfali vt ejuid, quod dcno*
minat,adhuc illcmodus in fuo generc eft cjuld,
igitur fibi potcft applicari vniucrfale, ytmodM;Sc
de illo arguam vt prius;crgo,&c.

Itcm , hoc videtur ex littera Dodtoris , vbi di-
cir,qu6d noncft inconuenicns aliquidconucrti
cum Gcnere , & detwminari a Specie , fed Pro-
priimi, vt ^H<V,eft fpecics Vniuerralis,& dcnomi-
natiue fumitur vt modui, ergo yt ^uid, & vt modtu
eft idem.

Dicendum qu6d iftx intentiones pofTunt com-
parari inrer fe , vel ad fe inuicem , vel ad alia , vt
puta aliud eft dicere, Genm eft Species, & Species tfi
Species. Primo modo ciftrum efl qu6d illud idem,
etiam in numcro , quod eft in fe a^uid , cftrefpe-
<ftu alterius modtu , vt patet in accidentibus rca-
libus. Hxc cnim albedo in fc confidcrata cft:
^tiid, & refpedu lapidis eft modm. Secundo
modo eft maior difficultas , vbi breuircr, fal-
uo meliori iudicio, dicb , qu6d cum dicitur, Vni-^
uerfaif eft VniMerfale , vel Species cft Species , vbi
a partc fubicdi fumuntur vt ejuid ; a partc ve-
r6 prxdicatijVt medtu, fubicdtum , & prxdici-
tumdiftinguuntur fola rationc»& non quidita-
tiuc,nec cirentialitcr ,eo modo quo tales di-
ftindiones ih fccundis intentionibus inueniun-
tur. Et tunc ad argumentum dico , quod non
inconuenit extrema contradidlionis , quonim
neutrum eft re.ilc , Vcrificari de codemquidira-
tiuc, diuersa ramen rationc : quia ficutdiftindio
cx natura rci tollit contradidioncm rcalem , ita
diftin(5tio rationis rationalcm. Ad alia argumcn-
ta,qux probant identitatem,patet ex didis,& al-
tiore indaginc.

Tcni6 dubitatur , circa vcrltatcmilliuspro-
N n 4 pofi

;4 ♦

8.

468

Expofitio

pofitionis in tcftio argumento , & folutioncm
♦ Nura. j. eius * , videlicet quod accidens non eftfubic-
^um accidentis , videtur enim quod fit falfa,
tumquiaaccidens inEuchariftianon funtfubie-
diuc in fubftantia , fecundum fidem ; fed ibi
'vnum accidens cft fubiedum alterius , ctiam
vltimatum, vtputaquantitas, qualitatis5& qua-
litas , relationis ; & fic de aliis : tum , quia acci-
dentia refpcdiua communiter infunt abfolutis
accidcntibus , vt fimiiitudo qualitati , & zqua-
litas quantitati : tum , quia fpecics accidentium,
ficut & fubftantix, habcnt proprias paffiones,
de ipfis demonftrabiles , aliter Mathcmatics
pcrircnt.

Dico ptim6,quod tcxtus Ariftotclis cortu-

pte allcgatur hic , & hbc forte fecit Dodor , vul-

garem allegationcm fequcndok Corrigit autcm

in 4. Scntentiarum illam allcgationcm diftincft.

1 2. quacft. i. vt fuprk articulo primo > notaui

textum.

Speeies Eu- Secundi dico,qu6d illapropofitio commU-

'mjHmZt """ gloifatur , vt cara gloflat Dodor in littc-

*[ip»r»'t*.. " » diftinguendo de fubicfto vltimato , vel pro-

pniquo : & fecundum hoc ad inftantias facili-

tcr refpondctur. Prima enim tranfccndit Logi-

t cum , & Philofophum , vt talis. Scd quia ve-

ritas noncontradicit vcritati ,& vcra Philofo-

phia innititur primx vcritati, & reuelatis ab

ca , ideo dico , quod licct accidcntia in Eucha-

riftia fint feparata fecundura adum a fubftan-

tia , non tamen fccundum aptitudincm , & id-

eo fempcr Subftantia eft vltimatum fubic(5tum.

Ad fecundum dico , quod vltimatum fub-
icctura rcfpeduum eft illud , quod eft propin-
quum abfolutorum.faltem vltimorum.

Ad tertium per idem. Tcrtio , potcft dici ad
illam authoritatcm , quod intelligitur in acci-
dentibus difp.iratis , id cft , non habcntibus or-
dincm quoad ««W<rre,de quibuscxemplificat Ari-
ftoteles ibidcm , vt album , & Muficum. De Ac-
cidentibus vcro habcntibus ordinem inhaerentia:,
vt qualitas, & cfiiantitas , vcl rcfpcftiuum, & ab-
folutum,noncft vcra.

Quarto , & vltim6 poteft dici , quod illud
didum AriftoteliS eft illatum tanquam incon-
ucnicns , non affirmatum tanquam vcrum. At-
guit enim ibidem conira negantcs primum prin-
cipium , cx fecunda via principali , fcilicct cx no-
minis pra:dicationc. Arguit cnim fic , Si con-
tradictoria fint fimul vera , crgo omnis prxdi-
dicatio eft per accidcns , & pcr confcqucns nc-
cclfc eft prxdicationem in infinitum ire , fcd in
infinitis non eft ordo , quia 2. Mctaphyf text.
commcnt, i o. Vbi non eft aliquod primum,
non eft aliquod habitum , igitur nullura acci-
dens habcbit ordinem ad aliud accidcns , & pcr
confequcns non magis accidct hoc accidcns il-
li , quam c conucrfo , & huic modo cxponcndi
confonat littcra. Noncnimait,qu6d accidcns
non accidit accidcnti , nifi quia ambo tcrtio , fcd
dicit qu6d accidcns accidenti no accidct, nifi quia
&c. pcr quodinnuitfeillampropofitioncm non
afl^rere tanquam veram , fed cx prioribus infcr-
re tanquam inconucnicns. Scd adhucobiicituri
Sicut Subftantiae conucnit fubftarc , ita accidcn-
ti inhaerere , crgo ficut fubftantia repugnatin-
liarrcre , ita accidenti fubftare : fcd comimtne efi
cmm jiibflantiit in JuhieElo non ejji , cap.dc Subftan-
tia in Prxdicamentis , ergo communceritomni
iccideuti aon fubftare. Item » n^iil ccrminac de-

10.

pendcntiara eiufdem rationis illi qua dependet^
fed omne accidens depcndet ad fubieclum , crgo
nullum accidens poteft fubicdliuam dependen-
tiam alterius tcrminare.

Adprimum dico,qu6d vltimate fubftare eft il.
proprium fubftantix , & lalc non conucnit acci-
dcnti. Vcl aliter , & rcdit in idem , prima confc-
quentia poteft negari , quia arguitur a remotionc
vniuoci ad rcmotionem aequiuoci.

Ad fccundum dico,qu6d maior cft vcra de
dcpcndentia omnimoda eiufdem rationis , qu«
non cft in propofito. Sicut cnim alia indepcn-
dentia requiritur in vltimo terminantc,& alia
in propinquo, itadependentia ad hoc,& adil-
lud, eftalia,&alia. Excmplum dc dependentia
omnis crcaturs ad Dcum , vt ad caufam cfficicn-
tem,cumquo ftat dependentia vnius adaliam,
vt ad caufam talem. Multa alia difcuticnda hic
relinquo Metaphyfico.

Scdadhuc poffct obiici, quodrcfponfio Do-
«Sboris non fatisfacit, quia non eft ordo in in-
hxrcntia accidentis intentionalis , ficut cft in
accidentibus realibus , vt patet. Idc6 poflet di-
ci , qu6d Do£lor foluit argumentum ex com-
muni modo diccndi , licct , propric loqucndo,
authoritas non fitad propofitum de fecundis in-
tentionibus.

Vel dicendum , fuftincndo refponfionem ef-
fe optimam , qu6d etiam in inhxrentia intcn-
tionum cft vltimata refolulio ad fubftantiam, vc
notaui prius.

Quarto dubitatur, circa quartum argumcn- 11.
tum ,&folutioncm cius *. Videtur enim qu6d ♦ Num,^,
illa propofitio , Ornnis paffio efi minm ens , ScC.
cft falfa , tum propter vn6m , & cns , qux figni-
ficant eandem naturam ^.Mctaph, tcxt.comm. j.
Tum, quia gcneralitcr omnis pafHo, vt nunc fup-
pono,cft eadcm realitcr fuo fubiedo, & pct
confequens non minus cns. Itcm , contra il-
lud,quod dicitur in folutione illius argumcn-
ti , qu6d videlicet in entc rationis funt mul-
ti gradus , arguitur. Minoris perfcftionis vi-
dentur effe entia rationis , quam entia rcalia:
fed habcre quantitatem virtutis remouctur ab
cntibus rcalibusjfaltcm rcfpc£liuis , crgo mul-
to magis ab cntibus rationis. Maioritas vcro,
velminoritas cnritatiua,in propofito habet in-
telligi , vt videtur , proptcr quantitatem vir-
tutis.

Itcm,omniacntia rationis funt minoris cn-
titatis , quam materia prima , fcd prima materia
cft ita minimc entitatis , qu6d efl prope nihil,
igitur entiarationi»omnia,autcruntnihiI, auc
fcre talc.

Dicendum fuftincndo Do<5lorcm , qu6d ali-
quid cfTc magis ens , potcft intelligi dupliciter,
aut quia perfcftius in entitate ;autquia prius,
prioritatc originis , vcl naturx. Secundo , ad-
ucrtendum quod poteft effe ordo eorum , quas
funt vnius generis , ad illa qux funt alterius , vel
horum,&illorum feorfum. Tcrtio prxmittcn-
dum quod fubicAum , & paflio poffunt confi-
derari , aut fccundum rationes fuas quiditati-
uas ; aut fecundum rcalitates fubic(5):iuas. Exhis
ad inftantias.

Ad priraum dico vno modo , qu6d loqui-
tur Dodtor logice dc paffionc, & fubic(5bo , vc
fupra dixi : & itacxcluditur cns , tum quia tran-
fccndens , tum quia xquiuocum. Alitcr poteft
dici > quod intelligic de enticate formali , &

qui

Qujeftionis VI.

469

quiklitatiaa» & quantiim ad maioritatem priori-
tatis ; & fic ens eft magis.licet abftrahat a quan-
to,&: non qiianto.

Ad fecundiim data hypothcfi , ftat maioritas
formalitatum,aut quantitatiua, aut alia.

Ad tcrtium , liccc Francifcus Mayronis tcneat
illam minorem, non tamen eftdc mente Do-
€tods fubtihs , vt pater exprefsc , & in primo
Anglico , Sc in primo Reportationum, diftind.
16. Non habeo ergo pro inconucnienti , quod
entia rationis dicant ficut entiratem , ita , fuo
modo , entitatiuam perfcdionem. Et ficut for-
tc inrelationibus reaUbus dret recurfus ad fun-
damenta , ita hic, & muh6 magis. Vcl dic, quod
intclhgit Dodor hic per maioritatem , priori-
tatcm aut originis , aut naturac, aut confcquen-
tix. Gradus enim aUus cft eirentiarum,ahus for-
niarum , aUus perfedionum vnitiuc contewa-
rum, vt habet aUbi ifte.
1 1 Ad ahud de materia prima, patet quia h'cct fit

minimum in genere fubft.intix , non tamen in
latitudine cntium , immo, formaUcer loquendo,
eft maioris entitatis , quam omnia nouein Gc-
nera accidcntium , in quibus , &c inBcr qus , da-
tur ordo entitatis. Licct igitur entia rationis,
pcr comparationem ad aUa , fint fere nihil , in-
ler fe nihilominus habenc ordinem : vbi tamen
fecundum proprietates fubftratorum attenditur
maioriras , & minoritas in eis , ficut 8c entitas.
De graduaU vero latirudinc entium vhcrius in-
ucftigare, eft ahioris fpcculationis.
'4* Contra etiam illa verba Dodoris in fine, ar-

guunraUqui , fic; Capioens rationisin vhimo
gradu , quasro aut cft incclUgibile , aut non , fi
fic, ergo ip(o datur minus , ciim paflio ( cuiuf-
modi eftintclUgibiUtas) fic minus ens fuo fub-
ied:o ; fi non, eigo noncft cns. Ad hoc facili-
ter rcfpondetur. Vno modo , negando fuppofi-
tum , fcilicet qu6d detur ens rationis in vhimo
gradu , quia inipfis cftproceirus ininiinitum,vc
did;um eft fa:pc.

Vel aUter , quod fi detur , talc non erit intel-
ligibile , nifi per accidens, quia eft ita tjuo, quod
lion ^uod: fed primus modus dicendi latis fecu-
rus cft. Item , polFet aUter argui contra illam
folutionem Doftoris , quia abfolute debet ilia
conccdi : Minui ens eme rationu efi non ens , ficut
forte ifta : Minm rationale homine efi non homo.
Quia comparatiuus gradus confundit confusc,
& diftriburiue , fuum cafuale , nifi impediatur.
IntcUedus igitur eft , quod iUud quod eft minus
cns ifto cnre rationis , &: ifto , &: fic dc finguUs,
eft non cns , quod eft verum eciam pcr te. Vide-
tur igitur ex ignorantia huius diftributionis pro-
cederein folutione , immo ifta cft falfa :pajfio
efi minui ens ente rationis , quia fic eirct minor
fcipsS.
I y. Poflet dici , quod praifupponit hanc diftribu-

taffto intit tionem, tanquam notam,&conccdo illam,qu6d
fmttorM non pafJiQ (.(^ rninus cns entc r.-itionis;& quod minus
^j^ ens ente rationis eft non cns. Et cum dicis, quod

paflioeftct minus ens feipsa, nego confequen-
tiam , pracfupponit cnim falfum , fcilicct quod
pafllioentis rationis fit ens rationis, quod nego,
propric loqnendo : & hoc,negando vniuocatio-
ncm entis talis. Vel dato , qnod fit vniiiocum,
adhnc negatur : quia ficut in entibus realibus,ita
in entibus rationis imaginor,fuo modo.Hacc au-
tcm cft fzlf^yRifil>ilitasefihcmo,Ced eft aliquid ho-
minis , ita quod vniuerfaliter pafliones non func

res alix a fuis fubiedis,fed qiurdam realitates,vel
formalitarcsfubiedloriim.Sicfimiliterincntibus
rationis cft verum , quod paflio ciitis rationis cft
aliquid entis talis, non tamenaliud ensab eo, Sc
idco non fequitur, paflTio entis rationis cft minus
ente rationis,crgo cft minus fcipsa.Et harc dccla-
ratio vidctur ad mcntcm Dodoris fiibtilis in lit-
tera, vbi dicitquod in cntc rationis funt multi
gradus.,quorum quodlibet eft cns , licct non pro-
pric loquendo , vt iam dixi : fed quia non iunt
nihil , ideo funt ens. Vcrius auteni dicitur, qu6d
funt aliquid cntis. Licct hxc imagin.itio fatis
probabilis fit,& fubcihs.poflct t.imcn alitcr dici,
quod Dodor in littcra illam diftributionem ex-
primit, cum dicit, in ente rationis ptnt gradtu , &c.
& non ignorauit ipfam. Et tunc ha?c propofitio
non habctur ab ipfo, paflio vidclicct entis ratio-
nis eft minus cns entc rationis, nifi rcfercndo ad
illud idcm in numcro, cuius cft, ficnt prius dixit,
tjuod paflio eft minus cns, non abfohitc, fcd fuo
fubiccto. Eligequod m.agis fapit. Aduciteta-
men , quod ibi cft comparatio abufiua , Omneens
minus ente rationis , quia altcr terminorum non
participat illud, in quo fit comparatio,aliter non
cflct nihil. Plura alia lcdori omitto. Vide 8.
diftind. primi , quaftione vltima, infolutione,
fimilc.

Quinto , circa fohitionem principalcm quz- l6,
ftionis, num. I. dubitatur , qux* illarum ratio-
num fit vera definitio , & qua; pafllo vniuerfa-
lis ? Er videtur primo quod ncutra illarum fic
ipfius definitio, tum quia dantur per refpcftus
apcitudinales ; tum quia fi qua:Ubet indirfcrcn-
terpoteft elTedcfinicio , vel pafllo , vt videtur
fcqui cx diftis Dodioris , tunc non erir difFcrcn-
tia inter paflionem , & dcfinitioncm , quod cft
contra Philofophum , primo,&fcxto Topico-
rimi definitio cnim indicat eflenciam definici.
Paflio vero eft cxtra eflentiam fubie<^i. Itcm,
tunc poflet dari dcmonftratio circularis , contr^
Ariftotelem 1 .Pofter.tcxt.comm.6.

Dicendum breuiter , quod illa ratio , qua: po-
nitur primo Perihermenias , cft potiiis ponenda
definitio, quamiIla,quxponitur 1.&2. Poftc-
riorum. Tum quia Porphyrius, in definitionc
oranium quinquc vniucrfalium, vtitur illa, vcl
fibi aequiualenti. Tum quia formalior , alia vc-
ro magis habct rationcm poftcrioris , & matc-
rialis definitionis. Vcrunramcn fortc ncutrail-
larutn rationum eft propric , fiuc ftridc , dcfini-
tio , cx generc videlicct & differcntia , & prac-
cipue fecundum ponentes prxdicahile , & ejfe in
multis, cflc pafllones vniucrfalis : circumlociiti-
uc ad'minus vcrarum rationum polfunt cllc. Scd
fuftinendo illam primam cfle definitionem , po-
teft dici quoJ pracdicibilc cft genus , quod con-
trahitur perplura , & vnum , quac fiint fecunds
intenjioncs,vt infra cap.dc Diffcrcntia, quacft.|'.
elle autem in multis confcquitur pra:dic.iri de
ipfis , tanquam pafl!io , vel dcfinitio materialis.
Conuenit cnim vniucrfali fccundum cflc raatc-
rialc eius , vt infri , quxft. 8. vel 9. Siue ergo
ponatur paflio , fiuc dcfinitio matcrialis , potcft:
demonftrari de vniuerfali, fic : Omnc quod prx-
dicatur dc pluribus eft vnum in multis , & de
multis : vniuerfale eft huiufmodi ; ergo , &c.
Triplex namquc cfle vniuerfalis cangitur in illis
vcrbis , fcilicct cfle materialc, ciim dicicur t«KW
in mtiltis ; cfrc quiditatiuum , & cflcntialc , cum
dicitur vnum de mHltii ; efle intelligibilc , vel

compa

! Expofitio

♦ qusft.y.
ciam.i.

470

compatatum,cum Aicitxxt prttermulta. Et quam-
uis ifta verificantur principaliter de vniuerfali
pro fubftrato , non negantur tamen ab vniuer-
fali formalirer fumpto , vt infra , quaeftione fe-
quenti. Et ii obiicias , quod prius habet efle in
multis , quam dicatur dc illis. Ncgatur , vt vni-
uerfale in adu eft , licet vt vniuerfale in poten-
tia fortc fit verum. Prius ergo , quantum ad ra-
tionem quiditatiuam , eft illud quod fecundum
cfle quiditatiuum , quam quod conuenit fecun-
dum elle indiuifibile. Vide fingulariflime iftum
fuper y.Metaph. quxft.dc Singulari,& Vniuerfa-
li. Ex his ad obicdka.

Ad primum dico , quod pcr vcrba , vel alios
terminos aptitudinem importantes , circumlo-
quimur differentias , vel gencra plerumque', vt
patet in definitione hominis. Vel ficut diftin-
guitur de rationali , ita diftingue de praedicabili.
Vel dici poteft , quod funt defcriptiones con-
uertibilcs circumloqucntes veras dcfinitiones.

Ad fecundum dico vno modo , quod Dodor
non fpecificat quae illarum fit definitio , fed di-
cit quod fivna accipiatur pro definitione , reli-
quum erit pafllo. Vel aliter , quod non incon-
uenit idem elle definitio , & paffio , vt fumitur
ptffio in propofito , vt fupra, articulo primo, di-
(knm eft. Circumloquimur enim paflionem per
definitionem , & c contra. Et hoc confirmatur
pcrPhilofophum i. Topicorum, vbidicit quod
dcfinitio & proprium nulli aliud eft.

Ad aU'ud dico, quod Ariftotcles habet pro
inconuenienti circulariter dcmonftrare in eo-
dcm generc caufx , Sc dem^nftrationis, non au-
tcm in alio , & alio , vt eft in propofito. Poflet
«ciam dubitari, quomodo paflio hic fequitur,vjl
cmanat , & quomodo caufatur ab obicdto , fed
hsec funt fupra tada, quacft. 3 .

Q^ ^sTio VII.

Qnx eft 7. &;8.apu(l Scocum.

8/^« <un'merfde jit fuhiecium lihn
TorpJyyrij.

Vlfo quod vniuerfale habet conditiones re-
quifiras ad fubiectum , videliccc Qutdefl^O'
t^iitacfl, & paflloncs deraonftrabilcs , de qiiibus
fupra , quaeft. 5. vbi aduercc quod communiter
libri habcnt Cic,ejuia \{6.c\\cciift ens, & depnlbi-
/«,(cd loco definihilu polfet poni intelligibile,c\uM\-
tiuT> ad fecundam crium qu^ftionum prajceden-
tium:hoc tamen non obftat , quia ctfe defini-
bilc includit eflc inteliigibile, licct nonc con-
tra , & hoc definitione diftinftc tjuidrei. Nunc
qua:ritur, An vniuerfliie ftt /itbieiium libri Por-
phyrij ?

D E P R I M o , quid vniuer/ale, qmd/ttbieBum,
prius didum cft, & quoties fumantur.

Liber hic ponitur pro concentis in eo , fcili-
cet pro habitu fcientiali, inftrumentaliter pcr li-
brum importato.

Porphyrium vcro conftat authorcm,& caufam
cfficientem , licetnon principelem huius libri
fuillcjVtcommunitcr tenetur.

Ordo qusftionis pacct : diuifio eius com-
munis.

De Secvndo, partem negatiuam arguit
tribus rationibus *. Prima proccdit pcr locum a

diuifione vniuerfalis , vt intentio , vel vt rci ap-
plicabile,quaj vt videlicet poteft teduci ad iftam .
Vniucrfale poteft confiderari , aut inquancum in
fe quiditas , vel ens , vcl abftradum ; aut in-
quantum alteri inhasrcns , vel concrctum , vel
in alio cns. Nec fic , nec fic , eft fubiedum , er-
go nullo modo. Membra probancur facis clarc
in lictera , & magis infra patebunt. Secunda ra-
tio proccdic ex diftindtione obieftiua fcientix
realis , & rationis. Tercia racio proccdit ex ne-
gationc conditionis fubiediualis principalis, vi-
delicetconfiderationis , & determinationis. Ad
oppofitum vnica rationearguit, qua: proccdit cx
vnitate fcientix, extrinleca faltcm.

Aliam quaeftioncm *, ortum habentem ex ar-
gumento poft oppofitum , dc vniuocatione vni-
ucrfalis refpeftu iftorum quinque , mouet,quam
lateralem appellare poflumus, & con(uniIes ple-
rumque in omni facultatc , in qua fciibit , mo-
uct ifte ; & hoc , vel quia conncxionem habcnt
in folutionibus , vel gratia breuitatis ; vel quia
dum vnum , hcct minus ptincipale , vel com-
mune interdum difcutit , alterummenti occur-
rit , 8c taleylaterales hic fub eodem niuTicro cum
principalibus computo , licct pollem poncre in
numcrum , vt communiter numerantur , fed in
i liis hocnon feruabo.

Quid vniuocum , patet ex principio Praedica-
mencorum. Solct apud Scotiftas vniuocum acci-
pi tripliciter , videlicet Metaphyficc , Phyficc,
& Logicc.

Item , vniuocum aliud vniuoccdidtum ; aliud
denominatiue , & hoc aut dcnominatione a prio-
ri, aut denominatione a pofteriori. Itcm , vni-
uocum aliud vniuocans ; aliud vniuocatum,
Icem aliud pro fubftrato ; aliud pro formali.
Item , vniuocationis quatuor folcnt aiT-gnari
gradus. De his omnibus infrafortc erit fermo,
& alibi vbi occurrent. Ikeuiter in propofito in-
telligo vniuocum Logicum vniuocc didum pro
fubftratOj&vniuocansinfravlcimum,& primum
\niuocationis gradum.

Quod addicur in titulo quasftionis ^umx,ad
hdc ^uincjue , patct quod ly h^c eft pronomen de-
monftratiuum ad intcllecl:um,vel fcnfum. Primo
modo fumitur hic. Quinarius vcro cft fpecies
numeri imparis , cuius proprietates confiderare
fpeftat ad Arithmeticum,

Ordo quaeftionis , licct videatur pra:pofterus,
faluatur tanien cx prioritatc folutionis. Diui-
fio ferc communis. Arguit vnica ratione nega-
tiua , & ratio clara cft, nifiquia maiorcft am-
bigua , de qua in tertio articulo. Eandem pro-
pofitionem habet infra , qua?ftione quarca Ance-
prsdicamcntorum, poll oppofitum , ratione ter-
tia ; & videtur regula famofa in his logica-
libus.

Adiungit euafionem immediatc , quam infra
tencc , quod fa:pc folet facere , vt inducat rcpli-
cas aliorum , vcl proprias , contra quam arguit
dupliciter in primo argimiento. Cimi dicitquod
fpecies oppofita non pracdicatur de alia cum hoc
vcrbo eft, habet intelligi vt difparatae funt , id
eft , feparataj , vcl diftinda: , non tamen forma-
liter oppofita:, nifi large fiunpta contrarietate.
Sunt autem fpccies fubftantias difparata; , tam in
concreto , quam in abftrado ; accidencium ve-
ro in abftrado cancum. Dicit etiam cum hoc
verbo eft , ad ditferentiam verborumaccidenta-
lium , adum fi^natum importantiura , vc Genus

frttU

* quacft.g.

Vnluteam

quid Qf 2«»«

tufltx.

Qu^ftionis VII.

471

4-

n.j.5: 4.

* Vbi fupra

§»atuiirgr»-
ditivmucc*-
thr.n expli-
totttHr.

prtedieittur, ve! dkitHr, vcl refcrtur ad Tpccieni.
>\lia ratio eft ex Porphyrio , capicc de Diffcrcn-
ti^. , vbi dicit quod nequc Glcnus recundum
inagis , & minus prxdicatur dc eo ciiius efl Gc-
nus , ncquc Gencris difFcrenti.x, (ccundum quas
diuidicur. Probando niinorcni , dicic quod Gc-
nus eft vniuerfalius , quani Spccics,quia prxdi-
catur dc pluribus, ly plHribm dcbcc accipi comp.v
ratiuc,& non pofitiuc.

Conrcquentcr foluit fccundaraquxftioncm *
primo , quia ex eius folutionc dependet fohi-
tio primx. Prius cnim vidcndum eftvniuerfa-
le c(tc vniuocum, quam fubicdtum alicuius fcicn-
rix ipfum adignarc , cum dc xquiuocis non fic
/cientia. Ec primo ponit opinioncm ah'orum,
& maximc Albcrcorum tcnentium an<-ilogiam
vniucrfalis ad hxc quinquc. Imaginantur cnim
analogiam tanqu.am mcdium intcr vniuoca-
tioncm , & xquiuocationcm , & nialc. Analo-
gia namque coniungitur imnc xquiuocationi,
nunc.vniuocationi, quia potcft c(le in fola vo-
cCj&tunccftin xquiuocis,& maxime a con-
iilio. Potcft etiam cfTc in concepcu ; & tunc ftac
cum vniuocarione. Inter vniuocationcm vcro,
&:xquiuocationem nullum cadit mcdium,ali-
tcr intcr contradiftoria medium , vt patct cx ra-
tionibus earam in Anreprxdic.imcntis. Quo-
tics autcm \nm\im Amlogia , infra, quxft. 4. An-
tcprxdicameHtorum,habct i(tcegrcgic,& fupcr
libros Elcnchorum quxft. ij.optimc iogicc ad
propofitum habct.

Confcqucntcr refpondent ad priraam qax-
ftionem * ponentcs quinque Vniuerfalia fub-
ie<5lum huius libri , & non Vniuerfalc, quia ficuc
nec purum xquiuocum , ita nec analogum c^-
fe fubicttum alicuius fcicntix opinantur,& '\\\
hoc concedunt argumcnta principalia illius qux-
ftionis.

Ad argumentum veropoftoppofitumrcfpon-
dcnt , quod vnitas fcientix non fumitur a fub-
ic(5to adcXquato , fcd a parte principali cius,
quam jn propofito genus eife aftcruiit.

Arguit Dodor contra hunc modum diccndi,
& primo contra folucionem fecundx quxftionis,
cx intencioneAnftotelis 10. Mctaph.text.comm.
5. 6. & 7. Phyficorum , tcxt. commcnr. j 1. Vbi
aduertcndum ,qu6dquatuor adignantur gradus
vniuocationis. Primus & maximus cft,quan-
do eft idcntitas rationis , modi elTendi , ordinis,
& gradus pcrfedionalis. Secundus vbifunttria
priora , dcmpto qirarto. Tcrtius vbi rcraouen-
tur duo vltima. Quartus&minimus vbi tantiim
primum repcritur. Exemplum primi, vt Species
Jpecialifluna cft vniuoca. Excmplum fccundi, vt
Genus aliquod fubaltcrnum, & gcncraliflimum
cti.im , puca Animal , vcl fubftantia ,& hoc in
Spccies immediatas diuifum. Exemplum tcrtij,
vt numcrus , vcl figura. Excmplum quarti , tran-
fccndcntia , puta ens , &c. ifiquiuocationcm cr-
go Phy ficam , vcl vt opponitur vniuocationi ftri-
<Stiflimcdi6tx, latcrc ingcncribus dicit Natura-
h's. Idco Aurcolus ait quod alia occulta ,vt Gc-
ncris ; alia manifcfta , vt Spccici fpccialifllmx cft
vniuocatio. Cum hoc tamcn ftat quod logicc
loqucndo , Gcnus fit vcrc vniuocum. Et Lic ap-
plicat Dodor ad propofitum dc vniuerfali , quod
cftgenus ad hxcquinquc. Et ciim dicit in fine
arginneiui , licet Getiiu fit dicfHo modo perfe[him
«/'w,optimc dixitDoctoraliquomodo,& non

6,

abfolutc. Nam habcnJo rcfpcflum ad fubftra-
ta , Spccics , vcl ditfcrcntia cifct pcrfcdlius. Scd
habcndo rcfpcdum ad hoc , quod cft dcpluri-
bus prxdicari , vidctur quodummod^ id pcrie-
dlius talc, quod extcnfius prxdicatur : & hoc
loqucndo de perfcdtionc pcrmilliua , & ncn po-
iitiua, dcqua fortc ftatim, in tcrtio articulo,

Confcqucnrcr contra folutioncm {ctinidx
quxftionis arguit,cx intcntionc Philofcphi 7.
Metaphyf text. commcnt 4 & j. Rationcm au-
tcm,(cui inniruncur ad poncnduin analogiam,
& ad ncgandum vniuocacioiicm Vniucrfalis ad
hxc quinquc, quarn dicic Dodor cilc tcriiam,
.nd prim.im p.irccm , fcilicct negaciuam fccun-
dx quxftionis, qux tamcn eft ffcunda rcpii-
ca , contra euafionem racionis vnicx , fcd pro
quanto facitadprincipale, potcftdici tcrtia,vbi
dicit arguens quod Genus cft magis vniucrfa-
lc,quia prxdicaturde pluribusconiparatiue, vt
prxdixi ) coIIitDodlor pcr inftanciam , fumpt.iin
cx dcfinitionc numcri, quam ponic Philofoplms
io.Mcraph.tcxt.comm.4. &Boctius i.Arithmc-
ticx,cap.5.

Confcquentcr tcnct conclufiue vniuocatio-
ncm vniucrfalis ad hxcquinquc ,& in hoc fol-
uit iccundam qu.xftioncm. Dcinde rcfpondcn-
do ad primuni argumcntum primx quxftionis,
tcnct rcfponfioncm prius d.iram fupr.\ , qii^d
vidclicct intcntio Gcnei is , id cft , Genpu pro for-
mali ( vt modus tamen ) applicatur viiiucrfa-
li rcfpcdtu irtorum quinquc , quia ( vt diduin
cft priias ) non niodo priimrum intentioiium,
immo etiam fibi inuicem (unc niodi inctlligcn-
di fccundx inccncioncs. Dicit igitur appUcatnr,
vt dcnotctur prxdicatio modalis , & denomi-
natiua , vtdiflinguitur contra quidiratiuam. Et
addit quod proprcr dcfinitioncm, & difparatio-
nem iftorum inccr (c, nullum corum prxdica-
tur crtcntialitcr , & in --Mftu cxcrcito <\c alio , fed
bcnc in .ictu fignato. Ncc etiain iic, aliquid aliud
de vno eorum , fub racionc alccrius , prxdi-
catur.

Vbi breuitcr pro nunc fcicndum , quod a&tu 7.

fignatus, vcl fignificacus, vcl prxdicacio fign.i- ABw ft^ruf
ta, vel fignificata ( potcft cnim vtroquc modo "^'^'fif-
dici , (eA mclius fonat fignatus , vcl fignata , vbi
adtiuum dcbet intclligi pcr pafliuum ) fit me-
diantibus vcrbis , vcl aliis tcrminis vcrbalibus
fecundx-intentionalibus , vt puta prxdicari, di~
d y fiibiici , fignari , exclttdi , excipi , definiri,5ic,
Prxdicatio exercita fit maximcmcdiantibus ver-
bis fubftantiuis , vcl fibi xquiualcntibus. Di-
citur cnim prxdicatio fignata , quafi fignifica-
tiua , vel figuratiua , vel implicitc , fiuc obfcu-
ic, importans in comrnunibus conccptionibiis
prxdicationcm cxercitam. Exercita vcr6,quia
ad cxcrcitiimi, & opcrationem, vcl pmcticam, vt
ita loqnar.dcducit id quod theoricc,& myftici-,&
confusc,& indifFcrcntcr priiis didtum eft, naiu
cum dichuT,Gentt4 prxdicatnr de Specie ; vel.DrfiKi^
tio ccmturtititttr cnm definito ; vcl , SMoieEftim infcrt
prtdicatum \ non habctur aliqua dctcrminatano-
titia.fcd adhuc expc(ftatur cxcrcitium huius loca-
tionis , & vcrificntio infundamcntis, vt diccn-
do , Homo c(t anlmal , vcl, Animal rationale efi^
ngo homc; vcl , Homo efi ^ergo animal; & fic de
aliis.

Omnia cnim in figura ,& myflicc contin*
gunc iliis prxdicationibu« ; idc6 n)cric6 fign^'

citM,

01

472.

U , quod raelius dicitur , quam Jt^mficau , quia
magis indifferentcv ad adiuum , & paflluum,
qiiod camen paium refert ) dicuntur , de qua prz-
dicationc magis infracap.de Gcnerc, quxft. i.
habetur , & vbiqac in his logicalibus prsfuppo-
nitur noticia eius. Bcnc etiam addit Dodor ibi ly
epntUli , qiiia licct li.TC fit vera , GenmefiSpenes,
"h non tan)en pixdicatione eflcntiali , fcd denomi-

natiuaaccidentali.
g Sed ad probandum illud fecundum didum

(vbi dicit quod nec aliquid dc vno iftorum,
fub ratione alterius , pra:dicatiofte excrcita,&
cflentiali pridicatur , in quomagis dubitari pof-
fet ) adducit probationcm fatis obfcuram mul-
* quxft. 8. tis, dicens * , quod ratio Gcneris cxtraneatur
nuin.4. Vniuerfali , quando vnitur iftis pcr hoc ver-

bum efi, ficut & animali , cum dicitur, Homo
efi animd. Vbi -aduertendum , quod fccundum
diuerfas acceptiones fignificati termini com-
niunis , vel fingularis , ctiam termino tali at-
tribuuntur diucrfa pratdicata,&aliqua fibi vno
modo conueniunt, & alio modo eadem dif-
conucniunt. Significatum autcm huius termi-
ni homo ( vt qu^ft. fcquenti habetur) potcft ac-
cipi tripliciter , vidclicetfecundum efte matcria-
lc . vcl fuppofitabile , vcl Phyficum ; fccundum
circ quiditatiuum, vel prsdicabilc , vel Meta-
pbyficum ; vel fccundum cflTc intclligibile , vel
adu vniueufale , vcl comparatum , vel Logi-
cuni. Primo modo conueniunt fibi!accidentia
communia ,& Phyfica. Sccundo modo prardi-
caca quiditatiua. Tertio modo intentioncs fe-
cunda:. Eodem modo intclligendum cftde ani-
mali , & aliis fundamentis. Et non modo iftud
habct verificari , licct tamen principaliiis in pri-
mis incentionibus,fedetiam in fecundis,quia,
fuo modo , polfunt habcre illud triplcx circ. In
duabus igitur primis acccptionibus propric fic
adus cxercitus , & cxtraneus eft aftus fignatus.
Variatur tamen adus exercitus ibi , quantum
ad clle cxiftentiae , & eflentiac , caut^ intcjli-
gcndo illorum diftindioncm. In tcrtia ver6
propric fit adus fignatus , & extraneatur exer-
citus.
p. Et fi quaeras,qualitcrhabe: difcerni illatri-

plcx acccptio termini. Dicendum quod fecun-
dum exigcntiam prasdicati , iuxta illam rcgulam
Boctij de Trinitate (licet c contra ponat eam,
vt patct ibi , fed hoc parum rcfert ) Talia fmt
fuhieEla , (jHolia perrnittunt prxdicata. Id cft , fe-
...^vii > cundum exigentiam prsdicati vatiatur acce-
ptio , & fuppofitio fubiedi. Refert ergo dice-
rc , Horno efi anirnal , & dicerc , Animal prttdica-
tur de homine j quia variatur fuppofitio , & acce-
ptio, licct non fignificatio.

Secundo modo fibi conuenit ratio Gcncris
proprie, Primo modo cxtrancatur ei , proptcr
defccnfumad particularia , qitoriim nullum eft
Gcnus.
I o. Vult ergo breuiter Doftor , qu6d ratio Genc-

ris ( vt eft intentio fecunda,& modus intelli-
gendi cuiuflibct communicabilis pluribus fpe-
cicbus , & per confequcns Vniuerfalis refpedlu
iftorum quinque) fit cxtranea Vniuerfali , cum
dicitur , Gentts efi vniuerftle ; vcl , Species efi vni-
Mer/ale. (^ia in talibus prasdicationibus fuppo-
nit vniuerfale pcrfonalitcr , ficut animal , cum
dicitur , Homoefianimal. Dum autem fibiconuc-
nit ratio Generis > vt modus , fupponit fimplici-

Expofitio

tcr, ficut & animaly cum dicitur, Animal tfi Cenm\
vel, Animal prtAicatur de hemine. Vniuerfalicer
cnira intcntioncs fccund^ attribuuntur primis
fuppofitionibus fimpliciter , ideft , pro figniii-
cato adacquato , & abfolute fumpto , vt habet
tamen efle cognitum , quod eft eirc diminutum.
In fuppoficione namque fimplici idem fuppo-
nittcrminus quodfignihcat ,& hoc formaliter,
& non macerialitcr , contra ineptias quorun-
dam , de iftis fuppoficionibus Logicam deftruen-
tium , contra quos in tradbatu per fc forte eric
fermo. Dc his ctiam infra magis , vbi Jocus
propris confiderationis occurret , & in tcrtio
articulojvltcfiuscitca iftaaliqua tangam.

Deindc ad duas replicas contra refponfio-
nem hic , & fupra in pedc quxftionis datam,
refpondet. Dicit igitur vno modo quoad pri-
mam , quod non efi inconuenicns Species eiuf-
dcm Generis accidentales , de fc inuiccm prae-
dicari , denominatiue faltcm , & iliquid dc vno
fub ratione alterius codem modo. Sed obiic^it,
quia hoc non eft verum , ctiam in accidenii-
bus : & exemplificat dc albedinc,& nigredinc.
Dicit ad hoc Dodtor , quod licet forte inftan-
tia habcat locum in abfolutis accidcntibus, non
tamen in relatiuis. Idcm habet infra quaeftio-
ne fexta Antepraedicamentorum , foluendo fc-
cundum principale. Et bcne 6\\\x. forte , pro-
pter praedicamencum Quantitatis , cuius vna
Species denominat aliam , vt infra cap. de Quan-
titate tangit. Propter eciam aliquas qualicates
( difparatas fiiltem ) quac de fc inuicem prardi-
cantur , vt ty^lhum , efi fJMificum , & fic de
aliis : fed ibi pofllt fortc ncgari pcidicatio dc-
nominatiua , quae propric cfl. , quando quod na-
tum clt fubiici , fubiicitur, & quod natum eft
prsdicaii , prsdicatur ; & , vt breuitcr dicatur,
quae cftaccidentis de fubicdo, non autem ac-
cidentis de accidentc , non habente magis ra-
tionem fubicdi , quam accidcntis. Quod di-
co propter ca qus tradata funt quaeftioncprae-
cedenti. Dedarat autcm quod hoc cft vcrum in
accidenribus refpcdiuis, quia haec cft vera, P<i-
ter efi filii^ ; quod probat ; quia non magis re-
pugnat commun€ communi , quam particula-
rc particulari. Sed hic patcr , & hie filius , di-
cuntur dc eodem , & per confequens de fc in-
uiccm ; vt demonftrato Socrate , verum eft di-
cere quod cft pater huius, puta Ciceronis ; &
filius huius , puca Platonis. Sed ad patrem hu-
ius , fequitur patcr , ficut totum in modo ad
partem , & ad filium huius , filius. Sicut crgo
antccedcntia .ftant fimul , fcilicet pater huius,
& filius huius , refpedu diuerforum de eodem,
& in codem , non fundamentahter , fed fubie-
ftiuc ; ita & confequentia , puta pater , & filius;
vbi tangit difFerentiam inter relatiua, & rcla-
tiue oppofita, propter inftantiam ,velobie(5tio-
ncm tacitam , ne quis dicat , quod oppofita prx-
dicarentur de eodem. Non enim omniarelati-
ua, vt fic, funt relatiue oppofita : fed oportet
praetcr hoc , qu6d comparentur ad idem , & fe-
cundi!lm idem. Relatiuc enim oppofita inclu-
dunt duo, fcilicet rclationem , & oppofitionem.
Inquantum rclatiua, funt diuetfa ; inquanrum
habent oppofitioncm , habent comparari ad
idem,& fecundum idcm , quod forte non cft
gcncralc omnibus oppofitis , dequo magis infra,
in Poftp«edicamcntis,& alibi. Tangic vlterius

de

II*

PrtdUttti»
dcr.cminitti*_

u» ]M«.

liiffierenti»
inttr rel»ti-
un,^ reUti-
ui o^fojit».

Qu^ftionis VII.

derclattuis prim^ , & non prim6 incidcntaliter,
& applicat.
jj^^ Aliter rcfpondet * ad argumcntum, rccurrcn-

♦ vbi fupti ^° ^^ iliam diftindlioncm de <ju$d,Sc Tnod$u , de-
aum.j. fcribcndo vtramque , vt fupra tetigi, & applicat.

Generalitcr crgo tenet , qu6d iftx intentiones
dc fe inuiccm przdicantur dcnoniinatiue , ca-
piendo vnum vt qnid , & alterum vt modi44 ; &
non fequitur oppontioaliqua; quianonoppo-
nuntur.niHdum vniformiter accipiuntur, & fic
non przdicantur dc fe inuicem fot maliter,& pcr
fe faltcni. Pondeta tamen optimam inftantiam
hic, vt habet infri cap. dc Qualitate, quxft. vhi-
ina, ante oppofitum, & cap. dc Oppofitione, vbi
hxcrefoluunturegtcgic, vtpatct. Et cxemplifi-
cat in modis fignificandi Grammaticalibus, vt,
Plurtile efl fingHlare : quod cxemplum cft diffici-
lius aliquibus ipfo principali. Vbi notandum,
qu6d nHmerw eft qu.idam modus fignificandi,
attributus parti orationis , ad defignandum rem
fuam^per modam vniratis a£luali$,vel pUira-
litatis talis. Vt huic didioni homo, fingulaiis;
huic vero didkioni homines , plurahs numcrus ap-
plicatur.
j» Sicut igitur hsc diftio homo declinatur in

nnmerofingulari , & plurali , ita hxc A\{i\oplH-
rale : vt hic & htc pfuralu , & hocplurale \ \t\ , hoc
plurale abfolutc , huitu plurali^. Pluralc igitur eft
/ingulare, id eft , fingularis numeri , vt modus:
ficut homo , materialitcr -capiendo vtrumque.
Illud enim quod fignificatur per fingulare, id
eft , illc modus fignificandi , videlicet vnitas
aftualis, cft modus cius quod fignificatur pcr
plurale , id eft , piuralitatis adualis. Immo dico
quod plurale poteft e(fe modus fuiipfius , vt
plttralia eft pluralis numeri , Sc fingulare , fingu-
laris , \t fingulare cft fingularis nuracri. Sicut
Nemen cft modus fignificandi nedum aliarum
parrium orationis formaliter, vcl materialitcr
ng«ificatarum, immo fuiipfius , vt Ncmen efi no-
men, GcuiVerhum efl nomen. Aduertendum ta-
men, quod ifti modi fignificandi fnnt in intel-
le{ka effe^iuc, Sc in voce fignificatiua fubiedti-
Bc,& in rcbus fignificatis fundamentaliter, &
originaliter : quia funt refpc6lus rationis , vt in-
tentiones Logicales. Ideo ctini dicitut quod
/ingulare cft modus cius , quod fignificatur
pcr pluralc , debet intelligi quod cft modus
iliius vocis pluraie, fignificatiuc tamcn capicn-
do ipfam : ideo dicitur modus fignificati , quia
modus vocis fignificantis fubicdiuc dico, licct
fundamcntalitcr abfolute vctum fit.

Sed Doftof dicit , quod aliquibus vfdctur
oppofitum huius quoddicitur in exemplo, vi-
dclicet quod cum dicitur Plurale eil fingularey
fumitur plurale vt modus , & fingulare vt quid:
quia fignificatum pluralis non eft fingulare
vt modus , fcd potius pluralc. Sed quia difpu-
tatio vltcrior huius noncft ad propofituni , fcd
potius fpediat ad Grammaticum fpcculatiuum,
idco dicit Doftor , quod non rcfert fiuc fic , fi-
uc fic dicatur , quia vtroque modo habetnr in-
tentum, vidclicct quod duarum Specierum di-
uidcntium aliquod Gcnus,vna denominat aliam
vt modus, ficut patet in his duabus fpcciebus
numcri fccundat-intentionalitcr accepti , fed
aliquantuluni de hoc in tertio atticulo , Sc
magis in tradatu modorum fignificandi ,quem
intendo , viti comite , adiungetc huic expo-
fidoni , fine qiiorum cognitionc , quafi im-
Scoti oper, Tom. /.

473

poQibile eft in dodlrina huius Dodboiis profi-

cerc.

Demi^m foluit fecimdam replicam principa-
lcm * per diftindtioncm horum terminorum
magii , & mai$u , & fatis clara cft. Dcinde pri-
mam quajftioncm foluit , tenendo conclufio-
ncm aSirmatiuam , quam probat , applicando
tres conditiones fubiedi , de quibus fiipri
qujcft. j. ad propofitum, vidclicet qu6d habet
^$ud eft , & tfuia efl , & quod per fuum efuidefl
demonftrantur (implicite faltem) in hoc libro*
pafliones ipfius de ipfo.

Vbi nota in applicatione fecundz conditio-
nisfubicdti, quod vidctur dctcrminarc fc Do-
6lor, vbi priusqu.Tftioncpraccedcnri problcma-
ticc proccllit , vidclicct quod illa ratio ,qua; po-
nitur I. Perihermenias, fii propria ratio dcfini-
tiua ipfius vniuetfalis. Itcm ibidcin cum dicit
Doftor quod medium demonftrationis zquatur
pailioni , aliter confequens, id cft, fallacia Con-
fcqucntis , vbi libri communitcr , & malc , ha-
bcnr communius. Exemplum huius , nam fi quis
vcilet demonftrare rifibilitatcm dc hominc , pcr
fubftantiam animatam fcnfibilcm , commit tcrct
fallaciam Confeqnenris , fic arguendo, Homo efl
fiihflamia animata fenfihilis , ergo rifibilu , eft pofi -
tio Confequentis , vt patct : vcl fi vcllet quis
probare aliquid non efie fcnfibile , per hocquod
non eft animal rationalc, committcrct Confc-
qucns a deftrudionc Anteccdcntis. Rcquiritur
crgo adaequatio paQionis , & mcdij demonftia-
tionis. Idcm rangit infra quarft.z. Antcpracdica-
mentorum , ad fincm, & quift, i. cap. dc Rcla-
tione, & alibi fxpc. Habct etiam tcttiam con-
ditioncm , vr patcr , rcducendo Spccicm ad Ge-
nus. Eft ergo fubiedum attributiunis huius libri
Vniucrfalcforraalitcr di(5lum.

Ad primum primx quzftionis dicit *, quod
diuifio illa non eft conucnicns , qua diuiditur
Vniucrfale in iiitcntioncm , & in applicabile rci,
quia mcmbra coincidunt , cum nominis intcn-
tio fit applicabilis rei. Inconuenicntcr cnim cor-
pus aiiimatiun diuideretur per Animal , & ho-
mincm. Tcnet crgo quod vtroque modo eft
fubicdum.

Ad argumentum contra ptimum membrum,
vno modo rcfpondct * pct diftindlionem en-
tis, rcalis, 5c rarionis. Alio modo concedcn-
do quod Mctaphyficus confidcrat etiam cntia
rationis , vcl intentioncs fccundas, inquantum
habcnt rationcm entis ,idcft ,quiditati$. Non
tamcn cx hoc fequiiur quod confiderct intcn-
tiones , inquantum talcs , quia aliud cft inten-
tio inquantum intcntio , & aliud intcmio in-
quantum cns : quia primo modo confidcratur
in concernentia ad fubieftum : fccundo modo
abftraAiuc , & abfolutc, vt faltem rciprdiuis
conuenit abfoluta confidcratio , de qi:o fta-
lim. IJeo per modum regulx dicit , qund hoc
vniuerfalitcr accidir , &c. & idco cxcmplum
de homine non eft ad propofitiUT) , qtiia ko-
mo fignificat abfolutc circntiam , cum fignifi-
cet fubftantiam ,qux non conccrnir fiitTicdlum,
nec fundamentum : fecus eft dc mobili , & Vni-
uerfali.

Ad aliud contra fecundum membrum , ncgat
airumptum. Aliuxl enimeftens abfolutum, vel
ad fc;aliud eft ad aliud ; aliud ens pcr, aliud
cns pcr accidens : vt homo , patcr ; lapis , lapis
albus. Inteniio crgo , vi applicabile rei , nun
O o indi

14.

♦ qiurft. I.
Ruro.<.

Vmutrfilt
tji /ubitGum
Mttrihnienit
huiui Itiri,

♦ (juaft.
num.S.

♦ ibid.n.9.

16.

17-

f quarft.
num. I.&
S. 0UU1.8.

."^.O !:!'

i8.

474

indicac ens pcr accjdens , fed ens ad aliud , de
quo bene poteft efTc fcicntia , alitcr de nullo ac-
cidente fcientia , cutnomnc.accidens dicac ordi-
ncm , & depcndenciam ad fubftantiam , licet di-
uerfimode camen. Dicic ergo opiime Do(5lor,
qaod cum dicicuc intencio vc applicabilc rci,
nondicicur cocum pec accidens, cuius vnapars
eft incentio,& alia ccs. Sed denocaturconcer-
nencia apcitudinalis , vel refpedas cciam adualis
ipfius incencionis ad fundamcncum , & ccrmi-
num. Cadic crgo rcs ibi , vc terminans illam de-
pcndentiam. Idem dicic exprcfsc quxft.i.quacci
3entcntiaium , articulo i. & liccc intentio fic
fubiediuc in illa re , abftrahentium camen non
cft mendacium.

Secundum principale foluic per diftinikionem
vniuerfalis, fupta habicam. Ec cum dicic ibi Logi-
ca, incelligendum eft paccialicer,pro fcicncia hu-
ius libri , vel fi vniuerfalicec , incelligendum eft
dc vniucrfali vc modo, non vc fttU.

Tertium argumencum fpluic cx his^qux didta,
func in corpore quasftionis , applicando fccun-
dam , Sc certiam conditiones fubiedi.

De TERTio,circa primum argumentum
7. primse quasftionis*,& folutionem cius^poflTct
9- dubitari: Vidctur enim quodaliudfit incentio
inqu.intuni intentio , aliud intentio inquantum
appficabile rci , fiue ly intjuantum teneatur pro-
pric redudliue, fiue fpccificatiue , & maxime fi
rcduplicatiue , vt hic videtur accipi : quia appli-
cabilitas ad rem prims intencionis , non eft dc
ratione formali ipfius fecunda: intentionis.
Vnumquodqueautem eft formalitcr ipfum. Igi-
tur videtur quod Metaphyficus confidcrec intcn-
tionem inquantum intcntio , quia confidcrat
non foium abfoluta,fed refpe<aiua,& vnum-
quodquc fecundum fuara rationem fonnalem:
licct plcrumquein propriccatibuscommunibus.
Cum igitur intcntio fic formalicer ad aliud,con-
/idcratur i Metaphy fico , vc ens ad aliud , & ica
fequitur quod n intentioncm ,inquantum cns;
&*intentioneminquantum incentio; cum oihii
poflit quiditaciuc confiderari , abfquc illo quod
includitur in ratione fua quiditatiua ,huius in
refpcdliuis eft dependentia ad terminum maxi-
mc. Peridem poflet probari qu6d idem fit mo-
bile inquantum mobile, & mobile inquantum
ens. Item , contra illud quod dicic in principio
rcfponfionis, videlicet quod incentio inquantum
intentio, eft applicabih>rei. Abftradum, vt ta-
le , non eft applicabile rei , fed huiufmodi cft in-
tentio inquantum jntentio; ergo, &c. Alfum-
ptum patet infra cap. de Proprio,qucEft.i.foIucn-
do tertium principalc, vbi dicit quod proprietas
(fuppofitoquod ficfccunda incencio) fignifica-
tur fub modo oppofito ei , cui conuenic adlu ac-
cidere,fcilicec fub modo abftrafcioniSjigiturj&c.
Item , quod inccncio , vc applicabilc rci , fic ens
per accidcns , ptobo : Orane complcxum inclu-
dens plures conceptus , cx quibus non fic ptr fc
vnus concrptus , eft ens, vcl totum per acci-
dens:huiufmodi eft hoc totum ; ergo, &C. Item,
quod non fit idem homo , inquancun!! homo , &
homo inquantum cns , vidctuc : quia homo,
inquantum homo , includit ens , & fubftan-
tiam , & alia gencra, & diftcrentias vfque ad
vltimam : fed inquantumens non indudit illa,
quia priuseftens, quam fubftantia, & fic dc
aIiis;ergo,&c.

Pro folutio^ie hpius dubij , fciendum eft pri-

Expofitio

me, quod aliqua func de coniideracione Mera*
phyficx per {CiSiC primo; aliquapcrfenon pri-
roo ; aliqua redu£tiue ; aliqua per accidens. Pci!
fc & primo, vc ens , & pafllones encis. Per fc non
primo , vc parces fubiedliua: entis. Rcduftiuc &
per accidens , vc non cntia , pciuacioncs , nega-
tiones, fecundz intenciones.

Secundo aduertendum , quod confidcrare ali-
quid inquantum ens , cft confiderare ipfum fub
pr^cififliraaratioheencitatiscranfcedcntis.Con-
fiderare vcro ipfum inquantum tale , eft confide-
rare illud non folum fub racione entis , fed pro-
prij ejuodquideft, quod plerumque plur» addit ad
ipfam encicatem,

Tertio nocandum , qu6d aliquid efle applica-
bile alceri , poceft incelligi apcicudinalitcc, vc\
a^ualicer , & hoc vel in racione cermini , vcl
fundamenti , vel fubicdi.

Quarto confiderandum eft , quod depeijdenr
tia , vcl habitudo ad tccminum in relaciuisfor-
malicer,eft dc racione formali dependencis. Idei
Ariftoteles cap. de../4^<«%Mf^,dcfinicnsrelatio-
nem, inquic quod ipfiUi efe fcilicec quidicatiuum
& formalc, eft adaliudfe hahere.

Quint6 prcmitcendum cft, quod ens per ac-
cidcns folec ( ex fandamentis huius Dodoris)
diftingui in Mecaphyficum ,&Logicum. Primo
modo includic conccptus diuerforum Generum,
ex quibus non fit vnum per fe. Secundo modo
fumicur in Elenchis pro excraneo, quando vidc-
licec aliqua, quantumcumquc eadem , non di-
cunc cundem concepcum formalem , vclquo-
rum vnum non includic formaliter altcrum,
vel ambo faltem non includuntur in concepcu
lertio.

Exhisad obieda refpondeo. Adprimumdi-
co quod applicabilitas talis fi importac refpe-
^tum ad cerminum , eft de ratipne formali ipfius
intentionis, fi ad fubiedum cum fic apricudina-
lis, non eft aliud , immo idem fibi.

Ad fecundum dico , quod quasrir illam diffi-
cultatcm nodofam dcconfiderationcMetaphy-
fici, videlicct an in vniuerfali , an cercc in parci-
culari ,confidcrat quidicates. Sed breuiter ad
propofitum dico , quod non fequitur de forma:
Mctaphyficus confiderac incencionem inquan-
cum ens , igicur inquantum intcntioncm , quia
piima confideratio abftrahit a fccunda. Daco
etiam quod confiderarcc intentionem inquan-
cum cale ens, puta ens adaliud, ndnfcquitur
quod vc applicabile rei , fcilicec fubiedo cali,
vel cali , quia fic confiderac eam Logicus , pec
paiHones cnim alias & alias communiterconfi-
deracorum diftert Logicus si Metaphyfico. In-
tencio aucem , inquancum incencio , includic auc
formaliter, auc concomicanter,veI idenrice, il-
lam applicabilitatcm, & hoc concretiue defigna-
ta, vc Logicus eamconfidcrac.

Ad hoc vidc optime ca qua: dicit ifte fu-
per primum Elenchorum, qua:ft. i. ad finem.
Ec cijm dicicur quod rcfpedlus ad ccrminum
fic de racione formali intentionis , data veri-
tate huius , non oportec Metaphyficum confi-
derare intentioncm , cum illo refpecftu in par-
ciculaci , fed in Vniuerfali cantiim , vt pura
quod eft ens ad aliud. Vel fi contendas quod
Metaphyficus confiderat hoc in particulari,
poteft dici quod hoc eft per accidens. Logi-
cus vcro hoc per fe confiderat , & in hoc dif-
fcrunc, Vel alitcr , quod Logicus confiderat

applica

IP-

Quxftionis VII.

47J

xo.

«pplicadonera fubicdliuam , ic puEdieatioDeoi
adualcrn , Maaphyfjeus verd obiediuam tan-
tmit abflrahcDdo, vc in aliis^

Scd quomodo tunc Logicaeft fcientia^R»-
Tpondeo quomodo Philofophia naturalis fcien'
tia , Sc quomodo di^ert k Metaphyfica in con-
fideratione rerum naturalium , ncut ibi faluas
apparentia , ita hic meditare. Ex his potefl dici
ad argumentum , quod fierct de mobili inquan-
tum taie.

Ad aliud dico , qu6d Dodor hie per inten-
tiontm intclligit rcm fecundx intcntionis con-
cretiuc fumptam , quajm Logici communitcr in-
Untianem appellant , licet impropric, vt fupti
dixi ,quxft. j. Vel alicCr , dato quod eflet ab-
folutum , adhuc eft applicabilis aptitudinali-
ter, & inpotcntia rcmoii faltcm , & fic con-
fiderat cam Logicus. Et per hocpatetadcon-
firmationem , & facit optimc ad propofitum , &
veritatcm huius refponfionis , cum dicit Doftor
ibi , cui conuenit alfu : non dicit aptitudine & po-
tcntia, fcdtt£}u.

Ad aliud dico , quod Ci rcs ponftur ibi tan-
quam terminus , vt dicit Do6tor,nop accidir»
immo neceffario , & formaliter dcpcndcntia
talis conuenic intentioni : fi auteni tanquam
fiibiedum , adhuc cum ly *pplicahilis dicat inhae-
rentiam aptitudinalem , & fi ibi eft pcr accidcns
Logicum , non tamcn Metaphyficum , quod
ncgat Dodor in propofito accider^. Breuiter
cnim aiiud eft aggregatum ; aliud totum per
modum informabilis , & informantis ; aliud
per modum terminabilis, & terminantis. Ad
hoc nota ea quz tangit infra, in Anteprzdica-
mentis, quaeft.S.

Ad viiimum, quod tangit bonam difHculta-
tem , dico vno modo , quod non afferit Dodor
in fulutione, hominem inquantum ens , & in-
quantum tale, efic omnino idcm , fed dicit quod
ibi minus apparet diuerfitas , propter entitatem
abfolutam, quam fignificat homo , in qua non
inchiditur refpedus ad aliud cxtrinfecum.
Jdeo minus apparet diuerfitas hic, quim ibi.

Vcl alitcr , qu6d homo inquantum homo,
includit per fe , & formalitcr encicacem , &
idco cft idem focmalitcr , & per fe cnti. hacc
cft igitut pcr fc : Homo efi ens. Inteiuio vmo,
inquantum talis , vt includit applicabilitatcm
ad fubftratutn , forte non eft per fe, Sc for-
maliter cns : quiadc conceptu non formaliter
vno, nihil formaliter,& per fe, prxdicari potcft.
Non tamen ex hoc fequitur , quod fit ens per ac-
cidenSjMetaphyficc ioquendo, vt dixi. Confide-
rainftantias vlteriores,qu3e tranfcenduntpropo-
fitum. Vjide aliud eft dicere intcntionem cum
re , & inccncionem applicabilem rei ; & rem fub
intencione. Quacre in fimili Bonctum i. Mcta-
phyficz , VI fupr^ notaui.

Secundo principalitcr pofTet dubitari, circa
fecundum principale, vbi dicitur^quodom-
nis fciencia eft de vniuerfali : quia fingula-
rium non eft fcientia. Inftantia ^e Thcolo-
gia , & de finguiaribus per fe ptaedicabilibus.
fcd quia hoc cft altioris negotij , dico breuiter
quod propoficio illa eft vera de fcientia natura-
Iiter,pro ftatu ifto acquifita , icfpe^u obiedi
pcr fe , & prim6 eius.

Tcrti6 dubitari poftet , circa illam propofi-
tionem maiorem in primo argumento fecun-
qusEft. 8. (jj. quaeftionis *, Ornne vniHocum muUif, dcc,
"*•'• Scoti oper. Tom. l.

11.

* quxft
auin.1.

Vidertu enim falfa , tainen tenendo vniuoca-
tionem tttttis^quod negat ifte^alibi effe Vni-
ucrfaip , tum. quia Deus de tribus fuppofitis di-
uinis vniuQce praedicatur.

Dicendum breuiter , qu&d propofitio eft ve>
ra de vniuoco vniuoce diSto , Sc logic^ fum»
pto , quod praecis^ eft Hmitatum , Sc prxdica-
bile. Vel qu6d loquitur dc vniuerfaii » tam in
Genete , qa^m cxtra Genus. Ens igitur po-
tcft dici Vniuctfale tranfcendens , vel extra Ge-
nvis , licet nun in Gencre , de quo infr^. Quod
tangitbr dc Deo rcfpe^u perfonarum diuma-
lum , poflct ncgari afTumptum , loquendo dc
praedicationc vniuoca , vniuoce fumpta , Sc
pcrfcica, de quo alias. Vel dic ( dato quod af-
fumptum cffct verum ) quod non eft ad pro- "^' ^"*' ^'
poiitum ,quia non hmitatum ,&c. Benceciam ,y,i,„, ^frf»-
dicit Do<5kor , Omne vniuocum multis , ad difFc- »«.
rentiam vniuocationis fingularis. Pcrfonx cnim
diuinae non funt plurcs, vcl multa , nifi cum de-
terminatione diminucnce , vt iftc dicit in primo»
diftinct. Z4. *

Quarco dubitatur , circa illam propofitio- zi.
nem , in fccunda rjtionc , contra euaUoncm,
vidclicct qu6d Genus ncn praedicatur de Spe-
cicbus , fecundum magis , & minus. Videtuc
cnim hoc cfTe falfum , vc patet in numcris , Sc
figuris ,& in propofito de vniuerfali , & vni-
uerfaliter in omni Gcnere, 10. Mctaph. tcxr.
comm. 5, & 6. & aliqualiter idcm ibidem tcxt.
comm. X. j. & 4. In omni Generc cfl vnum pri-
mum , quod etiam infra , contra opinionem Do-
<5toris aderit , & patct ex illis gradibus vniuoca-
tionis fupr^.

Dico breuitcr , quod Species Generis pof-
func comparari , vel fecundum rationem Ge-
neris ; vel fecundum rationem difFcrcntiarum,
quibus abundanc <t Gcnere. Primo modo cm-
ncs funt coaequaeux , & cinfdcm perfedionis,
Genus enim cum fit proportionabile materijc,
non fufcipic magis , & minias , ncc aiiqua fe-
cundum rationcm eius , & fk ioquitur Do-
€lor. Sccundo modo Species funt ficut nume-
ri, vt habetur 8. Mctaphyf tcxf. comm. 10.
Quia differentix func ficuc fornis , inter quas
datur prima , Sc vltima , fecundiam cntitatem,
& perfe6tioncm. Et iilo modo foiuuntur in-
ftantix. Genus igitur vt Gcnus , non dicituc
fecundum magis , Sc minus : fcd bcnc Genus,
vt concradum per tale , vel tale dctermi-
nans. Ideo latcnt aequiuocationcs in Genc-
clbus.

Quinto poflet dubitari, circa illam propo- ^t.
/itionem in prima rationc , contra opinio-
nem * , vbi dicit licet Genm fit epioiammoio per- ♦ quxft.j.
ftHim. nu"-l-

Scd dic breuitcr , vt fupra tetigi , in expofi-
tione , quod loquicur de extenfiua , vcl permif-
fiua pcrfe€lionc, non autem pofitiui, vel in-
tenfiua.

Sexto poffct dubitari , circa illam propofitio-
nem 7. Metaph. qu6d ad determinandum de
analogo fufScit dctcrminarc de primo anaioga-
torura.

Dico brcuitcr (quia altcrius negotij) qu6(i
loquitur Antonomafticc , vt habct Commen-
tatocibidem, quia fubftantiaeft primaomnium
quiditatum , ad quam muitiplicem depcnden-
tiam habent omnia alia. Ide6 ipsa cogniti,
facilitec alia cognoicuntur : non cxdudit ta-
O o 2 mca

476

t I

Expofitio

14.

-^»,1

* vbi fupra
num.i.

i6.

¥ vbi fupta
3401.4.

men ex hoc alia a con{ideracione Metaphyfici>
vt pacet ibidem , text. cotntn. 14. Sed fecus
fottc eft de aliis anaiogatis , licct aliquali-
cer poted vetificari in otnnibas , fed de his
ali^s.

Septimo , quod ibi tangitur de nuniero , Sc
deBnitione ipiius , poiTet habere fpccialem difS-
cultatem,

Sed breuitcr dic qu6d eft ens per fe , forma-
litct capiendo ipfum , & quod vnitates funt
ipGus macetialia, fuam vcr6 fotmalem vnita-
tera , vt Gxtera cntia, habet. Licct autem Do-
Ctiar dicat ipfum vniuoce pra:dicari de fuis Spc-
cicbus , & per confequens non analogicc , vt
excludit vniuocationem : non tamen ex hoc in-
tendit in numeris negare ordincm , & analo-
giam vniuocationem concomitantem , immo
rnaxime in numcris reperitut. Diuiditur enim
per par , & impar ; perfedum , & impcrfedkum;
& fic de aliis, inter quos eft ordo , vt patet.
Vcrum tamen ille otdo dicat fimpliciccr per-
fcdlionem , dubium habec , propcer proccftum
in intinicum , dc quo ad Mecaphyficum fpe-
ftat percrad:ate. Quxre fingulariffime iftum,
fuper 4. Mctaph. qusft. z. & i. R.eportationum
diftindione ij. dc alibi, & ahos.

Otflauo circa folucjonem fccundac qusftio-
ni$ * dubicatur. Videcur enim quod Vniueria-
le non fic vniuocum ad hxc quinque : tum
quia nuUum vniuocum contrahitur ad vniuo-
cata pcr xquiuoca : fcd Vniucrfalc, vel ratio
eius , concrahitur per asquiuoca , puta per in
^uid, 8c in tjuale , ad hacc quinque j crgo , &c.
Maior vidctur manifefta. Minor eft iftius in-
fra, cap.de Dift^erencia, vbi tenet quod <» ^mi<:/,
cft xquiuocum ad Genus, & Speciem. Eodem
roodo' vcl magis , in tjuale ad qualc eftcntiale,
& accidcntale , erit acquiuocum ; tum quia
/icut Animali , homini , rationali , rifibili , &
albedini , nihil cft communc vniuocum , lo-
gicc loquendo , vt ifte concedic faEpc in his
Logtcalibus , ira videtur quod nec iftis quin-
que incencionibus illis applicabilibus , cum ficuc
cncicas,ita & vnicas fecundarum inrencionum,
accipiacur k primis. Alias inftanciasconfidera-
bis , quia curo praccisc dare occafionem iuueni-
biis inueftigandi fubcilicaces , in his quacftioni-
buslacitantes.

Ad primum , tenendo cum Do£torc fuam
conclufionem , patcbit infra , cap. de DifFcrcn-
tia,qna:ft.5.

Ad fecundura dico , qu6d maior poteft effe
vniuocatio in intentionibus , quam in funda-
mentis , dc quo infra, cap. dc Gcncre , &c alibi
pleniijs.

Nono circa folutionem primi argumenti fe-
cunds quasftionis * dubitatur.Primo enim con-
tra illud quod dicit , quod nullum iftotum dc
alio ptacdicatioue cxercita , & cflentiali pracdi-
catur , poteft argui fic : Per tc cnim maior vni-
Cas crit iftanim intentionum , quam fundamen-
torum , vt fuprk iam iam didum eft : fcd fun-
damentum Gcncris , & Speciei, ficfunt vnum,
vel idcm , quod altetum de altero pracdicatio-
ne cxercita , Sc cilentiali, ptzdicatur, vthomo
e ff animal , ergo fimilitcr, vcl potius Genus dc
Specie. Species igitut Genus eftentialiter erit.
Item , contta aliud quod iramediatc fcquitur,
ncc aliqiiid dc vno iftorum,fub rationc alte-
fius , arguicur fic : Vniucrfale verc procdicatur

de iftis quinque prxdicatione exercita : nam
Genus eft Vniuerfale . & Specics fimilitcr , & fic
de aliis. Sed omne quod prxdicatur, prxdica-
cur fub ratione alicuius vniuerfalis , cx princi-
piis huius , igitur , &c. Viteritis ex hoc fcquituc
quod ratio Genetis non eft cxttanca vniuetiali,
C4jm ptxdicatur dc iftis per hoc verbum eli:
quia non fub ratione altcrius Vniuerfalis prz-
dicatut de iftis , vt patct indadiuc : circntiali-
tcr autem , & non extranee , de ipfis dicitut , er-
go modus fub quo dicitur non cft fibi fic extra-
neus. Per idcm potcft argui, quod ratio gcneris
non eft extranca animali cum dicitur , Hemo efl
*nimal.

Ad primum dico , quod iftx intentioncs pof- 2. 7»
funt compatari vcl intcr fe, & hoc, vcl vcab-
ftrahunt i concernentia fubftratorum ; vcl cum
illa concernentia ; vcl quaclibet illarum fcor-
fum poteft confidetari ; vcl tcrti6 ad fua fupe-
riora,in quibus conueniunt. Si primo modo,
& in primo membro , fic func incompoffibi-
les , /icuc quxlibcc alia difparaca. In fccundo
vero mcmbro primi modi concedo compoffi-
bilitatcm illorum, ficut fundamentorum , non
tamcn in eodcm genere prxdicationis. Sed ifte
pracdicatione fignata,& illa cxetcita, licet ii-
lis,fcilicct fundamentis, poffit vterquemodus
pracdicandi conuenire , fecundum lamcn di-
uerfas acceptiones. Ifto igitut modo , quantum
ad vtrumque mcmbrum , non eft maior vnitas,
immo minor intentionum , quam rerum , quia
eo modo quo conceditut prsdicatio vnius de
altero .conccditurin cis vnitas, vel identitas,
vt fupponunt pto fundamentis. Sccundo vero,
& tertio modo principali, conccdo maiorem
vniuocationem in eis , & vnitatem, & fic intcl-
ligit Doftor. Magis cnim in fe , & in aliquo
communi habent vnicatem , vel vniuocatio-
nem ifta , quaro omnia fundamenta , quibus ap-
plicantut. Non fcquitur igitur quantum ad
fotmam argumenti , Homo eft animal, ergo Species
efi Genm : ficut non fcquitur , Homo amat , ergo
pomen eii verhum ; quia denotatuf pracdicatio
cftentialis , vel modalis, quatum nulla eft in.
propofito, Confiderantur enim inciTc quidita-
ciuo , vt fic , de fc inuicern ptacdicantur, & cum
iinf difparata , aifitmatiua falfa, nifi alterum
vt modus fubaudiatur. Fotte tamen ifta pra;di-
catio, Gentu eft Species ^yx. fupponunt pro fub-
ftratis , poftct concedi , & cftct vera in fenfu
quo fit , idel}, illud quod eft Genus eft Spe-
cies : vt Aniinal refpedtu diucrforum, in fcn-
fu tamen , quem facit , fecns. Spccics etiam
abfolute dida accipiturpro fpecialiffima.

Sed dices, quare ifta conccdicur, yithHmeil 3,%,
elulfe ^cum prcecise fic ibi vcricas , ratione iden-
titatis fubied:i. Patet refponfio ex prsdidlis.
Vcl dij , qu6d alitcr permittitur illc modus
przdicandi in primis intentionibus , alitct in
fecundis : tum proptct confuetudinctn loquen-
tium , tum propter diucrfitatem modi inhz-
rendi.

Ad fecundum dico , qu^ illa propofitio,
Omne <juod prddicatur , &c. vera eft ptacdicationc
fignata , vt ifte habet infri. Vcl C\ gencralius,
intclligcndum eft in potcntia propinqua , vt
fuptlk , quacft. de entitate Vniticrfalis , didlum
eft , in illa propofitione, Gluidijuid imellt£itur,&:c.
Extraneatur igitur racio Gencris ipfi vniucr-
fali , ficuc & aliis fundamentis , quibus appli-

catuc

Qu£Eftionis VII.

477

%$.

e«tur n modus intcllfgendi , quando praedi-
cacur pr«dicationc cxcrciti , & hoc proptcr ra-
tioncm , in fecundo articulo aflignatam. Ha-
benc enira fe , in illis diuerfls acccptionibus,
tanquam duo termini , vt inft^ dicit.

Dccim6 dubitatur , quare magis Specics eiuf'
dem Generis poHunt de fe inuicem przdicari in
accidentibus , quim in fubdantiis.

Oico breuitcr , qu6d ratio huius , eft minoc
conuenicntia Specicrum fubftantia: , qu^m ac-
cidentis : ncc enim intcr fc quiditatiuc , ncc in
tertio conueniunt , & hoc loqucndo dc Spe-
cicbus non fubaltcrnatis. Specics autem acci-
dentis conueniunc in tertio , ideo concrctiui
( per accidens tamen ) vna de alia prxdicatur,
licctforte formaliter dcnominatiua fit in Spe-
ciebus Quantitatis, de hoc tamen erit fermo.
Sic tamcn conuenire , & de fc inuicem prsdica-
ri , arguit potius impcrfcdionem , quam pcrfe-
Aionem in accidentibus.

Vndecimo dubitatur , vtrum hoc fit verum
in omnibus accidentibus ? Refpondoo , acci-
dcntium quxdam funt abfoluta ( formaliterfal-.
tera)qua:dam refpedliua. Abfolutorum auteni
quzdam contraria , quacdam difparata tantum,
Dico igitur , quod tam in accidentibus abfolu-
tis , quam rcfpedtiuis ( difparatis faltem ) po-
teft verjficari illa propofitio , licct fortc non
jn omnibus. In contrariis autem abfolutis, dum-
mod6 fit extrema contrarietas , non cric ve-
ra , vt arguic Do6lor in lirtera. lu refpedi-
uis fero clt vcra, licct non in omnibus dccem
Generum.

Sed dubitatur , quare potius in refpcdiuis,
quim in abfoluiis eft vcra. Dico quod propter
formalem repugnantiam in abfolutis , qu«e non
eft in refpcdliuis, vt ifte habet diftind. i o. quar-
ti,&diftin(ft.2. fecundi.

Duodecinio dubitatur , vtrum prxdicatio
vnius accidentis de alio propter conuenien-
tiam cotum in tertio debeac dici denomina-
tiua.
ffijic4ti» Rcfpondco , quod pra:dicatio denominatiua
JtnominMi- cft triplcx ,propria , quac eft concreti accidcnra-
MtrifUx, lis de fuo fubic<flo; communit , qujc eft concreti
cuiuflibet, aut dc fubiedo , aut de fuppofito,
feu contradliuo quocumquc ; comrnunijftma cu-
luflibct prsdicati de quolibct fubicdlo. Simi-
lem diftin^ionem habet ifte infracap. dc Ac-
cidentc , qusft. i. Alij diftinguunt pczdicatio-
ncm denominatiuam ,in dcnominatiuam i po-
ftcriori , aut a priori , fiue prius fit de conccptu
pofteriorum , fiue non : & ita cft itcrum triplcx.
Excmplum primi , \thomo efialbMi. Excmplinn
fccundi , vc Rationale ef} /ubffantia , vel ttnimal.
Exemplum tertij , vt bemoefi animal. Sed alia
diftindio magis eft hic ad propofitum , licct
vtraque bona. Itcm , accidentium quaedam ha-
bcnt ordincm fubiedliualcm , vt quantitas, qua-
litas ,relatio; quzdam , vtSpecies eiufdcmgc-
ncris , vcl diucrforum aliquando. Dico ergo,
qu6d prxdicatio vnius acctdcntis de alio , pro-
ptcr folam conuenientiam eorum in tertio , non
eft proprie denominatiua : communiter tamen,
vcl faltem communiflimc , fic : & ita intcllexit
Dodlor.

Poirec vlterius dubitari , circa illa quz tangic
de relatiuis, & relatiue oppofitis,& relatiuis pri-
mo , & non prirao : fed vfque ad caput dc Rcla-
tione , & dc Oppofitione omitto.
Sceti optr. Tom. I.

jo.

Decimoquart& dubitatur . quomedo differc
fccunda refponfio dc ^iiiel,Sc rmdm, * ab illa pri- * q'»*'*'*'
ma dcdenominatiui przdicarione. num. j.

Poteft dici,qu6d in prima comparantur inten-*
tiones ad inuicem , propter conuenicntiam ea-
rum in tertio. In fecunda icth vt vna cft acci-
dens , Tcl modus formaliter denominansaliam.
Veldicipoteft aliter, quod nondifferunt, nifi
in verbis tantiim. Nam intentio , quz przdi-
catur de alia , vt modus , denominatiue fibi
conuenit. Secunda igitur rcfponfio eft dccla-
ratiua primK , in terminis fpecialibus.

Dccimoquint6 dubitatur , quis illorum duo- 3 '•
rum modorum diccndi , in illo cxemplo de plu-
rali , & fingulari , fit conuenientior.

Dico.faluo mcliori iudicio, qu6d primus,
tumquia^Mfti non predicaturde mo^/», propii^
loquendo. Sedecontra. tum quia modusfigni-
ficandi , refpedlu illius cuius cli modus , non eft
qnid: fingulare autem vt modus fignificandi at-
tribuicur ipfi plurali , & non c contra. crgo non
fumicur vc ^uid refpe^lu eius : cum quia racio \\-
lius incelle6lils male adignacur , vc di^tum cft in
fecundo arciculo. Non actribuitur enim fingula-
ritas rcbus figniiicatis per plurale abfolate , fcd
vc per voccm fingularcm , vel fingularis nume-
ri , imporcantur. Vclaliter, quod falfum fup-
ponit. Plurale cnim , vt modus fignificandi eft,
non fignificat plurcs res : fed vox , cui adiungi-
tur vc modus , vc ly homines, vcl lapiies , &c. Ve-
rum camen eft qu6d difFcrc diceref/«r<i , vcl plu-
ralitoi ; & diccrc plurale ,\e\pluralu numerui , vc
inTradacu demodis fignificandi habccpertra-
dari: facit ad hoc mihi fidem modus excmplifi-
candi , eodcm excmplo huius Doc^oris, in pri-
mo , diftin6b.i. quzft.i. patet ibi,foluendo argu-
menta opinionum. Infracciam cap.dc DifFcren-
cia, quxfl. pcnultima , idcm habet.

Decimofexco pofTcc dubicari , vtrum vni- 3**

uerfalicer verum fic , quod quaelibet intentio po-
teft fumi vc <]tUd , vcl vc medut.

Et vidccur quod non , quia licer aliquid
fic <iuo , &( tjuod , refpcdu diucrforum , aliquid
camen eft quod ica, quod non tjuo; aliquid^«0
ica , quod non quod.

Item,ficurin mouentibus,& motis, eft re-
perirc moucns , & morum ; moucns Sc non mo-
tum; &motum non mouens 7. & 8. Phyfico-
rum , ica videtur in modis intclligendi.

Sed dico brcuiter , qu6d fecus cft in refpe-
ftibus rationis , fecus in rcbus. In his enim
contingit procedere in infinitura , in illisve-
r6 non. Quantumcumquc namquc fit ali-
quid ^uo , vcl minimz cntitatis , intclle-
<^us adhuc poteft ipfum comparare ad aliud,
vcl aliud ad ipfum , &c ita habcbit rationem ;

^ued.

Decimofcptim^ dubitatur , vtrura illa pro- $1-
pofitio fit tantum vera in fecundis intentio-
iiibus.

Dico quod non , licct maxime habeat vcrita-
tem in illis. Accidentia ctiam realia,& quxdam
fubftantiae , poftiint fumi vt ^uid, vcl vt modut,
vt albedo eft modus cognofcendi cygnum , vel
margaricam: infe tamen eft quid inccliigibile.
Itcm , diademaeftmodus cognofcendi Kcgcm,
& habitus cum chorda fratrcm Minorcm. Signa
fcnfibilia facrarocntorum , gratiam inhxrcn-
tcm , vel fubfiftentem. In quibus omnibus veri-
ficantur illx defcriptioncs notabilcs DoAoris.
Oo 3 Quaa

478

Expofitio

3 4-

M-

Quando videlicet Cant (juod inteUi|iroa$ , funt
tfHid : quando ver6 qtto alia cognolcimu^ , func
modm. Sed quare in rebus idem non eft modus
ruiipfius , in intentionibus vbro iic , vcSpecies
cft (pecics , non tamen album album , nifi per fc,
vcl identicc.Kefponiionem qu^rccx iam habitis.
Decimoodau^ dubiiatur , circa foiutionem
vltimi argumcnci fecundx quxftionis: tum quia
vidctur contradidio in didbis DoiStoris, cum Ai-
cit quod Genus non eft magis, licct iit maius
Vniuerfale , & hoc,quia magu dicit intentioncm
formx,q«« pertinetad pctfcdionem graduaiem
rerum , fupr^ tamcn dixit in prima rgtione con-
tra opinionem , quod Genus eft quodammodo
pcrfedius aliis ; tum qiiia ma^ts , & maiu4 idcm
videntur fignificare,& valet argumentum ab vno
adaliud per locum aCafibus.. Sicutfequitur,/«-
ftum eft bonum ; ergo ijuediuftifit bene fit. Ita hic,
Gentu efi maiut Fhiuer/ale , ergo quod geneiicc
prsdicacur.magis przdicacur.

Ad primum, didum eft prius quod non intel-
ligit petfe6kionem poficiuam , vel incenfiuam,
fed extenfiuam. Contra primum , analogum eft
perfciftius. Dico qu6d vcrura eft , quando eft
analogia concernens entitatcm , vel perfedtio-
nem , cuiufmodi non eft in propofito. Sed qua-
litcr Genus przdicatur de pluribus compa^atiu^,
qukni Species,1oquendo de intentionibus,infra,
capicuto de Gencre dicctur.

Ad fecundum dico, quod maiuiy &cmagii con-
suim /V ueniuntdupliciter, feddifferunt quadrupliciter.
in»gU con- Conucniunt enim , quia vtrobique comparatio,
ueniunt ^ & comparatio non quxcumque, fcd difquipa-
difftrunt. rantix. Differunt autem ,quiam<»'w dicit com-
parationem duorum praccisc ; magu vero in or-
dine ad tercium. Alaim etiam eft Nomen , ideo
quiditatem ,vel formam fignificat; magii vero
Aduerbium , idc6 mpdum formx dicit. Iccm,
^ l maiui dc ipfa focma , ttMgii vcro de participanti-
bus formam dicitur.Vltimo vtaiw pr^fupponitur
magu , &c non c contra. Ex his ad argumentum
pacec qu6d Hon fignificant idem penicus. Atiud
enira cft loqui de Coniugatis , aliud dc Cafibus,
qtiia ibi vnura ab alio , hic ambo ik tertio oriun-
rur. Et quod ibi arguitur,fortc poflet concedi ad
bonu intelledlum,qu6d illud quod genericc prac-
dicatur magis pracdicitur. Vel melius,qu6d locus
a Cafibus tcnet faltem curo ly magis in fufcipicn-
tibus incentionem,&remifliionem,cuiufmodi no
funt intcntioncs , vt fupri taftum cft , nifi forte
rationc fundamenci. Difkum eft aucem in quar-
ta differcntia , qu6d vbicunqueeftra»<»f*f,ibieft
maim , & non c contra , vt patet dc quantitate.
Maitu eiiam molis j rnagtet vero virtutis quanti-
tatem concernit.
«^, Circa folutionero primz quiafcftionis , nihil

pro nunc , gratii breuitatis, dico, prztcr ea,qu£
dicba funt fupta , quzft. j. de iilis tribus condi-
tionibus fubiedi, &alia qux in quxftionibus
de vniuerfali , fupra didla funt : fed proptet fcru-
pulum fynterefis occiirric ibi vnicum verbum,
non pertranfeundum , cum dicit Do6t:or qu6d
non elfet pofllbile aliquam fpeciera vniueifalis
fcite , ignoto de ip(b eftud ejl. Contca, prius
eognofcitur Species, qukm Genus; & Indiui-
duum, qu^m Species , fecundum alios. Dico bre-
uicer qu6d licet hoc fit verum de cognitione
confufa, non tamen fcientifica, & diftin^a : ide6
dixif optimc DoQioXyfcirt , & non abfolutc co-
gnofccrc.

Qj^ it s T I o V H I.
qusc eft 9.10. & 11. apud Scotum.

In quo eH Vmuerfrle ^vt in fubieSHo?
<utrum itt re ? '^el in intelle^H^

OCtauo principalitec qusrit , in quo eft I.
Vniucrfale , vt in fubiedo, cum fit acci-'
dens , prxfupponcndo etiam accidens cfTe in
fubicdio , iuxta illud 7. Metaph. text. comm. z;
^ccidens eil ens in eo quod entfs , & alibi fapc,
idcm habctur : & quia omne accidens fubie^liuc
exiftcns aut eft in anima , aut eft in rebus extra
animam,idc6 fpecificat fe ad illa duo & ftri<5Hiis^
quia in anima funt plures potcntix , praeter ejf-
fentiam eius. Licet autera refpc£l;ns rationi^
pofllnt cauf«ri operatione cuiuflibet potentis
coilatiuac, intentiones tamen fecunds , de qui-
bus loquitur Logicus , fiunt opetatione intelle-
^iis maxime , ide6 fpecificat le ad intellc^uni
ad difFcrentiam aliatum potentiarura. Vel po-
teft cxponi intelleilut pet effcntiam , vcl pcr pac-
ticipationem , vt fupt a de ratione dixi.

D E P R I M o , quid fit yniuer/ale , & quoties ^

dicitur , fupri habitura eft. yicctdens quaiiter hic
accipitur, vide infrii, cap.de Accidente, quacft. 1.
in diuifione accidentis valde notabili.

SubieElum hic intelligitur pro fubie^o inhac-
fionis , vcl informationis , vel pro materia irt
^ua Reshxc ampliffime fumi debet, vt dicitur
de omni illo , quod non eft nihil : vel vt dicituc
\ reor , & non mod6 a rattu. Intentiones enim
fecunda: func applicabiles ( vt didtum eft ptiits)
omnibus , qua; pofTunt ab intelledlu apptehen-
di. Vcl forte potius loquitur Do6lor , vt infra
dicam , de rebus hic , quac habent eflc in efTc
fubieiliuo , & non inteilediuo , vel obie^liuoi
fed primum magis placct , quia tenet VniuCrfa-
le cire in rc , fcd non nifi vt in efTe cognito. In-
tcndit igitur nomine rei , omne piutibus com-
municabile , fine fic teale , fiue cationis , fiue
pofitiuum , fiue negatiuum , dnmmodo pluti-
buspoflit communicaci (vcinfrk,in Antcprs-
dicamentis , quzft. vltima habet ) exclufo folo
intelle£bui & qualiterilla exclufio habet incelli-
gi , in tertio atticulo fortc tangam.

Ordo conueniens eft , qnia prius determi-
nandum crat de Vniuerfali fecundum cfTe qui-
ditatiuum , & fcicntificum , & obiedliuum,
quam fecundum cfTe fubiediuum. Diuifio veto
communis.

Alias duas quzftiones laterales introducir. -

Primaeft de veritate przdicacionis, in quaih-
tentio fecnnda przdicatur dc prima , vt dicen-
do , Homo efi f^niuerjaie. Vbi aduertcndum,
quod vcritas hic intclligi dcbet pro veritate com-
plexa, quachabec cfTc in intclledtu focmalitcr,
licet mediatc adu complcxo, & obiedliuc , quz
eft habitudo conformitatis , & fimilitudinis
a(ftus complexi ad obietSbum complexum.

Tropofitio [amitut hicpro denominato, Quid
homoyquid Fhiuer/alet quid r«,quid intentio , prius
di(fium eft , & infrk de hominc magis.

Ordo huiusad przcedentem patet,quia prius
accides ineft,qukm vniucrfale praedicetur de aK-
quo. Idc6 quaeftio dc inhacrentia przcedit quac-
ftionem de veriiate inhzrentis inhzrentiz.

. ... , Tertia

Qusftionis VIII.

479

Ttfrtia qustftio ctl rfc'p*rfciiatc talispratdica*
tionis.Quidfit^eryf.&quyties accipitur, patci

!)rimo Poilcriorum tcxt.commcut.9. & infra ,in
ccundo arcicuio magis.Brcuicer^fccundum qu6d
h^betifte i.Rcporcutionum diftin6t.i6.quz(l.i.)
illaefl^rry;,quandom fubiedo includiturcaufa
prxdicatL Ula v etb per mccUchs, <^[\zndo in fubic-
{ko non includitur caufa prsdicati , vt patet in-
'du&iue.

Ordo huitv patet ad przcedcntes. Prius enim
conucnit dc vcritate , qu^m dc perfeitate propo-
Ationis difputare ,ciim omnis per fe vcra , non c
contra , & communiora ordine dodrinae funt
priora.Diuifio harumduarum communis.
4. DeSecvndo. Triplici ratione arguit ad

* «jiwft.^. primam quatftioncm *, quod vniuwfalc non Ht
nmn.i. j„ jg fubiedliuc. Prima. ratio infert hoc in-

conueniens quod vniuerfale , fi effct in rcextra
intelledlum , ineffct indiuiduis , & tunc indiui-
duum circt vniucrfale, quia in quocumquejcft al-
bedo , cft album ; vbi tangit iliam differcntiam
accidentium communiutn , Sc per fe , quia ha;c
prim6 infunt indiuiduis,illa vero fpecicbus. Scd
fecundario ha:c illis,& illaiftis,quam ponit Por-
phyrius in communitatibus. Ibi ctiam tangit au-
thoritatem Ariftotelis i. Pofteriorum text. com-
inent.S.9.& * i.quod videlicct perfi prjcfupponit
de omni.

Secunda ratio proceditex fundamcntis Ari-
ftotelis j.de Anima.vbi fupra.qu^ft.i. dc Vniuer-
fali,& I. Topicorum cap.z. & poteft confirmari
ex 1. de Anima text. comm./i. & fequcntibus,&
maximc text.comm.55>,& 74.

Tertia ratio procedit exauthoritate Auerrois
fuper rertium de Anima , commenr. 5. licct non
formaliter in eifdem vcrbis,fed in fimiiibus, fal-
tem vbi comparat vnionem intentionis intelle-
&.X in adtu.cum intellcftu matetiali ad vnionem
materia:cum fotma.Vbi aduertc trcs confequcn-
tias,quz patent ex fupradifiis.

Ad oppontum,triplici ratione arguit , qua-
rum prima procedit ex illa authoritate vul-
gata , qux imponitur Ariftoteli z. Phyficorum,
fed non habctur cxprefsc in tcxtu:tamen elici po-
tefttcxt.comm.70.vbi vuU quod ircscauf«,fcili-
cet Forma, efficiens , & finis, coincidunt, aut in
idemnumcro, vt forma & finis , aut in idcm fpe-
cie, vt forma&efficiens. Ex quo elicitur quod
quartacaufa, fcilicet matcria.non coincidit , nec
in idem fpecie , nec in idem numero. Ibi etiam
Dodlor adducit aliam propofitionem commu-
ncm dc materia accidentium.quz habetur origi-
nalitcr8.Metaph.text.comment.il. Secunda ra-
tio fundatur in authoritate Commentatoris 1.
de Anima,comment.S. Tertia ratio procedit ex
denominatione intrinfcca , fcilicct accidentis,&
pater.
y. Confequenter ad negatiuam primar latera-

♦ qiueft. 10. lis * , arguit triplici rationc , quarum prima
aum.i. oftendit ibi e(Te praidicationem oppofiti deop-

pofito , qu« vniuerfaliter eft falfa : vbi tangitur
diftinflio dc ente natur«,& entc rationis, vel fc-
cundum intclledum. Secunda ratio infcrt homi-
nera pofici hypothefi efTc fecundam intentio-
nem , qua: potcft confirmari per illam regulam
Anteprcdicamentalem, QuAndo Mlterum ie dltero^

p &C.& per locum ^ Specie ad Genus conftruftiui.

^- Tertia ratio innititur illi regulx fupri, quaeft.i.

habitz,& infri,qtixft.}.de Generc.

Ad oppofitum vniea ratione argoit , per

locum ^ definitione conftraftiu^.

Demum ad affirmatiuam fccund* latcralis *, ♦ qiwft.ii.
arguit tripliciter. Prima ratio procedit pcrlo- nuni.i,
cum i definitione conftrudiuc. Secunda cx in-
tcUigibilitate , qux per fe vniuerfali conucnit.z.
dc Anima& i.Pofter,& alibi. Tertia ex abftraftl
ione fubiedki , in tati prxdicatione , ab onmibus
prxdicatis accidcntalibu$,quod ergo fic fibi con-
uenit.ncccfteeft vtpcrfe ci conucniat.

Ad oppofitum,vnica ratione arguit , qui prt>-
ceditex fiindamentis Ariftotclis i. Poftcr. tcxt.
comnient,8.9.& ' '•

Deinde ad primani quxftionerti refpondet,
vbi tcnet conclufiuc quod vniucrfale eft in
re fubict^iuc : quod probat rcfumcndo tcrtiam
rationcm poft oppofitum.In imclledlu tamen eft,
vtin cflicicnte, iicut vniucrfaliteromnis effcdus
dicitur cffe in fua caufa, & ctiam vt cognitum in
cognofcentc,ficut lapis dicitur cffc in anima, vei
aiia obiefta cognita,vcl in fe,vel in fuis rcpr^fcn-
tatiuis,

Pro maiori tamcn dcclatatione huius conclu-
fionis, &propterfolutionem ar<gumentorum , vt
ctiam cauillationes, & impugnationes plurcs ex-
cludantur, adducit vnam diftindlioncm , fiucre-
gulam valdcin his logicalibus ncccffariam,Valec
ccrtc,ni falior,aureu(n talentum. Imprime igitur
ipsa fyntcrefi,tciqncquatcrquerefume,qux talis
elt. Significatum termini communis iftgnificantit vt-
ram naturam ytripliciter potefi confiderari.Dixn nof
timerfignificatumterniinicommunif^Sc non termi-
nus communis, contraTerminiflas,vniuerfalia,
vel communia rcalia negantes , & affercntcs ter-
minumcommunem fignificareadxquatc omnia
fua fingularia , & beftialitet ccrtc. Nam quod
vnum non fignificat, nihil fignificat , faltcm vni-
uocc,4.Mctaph,text.commcnt.io. Quomodo et-
go magis vniuocum W/Jo,quam canu. Scd dchoc
contra iftos alias crit fcrmo. Itcm , ex hoc quod
dick/i£nificatum,8c non termintu ,noti contra eoF-
dem, quod fuppofitio fimplex, ficut perfonalis,
conucnit rermino ,non pro fignificaro matcriali,
quod ponunt aliud a formali , ide6 fubdity?^w/j-
cantii veram naturam , c\uod eiiam fortc addidit
contra Terminiftas. Item,ad diffcrcntiam termi-
iiorum fignificantium non entia, & qux non ha-
bent effc materiale, licct poflint habcre effe qui-
ditatiuum,vel faltem cognitum,de quomagis in
tcrtioariculo.

Vltcriiis aduertendum, qu6'd primum effc , vel ^,
prima acceptio talis fignificati , potcft dici effe
Phyficum , fecundum Metaphyficum , & tertium
Logicum. Effe namque materiaie eft indiuidualc
effe , quod appellatur matcriale fimilituainari^,
quiaficcns eft in vltimafubiicibilitatc, & ("ufcc-
ptiuumomnium prxdicatorum rcalium,fuppofi-
toperfonalitcr conuanientium , vt puta cum hic
&»««<:,& cxteris circunftantiis indiuiduantibus,
vt matcriaomnium formarum, & fic infunr ci,vt
inquitDo(aor,accidcntiacommunia,fcilicetpri-
m6 , & etiam propria , fed non primo. Verunta-
men fcicmifica Phyfici confideratio abfttahic
fuo modo. Effe quiditatiuum eft effe abftracilum
ab hic & nmncSc prxdicabilc , & ingenerabilc,&
incorruptibile,& xicrnum.Concemit tamen fua
fuppofita , dc quibus quiditatiu^ prxdicatur , &
hoc vt etiam prxdicamcntalitcr confiderantur,&
fic conuenit fibi fuppofitio pcrfonalis determi-
tiata, indcterminatc tamcn, nifi natura adiun&i
ialiud expoftulet. Primo vero modo communitcr
O o 4 fupponic

48o

Expofitio

rupponit detecminate , & determinate plerum-
que.fed interdura indeterminatc fecundum exi-
gentiam additi,vclprzdicati. Efle vero intelligi-
bile,vel comparacum, vel cognitum , (licet com-
paratum aliquid addat) efl quando per formam
incelligibilem , id eft , fpecicm , vel reprzfenca-
tiuum,apprehenditur ab incelleftu tale ngnifica-
tum,&ncfupponit nmplicicer,ideft,proipfana-
tura abfoluce fumpta , non habcndo refpedum
nec ad contenta,nec ad continentia , & fic inten-
tiones logicales infunt primis ,&eciam fibiipfis
ad modum primarum , vt fupri de vniuerfali , &
infr^ magis dicecur. Ec tangit qualiccr mouecur
intelle<5tHsad caufandnm fccundas incenciones,
vc fupra dixi: & exemplificac in modis fignifican-
di.Nam aliud eft corum fubicdum , & aliud efti-
ciens.
8. Ec noca brcuiccr quod fummaria cognicio hu-

iusdiuerfae accepcionis , poceft haberi fecundiim
cxigenciam przdicati : nam calia fubicda , id eft,
taliteraccipiuntur, & fupponunt,qualiapcrmit-
tunt prxdicata , vt inquit Boctius i . de Trinitace,
liccte conuerfo videacur dicerc,fed nihilccfcrc.
ad ptopoficum.vcpaccc. Exemplum,ciira dicicut
homo currit , accipicur fecundum efte maceriale,
quia cale accidens non conuenic fibi , vc abftrahit
a c5dicionibus materialibus. Cum aucem dicicur,
Homo eftanimalf vcl ratianaliit vcUw , vel rifihiliiy
accipicur fccundum efle quidicatiuum , & eiren-
liaic, quia fiae a(Stu exiftac, fiue non , talis pracdi-
catio cft vera. Cum vcro 6icn\iT,homoeJi Species,
vel vninerfiile, vel prddicatHro , sc\fitbieQum , & fic
dc aliis , cunc accipicur fecuqdijm eirecogiiitum,
& ccmparatum , quia illi refpeilusrationisnon
attribuuncur hbi,nifi dum a<5tu cft vniuerfale.vci
comparatum.vcl cognicum eire habct, quod cfte
potcft vocari ic€tcej]e rati9nu,Sc habcns illud cftc
poteft vocari ens rationh-,\clratio, vt fingularidi-
mchabct ifte, quxft.3. Quodlibeti.articulo 2. &
alibi.vt notaui ibi, quod declarac plura dida Au-
thorum de calibus.Vbi aduerce.quod licec exem-
plificaui pcr propoficiones, intelligo camcn in
duobus primis mcmbris compoficionem cx natu-
ra rei,& pracccdcncem omnem aflum incelledlus,
qnx in ccrcio membro non poteft efte , & ita va-
riantur quoad c ftc cognitum , vcl quoad efte co-
gnicum pra:cisc , & non praecisc. In ccrcio cnira
mcmbio rcquiricur pra:cisc cftc cognitum ; in
diiobnsaliis reale efte , vel adn quoad primum,
vel pollibilequoad fecondum,vc infra magis,

Vulc crgo Doilor, quod inccnciopes fecundar,

puca vniucrfale.eciam fubiedliuc func in rebus, &

non in incelledu.Hoc camen dtbec incelligi non

fecundum quamcumque acceptionem rei , fed

pra:cisc in jlla certia acceptione. Ec hoc idem ha-

becexprefsedift.3j.Piimi , &alibi fjcpc , fic ad

quiftioncm.

9. Adprimum argumencum refpondec , * quod

* quacft.u. procedicdeaccidcntc rcali , quod conucnit fcili-

auro.j. cec rebus fccundum eire materiale , vel quidita-

tiuummon autcm de intcntionibus,quiafubie^a

earum fupponuiu fimplicitcr , abftrahendo ab

omni conccrncntia ad fuppofita,& fubieda.Hoc

idem habet infra cap. de Accidentc , quaeft.i,

optimc.

Ad fecundum dicit,qu6d intellcftus non at-
tribait aliqaid extia Cc per tranfinutacionem
rcalem,quia non cft vircus factiua , fed bcnc acfli-
ua : rcfpccliim tamen rationis, (qui eft habitudo
rci ad uucllcdam,vcl vnius cogijiii ad aliud,vbi

femper connotatur habitudo ad intelle£lum,)
poteft attribuere. Exemplificat de modis figniii-
candi. Vel poftet aliterdici, qu6d non agit extti
mittendo,quia obiedum cognitum,cui aitribuic
intentionem ,non eft extra ipfum ,vc magisin
tertio articulo.

Ad tertiura valde fingulariter, priraoexclu-
dendo intelledum falfum authoritatis Com-
mentatoris,gloftat ipfam,fiue illa fuerit intentio
Commentatoris,fiuenon,faltem vt poteft faluari
illa,debuic cfte incencio fua.

Vulc brcuiter dicere , quod incellc^tns , & in-
telligibile fiunt verius vnum , quam matcria &
forma , quia nunquam materia eftforma , nec ^
contra : & hoc intelligendura eft de materia pri-
ma, & forma fpecifica , vel qaacumque. Aliquid
enim refpedu vniuspoteft diciforma,& refpedu
alterius,materia,vel quafi materia , & c contra.vt
patet in formis ordinacis , inhabcncibus plures
formas:patet etiam in generc,& differcntia. In-
telledlus autcra fit intelligibile , quia incelleflus
nonmodo alia, fed feipfum poteft incelligere,j,
de Anima, text,comraent.8. licet non ancc inccl»
ligerealiorum,ibidem,cexc. commcnc.j. Cum er-
go incelligic fe ipfum , cunc idcm numero eft in-
telligcns, & intelledtum. Fit igitur vcriiis vnum,
quia ex raateria,& forma, fit tertium, non tamen
vnum eft altcrum : idco miniis vnum , quim in-
telleftus, & intelligibile: & hoc ciam intelligit
fcipfum. Vbi aducrtendum,(quod etiam non omi-
fit Do(3:or) quod ille aftus , quo intelledus intel-
ligit fe,eft reflexus. Et notanter dicit, intellctltu in
itElH etiam , quia licct ifta fit vcra , Materia eft in
potentia adforrrtam.Y clforma eft in potentia materii,
vcl materia habet formam inpotentia, & fic dc aliis,
non tamcn illi,materia eftforma,C\cut ifta , Jntelli-
fitu eft inteUeQui,ve\ intelligihile in a(iu,8cc.

Deinde ad primam quxftioncm lateralcra , *
dicit partem affirmatiuam , & hoc accipiendo
fubic(5ta talium propoficionum , in illaccrciaac-
cepcione jprxdiStz. Sed ftacim obiicic , inferendo
quod pocius fecundum efTc maceriale incelligen-
do fubie(fka,calcsfunc verae, Refpondec recurren-
do ad prxdicacionem exercicara , & fignatam.
Nam prima conuenit fundamcntis intcncionum,
fecundum duas primas acccptiones.fccunda veio
fccundijra tertiam,

Adptimum principale refpondct ,qu6d licct
vcra natura pofllc fumi cripliciter , vc iam in fo-
lucione primae quxftionis di(5umcft , propoficio
tamcn non cft diftingucnda , in qua non vera na-
turaprzdicacur dc vera nacura , fcd fimplicicer
concedenda;& hoc in illa acccptione, in qua non
vera nacura,(id eft,entia racionis,vel intcntiones
fccunda:) nata cft conuenire vcrac natura: , id cft,
enti naturar : &hoceft in illa tercia acccptione
pixdidia. Vbi nocabiliter dicicquod diuerficas
fuppofitionis ftac cum vnicace fubicdli , vel fi-
gnificati : & hoc eft verum fccundum varia-
tioncm prxdicaci,vr di(Slum eft prius. In iftis
enim cribus fi:ofioCnioni\ius,Homoeftalbw,homo
efl animal , & hemo eft Species , ifte cerminus homo
idem fignificac, fuppofitionc camen alia ,&alia.
Dicic igitur quod ibi eft mulciplicitas figutae di-
(flionis, Ci qua fit,quam phantafticam multiplici-
tatemappcllac. Ecponic exemplum de hac pro-
^oCnione,Socratestfthomo,c^[ix licct ficmulciplex,
non camen eft diftinguenda.

Ad fccundum dicic ,qu6d illaeft falfa , Sptcies
eftinteniie , a^nia, prardicatur abftra(5tum fupcriijs

dc

10.

InteSeffui ^
intelHgibilt
finnt vtrmg
vnum, quim
materi» ^
forma qut-
mtdt.

♦ quzd. II.
ouni.4.

I I.

TerminUJ
idtm intirdu
vatii fulft'^
nit.

Qusftionis VIII.

481

de concrcto inferioritVt Albttm tfl ^«/^.quatn di-
cic criefaliam.Statimobiicit.quiaad minushzc,
Species eft iHtentionAUy (vbi conctetum fupcrius de
concreto inferiori przdicatur) e(l vera > vt ida,
uid>Hm eft coloratum. Si crgo verc homo eft fpc-
cies , vere eft intentionalc ; quod fcilicet eft fal-
fum. Dicit DoCtot conrequentiam non valere,
propter accidens.Mutatur enim mcdium refpcdu
extremorum , quia refpcdlu vnius eft «juid ex pri-
mo Topicorum , cap.7. refpedlu alterius vt mo-
dus.Eft etiam figura didionis.

Ad tertium negat afturaptum,pro fccunda par-

te minoris.

II. Ad fecundam qusftioncm lateralem , tenet

^Mtutrm»- conclunonemnegaciuam.difcurrendopcromnes

di dicindi modos diccndi pcr fe. Vbi aduertendum , qu6d

t**f*t**f^- quatuor funtmodi dicendi pcr fc i.Poftcr. vbi

*''' priiis. Vbi dicit Linconienfis , <\ood propefttio per

fe cft illa , cuius quiditas vnius extremi egreditur

aquiditatealterius.Quandocunqueigitucquidi-

tas fubiedli egreditur a quiditate pra:dicati, talis

pracdicatio eft in primo modo diccndi pcc fc.

Habct autem primus modus , vt communitcr
dicitur,quatuor gradus.

Primus quando per fe fupcrius in ^««Vpracdi-
cabilcpratdicatur de fuo per fe infcriori.fiuc talc
fupecius iit ccaafcendens , liue Gcnus , iiue Spe-
cies.

Secundus gradus, quando praedicatum intrin-
fecum,dicens quale , prxdicatur de illo, cuius eft
intrinfecumconftttutiuum,nuc fn diffcrentia^n-
ue modus intrinfecus.fecundi^m aliquos.

Tertiusgradus ,quando cocaratio intrinfcca
pra:dicatur de fuo conftituto.

Quartus, quando idem praedicatur dc fcipfb,
fed de hoc vltimo vacia eft opinio. Linconieniis
tamen vbi fupra.aliter afEgnat illos gradus.

Sccundus modus dicendi per fe eft, quando
quiditas prsdicati egreditura quiditatefubicdi,
& habetduos gradus.Piimus.quando paflio ada:-
quata prxdicacur de fuo fubie£bo adsquaco. Se-
cuudus,quando paflio ada;quaca fupeciori prxdi-
catur de inferiori. Scd Linconienfis aflignac cer-
tium gradum , quando videlicec paflio inferioris
de fuperiori przdicatur. Hoctamcnminusredlc
dicit^quia/^rry^ prsfupponit de omni , lic^c poflet
fuftentari.

Tertius modus.vt communiter dicitur.non cft
modus praedicandi,fed potiuse(rcndi;& fic omne
illud cft pec fe,(juod non eft in alio , vc Deus , Sc
fubftantis pcimz.Reducicuc aucem hic modus ad
agere,& opcrari.

Quartus modus cft , quando cfFcd;u$ formalis
przdicatur dc aliquo, mcdiantc fuacaufa forma-
li , velquando adus egredicns a caufa formali,
dicitur de cfFedu formali.mcdiancc causa forma-
li. VelquandoefFedus per fcdiciturdefuo im-
mediato principio produdiuo.Exemplum primi,
yihomo eflalbedine albtu. Exemplutn fecundi,vc
Album albedine difgregat. Exeinplum tcrtij , vt tn-
telleBut intelligityvoluntai vult. Vel,fecundum Lin-
conienfem,quarcus modus cft,quando fubiedlum
eft ciufa quare przdicatum fibi incft , & habet
trrs gradus fccundi^m ipfum. Primus , quando
fubiediuineft caufa immediata quod przdicatum
ineft fibi,& ».\iy.vt,Animal rationale efl rlfihile, Sc-
candus , quando fubicdum includit eftcntialitec
caufam przdkati : vt homo t(l rifibilis. Tertius,
quando a£bus alicuiuscaufz formalis przdicacur
de effedu illius caufz : vt,calefaciens calefacit. Scd

»3-

alius modus afCgnandi magis fapit.Diffecunt au-
tero ifti modi,quia duo pcimi func modi diccndi,
fiueprzdicandi, ccccius vcco cflcndi , & quaccus
caufandi.

Dicic igituc Dodlor , quod propoficio ifta , de
qua quzcicuc , non cft in pciino modo , quia in-
centio fccunda noneftpars definitionis,nec tota
definitio tei pcimz intentionis.Vbi tangit impii-
citc tces gcadus : de quacco vero paiec,quia non
func fimpiicicer idem , & qu^Twan fit dcfinitio,
nec pacs eius, oftendic. quia cunc calis tcs pactim
effct ab intcUeau, pco quanto dependcret efrcn-
tialiter ab intentionefecunda, quz habct effe ab
intcllcftu}& parrim a natura, quia ens reale , vel
res pcimz intencionis , & ica a diuerfis non oc-
dinacis. Licct enim ab his quz habcnt ordincra
in caufando , quanturacumque inter fediuecfa,
aliquid poflic produci.vcl conftitui , fccus tamcn
in non habentibus ordinem, vr funt res pritnc
intcncionis, &fccundz, ex quibus nihil per fe
vnum , licct ben^ per accidens poteftconftitui.
Quod autcm non fit in fecundo modo , oftcndit
& patet.Quod ctiam non in quarto modo,oftcn-
dit : & videtur loqui fecundum Linconicnfcm,
vcl fecundum aiiiim modutn aflignandiquartum
modum. Remouet a propofito tertiatTi partcm
difiundtiuz przdidls. Sedan quarcus modusfic
modus inhzcendi , diibium eft , de quo forc^ in-
fri,&primo Pofteriorum , fecundum diucrfas
opiniones,habec vidcci.Ecaddit, nc omittat ter-
cium modum , quod nec vniucrfalirer aliquo alio
modo,quia cunc rcs efTec fufficiens caufa talis
pczdicati,vel accidentis,qu6d falfum eft:quia fic
ab intclledu. Et fi affutnptum effet vecum , tunc
ciitn illa nacura,vt homo,etiam fcclufa operatio-
ne intelle<flus,fit in fuis indiuiduis fecundum c{\'c
materiale.illa intentio fibi inefrct , & eti.im indi-
uiduis,fecundijm tale efre.Sicut igitur hzc cft ve-
iz,homo eft albm,\c\ rifibilis,vel ridet, & per con-
fcquens Socrates , vel Plato ; ica fequcrctur dc
Specie.quia accidentia,quz ex natura rei,fecluf:l
operatione intelledus , infuntcomrounibus , &
etiam infunt fuisinfctioribus.

Ad pritnum argumentum illius quzftionis,*
negat minorem cum dicitur , homo przdicatur
per fe dc pluribus.&c.Scd ftatim rcplicat , fi non
per fe, igirur pcr accidcns; & infert .igitur hzc,
hoim eft aHimaljcA per accidcns.vel, vt habent alij
\ibxi,\\qc,Socrates eft homo,Sc eft magis ad pcopofi-
tum.liccc vccaqucliccerapoffic ftace. Vulc diccrc
Dodlor,fi homoprzdicaturperaccidens , & non
per fe,de pluribus,igitur mutando fcilicet przdi-
cationcm fignatam in exercitam.hzc crit per ac-
cidens, Socrates efl homo;ve\ fic,vt faluetur alia lit-
tcra , quaratione homo per accidens przdicatur
de pluribus,pari racione & animal.Hzc igituc eft
pec accidens , ^0OTo efl animat , & adiungic quod
calis cefponfio eft contra cotnmunem modum
dicendi.

Ide6 aliter cefpondet dicens, qu6d \y perfe po-
teft detecminace inhtrentiam,\e\inb4rens,c^\ii ccr-
mini func fpecialcs. Idco inccUigendum qu6d
ptzcec eflcntialiapcopoficionis , quz func mace-
tia,& forma eius (materiam autem propofitionis
appello fubiedum,& przdicatum , & loqnorhic
dc propofitioneptim^-intentionalitcc fumpta,&
fimiliterdc fHbiedo,& pczdicaco; formam veri
copulam ,licec pczdicatum refpcftu fubiedi fit
foctna,maximc in pczdicacionc focmali) addun-
tutaliaaccident«Ua , vel deterroinationes quz-

dam.

14.

Homo efl
fpecics, »0»
tjitn i.mtdt
frft.

* quift.ii,
num.7.

\6,

Inhzrcns tc

inhzrentia

txfittantur.

48i

Expofitio

dam,vt ly perfiyperdeetdenSyfarnutUteyJnprimo nuh.
dtyVtXficunio modt , materUUter , & iic de aliis.Et
haiurmodi.determinatiunes aliquando detecmi-
nant inha;renciam,quae eft cefpcdus fundatus in
* J copula ,'coniungcntc praEdicatum cura fubicfto,
falcem immediace. Sicut fimilitudo in forma
communi vtrique nmilium,vt cum dicitur,f/0m«
•^^ ferfe eflammitl, ly perfe poteft dcterminare inhae-
tentiam ; &eA fenfus.inhzrentiaanimalis refpe-
iftu homini$ , qus fundatur in hoc vccbo «r/? ex-
primence vnum tn alio, vel includere aliud , ^(1
inhzrencia perreica,& non pec accidcns.Vel for-
te verius efi: ipfam inhxcentiam fundari in ipfo
praedicato , & terminari ad fubiedum , vt infri,
qusft.i ^.i.Perihermenias habet iftc,Eft enim ha-
bicudo prjpdicati ad fifbiedbum, & poteft diuidi
jn adualera, potentialera, fcu aptitudinalem , vc
habec videri 7. Metaphy^cae huius , & i i.dift.^.
Sunt igituc in proponcione fubie6bura , & praedi-
cacum,qu!C componuntur ficuc macccia , & for-.
ma : & cft compofitio , quas eft ipfum verbum,
quod fc tcnet maximc k parte przdicati , vcl vt
totum,vel vtpars,vclvtfpccificacio ciu$ : &prac-
tcr ifta func habicudines forcc pluces , quarum
vnaeft inhaecenciacalis. Aliquando vero dcter-
niinac inha:rens,ideft,ipfum pracdicacum , vel re-
fpefturpin pra;dicaco,vctamenpecfonalicer fiip-
ponit. Inhaercns enim inhaecencii inhaerec , ficut
fimile firailicudinc cft fimile.Pcacdicacumautcm,
pco qaanco pracfupponit fubiedlum, vcl vt focma
maceriaip , mericG inhaecens nuncupacur, licet
non femper accidcns cius cenfeatur. Et de hoc
membro cft exemplum in littera, cura dicitur,
fJomo efi petfe fpecies , vel homa perfi pradicatur de
plHribm. Sed cum dicit Dodor, ^ccidens eftperft
fits , propofitnm enim Dodoris eft dc vno metn-
broxliftin£lionis,& cxemplum dc oppofito,quod
conuenienter poteft fieri , quia vnura oppoiito-
rura facilius cognQfcicur,celiquo intclledto.
17? Intcncio igitur fecunda,cuiufmodi eftj^«*«,vel

pritdicari de plurikus , non inhzret pct fc , fed pcr
9ccidens rei primae incencionis. Ide6 illa inhz-
rcncia non eft perfeica , fed denominatiua acci-
dencalis. Cumtamen vnumqupdqucnonpcrac-
pidcns ynum fit qqid in fuo generc , & ipfum pcr
fe fit ipfum , & qusftio quaercns quarc ipfum C\x
jpfum,cftnuUa,7.Metaph.cexc.comment,js).ide6
fpecies cft per fe fpccies,& praedicari de pluribus
per fe eft cale , & album pcc fc album , & fic de
aliis. Quarelicec hacc przdicacionon fic per (e,
liomo efl Species.vel horao pradicatur de plnrihut, idcQ
inhxrcntia non cftpcrfeica, vt tamcn lyperjecz-
dit fupcr ipfum praedicatum , qviod inhasrcns di^
citur,in fe tunc eft vera propofitio , & eft fcnfus,
homo cft fpecies,quaE fpccies cft per fe fpccies. Et
poccft diftingui in talibus fecundum compoficio-
nem,& diuifioncrn, quia eft muliiplicicas potcn-
tialis in eis , vt patec inft^ , cap.de Accidencc,
quacft. vlcima. Inhxcentiaigicurcftpcraccidens,
&inh«rensper fc.
^8. Nocandum vlteriiis , ad maiGrem huius palTus

dcclaracionem , quod aliquando lyperfe(8citz
contingit in aliis dctcrminationibus) decccminac
tam inhacrentiam.qukm inhaecens, vcl falcem dc-
terminare poceft,vt hic,Hom»perfiefi atiimal.A\i-
quando inhacrcntiam tantum,vt in exemplo Do-
&oiis,jiccidett5 e(l per fi ens.Q^» fi \yperfi deter-
ininarct inha:rentiam,& inhxrens : tumciim cns
diuiditur in ens per (e, & in ens in alio ; cns ver.6
per fe cft fubftantiaain alio aucero accidens ; e0et

fenfus , qubd accidens effet fubftantia $ quod eft
impoffibile.Aliquando autem inhacrens tantum,
vc in propofico quaeftionis. Aliquando neuctum^
vt ci^m dicitur , bome alhfu eft animal CHrrem , &
vniuerfaliter vbi de cntc pcr accidcns vno, ali-
quid dicitur, vel ipfiim de aliquo, vel aliqnid de
& maximequando poniturk parte prxdicati. Ec
ficucdixidely ^«ry?, icaintcllige luo modo de'
aliis decerminacionibus. Secundum pcincipale
foluit recurrendo ad eandcmdiftindtionem.Tef-
tium vero recurrcndo ad illam diftinffcionem fi-
gnificaci cecmini communis, &duplicem abftca-
^ionera hominis , rcfpcdtu duplicium acciden-
tium fibi conuenientium.

D E T E R. T I o , poftct prim6 dubitari , cirC4 1 9.
titulum qusftionis * , tum quia vidccuc quod * ^axft.^.
vniuctfale non fic accidens, quia cunc non efiet
genas ad alia quacuoc. Tum quiailla diuifio non
vidccur conueniens,cum dicic vtrum in re, vel in
intelleftu , quiamcmbracoineidunt. IntelleAus
cnim eft rcs.vt patet.

Ad primum dico,qu6d eftaccidens vt moduSt
vel melius qu6d accidens cft acquiuocum , vt in-
fra quxft.i.dc Accidcnte.Suftincndo primam re-
fponfionem poftet dici , qu6d ficut in ordine ad
fua inferiora eiufdem dcnominationis,vniucrfali
conuenit modus fpeciei , & alterius denomina-
tionis modus gcneris;ita in ordine ad fubiedbum
conuenit fibi modus accidcntis , vt cft quintum
vniuerfale. Nam fic poteft dici pracdicatum in
qualc accidentalenon conuertibile, ficutalbum.
£c fi obiiciatur qu6d cunc ineftec prira6 indiui-
duis, ficuc albcdo , & cunc indiuiduum cflTct vni-
uerfale : poiTct dici qu6d illud famosc diftum de
accidente comrauni , debct intelligi de funda-
mcnto accidcncis, quod habct cfte cx'natura rei:
nam fic oritur ex principiis indiuidui. Secus cft
dc fundamcnto eius ,fabcicato ab intcllcdtu : ibi
cnim fufficic faluari qu6d eflemialc cft in acci-
denre.ctfi non quod ac accidentale. Ec fi inftetur
de eiTc maceriali vniuerfalis , vr fupri didum eft,
diftingue de accidence communi , plura ad"
dendp.

Ad fecundum dico,qu6d accipic r^wnon fim-
pliciter , fed contrafte, vc conuenit prarcisc his,
qus non func inrclledlus, vel gencralius quat
non func ipfa anima,fed excr^ faltem quidicaciu^,
licet nonfubiecb'uc,vcl obiediiuc.

Si obiiciacur , qu6d incelledlus prardicacur de
pluribus,ficuc aliac quidicatcs.igirur cft vniucrfa-
lis.Poccft dici quod DoCtot hic loquicur de intel-
leSta hoc,vel illo,per modum poccntiac , & non
pcr modum quidicacis confidcraro. Incelleilus
enim poceftconfidectofubiedliuc,vel obieftiuc,
ficuc aliac res : & ica poteft citulus quxftionis
incclligi genctaliccr nomincrW,dequocumque
de pluribus przdicabili , & nomine ittteHtStu dc
poccncia,vc confidecatiua eft , & non vt quidicas
obiediua. Vel poflfcc negaci airumpcum , vc alias
habec ciadbari.

Secund6 poflcc dubicari , circa primum argu- j^q^
mencum , & folucionera eius , quare accidencia
communia indiuiduis , propria vcr6 fpedcbus
prim6 infunc,& quare non icade accidencibusin-
tencionalibus aquc vecificatur, ficuc dc realibus;
fcd hoc infrkcap. deProprio& Accidcnce habet
cxarainari. Breuicer pro nunc dicendum , quod
accidencia communia fequuncur principia indi-
uidui.vcputamaccriam.vel qualitatcsadiuasjvel
pafliaas , vt infra cap.dc Proprio , quacft.j. vel 4.

fecundum

QusftionisVIII.

483

fccundum tlium erdinem. Accidentia ver6 per fe
fequunturprincipia fpcciei , vel fpecificam for-
mam , & hoc quancum ad primum. Accidcncia
etiam rcaliaconueniunt fubicdlis fuis, fuppo-
nentibus perfonaliter, incencionalia ver6fuppo-
nencibus iimpiiciter.Illa vero verificantur de in-
diuiduis mediacc, vel immediate , hxc ver6 mi-
nimc:& hoc quoad fccundum.

Qiyincum ad fecundum argumencum, & folu-
tionem eius perrranfeo , quia difficultaces,qua:
ibi occurruncadPhilofophum naturalem,& pcr-
fpedliuum pertinent,& fupri quzft.4.& j.aliqua-
liter rafta funt, fcd quod ibi tangitur dc modis Ci-
gnificandi,& fubie£locorum,vidcbicur in crada-
tu fuo.
* I • Tcrtio dubitari pofTcc.ciria tercium argumen-

tum,& foiutionem eius,vttiim glolfaiiia Dofto-
ris.quaiiter ex incellc&u , & incciligibiii , fic ve-
riu$ vnum,& fit ad mcntem Commcntatotis. Et
dicobreuiter.quod licctnon vidcacur loqui , ibi
faicem vbi fuprii , fciiicet commemo quintoad
hoc propofitum , fcd ibi iiias ineptas balbuticn-
tcfquc imaginationes, quas nec ipfe, nec aiius dc
tnentc fua exprimerc vaict dc concinuatione in-
cciledus agcntis cum matcriali introducit , vc
camen aliquem bonum intciicdum habere poflic
fubtiliflimc eum Do(5tor gloflac. Eft crgo giolfa
aurcafuper ccxcu piumbeo. Ibi etiam portct in-
uenire contradidionem in didlis Aucrrois & in
1 .Phyfic.comm. 1 7.dc tcrtia cntitate,quam negat
ipfe,& Scotns ponit.
|,i, Qiiarto dubicatur vcrum argumcnta poft op-

poficum, fufficicntcf oftcndanc ptopofitum Do-
droris.videlicet quod inrefubieSHMe efi vniuerfule.
Dico breuiter , quod licet perfuadeant ad homi-
nem.non tamen fimplicitcr concludunt,im6 pri-
mum corum foluit DoAor in fimili infra, cap.de
Proprio,quxft.j.vcl4.fccundumaiiumordinem,
ybi diftinguit de materia,& cfnciente.

Secundum ver6 poteft folui ex diftis ciusy.
Mctaph. de vniuerfali diftingucndo. Facit enim
intclledlusdc vniuerfali in potentia remota.vni-
uerfaic in potentii propinqui,& iliud eft vniucr-
fale reale,& ioquitur,fccundum aliquos,dc intel-
ledlu agente.

Tcriium argumentum efficacius eft, fcd poftet
diftingui dedenominatione intrinfcca,& cxtrin-
feca. Primo modo maior eft vera , fed fic fortc
poiret negari minor. Sccunda mod6 maior cft
faifa, & fortc minor cfTet vera. Oporteret igicur
probareminorem de denominacione incrinfeca,
&cuncargamcntum cfret cfficax. Polfcc autcra
faciliter pcobari mincr fic,fcd orajcco grariabrc-
uicacis.
1 » . Quinco dubicacur, circafolucionem principa-

♦ quxft. II. lcm huius quzftionis * , videiur eiiim contradi-
oum.i. ftio hic in didbis huius Do(ioris,& in 7. Mecaph.

Ibi enim cencc vniucrfale eirc in intcliedlu, &
non in rc, & non prxcisecanquam in efficience,
fed fubiediuc. Item , videcurqu6d ficut cfTc co-
gnitum conuenit lapidi per denominationem ex-
tfinfecam, a cognitionc vidclicet qox cft inani-
ma,& non in lapidc formalitcr,ita cffc vniucrfa-
leconuenit homini.vel animali.

Refpondeo , hic eft ttiplex modus dicendi,
quibufdam enim vidctur quod intcntiones fe-
cundx,& vniuerfaiiter entiaracionis,non habent
effe fubiecSfciuum in aliquo.nec videiicct in intel-
\tQt\i , nec in re cxtra inteliedlum , & hoc forte
propter miniroam eorum encicacem , &facit ad

propoficum ipforum hoc motiuamt licet qno-
dammod6 aicioris negocij. Secundum vcricatem
enim Theoiogicam in Dco nulluin accidcns ca-
dit fubiediiuc, feddc Dco dicuntur aliqna entia
ratioiiis,vt puta Dominus , creator, coiifcruator,
indiuiduuin,terminus,incomplexum, fubiefbum,
praEdicatum,&c. Imm6 intcllcilus diuinus com-
parat & fe,& fuam efTentiam ad aiia, & ita vide«
tur,caufare refpedus rationis,licet nonnouos.In
quoergoerunt fubiediuc? Si in Deo, igituracci-
dens in Deo ; fi in intelledu Diuino , ideni, quia
Dcus.Ncc vaict dicere qu6d tranfircnt in identi-
tatem cura effentia Diuina , quia ens rationis
tranfire in identitatem cum entc reaii , videtur
impoffibile , vt habet iftc j. Meraph. & quxft. j.
Quodiibccica, &alibi fxpc. Vidccur autcm aiiis
quodininccliedlu habenc cfte non mod6 obie-
dbiuum,fedeciainfubie£tiui!in. Aliis quoqiicvi-
dccur quod in rebus coraparatis,vt tamen habent
effe cognitura,vcl voiitum.

Sed tenendo cum Doftorc , placet mihi con- ^*

clufiofua: vultenim plerumque in his quxftio-
nibus quod Logicus confiderat intcntiones fc-
cundas.vt concernuntconcrccionem ad fubie-
(5lum, & fundamencum primas , & hoc vulc Boc-
cius,necconcradicic fibiipfi Dodot.Vuiccnim 7.
Metaph. qu6d vniuerfale habcc efle obicifliuum
in inrelleiSVu. Vci (\ contendas quod intendit de
cfTe fubic(5kiuo,adhuc poceft faiuari concroucrfia,
quia inccdic in Mecaphyfica qu6d vniuerfale Lo-
gicum non cft in re cxcri , vc rcm confiderac Mc-
caphyficus, vidciiccc fccQdiim effc quidicatiuum,
vel vc rcm confidcrac Phyficus , yideiicec fecun-
dum effc raaccriaie. Non camen cx hoc fcquicur
quod non fit in rc.vc rem confiderac Logicus,vi-
delicec fccundura cffc cognicum. Ideo dixic quod
vniucrfaleeft in intelledlujfcilicec mediatc, quia'
in re qux habet elfe in intclle(fiu immediatc,ficuc
albedo,qux immediacc inhxrecquancicati ,dicl-
tur eflc in fubftantia, licet raediate. Vide eum fu-
per;.Metaph.quxft.i.deRelationc,conclufionc
tertia,ad fincm , vbi cxprefsc hxc glofTa habccur.
Hic vei-6 dicic quod eft rn re, fciliccc immediacc,
vc camen habecefre inincclledbu. Ide6illamdi-
ftintStionem de fignificaco tetmini communis
nonabrcadiungit.

Nec motiua ptimx vix mouenr. Cum ptim6 ''

dicitur qu6d ptoptct eorum minimara entitatem
habent tantiim cffc obie(fiiuum , facit ad oppofi-
tum. Accidcns enim ide6 effe fubiedliuum cxqui-
rit.quia per fc effc nequit , lic^t aliud concurrat,
quanto autem minoris cntitatis.tanto roagis eget
fubfiftentc fuftentificance , mimifque per fc ftare
valet, igitur fi minimx entitatis maximc fubic-
dtura requirit.Patet confequentia per rcgulam j .
Topicorum. Si fimpHciteradfimpHciter , »1^^« ad
magii,maxime ad maxime. Huiusctiam coiiHrma-
tio eft qu6d accidentia refpedliua non modo fub-
ic(fba,fed fundnmenta expoftulant. Quod taiigit
dercfpedlibus rationis Deo conucnicntibus.pof-
fet vno modo dici, quod non eft neceflai ium po-
ncre huiufmodi rerpeftusinDeo , adcrcaturam,
faltem quia poteft terminarc rclationem creatu-
rx ad ipfum abfque quocumque refjpc(flu in ipfo,
vt jo. dift.Ptimi habet ifte,& alibi fxpc. Vel dici
poteft fecund6 , quod funt in Deo , vt habet cfle
obicdliuum in intelledu crcato.quod non incon-
oenit. Vel dic terti6, qu6d non eft inconuenitns
ponere huiufmodi refpcdtus in Deo, vt ctiam h.v
bet cffc cognitum, vel voliium in intcHcdlu , vcl

voluuiate

484

Expofitio

ts.

17.

voluntate fuipfius. Ec quod dicithr de accidenti-
bus.habet intelligi deaccidcntibus realibus.per-
Hciencibus fuum fubiedium , atque rgperuenien-
tibus poft eius efTe completum quod non conue-
nit Deo. Tales veto refpcftus rationis nonfunt
huiufmodi. Non magisrcpugnatDco, vt video,
quod nbi attribuantur fecundum eHccognitum
modi intelligendi Logicales,vel faltem tranfcen-
dcntes , quitmmodi fignificandi Gtammaticales,
quos nullus Hbi conuenire negat.Vide hunc in 1.
dift.i. quxft.|. & 5J.dift.i. &alibifaepc,cxprefsc
ad hoc.

Scd videtur repugnantia in diftis Do(floris,
quia fupr«k, quaEft.4. dixitqu6d<rj^»«cdnucnit
accidentibus realibus, 8c <^ic> </fintcntionalibus.
Ad hoc ibi dixi fatis difFusc, 8c infra, cap. de Ac-
cidentcquaeft. vltima , patebit. Ad hocfacit ex-
prefsc quod habctiftein^.dift.ii.quarft.i. info-
Jutionc principali , de inhzrentiaaccidentali ac-
cidencium refpe(9:iuorum,& quasft.i.eiufdem di-
ftindionis. Sed confidera inftancias alcius. Alij
duo modi dicendi poftunt concordari vt prius.
Stant enim fimul qu6d incentiones fecundae fint
in incellcdi:u,&qu6d Hntin reextr^,inteIIigcndo
ifta vt praidixi. Habcnt cnim cfTe fubiediuum,
diminutum camen , quia in habentibus efle obie-
dliuum , ideo dicuntut habere efte obiedliunm,
ciim accidcns non fit maioris entitatis fuo fub-
icdo, & inhoc faluabis controucriias , plura ad-
dendo.diftinguendo de eflc obie(^iuo,& fubic^li-
uo.vtnofti.

Scxto dubiraripoftet,iuxtaillam regulamDo-
^boris de fignificati termini communis triplici
* quacft.ii. c(re*,vtriim fignificato tfcrmini difcreti parci-
*"* ■ ' cularis pofHc conuenire huiufmodi triplexefte?

Dicobreuitcr,qu6d fic,aliotamen,&alio modo.
habet namque primum eftc , noit qu6d fic in fuis
inferioribns.quia nulla habet:fedquia confidcra-
tur vt indiuiduum circonftantionatum,vt videli-
cec hic, & nunc , & cum talibus , & t^libus acci-
dentibus,& vt generabilis , & corruptibilis , non
mod6vt^«o, fcd vt^W ; ficut Mtigiftri loatmis
filitu trilujiru alhuSfScc.

Habct eciam fccundum efte.videlicctqufdita-
tiuum. non quod fit praidicatum , nec primo ha-
bens ratibnem quiditatiuam , fcd vt indiuiduum
^ ^ fignaium hajcccitatc tantiim, velcertcvt indiui-
duiim vagum , dc quo praedicantur pcr fe , & ne-
ceirario tua fuperiora, & de quo verc eft fcientia,
licet non primo (vt hunc fcquar) licetajiis alitec
yidearnr,vt fic per feeft in gencrc, & ingencrabi-
lc,& !ncorrnpcibile,vt quiditates fpecificae.

Habct ctiam tertium cire,quia non folumqui-
ditatibuscommunibiis, verum ipfis fingulatibus
& modos intelligcndi,& fignificandi, licet alitcc
intelledus attribuat,dicuntur enim /itppofita,per-
finit,fingHlaria,indiMidHa,particHlaria,fuhJlantia,Scc.
DixJt izmen Do6ioT fignificatum termini cotamu-
nis , tum qiiia in talibus magis patet illa triplex
reccptio,tum quiain propofito loquitur de vni-
uerfali , quod non conacnit nifi communibus,
tum vt Terminiftarum nouitates excluderet.
Quarc aucem dicic veram naturam ,tetigi lupr<t.
Non folum enim hoc in iftis habct vcrificari, fcd
etiam in omnibus , in quibus coordinatio rcperi-
lur , vt tadlum eft prius de vniucrfali. tamcn ve-
lum eft qucid in entibus realibus cxprcffius pa-
ict. Pofrenc contra regulam iftam adduci aliqua
cx di(Sl;ishuius,inQuodlibcto,quxft.3.&4.qua:
iclinquantur fagaci le(ilori.

Septim6 dubitatuc iuxta eandem regulam,
quia non videtur congruc loqui , cum dicit * af-
fignando primum modum ficundum tjfeinfitppofi'
tts ,<\\i\ifitppofitHm conuenic prccise fubftantiis,
ctiam viuentibus.Dieo quod licct perfina proprie
capiatuc pro fuppofito , vel fubfiftentc in nacura
intcUcduali , vel gcneralii^s in natura fcnfitiua,
fuppofitHm vcro-rcperiatur in natura fcnfitiua, vcl
faltcm viuente j indiHidHum quoque , yeXfingulare,
quodtripliciteraccipi poteft,vt fuprk , rcpcrituc
in omni gcnere,imm6 cxtragcnus, faltcm Mcta-
phyficc : DoAorcs nihilominus vtuntur indiffe-
renter his tcrminis,& m2Lximcfitppofito,8c indiui-
duo, ve]fingHlari. Loquitut igitur Doiftor vt plu-
resjliccc fentiat vt pauciorcs, iuxta doi^rinam 2.
Topicorum.Excmplumy«^<««M, natui^a , ejfentiay
quiditis,\elformalitai, accipiucurplcrumque in-
difFercnter,licet,propric loquendo, habeant fc vc
magis, & minus communc. Itahic. quaerein j.
dift.primi,quaeft. I .ad ha:c. Quid autem Citperfona
vide ij.dift.primi. Quid \ei6 /itppofitum patct 9.
quaeft.Quod \iheti,Eft enim ptr ftens, habens t/lti-
tnatam s£iHalitatem , nen ordinabilern ad vlteriorem
ferfi aQum,nec eft alteri ratio ejfendi formalts. Quid
etiam fit indiHiduum patet ex Porphyrio cap.de
Specic,&alibi faepe habetur.Vel pofTct aliter dc-
/cribiyM/>^<y!ir«m,qu6d eft ens completum , non confti-
tuens cum alio ali<jHodvnum,nec alteri inhitrens,nec ab
aliofuftentatum.Qw^ defcriptio poteft colligi ex 9.
& i9.quaeftione Quodlibeci,&alibi fxpc.

0(9:au6 dubitatur circa folutioncm prima;
quzftionis lateralis , cijm foluendo obiedionem
immediate faiflam conrra folncioncm , dicit Do-
£tot * qu6d Species ineft homini,vt pradicatur de in-
diuiduujocjuendo depradicationefignificata,non exer-
cita. Contra,talis przdicatio accidit rcbus , pec
ipfum infri cap.dc Gcncre, quaeft.i. f Item , ciim
gloflando fc , dicit * , ideft , non ficundum ijuodeft
idemfiuppofitit. Vidctucigitur quod homo.fccun-
dum efTc cognitum,non fit idem fuppofitis, quod
videtuc falfum : quia ficut cum identitate fignati
ftat diuerfitas accepcionis , vel fuppofitionis, ita
& id^ntit^s fignati cum quocumque non vacia-
tur,pcopter variationemacceptionis eius.

Ad primum dico, qu6d ftant fimul accidenta-
litas prasdicationis fignatx hominis de fuis infe-
cioribus,& veritaspropofitionis enunciantisrin-
tentioncm fpccici , vcl vnincrfalis dc homine.
Vclpoflet dici, quod loquitut DoiStor infri *,dc
tebus fecundum efle quiditatiuum, vcl materia-
lcjhic ver6tfecundum cflc cognitum,in quo for-
t^ non accidit eis talis praedicatio. Prima tamen
refponfio magis fapit.

Ad fecundum nego illud quod infcrrur. Nam
licct homo in cfTc cognito abftrahat a fuppofitis,
maxime cum fibi applicatur intcntio fccunda, in
re tamcn cft identitas , quia ahftrahentium non eft
rtundaciHm:8c non eft abflra<f):io diuifiua, fcdprx-
cifiua.Pro tanto tamen eft non idcntitas,quia no
fupponit pro cis , ncc praedicatum , qaod fibi fic
conucnit,verificatur de aliquo , nec pro aliquo
fuppofitorum : fecus in prima acceptionc. Vel
pofTct dici , qu6d non eft identitas totalis , licec
partialis ; vel qu6d eft idcntitas Mctaphy fica, vel
Phyfica, non autem Logica;vel quod noncft
idcntitas in eflc fecundum <jHid,Ced benc in efTe
fimpliciter. Confidcratur enim in przdicatione
exercita homo,vel aliud commune,maxime rcfpc-
€tu prxdicarorum accidenrium rcalium , non vt
aliud, necabftraiftum ^ fuis fuppoficis, fedpro

vno.

z8.

* quxft.ll.
num.i,.

Suppoptum
quid.

19.

♦ quiEft.ii,
nuiii.4.

tqu«ft. 14,

nuln.4.

* quxft. II,
nuni.4.

* qua:ft.i4.
num.4.

t quxft. II,
nun].4.

50.

Qusftionis VIII.

48y

3>'

* qiueft,
ouni.j.

3».

vnOjVcl omnfbijs.ln pr«dicatione vcroy^wdM.vt
communc, & abrtradum , & cx nacara rci diftin-
dum.In fecunda eciam acceptione forte nmilicet
eftdicendum.

Nonodubitacur , circa folutionem primiar-
II. gufnenti ciufdcm quxrtionis. * Videtur cnim
primo quod non foluat foimalitcr ipfum argu-
mentum. Itcm, illa propofitio.vidclicct qiiod di-
uerfitM fuppefitionis flat comHnitMe fignificati , non
vidctur vexa,tum quia tunc terminus fupponens.
matcrialiter, pcrfonaliter ,&.fimpliciter , idein
Iignifica/et,quod eft falfum , maximc fccundum
ponentes figni6cacum matcriale , & formale i ec-
iam fecundum ponences cerminum commnncm
fignificare fua fingularia , falccm fccundario.
Aliud ergo fignificacijmjn^fuppofitione macc-
riali , quia maceriale , & pcrfonali , quia forma-
1? fccundarium faltcm ; & firaplici ,quia fecun-
dum aliosmaceriale. , ycl fccundiim alios , & mc^-
lius , primariura formalc. Item , vidcturquod
terminits in illa triplici acccpcionc prsdiiila , (ad
quam referimtur vctba Dodtoris,) Kic non figni-
ficet idem , quia quod eft fimpliciter tale,& quod
cft fecundum ^nid cale , non funt idcm : ficuc ht-
7no,Sc homo mortuw, Horneriu ,8c Homerui in cpinio-
ne : immo argucndo in calibus , fit fall.nciaife-
cundum ijuid ad fimplicicer : & vidctur fecundus
modus i£quiuocacionis , vc habecur i. Elcncho-
rum.Sed homo fecundum eirc maccriale , eft fim-
plicicer homojfecundum eflc vero cognitum, vcl
intclligibile , cft fecundum^«»^honio,ergo uon
manec idencicas fignific^ti, ficuc nec fuppofi-
tiunis.

Eodera modo podct argui de fecundaacce-
ptione . & tertia. Maior eft nota. Minor vcr6
patet fccundum iftum in multis locis , qui te-
nct quod cfle adualis cxiftentiaE cuiuflibet , eft
/implicitcr , & perfcdliflimum eflceins; faltcm
inqiiancum cale, licct non abfoluce ,& hoc ma-
Jtimc in ordine ad incclledum pcrfcdiorem en-
ticate coqnici. Icem , refpondcns ad mulciplex
non prxfata diftindionc^dc facili rcduciturad
r-netas. Mulciplex namqucdiftinftio parit confu-
/ioncm. Vidccur igicut minus tc€tc loquiDo-
ftor , cum concedic propoficioncm , in qua prx-
dicacurfccundainrencio de liomine,cflcmulci-
pliccniiipfam tamcn dicit non cflc diftinguen-
dam.

Icem , quod figura diclionis non includat
tantum phanrafticam multiplicitatcm , vt vidc-
tur vellc DoAor, arguicur fic, quod verc impedit
formam Syllogifticam , vcram operatur mulci-
plicitatcm: fcd figura diflionis eft huiufrnodi,
ergo , &c. Maior patet , quia fi non cflet ve-
ra multiplicitas , mcdium in vcritace poflet
vniri exrremis. Minorem probo , quia omncs
loci in di(flione , & extra , peccant , co quod
func immodificati. Itcm , Ariftocclcs i. Elen-
chorum , cap.4. dicic , quod ^quiuocacio , Am-
phibologia , & fimiiis figuracio , pcccant fccun-
dum duplcx : fed vbi duplicitas , ibi multipii-
citas. Item , omnes loci in didionc fiunt ex
hocquod eifdem nominibus,& oracionibus.non
idem hgnificamus:fcd figuradiftionis eft locus in
di61:ione,crgo,&c.

Ad primum dico , quod liccr non cxprefsc,
implicitc tamen refpondet Docilor ad formam
argumcnti, negando confequenciam , quiaeft
fallacia figurx didlionis , proptcr variationem
vcrxnaturac in maiori , & minoti : &hocfor-
Sctti oper^ Tem. J.

mando argumentum fyllogiftici , fic : Quando-
cumqucpr^dicaturnon vcranaturadc vcia natu-
ra,prxdicatio eft falfa,quia oppofiti dc oppofito:
fed dicendo horno eft vniMerfkle , ^txdiczXMt non
vera natura,&c.

Scd alij diftjnguunt hic dc vcra, & non vc-
ra uatura , aut Iciliccc formalitcr , aut matc-
rialitcr loquendo. Scd harc diftindio parum
valct hic , tum quia raanifcftum cft quid lo-
quitur Doftor dc fubftratis illorum cxttcmo-
rum ; tum cflaftii., quia fortc illa diftinftio non
cft vcraj hKil ctiam , quia capiendo illa for-
malicer, adbucprxdicatio vnius dealcero , fal-
tem fignata,poccft fuftineri. Illud igiturquod
cft non verangtHrdlU oft", intentio fccunda, qua:
non eft cns nacuFiE , poteft prxdicari de illo,
qaod c(i vera natura ,id c(i , dcreprinxc fntcn-
tionis , vel dcprima intentionc , vt communitcr
loquimur: & hoc non fecundum quamcumqac
acccptioncm , fcd prxcisc fccundutn eflc cogni-
tum , & quando fic przdicacur ,, nou oporcec di-
ftiiTguerc propofitioncm.quia talia funt fubicfla,
&c. Ideo dixit egtcgie Doiaor, qu6d fi qua cft
muliipjicitas, tantum figura: didtionis. Potcft
enim tenjeci > quod nulla eft multiplicitns , quia
mulcip|icit.as figura: diclioni&nunquam opcra-
tur,nifi addatur minor, vel confcqucns ad maio-
rem,vel anteccdcns.Diccndo igitur abfolutc , ho-
moeftvniuer/ale, vel/pecies, nnlla cft multiplicitas
propric:(ed fi addatar , Socrates e/f hemo, ergo,^c,
lunc cft figura didlionis.

Ad forinam tamen argumenti Doftoris, foleo
alitcrrefpondcre, ficut ad iliud cx 5. Phy(:co-
rum,rcxc. commcnt.S.quopiobatur matcnanon
ciic cr\s : Gluod mouetur eft , &c. Diftinguocnim
denon veranatura. Aut furaitur pro illo, quod
nuUo tnodo eft aliquid pofitiuum , ncc rcaic,
ncc rationifl. Aut pro illo , quod non eft cn«
Jiafur£e,fcu ptetcropusintellciftus , fed prarci-
sc habet cflc per opus collatiuum intcllc(ftus,
vel habct cfle diminutum. Eodem modo diftin-
gui porcft , per oppoficum , de vera nacura : pri-
mo modo func oppofita contradidloria, & vnum
iion prccdicatur ncc quiditatiue, nec denomi-
natiuc vercdcalio. Secundoraodo, licctvnum
non poflic prxdicari de alio quiditariuc , dcno-
minatiuc tanicn fic : & ita eft in propofico.Poceft
poni cxcmplum de fubftancia,& accidcntc,ctiam
reali,& applicari vt fcis.

Profecundo arguracnto foluendo , dico pri-
ni6 quod voces fignificatiux rerura , pofitiuo-
rura faltem (vt habet vidcri fupcr librum Pc-
rihermcnias) non funt primo rcrum , vr exi-
ftcnrium, quiacxiftcntia adlualis accidit figni-
ficatis , vt fic ; ncc rcrura,vt in eire cognjto,
quia etiara cognitio accidit cis ; £cd funt rcrum,
vt indifFcrcntcr fc habcntium ad taliacflc.

Equinitas cnim eft tantura ipfa. Nec obftat
quod voccsdicantur notz pafl[ionum inanima 1.
Perihermenias, quia hoc dcnotat ordinem figno-
rum in (ignificando.Vox cnin:j,licct fignificct rcm
iDcdiante conceptu , & pcr confcqucns vt cogni-
tam pcrmifliuc , vcl fpccificatiuc, non tamcn rc-
dudiuc.nec tamen ipfumconccptum verc figni-
ficat, nifi co modo, quo prima pars nicJij illumi-
nata illurainat fecundam.

Secund6 dico , qu6d beftialis , & fatua cft iila

iraaginatio quorundara , diccntium tcrminos

communes fignificarc ptim6 , & adzquacc fua

fingularia : imm6 pofico quod nullum fingularc

Pp habcrcnri

33.

486

Expofitio

faaberem, idem jfignificarejit-.deftruunt enim %i-
les & fcienciam , & definicionem , & demonftca-
tionem , Sc vniuocacionem, vc alias dicecur. Po-
teftcamenquodammodo dici, quod fignificanc
fua inferiota fecundacio , pcimacio aucera ipfas
quidiraces communes.
a 4. Tercio dico, quod \icetfignific4re , Sc fitpponere,

difFeranc , loquendo dc fuppoficione pcrfonali,
non ramcn loquendo de fuppoficione fimplici:
quia fic cecminus fupponic quod fignificac.vc in-
ftk , in Anceprasdicamencis , quaefti;?. habcc ifte.
Ideo refecc dicere , tertmnum alfffid fitppone-
ff , & ipfitW pro aliijHO , vel aU^uitiu , fitppO'
nere.

Quart6dico , qu6dilU;diftB«9riomulcorum,
de fignificacione maceciali , & formali cermi-
norum , faluo meliori iudicio , videcur mihi
nulla. Voces cnim ica funt figna , qu6d non fi-
gnificaca, faltem vocum. Licececiam fupponanc
pro fc ipfis , quod eft macerialicer fupponerc,
quam camcn fuppoficioncm aliqui (&incptc)
ad fuppofitioncm fimpUccm e.Ycendunc , non ta-
men fe ipfas fignificanc. Et his pacecadargu-
mcncum. Nonenimdixit Do^aorquod inomni
fuppoficionc terminus idcm fignificj»ret } i^co
quod cangicut dc. fuppofitione matcriali , potcft
folui, & hoc poncndo fignificacun» matcrialc;
fcd ncgando dic confequencer. Loquicur eciam
de fignificato primario,& npn fccundario.
I J- Ad aliud paccc qu6d iftc terminus horno figni-

ficat quidicacem indiffercntcm ad efte cogni-
tun? , & exiftct^tias aftualis. Et quod tangicur dc
fccundum ^«/<i , & fimpliciter , & dc fallacia
a;quiuocacionis , pacec quod iftc terminus homa
non habet illa diucrfa eftc , tanquam diuerfa fi-
gnificaca,fcdadueniunc ipfius fignificato. Idco
intcr fc corporata caufant fallacias fccundum
exigentiam verbi , vel praedicati ; nuUo enim
hominccxiftcntc, ifta e&yei&thomoefiammalt
licitiftafitfalfa, homo efi,de quo tamen altius
fuper libros Pcrihcrmcnias habcc percraftari.
Argncndo igitur a fignificaco ccrmini indifFc-
renccr fumpto,ad dccerminacam ipfiusacccpcio-
ncm,vel ab vna accepcione ad aliam , accidic illa
mulciplicicas , vel fallacia , qpa: non cft ex parcc
ipfius fignificaci in fe.

Adaliud dicicur communitcr, &maximcde
mcntc huius i.Elenchor.quasft.ip.quodr/M/n^/^Ar
aliud a6luale,& hoc vel in voce cancum,vc aequi-
uocacio ; vel in oracione, vt Amphibologia.
Aliud pocencialc , & hoc itcrum vel in voce, vc
accentusjvel in oratione , vr compofitio ,vcl
diuifio ; aliud phancafticum , vc figuradiftionis.
Refpondcnsigicur ad raulciplex aduale , vel po-
tencialc,non pratfata diftinftione , cic6 rcdargui-
tur,fccus in mulciplici phantaftico.

Ad alia argumenca quat probanc figurara di-

(ftionis includcre veram raulciplicitaccm, & non

folum phancafticam , quod forcc verum eft, non

hic, fed fuper primum Elcnchorum. Aliqui

*nim voluerunc quod dicic tancillm apparen-

tcm , vc Alcxandcr Commcncacor , cuius aucho-

ritas eft in littcrahic,quam rccicathic primo

Elcnchorum qnaEft.};.& 36. numcrando fingu-

las : alij ver6qu6dincludit veiam.Doftot autem

nofter ibi mcdiam viam tcnct.quasreibi eum,val-

de fubcilem.

3 6. Decimo dubitacur , circa folutionem fccundi

* qua:n:.u. argnmenti eiufdcm quarftionis * vbi negac Do-

amB.j. ftorhancprxdicacionem, Species efi intentio. Vi-

^ultiflUitM
'iidrti fumi-
tur.

detur enim qaibufdam qu6d hic non ioquitur k-
cundum opinionem propriam , nam communx-
teripfe &oranes Logici appellant hicquinque
intentioncs fecundas : & benc fequitur , Speciet
eft intentio fiecmcU , ergo intentiotmxz aqualirer
cft abftradum vtrobique , & quia non arguituc
cum dctcrminacione diminucnte , ncc diftra-
hentc , quod caraen poftec negari. Icera , ad
quod rcfercur rclaciuum infcrius per fe prim6,
& relaciuum fupcrius per fe , liccc non prim6:
igicur feqtritur , Spectes efi generu jpecies , igitur
ff>ecies eft intentio gtnerit : ficut fequitur , \dHplum
eft dimidij duplMmyigitur eft multiplex dimidtf. Q\xxie
hunc in primo , dift.ij.in fimili.

Sed fuftinendo hanc rcfponfionem efte dp
mence Doftoris , (vt facis teor) potcft dici, quod
fiue fumacur inrentio pro aftu concipiendi , vel
pro refpcdu racionis , vt fuprll didlum cft , de
raultiplici acccptione intcncionis, hic poteft ne-
gari , Species eft intentio,8c eciam hic ,ftiecies eft in-
tentio/ecunda,&c hocftridc , & proprie logice lo-
quendo,vt loquitur Do6tor hic, quia non vt plu-
rcs , fcd vt pauciores hic fcntit. Gracii camcn
breuitacis , & vulgaritcr , fic communitcr loqui-
mur , cum pociijs intentionale , vel res ftcundd in'
tentionis , vcl rejpelftu rationit , dicere debercmus.
Et hoc incclligo loquendo de przdicacionc foc-
mali,vc loquicur Do6lor hic, quia forcc prsdica-
tionc idcntica cflet concedcndum : fcd de tali
przdicationc non tradidit Atiftotelcs Logicam,
vt dift.8. primi, habct ifte. Habct etiam talis
pra:dicat|o locum in his quae funt fotmalitcr , vcl
permifnue infinica , cuiufmodi non eft inccntio
fcci^nda , daco quod fic tranfccndens. Habet cc-
iam Ipcum dum abftraiflura de abftrado , vel
concrccurade concrcco vcrificacur,quod contin-
git in propofito,vt patet.

Ad illam rationcm de relatiuo infetiori & fu-
perioripacctqu6d procedic accipiendo illa vni-
formiccr, fcilicet concreciuc quod noncontingic
hic.

Vndccimo dubitatur, circa folucioncm Repli- 37.
c« immcdiace fequcncis,vbi Dodor concedic
i(izm,Specieseftintfntionale,8ctimen ncgat iftam,
homoeft intentionale. VidctHt enim benc fequi , fi
homo eft fpccics, qu6d fit intcncionale, ficut fc-
qaitut,hom«eftalbtu,igiturcolorattu.Et gencralicer
dequocumque przdicacur concretum inferius,
& fupcrius.

Poceftdici vno raodo , qu6d Doftornon ne-
gac hanc pcxdicationem , homo eft intentionate,
icd ncgat confequcnciam de forma valcrc , pro-
pccraccidens. Alirer cnim arguicuc hic, homoeft
J^ecies , igitur intentionale ; & nic , hemo eft fte-
cies , ft^ecies eft intentionale , ergo, &c. ficuc in
alio cxemplo , de hemine albo , & coloraco. Vcl
aliccr pollec dici, quod illapra:dicatio,i^«m0<rj?
intentionale , pofTct fimplicitcr ncgari , non fo-
lum propccr caufam di(^am , fcd quia hoc pr£-
dicacum intentionale vcl cft aequiuocum , vcl G.
in vno fenfu fumacur , adhuc cft concrccum,
mulcum abftra^um \. concerncntia propinqua
ad fubic<5tum , nec caufatuc ^ pcopriecace rci
immediacc , fcd abftrahicur ^ fic originacis : &
hocetiamin concrccis accidcnciura realium eft
yecum. Nam licet concedatut qu6d homo eft
albus , vel colocatus , non taracn qu6d fit qua-
lis. Vel licct concedacuc quod homo fic patcc,
non c^men quod celaciuum fuperpoficionis , vel
rclaciuum abfoluic. £c forc^ verius cft hoc

Quxftionis VIII.

487

in refpediuis» qalm in abrolutis;& in rcfpefliuis
rationi$,quam realibus. Vndefratet Adaai in t.
<iiftinA.8. inquit qu6d aliqua funt przdicaca,
quz non func nata in fua forma reguiari , nid de
illis.dequibusimmediate dicuntur. Exemplum
accidens dicitur de albo,& nondicitilrdeSo-
crate, qui ed albus:quia accidens non eft na-
tum conuenire,nin illis, quibus prim6 , & imme-
cliace conuenit. Et applicat ad proponcum de
prjedicacis , quz dicuncur de Deo per commu-
nicationcm idiomacum ,&quc non. Nam dici-
turqu&d Deused pafTus , fed nonquod ntcrea-
tura , vcl compofitum , vei didincflus ^ Dco , fcd
non dicic propcer quid.
I g^ Sed poffet obiici de quanto , & aliis. Rcfpon-

fionem quzrc. Prima refpondo videcur fufficiens
ad mcntem Dodlotis. Si volueris fequi fecun-
dam ,confidera plura altc,& vi armacace de-
fende. Multa cnim quz vniforraem liabent
vcritatem ex parte rei , vel fignificati , difFor-
miter fe habent , quantum ad conccdi , vci ne-
gari : vt liabet ifte , in tcrtio , did. i . quzd.i.
adfinem , vbi dicit qu6d iizc conccdicur, A^<i-
tura efi ajptmpta *d vnitatem ferfing \ non tamcn
hzc , NMtttra eft nJptmptA ad vnitatem naturd,
pofito qu6d terminus primus illius vnionis ef-
fet natiira , vbi przcisc cfl varictas modi con-
firuendi , & loquendi. Simiie 8. didinc^. quarti,
& y.diftind. primi. ita in propofito : denocatur
cnim ex vfuloquendi,qu6d hxc,homoeft imentla-
nale,Cignificit vcl fotmalitcr, vcl idencice ,ipfum
Cire rcfpcdum rationis.Et ad hoc poteft applica-
ri illa regula Do(!loris , in Quodiibcro , quzft.^.
^rciculo I. diccncis , quod Nihil dicitur verecem-
petere alicuifecundum A, fi Aftt ratio tranfcendemi
& hocfiue ratioformalis ,fiue fundamentalu : & hoc,
iiiquic ipfc , verum ffft logicc loquendo : jta igi-
rur eft diccndum hic , quod hzc denominacio
eft nimis tranfcendens , ide6,&c. Vnde fi conce-
derecur ifta confcqucntia , bomo tftfj)ecies,igiturin-
untienale ; poftet confequcnter probari confe-
quentia fada in litteta , pcr illam rcgulam famo-
iiva tOmnit confiefuentia enthymematice tenet , 6cc.
Ccd tu confcqucncer ftude.
39. Duodccim6 dubicatur, circa folucionem fe-

♦ quxft.ti. cundzquzftionisiateralis*.Videcur enimquod
aam.6. przdicatio intentionis fecundzde fundamcnco

^c in fecundo modo dicendi per fe , iuzta ii-
lam defcriptioncra fccundi modi fuprk tadtam,
cx Linconienfi. Item , videtur quod intcncio-
nes fccundz poffinc definire priroas , quia acci-
dcncia magnam parcemconferuncad cognofcen-
dam quod quid eft,i .dc Anima, tcxi. commcnt.i i.
Itcm , qu6d c contra, quia omnc accidcns habec
definiri pec fubicdum; &rciatiuum pctfunda-
inentum ; & matcriacum pet matcriam : erit igi-
turad minus przdicatio fundamenti de fecun-
dis inrcncionibus pcr fe primo modo , falccm
inobliquojfecundura dodrinam Linconienfis.
Item , vidctur qu6d mal^ dicat qu6d intcncio,
& res funt diuerfa non ordinata , quia fubftan-
tia omniumprior, & accidens habet ordinem
ad fubftantiam. Item, videturquod res fitcau-
fa efl&cicns intentionis, quia eft canfa cius,&
noninaliogencrc, vtpacccdifcurrendo. Itcm,
quod dicitur in fine folucionis , dc perfcitatc
tercij modi illatiu^ , fcilicet /» ^juocumtjue igi-
tur , &c. videtur falfum. Daio enim quod So-
crates per fe trahac nauem , & fic fufficicns
caufa traftiis , non tamcn fcquitur qu6d vbi-
Scttieper.Ttm.I.

cumqac fit trahat nauem. Ad ifta refpondeo.

Ad primum dico , qu6d illa defcriptio intelli- ^Ot
gitur,quando przdicatum cx natora rei egreditur
exprincipiisquiditatiuisfubiedi,quodnoncon-
tingic inpropofico.

Ad fecundum dico, qu6d illa auchoritas intei-
ligitur deaccidencibus realibus, quorumcogni-
tio przcedit cognitionem fubieAi,non de inteji-
tionalibus,quorum cognicio fequitur. Inteiligi-
tur eciam maxime de accidencibus pcopriis,& ita
non eft ad propoficum.

Ad tertium, dato qu6d definiantur per funda-
menta , non tamcn fequitur perfeitas przdica-
tionis , quia in quiditatiue dcfinicionibus , &
non in additaciue , habet attendi pcrfeicas talis.
Vci , vt infra vidcbitur , poffet ncgat i accidens
intcntionale dcfiniti per (ubicdlum. Quod tan-
gitur dc przdicatione materiz in obliquo , di-
co quod crfi vcrum fic de maccria ex ^ua , non
tamcn de materia in fua. Si quzratut de ifta
przdicacione, Intentio eft ab inteUe£lu , vci proprer
cognicionem fundamenci , poflcc fonc concedi
qu6d eircc pcr fe.

Ad quartum dico , qu6d licet ibi pollit repe-
riri ordo quodammod6 ineftendo, non tamen
in caufando,vct intrinfece conftituendo aliquod
tertium.

Ad qointum dico,qu6d non eft propri^caafa
intencionis efficiens dicendo , nifi dicacur qu6d
caufa occafionatiua , vel fine qua non, habet re-
duci adcaufamefficicntcm.PotiiJS jgitur rcduci-
tur ad caufam materialcm, quia materia(Rf»4,&
quodamraodo ex qua,vt patet confideranci.

Ad vltimum.patet fupri.arciculo i.Er breuicer
dico hic , quod licec non tcneat illa propofitio
Do6loris in liberc agcncibus , tenec tamen in ne-
ce0afi6,vel naturalirer agetibus,cuius modi eftcc
fundamcntum rcfpet^u incencionis , fi habcrec
a^iuicatem perfeicacis tercij modi.

Decimotcrcio dubitacuf , circa foiucioncm 4'"
primi argumcnci illius quzftionis. Vidccur enim
quod prima rcfponfio , ibi data , fitconucniens*
quia ficut fpccics per accidens,& non pcr fc.prz-
dicacur de hominc, ita definicio fpecici , non per
fe,fed per accidcns, fibi conuenit:bene igitur nc-
gat minorem argumcnti.Nam ficut homo per ac-
cidens eft albus , ita per accidens eft coloratum
difgregatiuum visus.Ncc obic6lio,fcu rcplica fc-
qucns vaict. Poftct enim concedi prima conie-
quentia cius,& negati fecunda, quia arguit ^ ne-
gatione petfeitatis in przdicacione fignata, ad
negatioiicm perfeicatis in przdicacione exercici:
&licet vaicrct ex incentionibus proporrionali-
bus ad fundamcnca, nuntaincn ex fundamcntis
ad fundamenta.

Item , videtur qu6d illa diftindio de determi-
nationeinhzrcntix , vel inhzrcntis fic inccnuc-
niens,quia fic omnis propoficio eirec pcr fe,& ita
ifta , homo eft afinu* , quia afinus cft pcr fc afinus*
quod coincidic cum iila demetia quorumdam di»
centium hanc eftc in primo mpdo , diftingucn-
tium de formaiiter, & redu&iui petfcitace prinai
modi.

Icem,videturqu6d hzc fit yi cti, Accidtns eftfer
fe ens,yt cciam ly ferfe decerminat inharens,ic hoc
poncndozquiuocationemencis, vt communiKr
hic ponic Dodor:quia tuc cns accipicur pro ipfo»
mct accidcnce,& accidcns cft per fe accidcns.

Ad primum dico , qu6d quamuis illa rcfpon-

fio pomc fuftineri , quia tamcn eft contra coro-

P p X muncm

488

Expofitio

munem modnm dicendi , ncc ita fubtiliter in-
ueftigat illam diftindionem ; idco Dodor poft-
ponit eam. Arguit autcm contra ipfam , cx com-
muniter apparcntibus , & topice. Et forte ar-
gumentuni tenec , vt pr^dicatio fignata fuppo-
nit procxercita. Et licctnon teneat confequen-
tia iila de forma, vt infr^ patebit,tcnet tamcn de
materia.

Ad aliud ncgo confcqucntiam , quia nccprz-
oicatio , ncc propofitio dicitur per fe , nifi vt ly
fer fe dcterminat inhaercntiam. Dicitut tamcn
vera aliquando fic ; aliquando vt detcrminat
inhxrens ; aliquando vtroquc modo , vt fupri
notani. Vulc igicur Dodor fubtiliter inucfti-
gaie veritatemj, & faUitatem illius pra»dicatio-
nis , hornoper fepridicatur de pluribtu , vcl , homo
perfiefijpecies ,&cc. Nec illud quod infertur dc
pra:dicatione primi modi, fccundum illos bal-
buticntcs , eft fimilc , quia quandocumque dici-
tur prsdicatio primi modi, denotatur pcrfcitas
inhxrenciaE , qux ibi non habctur, de quo alias
fortc crit fermo. Notabilis igitur , & valde
fingulariseftilla diftindiio Dodl:oris,quam etiam
in matcria altiori,vt in Theologia,& Metaphyfi-
ca,recitat,

Ad vlcimum dico , quod ctfi ifta poflit conce-
di, Acciderii eftperfi accidens , vt lyperje dctcrmi-
nat inh.xrcns, non tamcn ifta , Accidens ejl per
feens , quia ftatim cum dicitur per JienSt intcl-
ligicur fubftantia , propter famofam diuifioncm
eniis , in ens per fc , & in ens in alio , & xqui-
uocationemjlogice loquendo. Rcfert ergodice-
ic,ylccidens efl ens , Scperfi ens : quia in prima ac-
cipitur ens pro fignificato , quod eft accidcns ; &
in fecunda , pro fubftantia,&maxime ex vfu lo-
qncndijdc quo (upcr libros Elcnchorum, q. i G.ic
jnfi a cnp.de Accidcnte, adhuc ifta habenc videri,
& aiibi.

' Q_v 4 s T I o IX.

qux cft u. apud Scotum.

Vtrum runmerfalia fint numero tantum

quinque ?

DE P R I M o. Quid vntHerfale , quid nume-
rm , qiiid tanturn , quid qHinariia , fatis pa-
tec : Wcctde nHmereSc^uinario mulca poflcnt di-
ci , qiis Arithmctico relinquenda lunt. Ly
taniktn in ptopofite dcbet exponi ratione plu-
ralitatis , & non alietatis , quia additur tct-
mino numerali. Prima cxponens eft tjuin-
qne funt vniuerfalia. Sccunda, dr non plura quin-
qHe.

Diuifio communis , nifi quod in fecunda par-
te tiia facit , fccundum qiiod trcs modos diccndi
adducit. Primos duos impugnat , tercium tc-
net.

Ordo verofatis patet, prius enim de cntitate,
intclligibilitate , kibilicate, & vnitate , atque
modo cirendi , & praidicandi ipfius vniuerfalis,
habcndus crat fermo, quimdeipfiusin partcs
fubicdiuas diuifionc,fufficientia, numcroque, vt
patct cuilibet fpeculanti.

De Secvndo ,• arguit partem negati-
uam quadniplici rationc. Prima ratio oftendit
pruno contra pvimara cxponcnccm, quod non

fint quinquctura quia tantiim quatuor,tum
quiatantum tria, ex fundamentis Ariftotclis i.
Topicorum,cap.j. vbi quatuor pracdicata , fci-
licet Genus , definitionem , Proprium , ScAccidens,
aflignat. Secundo contta fecundam cxponcn-
tcm , oftendit quod funtplura quinquc. Secun-
da ratio eft concra fecundam cxponenccm , cx
Ariftotelc i. Topicorum cap. 12. Teitiaratio
cft contra candem exponcntem. Quarta rario cft
ctiam contracandem exponcntemcxfundamcn-
tis Ariftotelis ^.Mctaph.tcxt. comment.io. &4.
Metaph.& 10.& S.cxprefliijs tcxt.commen. vlti-
mi,de qua crit fermo prolixiorftatim.

Ad oppofitum , arguit authoritatc Porphyrij,
tantum quinque poncntis , vt patet ex proccflu
fuo, cimi quo conueniunt omnes Logici. Dein-
de conclufioncm affirmatiuam ponit , fcd circa
modum poncndifulfficientiam vniucrfalium.tres
modos dicendi recitac.

Primus cft penes fignificare fubftantiam , &
a«cidens , qui fatis clarus eft. Contra hunc mo-
dum duplici medioarguit. Prima ratio oftendit
quod talis diuifio non eft per fe , nec pri-
nia. Secundaquod eft infufficicns, velnonpcr
oppofita.

Secundus modus diccndi cft , penes coordina-
tjoncm pracdicamentalem eiufdcm Gcncris , &
aliorum ad alia. Contca hunc modum arguit
quinquerationibus , trcs tamcn vltimas ponde-
rat,vtpatct in littcra , c6m dicjt , PropterifiMtres
rationes t 8cc. Prima ratio oftcivlit quiid exhoc
modo fcquitur, quod potiias pcncs pntdicari dc-
berct fufficientia corum aflignari. Secunda ra-
tio idem confirmat. Tcrria oftendit quod tunc
differcntiapotius ab Ariftotcle habuit poni in-
tcr praedicaia , quam a Porphyrio inter vniuer-
falia , quia non dircde ordinatur , formalitcr
tamen , & quiditatiuc prxdicatur. Quarta racio
oftenditquod Indiuiduum tunc cfrct vniuerfa-
le , quodper fc in gcnere ordinabile , & hoc vt
abftrahit ab hic , & niinc , vt diclum eft priijs:
& maxime verum eft loquendode intcntionibus.
Qu.inta ratio oftendit quod tunc eirent fcptem
vniuerfalia.

Tcrtius modus,quem fcquitur.ponitfufficicn-
tiam corum pcncs pradicariXic : Quia omne vni-
ucrfale. pracdicatur de pluribus , qux cft ratio
Vniuerfalis in communi , ficut omne animal cft
fubftantia animata fenfibilis. Aut igitur praedi-
cztur in<juid,zutinejuale. Si primo modo , aut
pr.xdicat partem cflrcntt£ fui fubie<Sli , & maxi-
mcindiuidui , aut totum : fi primo modo, f\c cft
genus ; Ci fecundo niodo,fic eft fpecies. Si .".utcrn
prxdicacurin aiHale,mt in qualc fubftantialc , vcl
c(Tentiale,& fic cft DifFcrcntia ; auc in quale acci-
dencalc,& hoc duplicirer, auc fcilicecconucrtibi-
litcr , & fic cft Proprium ; aut non conuertibili-
ter,&eft Accidcns peraccidens.vel comnmne.

Quid autem C\t prddicari in tjuid, declarat Do-
OiOi notanter.diccns ,qu6d efi prdJicare efiintiam
per modum epniis, ideft, petmodum fubfiftcntis,
& non dcnominantis. Sicutcnim, Phyficclo-
qucndo , materiacft tanquam bafis , fundamcn-
tum,& recepcaculum formarum, ita, Metaphyfi-
ce, vcl Logicc, Genus habct fc tanquam funda-
mentum difFercntiarum,&reccptaculum carum,
& principium radicalcquidicaciuum Spcciei : &
ficut totum Phyficum cftquoddam perfeftum cx
partibus,ita Spccies, vel quiditas fpecifica Meta-
phyficc. Et ficut forma fubftantialis cft tanquam

perfcdtio

Qu^ftionis IX.

489

peifeftio e(renti*H$,& inttinfcca ipfius compofi-
tijita difFcrentia fpccjei.
r Vult igitur Dodkor , quod prxdicari in quiJ,

ficut dcfinitum , conuenit principio materiali,
vt puca Gencfi , quod ptxdicat cllcntiam per
modum fubfiilentis , & propric partem , appro-
priatc ramen per modum totius. Importat enim
partcm quiditatis , fed quia concrctiu^ , & in
tc£to pra:dicatur , idco cx confcquenti totam
quidjtatcm dat intclligere. Spccics ver6 prxdi-
cat totam quiditatcm indiuiduorum , vt ctiam
primus modus diccndi alTcrit , quod probat Do-
<2or , quia aliter in eficiitia indiuidui aliquid
pritcr fpecicm , & in fpecie inclufa , conti-
nerctur ; & qua ratione in vnius , pati rationc &
in altcrius , & ita diftinguerentur ab inuiccm cf-
fcntialitcr per talia : &: fic pofient dcfiniriindi-
uidua , & Ipecics vt gcncra diuidi. Vcrbi gra-
tia , fi in Soctatc , Sc in Platonc , prztcr natu-
ram humanam includerentur ^, 8c B, igitur na-
tura humanacontraheretur ad vnum per^,&
ad aliud per B: ficut animal per rationalc,&
irrationalc , qux accipiuntur ab aliis rebus,
vel realitatibus , a re , vcl realitate correfpon-
dente animali , & tunc non cfict ftatus ad fpc-
cialifilma , contra Placonem. De indiuiduis
eHct fcientia, & demonftratio , & plura alia,
contra principia Philofophiac , & veritatem,
feqacrentur.
S. Qupd autem genus non dicat totam quidita-

tem , faltem ex primaria inftitutione , vel fignj-
ficatione , oftendit , &c idem infra magis cap. de
Genere,qu2ft.3.& pcnultiroa,vbi iftaomnia tra-
dlantur prolixiijs.
Trtiicati in Quid autcm fit pr^dicari in quale , oftendit
jH»Ufuid. dicens , quod tfi prxdic/ire ejfentiAm /itbiecH,
vel fHppoJiti , per modum denominantii. Vbi di-
ftingiiit de denominationc cftentiali , & acci-
dentali : vtrumque tamen forraalis. Qu6d au-
tem Differentia poflit przdicari in cjuale , &
quod fit qualitas, patct j. Metaphyfic. textus
comm. 1 9.

Prsdicari ver6 in quale accidentalc fubdiui-
dit vt priiis , fecundura quod duplex eft acci-
dens , propiium vidclicet , & communc: & ad-
ducit pro fecundo teftimonium Porphyrij cap.
de Gencre, vbi dicit, Et accidemia communiter , G^
non propria alicui , de quibus in locis fuis vide-
bitur.

Exempla prasdidlocum patent in his przdi-
cationibus , Socrates ejl animal , Socrates efi ho-
tno , Socrates efl rationalii , Socrates efi rifibi-
lis , Socrates efialbtu. Vel potiiis exemplifica, ac-
cipiendo fpecicm pro fubicdo , ptiterquam in
fccundo.

Concludit confequentcr hanc diuifionem eftc
fufficientcm , & conucnientem , & per fe : quia
Generis in fpccies , per differentias eftentiales.
Etqualiter ordo determinationisPorphyrij cor-
refpondet huic fufficientiac , adiungit. Deinde
obiicit contra dida , fed rcmittit fe ad folutio-
ncm prirai argumenti , vbi talis obieftio eua-
cuatur.
_ Dicit igituradprimum principale quod ali-

'' tcr, & pencs alia , adignat Ariftotcles nume-

rum praidicatorum , pritno Topicotum , &Por-
phyrius hic numerum vniucrfalium. Diuerfi-
ficat namque Ariftotcles prasdicata penes has
duas combinationes , quartim vna non eft fub-
diuifioaltcrius, videlicct pcncs praEdicarc cffcn-
Scttioper.Tom.I.

tiam , vel non ; conuertibiliter , vel non : & fup-
plelitteram vtfcis. Duoenim de numeroqua-
tuorprzdicatorum conuertibilitcr przdicantur,
fcilicct definitio , & proprium : alia duo non ccn-
uertibiliter. Itcm , duo pracdicant efTcntiam^fci-
Ucctgenm, 8c definitio : 2.\'\z duo non ,videlicec
proprium , 6c accidens. Proprium enim licct fit
idem cfrcntialitet fubiedlo ,non tamen prxdicat
effentiam , quia non eft de effcntia , ncc formali.
tcripfaefrcntiafubieai:hxc autem quinquedi-
ucrfificantur penes prxdicari in ^uid , & in ^ale
abfolutc,non habcndorcfpcdlumad cfTentiam,
ncc conuertibilitatem : & ita patct ad primam
partem argumenti.

Deinde oftcndit quarc DifFcrentia ponituc
hic , & ibi non exptcfse. Vocat cnim Ariftote-
lcs ibi aliqua anncxa prxdicatorum , vt DifFc-
rcntia , & Spccies refpcdu Gencris. Eadem cr-
go dodrina conftruerc , & deftruere Genus , &
DifFcrentiam , docet Ariftotclcs 4. Topicorum.
Affignat aliam rationcm , quatc forte DifFcren-
tiam non pofuit Ariftocelcs pixdicatum per fe
vnum,quia duplex eft DifFercntia , vltima vidcli-
cet , & intermedia , vt infra patcbit. Rcducituc
crgo vltima ad dcfinitioncm , & iniermcdia ad
Genus.

Quantum ad aliam partem atgumenti , de t.
definitione, declarat quarc hic non ponitur de-
finitio , vt vniucrfale : qu;a vidclicct non ha-
bet vnum modum prxdicandi horum , de qui-
bus hic agitur : licct bene iilorum , de quibus
ibi. Quia ennTi includit Genus , & DifFcrentiam,
ideo ratione vnius conuenit fibi pixdicari in
^uid, & ratione alterius in ijuale : idc6 rcmanet
tjuale ^uid : non crgo vniuerfalc. Qjjare autcm
fpecics non ponitur ibi inter prxdicata , aflignat
duas rationcs , vel duos modosdicendi. Prima,
quia eft annexum definitionis , imo omnia prx-
dicata funt annexa definitionis, vt ibi habct Ari-
ftotcles: vel , vt prius didum cft (& habct Ari-
ftoteles exprefsc ibidcm) habct reduci ad Genus,
quia conueniunt in modis prxdicandi,de quibus
ibi,&confirmat hocex ^.Topicorum.

Secundaratio, vel fecundus inodus dicendi,
eft,quia Species non cft prxdicatum, fcd tantum
fubieftnm in propofitione Dialc£lica : quia
SpecieseftcommunistantumfinguIaribus,&hoc
loquendo de Spccie fpccialiflima.Propofitio vcro
Dialcdica non eft fingularis,faltcm communitcr;
quod ptobat authoritate Ariftotelis i.Topico-
rum,cap.5).vbi dicit CtcNonoportet autemomnepro-
hlema , nec ornnem pofitionem confiderare :fed quando
duhitahit alicjuii rationit indigentium , & non pocna
fensujve. Nam tjui duhitam vtriim cporieat Deos ve-
rtri,& paremes honorare,vel non,paena indigent . Qjd
vero vtritmfit nix aiba,vel non^ejifinfuf. Necjue enim
^uorum propintjua efi demonilratio,netjue vero cjMcrum
valde longe. Nam hac ^uidem nen habtm duhitatit-
nem,illa vero magis ,cjuoniam fecHnditm exercitatiuam.
Hxcibi.Similem fententiam ibidem,cap.8.habcc
Philofophus. Propter crgo minimam communi-
tatcm Speciei , vidctur potiiis in propofitionc
Diale£licadeberefubiici,qu^mprxdicari.

Ad fecundum principalc refpondet notabili- «.

ter , glolfando illam ptopofitionem famofam, gw«/ ^j^
GjiMt modis diciturvnHmtppofitorum,&cc, quod fci- disittnvnmm
licct debet intcUigi quoad rcfpondcntiam figni- *tf*fittriim,
ficatorum , non fuppofitorum. Hoccftdidlu ,fi '"^"
vnum oppofitorum eft xquiuocum , & fignificat
aut dao,auc ciia,&c.fignificata,alteru fignificabit
P p 3 lot.

I3490

Expofitio

tot,vt patet dc acuto,& obtufoifano, & zgio : &
Jioc fi fccunduin omnem fignificationcm oppo-
nuntuc,fi;cus fi non. Nonopoitettanienquod fi
vnum oppofitotum ptacdicatut de multis infc-
riotibus,tanquam de fuppofitis,& vniuocc}qu6d
j^lteium dc tot dicatut , vt patct dc tationali , &
itrationali ; fano ctiam, & atgto.in vna acceptio-
ne fumptis ; albo , &c nigto ; & fic de aliis , vt in-
ffi cap.de DifFetentia , qujeft. vltima , tangitut.
Sicut igitut vniuerfalc aliud in caufando ; aliud
in praedkando ; aliud in repticfentando , &c. ita
potcft diftingui de fingulati , fi fotce fecun-
dum otnnemfignificationcm opponantur,de quo
infrL

Ad tertium dicit , quod licet Indiuiduum fit

Species intentionis fccundje, non tamen vniuer-

/alis. Etquodillafit prxdicatio modalis , /«^»-

ftUuum efi Species , & qualitet poflibilis vt mo-

dus jdidum eft prius, quacft.y, & alibi. Sumi-

tur enim indiuiduum vt quid commune , rcfpe-

«Stu huius indiuidui > & illius ; & Species vt

modus.

jQ^ Ad quartum, ncgat ens cfle vniucrfale quia

Cm , vtfe, «quiuocum : omne autem vniueifale vniuocum

emnonvni- ert. Inzquiuocis cnim non cft prxdicatio , nc-

futfyle. qiic contradidio , ncquc confcquentia , ncque

^ ftipcrioritas, laltemrefpedu xquiuocorum. Sed

rcplicat ftatim : Capiatttr erts pro vno fignificato-

7nm , vtputa pro fubftantia tantum , tHncvidt-

tur ejfe vniuerfale , & nullum iflerum tjuin^ue , vt

priiis, ergo fextum. Refpondcc, & videcur rc-

fponfio aliena , quod adhuc eft a:quiuocum , Ce-

cundiimquodiii PricJicjaiTiento Sabftantiac funt

tres coordinationesjvna videlicet Spccierum in

re£ta linea ; & dux DifFcrenciarum coUatera-

lium. Non vidctur poiGbile ahquid vqiuoce

pta;dicari de Spcciebus , & DifFerentiis, nifi con-

iiaherctuf ad illa, peraliquam vnam differcn-

tiam , quae vniuoce ptaEdicarcturdeillis : ficut

non prajdicatur animal de afino , & hominc,

vniuocc , nifi quia contrahitur per fe ad homi-

nem, per rationale , & ad afinum per irrationa-

lc. Et qnia racio animalis ,(vt puta fubftantia

animata fcn(ibilis) conucnit vtriquc vniuocc,

ita dico dc fubftantia , refpeciu omnium Spccie-

rum iubftantiac corporea: , in quibus vniuoce in-

cluditur ha:c DifFcrcntia.vidclicetctfr/^orea»», quje

fnbdiuiditurper alias Differentias conftitutiuas

fpecicrum infetiotum. Si fic,inquam, prxdicarc-

tur Subftantia dc corporeo , & incorporeo, & de

aliis DifFetentiis infcrioribus „ oporterct quod

tontr.-ihcretur ad illa per alias Differcntias : &

fic difFercntiseiTct Diftcrentia,& DifFercntia di-

uidcrctur,& contraheictur per DifFerentias ah"as,

& itaDifFcrentiic.quas crant coilaceiales inrecaa

luiea , circnt fpccics , & fic difFcrentiz fpecic-

rum c/Fcnt fpccies difparata: , & diftinda , vcl

oppofic-E contra fuas fpecies , & efTcnt geneta

j;cfpc(aH ahaium inferiorum , & ita procefFus

in infinitum, & nniita inconuenicntia feqae-

rcntur.

Breuiter igitur vult hacc refponfio , quod
cnv non cft vniuetfale , quia atquiuocum fiue
fumatur indifFercnter ad omnia gcnera , fiue
pro vno fignificatorum , quia ens prxdicatur
«j dc difFcrentiis , & fpccicbus , liccc squiuoce:

invno tamen fenfu forte adhuc vniuocum, &
in alio , & ajio , ad illa , & illa , vt ftatim
tangam. Et confirmat hoc authoritace Auicen-
ns.&patetlicicra. Tcxtus tamcn communiter

difcorredus , Sc obfcurus , qucm ftatim ampliuf
declatabo in tertio articulo.

De Tertio. Primo circa primum argu- n,
mentum , & folutioncm cius , licct pofTcnt
moueri plura dubia , fub vno tamen omnia
tangam , nc lcftorem tzdio afHciam. Ptim6
videtur quod illa piopofitio fit falfa , videlicct
quod prjedicari fit proprium vniuerfali : tum
propter tranfcendcntia , tum proptcr illimi-
tata , tum propter fingularia. Icem , ibi poiret
quxri , quid fit prasdicatum , vt dc eo loqui-
tur Atiftocelcsin Topicis. Ircm , videtuiquod
illa propoficio vulgata , fcilicct Dijferentia vlti-
ma conuertitur cum Sptcie , fit falfa,quia a parte ad
totum , (loquendo dc paitc efTentiali , vel qui-
ditatiua ) non tcnct confcquentia , fed tenc-
rct , fi conuettetctur. DifFeremiaautcm pars eft
Speciei.

Item, videtur quod male reducit Topicus Spc-
ciem ad Genus ,cum ccontii dcberet fieti , pro-
ptei perfedionem Speciei. Imperfedum autem
ad pcrfcdlum , & nonecontra.habcc rcduci.Idem
poteft afgui de difFerentia , & Gencrc propter
candcmcaufam.

Itcm , vidctur quod Spccies poflit cirepra:- ix,
dicatum propofitionis dialedbics , vt patet cx
dcfinitione- prasdicati piopofitionis dialciti-
ca: , & problcmatis i. Topic. Eft enim prd-
dicaturn dialetlicum , ^uod aptum natum efi prt-
dicari de alicjuo , in prepofitione dialeSiica , ter-
minahili per artem dialeilicam , non reducibilf , ad
aliqnid prim eo , fecunditm eafdem confideratio-
nes. Vbi tanguncur ttes condiciones. Prima
quod fit natum prjedicari , per quod exclu-
duncur indiuidua- Sccunda qnod pofHr efle
confequens confequencia: dialcdicJE , per lo-
cum dialctticum probabile. Tercia quod non
fic reducibile ad aliquod prius , per quod cx-
cluduncur annexa pracdicatorum , dc quibus
ibi. Fropofitio dialeilica efi interrogatio probabi-
lif , aut omnibiu , aut pluribns , aut fapienti-
hni ; & his vcl omnihus , vel pluribut , vel ma-
xime notis non extranea i. Topicorum cap. 8.
*Prohlema diaUnicum eft ft?eculatio procedens ad
eleElionem , velfngam, vtl ad veritatem , & fiien-
tiam,aut ad ipfum , aut adminicuians , aut ali-
^uid aliud huiufmodi, cap. eodem. Vbi tangit prebUmatg
Philofophus tfcs diuifiones problematum. Pri- trifluia.
ma quod qua^dam funt , dc quibus neutro
niodo opinamur; & qu^dam , de quibus plu-
res , id eil , vulgarcs concrariantur fapientibus,
& fapientes pluribus ; & quxdam , de quibus fa-
pientes concrariantur fapientibus , & plures plu-
ribus. Excmplum priitii , vi vtrum mundtu fit
aterntu , vtl non ? Aut , vtrttm aflra fint pa-
ria, velimparia?^xcm^\\imiec\.\nA'i, \t ,vtrum
Dialt^iica fit melior fittoria artt ? Exemplum tet-
tij , vt , vtritm <ju<tlibet fiellafixa, vifihilis a nobis,
fitmaiortota terra? Exemplum quarti , vt , vtrttm
auiditoi Generis fit difiinSla formaliter , ex natura
rei , a quiditate Difi^erentia,vel a Specie ? Exemplum
quinti , vt, vtritm ars pellipariafit melior artefu-
toria ?

Secunda diuifio eft , quod pioblematum qua:- j «
dam funt propter eledionem , & fugam , vt,
vtritm voltiptas fit tligenda , vel non ? quasdam
propcer fcire cancum , vc , vtritm mundui fit
Mernui , velnon ? Quajdam volumus non propter
{c, fed propter aliud icire , fcilicet vt per illa alia
cognofcamus.

Tercia

Qu^ftionis IX.

491

I

Tcrtia diuifio cft qiiid probicraatam ncutro-
cum quxdam habcnt tationes probabiles ad
vtramquc paitcm ^ quxdainde quibus non ha-
baniis laiioiics , propter eorumdifhcultatem,
vt . \:.imm tnnndtu/it tttrniu ? Problcma vcto ncu-
l! iiiu appf llar , dc quo pofTunt cfTe contratiz ra-
tioncs. Differunt autem propofitio dialcifbica,
& piublcma : quia propofitio dialedica qu«-
rit roium vnam partcm contradi<ftionis ; vt,
pitta/he, SLnimAl greflibiie bipes,Jttdefittitio hominUf
Probiema vcro, quzrit vtramque partcm con-
tradidionis ; vt , putafne y^nimzX grcflibiic bipcs,
fit definitio hominu , velnon ? Sunt tamen xqualia
numero , quia omnis ptopofitio fit problcma, &
c contra tranfliimpto modo intcirogandi. ha:c i .
Topicorum , cap. j.
foptio quid. Tofitie, ( de qua etiam Dodor facit mcntio-
ncm inlittcra) vt hic accipitur , eftopiniocx-
tranca aiicuius nototum fecundum Philofo-
phiam : vt quod non contingit conttadicere,vcl
addifcere , ficut dicebat Antifthenes ; aut quod
omiiia mouentur , ficut diccbat Heraclitus ; aut
qaoJomnia fint vnum cns , ficut dicebat Melif-
fus. Contra quos non dcbemus difputare, vc
ctiam ptimo de Phyfico auditu.tcxt.commcnt.p.
habctur. We\,poficio eft propofitio , de qua ratio-
nem habemus contrariam opinionibus: vt quod
non omnc quod cft fadum , vcl asternum , vt
dicunt Soph.iftac. Oninis autcmpofitiocft pro-
blcma, fed non c contra. Hzc 1. Topicotum
cap. 9. Aliter tainen dcfinitur i. Pofter. tcxt.
comment.fj. Ex dcfcfiptionibus,inquam , pra:-
didis, quas, pro notitia horum terminorum,
iuuenibus infolitorum , ad plcnum introduxi,
videtur quod Specics poffit poni ptxdicatum
dialedticum , contra Dodlorcm.

Ad ifta , fuftinendo cunda di£Va Doftoris,
refpondco. Ad primum dico, quod prdiiswiy
licut pradicahiie, \el prttdicatHm , potcft duplici-
tcr confidcrari, Vno modocommunitcr, vtfci-
licct eft vnafccunda intentio , communis omni
iili, quod eft aptum natum praedicari , vel omni
cxtrcmo propofitionis , pofito poft copulam,fiuc
fitfinguiare, fiue Vniuerfale , fiueaiquiuocum,
iiue vniuocum , fiue limitatum , fiue tranfcen-
dcns: & fic eft in plus , quam Vniuerfalc: Sc per
confequcns non cftproprium eius. Alio modo
capituf fpecialiter, & proprie, fcilicct pro fe-
cunda intcntione, fnndata fupernaturaiimita-
ta , nata prxdicari de pluribus vniuoce , vcl fal-
tem qua: in fc eft vniuocum ; & fic eft proprium
vniuerfalis. Et licct vocaliter fonet adumprac-
dicandi , dcbct tamen intelligi, vtdicitaptitu-
dinem : & fic loquitur Do6kor. Vei alitcr, potcft
diftingui dc Vniucrfaii tanttim limitato, vel de
vniucrfali indiftercnti ad tranfcendcns , & lirai-
tatum , Yt fcis. Poftct ctiam diftingui dc proprio,
(k dici , quod in propofito non accipitur quaito
modo. Poflct ctiam ponderari differentia inter
dici & pradicari. Nani prxdicari eft propric paf-
fio dici , vt Dodlor , quzftione pracfenti , in fine,
habet ; & conuenit , ftride loquendo , his qu«
continentur in coordinatione prsdicamcntali,
quibus , & non aliis, applicatur intentio vniuer-
falis , vt hic accipitur. Quomodo tunc Pro-
prium, vel Accidens pizdicantur confidera.Te-
ne viam , quam volueris , prima eft fccura , fem-
per pratmittcndo dilHniflioncm dc;>r4</«f4r» pri-
m«-intentionaliter , & fecundar-intentionalitcr
fumpto.

14.

Trt.iic»ti

quamodo pto-
frium vni-
merfalit.

Ad fecundum patct ex diAis. Ad tcrtiutn di-
co, quod alia eft conucttibilitasdefinitioniscum
dcfinito ; alia propri* paflionis cum fubicdo;
alia vltimat DifFcrcntixcum Spccic.Prima cniin
cft cx completa idcniitatc totali , Sc formali. Sc-
cunda cx idcntitate rcali , Sc neccftaria inhzren-
tia. Tertia ver6 ex vltimata a<aualitatc,& fpcci-
fica forma. Noii cnim dicit toiam rci cffcntiam
coiiiprehenfiuc , fcd bcnc vltimatc, &: complcti-
uc. Eft namque vltima differcntia vltimae for-
mac, vel realitatis, quipofita, neccftario poni-
tur habens ipfam , &• hoc aliis requifitis prarfup-
pofitis corrcfpondcns. Eft igitur conucrtibilitai
vltimiadus completiuc dantiscflc.rcfpedu il-
lius cuius eft. Et fi obiiciatur , qu6d quzlibet
pars definitionis cftin plus , quam definitum:di-
coquud debct intelligi de partibuscommuniter
definicntibus , cuius modi non eft diffetentia vl-
tima , quia eius notitiam minimc habcmus ,nifi
circumlocutiuc. Loquitur igitur Arifiorelcs vt
expertus cft , non quod ita fit in re , fi dift^crentia
vltima cognofceretur , ide6 7. Metaph. tcxt.
comm. } j. dicit qu6d partes rationi* funt prioreSf
aut omnes,aut tjuadam. Vbi nota ly ^uxdam proptcr
difterentiam vltimam.

Ad quartum dico , quod illa redu^io non cft
ratione perfedionis cntitatiuae , fcd modi prstdi-
candi , qui primo conuenit Gencri, vt patct. Pcr
idem ad aiiud de difFcrentia.

Ad vltimum dico, quod Dodor non aflcrit
Specicm non cffc prsdicatum , fcd tangit hoc,
tanquam vnummodum diccndi. Vcialitcr, fu-
ftincndo illum modumdiccndi, potcft dici.qucd
definitio pr«dicati non fibi conucnit , quantum
ad vhimain partem cius : cft cnim annexum Gc-
neris , vt didnm cft prius. Quidain tamen tc-
nent , fupcr primum Topicorum , tam Spcciem,
quam difFerentiam effc pracdicatum , fed tcnc
cumDodore. Vel dicendum,qu6dlicct fitpiac-
dicarum, nontamen diftindlum modumprxdi-
candia Generc habcns , vtloquitur ibi Arifto-
tcles : ide6 ne fuperfluus wderetur , pofuit tan-
tum quatuor , hic autem ponitur diftindum,
quia alium modum prasdicandi habet ,vc infrik
dicctur. Videadhoc, & ad folutioncm quarti
argumenti huius qiixftionis, diftin^. 8. primi,
quzft.i. in finefolutionis,optimc cxpofitioncm
huius , de quatuor przdicatis.

Secundo diibitatur, circa illud didum Do<flo-
ris.in folutione fccundi principalis *, Sificundum
emnem fignificationem alterum alteri opponatur. Quia
videtur quod omnia oppofita, fecundiam omncm
fignificationem,opponantur.Dicobreuitcr,qu6d
noninconuenit aliqua, fecundum aliqua fignifi-
cata,opponi, licctnon fccundum alia. Exem-
plum patct j. Metaph. vbi ponit fignificata
vnim , Sc multitudinit , quz non opponiintur fc-
cundum omnia , vt patet ibidcm. Vel fi diccrcs
qu6d ifta non funt oppofita zquiucca , vt inft^
videbitur. Pone cxemplum in aliis , vt forte in
acuto , & obtufo , contingit , vcl ctiam in pro-
pofito , de vniucrfali , & fingulari : confidcra bc-
ne. Adhuc ctiam infr^ cap.dc DifTercntiajquzfl.
vltima, dc rationali , & irrationali. Patctcxcin-
plum. Dccntc ctiam reali, & rationis, poflec
cxemplificari.

Tcrti6 dubitatur , circa folutioncm tcrtij ar-

gumenti , videuir enim quod Indiuiduum non

poflit dici Spccies , ncc vt tpdd , nec vt modm.

Quodnon yiijuid, patet. Quod non vt ifM^/iM,

Pp 4 probo;

ly-

* quxft. It.
nuin.8.

17-

Jndiuidmum
qmtmtd» frt'
ditari fuf
vtjptetes.

491

Expofitio

probo; quialndiaiduum fecuniiutn Porphyrium
■^ * praedicatur de vno folo ; faltem vniuocc. JEqui-

uocum auccm non eft Species , vt patet. Et fi di-
cas quod intelligitur iila defcriptio Porphyrij
pro fundamcnto , vei denominato , non autem
pro iigniBcato : Contrk , fecundum dodlrinam
huias,definitionesLogicales intelligunturprin-
cipaliter ex intentionibus, 8c pro intentionibus.
Itcm, fi indiuiduum cft Specics , ergo Vniuerfa-
le , iicut patet de homine. Confequcns eft fal-
fum , quia praedicatur oppofitum de oppoiito.

Poceft dici , qued licet ibi definiatur intencio
indiuidui, vt tamcn fupponit pto fundamento,
quod tantum de vno folo praedicatur, Intelleftus
tamen ab hoc indiuiduo, & illo, abftrahit inten-r
tionem Indiuidui in communi , cui applicacur
intentio Speciei , vt mo^/^, £c H obiicias,qu6d
ab hoc Socrate , & ab illo , non abftrahicur ali-
quod vniuocum. Dico,qu6d poteft efte maior
vnitas in intentionibus , qukm in rebu^, vt inftk
magis. Vel poflet dici, quod defcnptio iila Por-
phyrij eft inteUigenda de indiaiduo fignaio , non
autem de indiuiduo vago, hoc tamen habet in-
, ffk cap. deSubftantiaquxft. i.amplius iniicfti-

^ari.

Ad aliud dico , qu6d Vniuetfalevtmodus , &
Indiuiduum vc (juid,non opponuntut j fecus pro-
portionaliter accipiendo vtrumque, qmd qHid
cnim ,tjutd,\e\ modus, modoi& non modus,
quid j vel e contra aduerfatur.

Quarto dubitatur,& eft principale in hac

quacftione , circa folutionem quarti argumen-

* ?•?' fupra. ti * : fed , vt fingula diligencius videancur , reci-

tabo primo argumcntum , dcinde folucionem,

& vlcimo adducam motiua concra Dodtorem.

Dicit igicur , quod ens eft Vniuerfale, & hoc

pacec pet locum a definicione:fed nullum iftorum

quiqque , ergo fexcum. Conlequentia pacet cum

maiore. Minorem probat inductiuc , primo

qaod non cft Genus , de quo magis videtur alle-

gando Ariftotelem, vbi fupra. Vbi aduertendumt

qu6d /Priftotcles difputando ilUm quaeftioncm,

ytrum prima principia fint prima generum ,id

eft , Genera generaliflima , aut vltima prardicata

de IndJuiduis,ideft, Species fpecialiilimz , &

probando qu6d non funt communiffima genera,

dicitquod non prima genera : fed alia commu-

niora eis , vt puta ens,& vnum> funt prima prin-

cipia.Ens autcm,& vnum,non funt Genera,quia

tunc difFcrentia: eorum eflcnt nihil , quodeft im-

poilibile. Hanc autem confequentiam probat,

quia impoffibile eft Species praedicari ( fciliccc

quidicaciue,vc ibiloquicur) dcfuis DifFerentiiSj,

nccGenus fine fuis Specicbus. DifTerentias au-

tem cuiuflibet Gcneris necefte eft efie ens, &

vnum : cx quo habetur qu6d cns przdicatur dc

DifFerentiis Generum pcr fc , vt dicit Dodor in

litteia. Scd fortc hoc non fequitur , fi aduerta-

tur. Argumenta enim Ariftotelis in illo lertio

plerumquc paralogizant , vt habct iftc in primo,

diftind.j.quaeft.^.adpropofitum optime. Tenet

ramcn iftc , idem ens pet fe praedicari de aliqui-

bus difFcrcntiis , etfi non dc omnibus. Rcfcrt

namque ad hoc quod fumantur ab alia re , vel ab

alia realitate , an ilia ^ qua fumitur Genus , de

quoinfr^. Vbietiamhabctur, qu6d Genusnon

praedicatur pct fe de difFcrentia. Idem^.Topi-

cotum.

19. EnsergononeftGcnus,neccftSpecics:quia

*; lunf non fuprcrouni , cuiii fupra Spcciem Genus

ponatur , quod maxime verum eft de Specie fub-
ie6ta:fedan de Specie ptaedicata, infravidebi-
tur. Nec eft DifFerentia , nec Proprium, nec Ac-
cidens : quia illa przdicantur in quttU , Ens ver&
in <juidi de omnibus. Nam eft primum quid, non
habcns quid inclufum in cuiufliber quid,

Ad hoc argumcntum refpondct , quz refpon-
fio fatis clara eft, vfque ad refponfioncm repli«
cx , qus fic incipit , Dicitur quod adhuc cit tquiuo-
cum ad tria. Impojjihile efl enim aliquod vniuocum
frtdicari per fi primo modo de Speciebm & Dijferen-
tiis quinque , fed benc denominatiue , denomina-
tione a priori,& nccefiario, vel de Differentia vna,
& alia oppofita, niji Dijferentia ptperior de Differen-
tiii inferioribtu oppofitu prddicaretur vnimce , quod
fciiicet eft inconucnicns.proptcr ca quz fcquun-
tur, videlicet quia tunc reifeilueim , fcilicet Dif-
ferentiz fuperioris , Differentiaffecierum , id cft,
DifFercntiae inferiorcs , effent Species in reSia iinea,
Nam fi animal pracdicarctur vniuocc , & per fe
de rationali , & irrationali , ficut de homine , &
afino. Qua ergo ratione fenfibile perfcdicitur
de homine , pari ratione & de rationali. Et tunc
rationalc effct Species eonftitutaex animali,&
■^ , vel faltem ex fcnfibili & A. ficut homo ex
anitnali , & rationali , & hoc in linea rcda , fci-
licetaliarum Specierum , vel ad modum illius
rcfta. Lineamenim Specicrumquarumcumque
rcdam appcllamus. Vides ergo quoxi illa littera,
fcilicet , Et tunc reffe^tu eiut , &c. poteft habcre
dupliccm intelledum , fecundum quod \y eiut
poteft refcrri ad Genus conftitutum , licct non
vt Genus , pcr DifFcrentiam fuperiorem , velad
ipfam DifFerentiam fuperiorem , quod magis vi-
dctur, & fequicur, Et per confiquem Differenti(t
refpeElu Specierum. Vbi aliqui volunt loco 5/»f-
cternm^ debere fcribi Differemiarum { fed littera
potcft intclligi vt iacet ) Differerni* efftnt Genera,
vel vt aliis placet , ejjent Species , quod magis ca-
pit , licet vtraquc littcra faluetur.

Vulc dicere Dodor , quod fi, ex hypochf fi lo.
prsdicarccur difterentia fuperior vniuocc , & per
fc , de inferiori, vt fenfibilc de rati<^nali , vel
animalmediantefenfibili , fecundum alium in-
tclledlum ; tunc rationale refpeCtu hominis , cu-
ius eft DifFercntia conftitutiua , eiret Spccics,
fcilicet difparata in reda linea , ficut afinus , vcl
leo. Vel fccundijm abam litteram , difFercntiz,
fcilicet Specierum fubalternarum ,efrcnc Genc-
ra, vc fcnfibile,refpe6tu animalis, cflecGenus,
non animalis , fed racionalis , & irracionalis,
quzin illocalu, cflenc fpecics cius. Eflccergo
fenfibile Genus fubalcernum difparatum contia
animal. Vel dic tercio , quod difFcrenciz.fcili-
cec fuperiores.cflenc Gcnera refpciSlu Specicrum,
id eft, DifFerenciarum inferiorum , quarum funt
differcncizjfcilicec fuperiotes.VcI dic quarco.vt
exponic Foxal. Duo tamen primi inrcllcdus
mihi facisfaciunc. Hic autem dicit Doftor cffe
impoffibilia. Nam ipfe oftcndity. Mctaph. Dif-
ferentiam inferiorem non includerc formaliter,
nec per fc fuperiorem , tum quia tunc proccfTus
in infinitum in DifFerentiis ; tum quia tunc Dif- Curdiferen'
ferentia eiret Species , vt hic infertur , & tunc "* '"f"',"'..
plura Gcnera prima quam dcccm ; tum quia efTet f„ttritrem.
in definitione nugatio. Quarc ibi , & quarto
Sententiarum , habet idem , diftindione 1 1. &
inftk tangctuf aliqualiter. Tertio autem Mcta-
phyficz oftendit , quod Genus non przdicatur
per fe de diffcrcntia.Quare alia originalia fic ha-

bcnt.

Quxftionis IX.

495

ti.

bcnt : Impejfibilt eft inim alitjuodvniHecum prdJi-
dicMri per fi primo modo de Speciehm (-r Diffitemiuy
velde Differemitt vnaf& alia oppo/ita, per Differen-
tiam/iiperiorem , ^«<£ de Differemiu inferioribfu op-
fofitu predicatur vniuoce , ^uia tnnc rejpetlu Specie-
rum , refpe^lu ^uarumfitnt Differentiit, effent Species,
tjuod efHmpoffthile y 5cc. Ec cxponcvr prius. Vi-
dcs quam obfcura, & ambigua fit harclittcra)
ptudens lcdlor, ideo prolixitati parce. Conclu-
dit ergo xquiuocationem cntis , ctiam pro vno
/ignificatorum , fcilicct Subilantia tantum , &
patet littcrafatis.

Qui autem vcllct poflponcre tantam diffi-
cultatcm , & hanc rcfponfioncm ambigiiam,
quae vidctur cfTc alicna , podct brcuiter ad illam
replicam refpondcre , fic : Cum enim dicitur,
accipiatur ens in Genere fiihfiantiA ihi efl vniuo-
cum , tranfcat , ergo yniuerfiule, concedo •.fed nul-
btm iflorum tjuinqHe, nego , quiaens in Gcncre
Subftantia: , eft idem quod Subftantia. Sicut igi-
tur Subftantia cft Genus, ita & ens fic fumptum.
Sed quiat)oftor ( cum non obiiciat contra il-
lam rcfponfioncm) vidctur cam fuftinere. Nec
obftat quod incipit \ 'dicitur , cum fit vltima:
ide6 mclius eft faluare ipfam , vt infra faciam,
immo fim.plicitcr cft mclior : & ifta , quam nunc
noraui .patitur inftantias , Logice loquendo.

Nunc circa hoc argumentum , & folutionem
cius occurruntdifficultatcs. Videtureniniquod
cns non prxdicetur per fc dc DifFcrentia : quia
tunc DifFercntiac non cfTent fimpliciter fimpli-
ccs , ncc primo diuerfx, imm6 DifFerentia: cftcc-
DifFercntia.

Item , aliqui Formalifta: tcncnt cns cfte Ge-
nus , & modos imtinfccos DifFercntias cius , vt
Bonetus.

Item , qnomodo valct illa confcquentia , qui
probat cns non cfFe Speciem ? Tenent enim ple-
rique Doftorcs cflentiam diuinam , vel Deum,
eflc Specicm, non tamen alicuius Generis.

Itcm,niiilri ponunt Speciem prardicatam tan-
tum : immo vidctur de mcnte huius, infra , qui
tenet rifibile cfte Specicm : fcd tamen fuftinen-
do fundamenta ipfius , vt communitcr Scotifts
tenent , non eft alicuius Generis Spccics , quia
tunc proprij proprium in infinitum ; tunc ctiam
cfFct pcr fein Prxdicamento , tunc etiam fortc
diftinguererut realiter a fubiefto.

Ircm , videtur qiiod ficut ens abftraliit \ Qua-
litate , & Subftantia , fic a przdicari in ijuid, &
inefuale. Malcigitur dicit,qu6d prxdicatur in
^uidAe. quolibct.

Item , iftud cft falfum , fecundum iftum alibi,
vbi cxcipit plura , de quibus non prxdicatur in
quid ipfum ens.

Itcm , vidctut exprelFa contradidlio in di£tis
huius , hic , & quarto Mctaphy ficx, & in i . Scn-
tentiarum, diftindb. j. & 8. 8c alibi fxpc, vbi te-
nct vniuocaiioricm entis , Dco, & cifcaturx,fub-
ftantix & accidcnti.

Itcm , videtur quod illa cxpofitio huius vcrbi
prtdicatur , fit diminuta.

Item , quomodo omnc pfius vniuocura , cim
diuifum fit pt iijs diuidcntibus ?

Item, quoraodo valebit illa famofa diuifio
ptxdicationis, in xquiuocam, vniuocam , & de-
nominatiuam ?

Item , cum ratio vniuerfalis , fcilicct^<eirV4r»
de plurihm , conueniat cnti , quatc non dcfi-
nitutn i

Itcm.qualiter valet illa confequentia rcplicar,
efl vniuocum , igitur yniuerfale ;fingulare, igttur non
vniuocum?

Itcm , videtur qu6d Vniucrfalc in communi
poffit applicari , vt modus , alicui, dato quud
fuorum fuppofiiorum nullum illi conucniat : &:
ita non fcquitur pofito quod cns fit Vniucila-
le, quod clFct aliquod iftoium quinquc : ficut
cnim fundamentum ad fundamcnta , ita vidctur
denominatiuum ad dcnominatiua.

Item , illa vltima rcfponfio vidctur mirabi-
lis.immo aliqui volunt qu6d non fit demen-
tc Dodoris , idco dicit , dicitur , ic non dico, Ens
enim fumptum in genctc, vcl progcncre Sub-
flantiac , cftidcm quod ipfa Subftantia. Quo-
modo crgo conccditut communiter , qu6d fub-
flantia vniuoca fit , fi cns pro ipfa acccptum eft
squiuocum ?

Item , quarc potiiis Subftantia Genusgcnc-
raliffimum , qu^m cns fic didum ? Vidctur cr-
go hxc rcfponfio contra omncm rationcm.

Itcm , argumento tcrtio antc oppofitum,
quxft. }. de Generc , infra , vidcturifte, allc-
gando Ariftotclem, velle quod difFcrentiafu-
pcrior includatur per fe in inferiori.

Item , qaomodo valcnt illx confequcntix
dc illis DifFerentiis fuperioribus , & inferio-
ribus ?

Item , quomodo tria prinia entia in omni
Gcncre?

Ad ifta rcrpondco breuiter. Ad primum dico,
quod licct de aliquibus, non tamcndeomnibus
DifFeientiis, vt didum cft fiipra, cns pcr fe prx-
dicatur. Nec hoc fequitur cx didis Ariftotelis
j. Mctaphyficx. Duin igitur Gciieri & DifFc-
rcntix correfpondcnt alia , & alia rcs , talis prx-
dicatio conccditur. Scd tunc non erit DifFcrcn-
tix DifFerentia : fcd benemodus intrinfccus , &
hoc tenendo vniuocationem cntis. Tcncndo
autem xquiuocationem , poterir effe prxdica-
tio eiufdem de fc fortc. Hoc autcm altiiis inue-
fligarc pertinct ad Mctaphyficum, DifFcrcntix
enim vltimx tantum funtfimplicitcrfimplices.

Ad aliud dico , quod proprie accipiendo Ge-
nus, & DifFerentiam , nec ens cftGcnus, ncc
modi intrinfeci DifFcrentix ,fcd fortc mctapho-
rice , vbi tamen plus eft diffimilitudinis , qu^m
fimilitudinis. Vcl poteft diftingui dc Gcnerc,
vidclicct lim.itato , Sc trqnfccndcnti ; vel dc Gc-
nere in Genere , & Gencre cxtra Genus. Vide
hunc in diftindionc o£kaua primi Anglici,&
Reportationcm , vbi difputatan Dcus fit in Gc-
nere. Nam ibi habes qualiterens poflit, vel non
poffitdici Genus , dc pondera verba Philofophi
4. Topicornm ibidcm.

Ad tertium dico , qu6d Doftor accipit hic
completc, & propric Specicm, qus non modo
cft prxdicata , fcd etiam fubicdla. In diuinis
autcm dicitur cfFc Specics Mctaphyficc. An au-
tem detur Spccies fubicaa diftinfta contra prz-
dicatam , vel ^ contra , infri cap. de Specic , vi-
dcbitur. Quod tangituribi de rifibilitatc, ctiam
infra, cap. dc Proprio , habet locum.

Ad quartum dico , quod prxdicari in ^iJ , 8c
in tjuale , ficut ^uid, & ^le , Sc quantum , vcl
Subftantia , Quantitas , & Qualitas , funt tran-
fcendcntia : & fic prxdicari in quid conucnit cn-
ti, & prxdicari in quale, paffionibus entis.

Adaliuddico, qu6d illud eft Vniuerfalc ac-
commodatum. Prxdicacur cnim cns in tjmdde

quolibct,

Ens nonprtm
dicntur ftr
fi dt emni-
bus differtH'
liii.

Ens qul po'
teftdsci Ui-

Ems dt mmi'
hms frddie»-
tur i» jmid.

494

Expofitio

Vniueewn
tf*nfcendtns
qitid.

quolibct , fcilicetquod cftquiditasnon fimplici-
ter fimplex , & in hoc excluduntur pafliones en-
tis,& mofli intrinfcci, & differcntiac vltimar.
An autemexcludaturDeus,aliis cric fermo: fcd
pro nunc tcne brcuitcr quod non. An vcr6 con-
ceptus Dei fit fimplicitcr fimplex , dubiura cft,
de quo aliks. Alitcr poftctdici,&: fingulatiter
ad argumcntum , quod illa Vniucrfalis eft vni-
uerfalitcr vcra,accipicndo ejuodllbet vt quid,licec
non vtmodum. Quzrehunc^.Mctaph.quzft.i.
& confidera benc.
^|. Ad aliud , licct infra, in Antcprasdicamcntis,

qusft. 4. prolixe habec difcutiilla difficultas fa-
tis grauis , pro nunc tamen hreuiter dico , qu6d
loquitur Do(9:or hic de ccquiuocatione,ftrifte,
& logicc loquendo, &nonmod6 phyficc, vt
aliquibus vidctur, quia ficetiamomnia Genera
squiuoca funt. Sicnt ergo vniuocum cft duplcx,
limitacum videlicet, & tranfcendens, ita per op-
VmMiumR- pofitum &a:quiuocum. Voco autem vniuocum
m*t»tSfutd. limitatura, conccptum pta:dicabilcm de multis,
fecundum habitudinem alicuius quinque Vni-
uerfalium ,«1 Porphyrioaflignatorum. Hoc quo-
que modo ens non cftvniuocum, faltemnon
vniuoce pra:dicatur. Idco dicit Porphyrius
quod Si quis omnia entia vocet , dquiuocc nuncu-
pahit.

Tranfcendcns aurem , feu Metaphyficum vni-
uocum dico , conceptum ea natura rci , natum
pt a:dicari de omnibus , vel multis Gencribus ge-
j^ neraliflimis; vel de vno gcncraliflimo , vel re-

ponibili in ipfo , & dc aliquo , quod non conti-
nctur in Gcncre. Non obftanre igitur vniuoca-
tione Mctaphyficali ipfius cnris, Vniucrfale mi-
nime diceiur , quia pr«cisc conceptibus limita-
tis conucnic , & rcponibilibus in Pra:dicamcnto.
Itera , Vniuerfale includit impcrfcftiones
quafdam , vidciicct diuifibilitatcm , & dctermi-
nabilitatcm > &potcntialitatcm,&plurificabili-
tatem , vt habet ifte inRcportatis, diftindi. 19.
quxft. 5. & alibi facpe, & alij ; quas, vt aliquibus
yidctur,non poftiint conucnire cnti, eo quod
quidiiatiuc includitur in Dco. Scd profefto ifta
non impediunt : quia fi jscnc vidcatur.omnia ifta
cnticonueniunt, licct nonnatutae diuinacinfe,
vel enti infinico, vt 5.. diftind. Primi, habet iftc.
Sed potifllraa ratio , quod ens non cft Vniucrfa-
lc , vt puta Gcnus , vcl Specics , ad qua: omnia
alia reducuntur ( vt fupra dixi ) cft , quia npn cft
diuifibilc,nec c6rrahibilepcrrcalitaces,neccon-
ftitutum ex ipfo , & fuo contradtiuo , cft compo-
fitum , vt prjecise talc, ncc compofitionc rerum,
pec compofitionc realitatura. Vidc huuc i.Rc-
portationura, diftin6k.i5.quacft.2.& alibi.
14* E^ fi di orur , quod quidara fcquaces Scoti

ponunt ens cflc vniuocum, non modo metaphy-
/ic^ , fed ctiam logicc , & cxprcfsc videntur di-
cere ipfum eflc Vniuerfale. Dico , qu6d non rc-
perio hocdc mcntcScoti, licct in quajftioni-
buslibri dcAnima,quac fibi attribuuntur, ali-
qualitcr rcpet iatur , vt infr^, quacft. 4. Antcprat-
dicamentorum , tangam. Sed vt ipfis fatisfa-
ciara , dico , quod accipiunt multum amplc vni-
uocationcro logicara , & Vniucrfalc, pro vnita-
?c vidclicctconccptibilis, fub aliqua intcntionc
fecunda, fiuc fit limitata , fiuc tranfccndens. Ac-
cipiunt ctiam Vniucrfalc pro cororouni , vcl
tranfccndenti , vcl cxtragenus. Hic vcro loqui-
tur Dodor imitando Porphyrium , cuius confi-
«Jeratio deVniuctfali cft, vi applif abilc cft bis.

qnae Ariftotclcs , in libro Prjcdicamcntorum,
confiderat. Nam cx Proccmio fuo hunc librum,
vt inttodudionem in Ariftotclis Catcgorias or-
dinauit : illa autem tantum funt limitata, & non
tranfcendcntia. Quivellet dicetcqu6d Dodoc
loquitur hic dea:quiuocationeentis , fecundum
viam comraunem,fccundum quam communi-
tcr loqnitur in his quxftionibus, vbi aliqua Me-
taphyficalia.vcl rcalia occurrunt; habcrct ali-
tec diccre : fcd vt infri , in Antepracdicamcntis
tangam , credo quod loquitur fimplicitcr fecun-
dum propriam opinioncm in propofito. Non.eft
crgo contradiclio in diftis Dodoris hic , & in
Metaphyfica , vcl Thcologia , quia diucrfimodc
loquitur de vniuocationc.

Ad aliud dico , quod accipit Dodor hlcprdJi-
cari proprie , vt eft fupcrioris dc inferiori , inter
quaceft prioritas confcqucntiac & naturac , quod
acquiuocis non conucnit , ncc fortc tranfcen-
dcntibus.

Ad aliud dico quod non omne diuifum cft
prius ( vt loquituf Doftor hic dc prioritate ) fuis
diuidcntibus. Sed praccisc, dum dicic vnum con-
ccptum, & forte non orhnctale.

Ad aliud dico , quod nunquam eft prxdicatio
ina:quiuocis vcra, nifi accipiendo prxdicatum
pro vno fignificatorum tantum. Dicitur camcn
pra:dicatio arquiuoca, ficuc oppofitio rclatiua
communiter.

Ad aliud dico quod ratio Vniucrfalis, fane in-
tcllciflra , non conucnic enti. Illud namquc cft
pra:dicabile dc pluribus, vt eft ratio Vniucrfalis,
quod eft plurificabile per realitaces diucrfas in
illa plura. Vel dic vc prius diftinguendo de vni-
ucrfali, & CnviiVncx de prtdicari dc plurihw.

Ad aliud dico, quod vniuocatio completa , VB
cara dcfinit AriftotcIes,conuenit terminis,& na-
tatis communibus , & fic loquitur Doflor. Ter-
minus autcm fingularis refpedlu plurium cft
acquiuocus , licct refpcftu vnius vniuocus , fed
non proprie , quia non habet propriam ratio-
nem quiditatiuam : fed de hocalibi.

Ad aliud dico.quod ncc accidentia realia, nec
rationis inhacrcnt, vel caufantur, vel fundantur,
nifi in fuis inferioribus. Maximc enim fupcrio-
ra abftrahunt i concernentia fubiedli , vt ptius
di(5tumcft. Ideo, fccundoTopicorura , dicit Ari-
ftotclcs quod quicquid denominatura Gcncrc,
denominatur ab ali .jUa fuarum Specierum. Sicut
ergo fubftantia: fecunda; fe habent ad gencrari,
\t\ corrumpi , vcl fubiici accidcntibus , falrcm
comrauhibus; itaaccidentia communia, idcft.
vniuerfalia , cuiufmodi eft Vniucrfalc, ad infor-
piare , vel inhaercrc: nego igituc fimilicudinerr!,
vt infertur.

Ad aliud, quodcactcris difficilius videtur, fu-
ftincndo illam refponfionem cfle de mentc Do-
6boris, aducrtcndum prim6,qu^d vniuocum eiXcy
Sc vniuoce prsdicari ( vt fupri aJiquantulum tc-
tigi ) difFcrunr , & hoc habct ifte infra , in Ante-
pra-dicamcntis^qusft. 5. & i. Scntenriarum di-
ftindl:. j . & 8. Ad -vniuoce enim prtdicari requiri-
tur vnitas vocis ", & rationis , & practcr hoc
contincntia quiditatiua pr«dicati , & rationis
cius in fubie<^o. Ad vniuocum vcto prxdicatum
fufficiunt duo prima. Sccundo pratmittcndum,
fccundum Bocrium dc Hebdomabibus , & au-
thorem deCaufis , propofitionc 4. quodptima
rerum crcatarum cfl ipfiim cfle. Diflfett autera
'j^ > Sc id quod efl. Nam ipfum efTe nondum

eft.

tp

t6.

Vniuocf prt'
dicari , (y
prAdic»tum
vniuocum
difftrunt.

Qu^ftionis IX,

SiAJIsatU
vttUJkit in-
firitribm, (^
dtffrrintiii
frAdicMur.

XJ.

Subftancia
quomtd»
*<jMiut(Mm.

cft. At vcr6 quod cft, acccpta cftendi forma,
cft, atquc confillit. Primum crgo in vnoquo-
que eft fua enticas , cui adueniunt cztera, (lue
iit inGcnere, Hue Ht cxtra genus. Nihil cniin
fubccrfugit rationem entis , fiuc Ht quiditas , H-
ue pars quiditatis , Auc Subftantia , fiue Acci-
dens.

Tcrtio prsmittendum,qu6d Subftantiapo-
teft fumi dupliciter , vt infr^ , cap.de Subftantia,
quac(t,4. vnomodovtens perfc, & Ck cft gc-
ncraliflimum. Alio modo vt dicitur dcprinci-
piis entis pcr fe. Patcc ha:c diftindio 2. dc Ani-
ma. , text. ctmm. i.

Quarto notandum , quod Subftantia, vtcft
generaliiHmum , praedicatur pcr fc tantummod6
de his , quz func iii redba linea : de his vero qus
funt coUateralia , praedicatur pcr accidcns , licct
ncccftari^. Rationalc namquc ide6 cft Subftan-
tia(accipicndo rationale ptoformali) quiaeft
idcmci, quodcft Subftantia, vc putahomini,
& ica de aliis. Videhunc, cap. de Subftantia,
qusft. ). Vcrior eft igitur przdicatio Subftan-
tix,& cuiuflibet Pr«dicamenti ,de fuis DifFe-
icntiis in obliquo , prafdicationcdiccntc, /w<r/l
/iuifu , quam hocefi hoc.

Ex his ad argumcntum dico, quod optimc di-
cit Dodlor , qnod ens in Gentre Suhflantit efi <tqitt~
«(7c«w»,id cft , vc indifterentcr fe habct ad illa,
qua: funt in reda linca , & collatcralia. Vbi acci-
pit Gentu pro coordinationc prxdicabili. Diui-
lio enim entis per totum , &c partcm , eft diuiflo
aquiuoci in squiuocaca , & hoc logice , quia fic
tranfcendit omnia Gcncra. Ens autem vt dicitur
dc his.quae funt in redla linea,eft totum ; vt vero
de collateralibu$,pars. Alia ci go,& alia ratio cum
vnitate vocis. Et ciimdicitur quod tunc,cum fic
idem ipfi Subftantix, fequilur zquiuocatio in
Subftar.tia , quod nuUus punit. Dico , qu6d
Subftantiavt prius , cft ciiam zquiuocum : &
hoc vt eft indilfercns ad omnia illa , qux funt in
coordinatione prxdicabili. Si autemaccipiatuc
vceft Genusgeneraliflimum, poccft dici , quod
adhuc cft xquiuocum : quia illi quod eft pcr fe
tale, & illi ,qnodeftperaccidcns tale, nihil cft
vniuocum , faltem nomine tali , vt habct iftc di-
ftiHdl. ip. Primi, & infra,in Prsdicamcntis.

Et fi obiicias, quod cft Genus igitur vniuo-
cum. Dico , quod eft Genus, per fc Specierum,
per accidens veio DifFcrentiarum. Vel dici po-
teft, quod Subftantia illomodo cft vniuocum,
refpeftu omnium qiii funt illius gencris, vcl
coordinationis ; non t:imen vniuocc pradica-
tur ; & (\c loquitur Doclor hic. Accipit nam-
que ajHiuocKrtt , vc opponiiur vniuoco vniuocc
didlo , quod pr«cise Logicus appcllat vniuo-
cum ; non autem opponitur vniuoco taniiim.

Et cum quxris , quare igitur magis concedi-
tur Subftantiaeirc Gcnus,quaraens? Dicoquod
propterea, quia Ditterentix non funt propric
Subftantia , fcd potius fubftantiac , funt tamen
verc entia. En$ igitur abfque diftinftionc non
potcft dici Genus, & fic intelligendo rcfpon-
fionem , defenditur optimc DodJior. Vltcrior
vero inquifitio horum infrk , & in Metaphyfica.
Adaliud dicaminfra, vbi allegatur. Ad aliud,
patet exdidis.

Ad vlcimumdico,qu6dilIatriacntiafunt ipfa
quidicas generalifllimi,&quiditates,& realitates,
feu formalitates duarum primarum diftcrcntia-
lum, vt fakcm in ipfis includuntur.

A9S

Et fi quzras, quare non cque praedicantur
qaiditates primarum difFcrentiarum , Sc con-
trahuntur adDifFcrentias inferiores; ficut qui-
ditas Gcncris ad Spccics ,& dc Spcciebus?

Rcfpondco , quia hzc pars , & cx confcquen-
ti totum harum , illz vcro ncc partcs , ncc to-
ta illarum. Quare igitur non tot prima cn-
tia , quot difFcrenti* ? refpondeo , illa priorita»
inteliigitur diuifiui , & conftitutiuc, non autem
przdicatiuc.

Quinto dubitatur, circa folutioncm princi- l8.
palem quacftionis *. Vidctur enim primS quod * quxft. 1%.
prima ratio , contra primum moduin diccndi, ««""'S*
non procedat : quia licct Metaphyficus per fc
confideret relationes reales , diftinguit tamen j,
Metaph. text. comm. 10. modos relatiuorum pc-
nes fundamenta.

Item , quomodo accipit Genm c^m dicit qu6d
omnia vniuerfalia inueniuntur in Genereacci-
dentis ?quomodoctiamaccidcns .' &quomodo
ejje in ? Videtur etiam eodcm modo quod diui-
fio vocis fignificatiue ^cijignificare fHhiiantiam,
vcl 4ccidem, nulla eflct.

Item, videturqu6d ipfe modusnon accipit
Subftantiam, vt diftinguitur contra alia Gencca,
aliter nihil valeret.

Irem , qualitcr valet confequentia primx ra-
tionis contra fecundum modum diccndi?

Itcm , quomodo adejfe , & aheffe , & etiam in-
efe omni , S" fiU , &c. acquiualct pradicari ?

Item, quomodo Indiuiduum per fe in Gencre,
cum relinquendum fit ab arte ?

Item , quomodo fubiedbum ocdinatur ad ac-
cidens?

Item, quomodo prxdicari in quid, & in ^uaUf
funt primi modi prxdicandi , cum diuifio prima
cntis non fit per quid, Sc quale?

Item(&potc(t ponderari) quoraodo pr.xdi-
cari in tjuid, cum fit intentio fecunda,& pcr con-
fequens rcfpeclus rationis , bene dcfcribitur ? Vi-
delicet quod eH pradicare ejfentiam per modum ef~
fintitt f

Item , quare differentia non przdicat fic ef- 15.
fentiam, cijm fit de cfrentia, ficut Gcnus , vel
nobiliori modo , & quod additur cxpofitiuc *, ♦ nuin.j-.
id ef{ , per modum exiftentii , & non denominantu:
qualitcr hoc fit verum dc fccunda intcntione,
quz non exiftit , nifi in alio , vel przcise eflc ob-
ic6liuum participat ?

Item , cum omnis fccunda intcntio fic acct-
dens , quomodo non przdicacur per modum de-
nominantis?

Item, cum Genus, & Specics finczquc refpc-
€t\i% rationis ficuc alia tria , quare hzc potiiis in
^NiWprzdicantur, quam alia ?

Item ,quomodo Genuspartem , Specics vcro
totum eflc Indiuidui prqdicar.accipicndo Gcnus,
& Speciem fccundz-intentioiialiter.

Itcm , Ci accipiantur primz-intentionaliter,
adhuc vidctur falfum , tum quia pars non prz-
dicatur in rcfto dctoto,4. Topicorum. Tum
quia prztcr n.ituiam fpecificam Indiuiduumin-
cludit aliam realitatem pofitiuam , formaliter
diftindam k Specie , vt habet ifte 7. Metaph. &
in 2. Scntentiarum diftind. }. Videtur igitur
quiditasfpccificacflc potentialis , partialis , & ^

contrahibilis. Ratio ergo fua de diuifione Spe-
ciei , & definitione indiuidui , videtur con-
cludere verum : alitcr ab ipfo folucnda eft
alibi.

Icero«

496

Expofitio

31-

"Diuifio in-
tentijHum
fer fundci~
tnsnttt.

QrKKia vnt-
tierfali» in-
ueniuntur in
(Senere 4cci-
dtntu.

Item, vtrum xe^^tdixi. eiufdem dicit Genus eflc
pattem , & Speciem totum ?

Item , quomodo difFerentia , cum fit intcn-
tio, praedicatur in qtMle elTentiale potius , quam
alia duo.

Item , quomodo proprium egreditur a prin-
cipiis fubicdii , cum caufetur aftu coiiatiuoin-
telledus.

Item, videturquod omnia ida quinque fint
vnum Vniuerfale, quia omniaaccidcns forma-
litcr.

Item , vidctur qubd fint plura quinquc , qnia
prsdicari in ejHtd , vt eft indifferens ad Gcnus, &
Speciem j videtur conftiruere vnam Speciem
communcm ad Genus , &c Speciem. Eodem mo-
do poteft argui depritdtcari in quaU , vt cft indif-
fcrcns ad alia tria , & deprddicariin qnate acciden-
tale , vt cft indiffcrens ad alia duo, & ficocSlo.
Et quod hoc fcquatur probo , quia aut ha:c diui-
fio darur in Specics fpecialiflimas , aut in Spe-
cies fubalternas : fi fccundo modo,habco inten-
tum; Ci primo modo , ergo Gcnusgeneralifli-
mum, & rubalternum,tantum numcro diffcrunt.
Similitcr arguitur de Spccie fpecialiflima , &
fubalterna, & de Ditfercntia vltima, & intermc-
dia. Similicerde accidente feparabili , & infc-
paiabili ; & de proprio Speciei fpccialiflima, &
fubaltcrna:. Immo de propriis Generum , Sz
tranfccndentium,

Item ,cum definitio conuertaturcum Spccic;
quare potius conuenit vnus modusprsdicandi
Spcciei , qiiam definitioni.

Itcm , fecundum hanc fufficientiara , videtur
qnod prius dcbuit Poiphyrius determmare de
Specie, qukm dc Geucre j & prius de Differen-
tia, quam de Generc , vel fi attenditur penes
prioritacem pni tinm ad totum , quare ergo non
prius de Diffeicntia , quam de Spccic habuit
fermonem ? l'Iura alia, qus occurruntjtelinquo
ledori.

Tenendo cum Dodore , rcfpondco ad ifta.
Ad primum dico, quod illa diuifio Ariftotclis
praEfupponir aliam , per differcntias eircntiales,
quam circumloquitur Ariftoteles pcr illam. Et fi
fuiffent nomina impofita , & cognita , aliterdi-
uififfet. Hicautcmnominaimpofita funr& co-
gnita, vtpatct. Proccdit ergo argumentumDo-
tloris de diuifione per fe, & prima, quamLogi-
cus (cuius eft propric, & ftrictc diuidcre) debcc
atrendere , fecus dc Philofopho reali. Vel poircc
negari fiinilitudo, co quod illa diuifio eft tran-
fcendentis per tranfccndcntia , hicautem quasri-
tur dc diuifionc Gcneris in Specics,qu^ per diffe-
lenrias effentialcs debet dari.

Ad fecundum dico, quod Genus , ibipoteft
fumi proprie pro dcnominato , & accidens, vt fe
habent indiffcrcntcr ad noucra Gcnera , vel pro
vno fignificatorum, icaquod fit fenfus , quod
omnia vniuerfalia puta Gcnus,Spccies,&c .inue-
niuntur in aliquo nouem Prasdicamentorum,
immo in quolibct. Nam in omni praEdicamcn-
to funt Gencra , Spccies, & Diffcrenti.-c , & pro-
pria paffio ; Accidcns etiam pcr accidens , licet
non refpcilu rerum illius Generis. Sunt igitur
illa: quinque intcntiones applicabiles rcbus
Pr<«dicamenti accidcntalis , vt putaQualitatis,
vel Quantiutis , &cc Sicut refpedus fundamen-
to, vcl accidcns fuo fubiecto: & ficpatct quali-
ter accipitur ibi effe in. Vel fi volucris acciperc
Vniuerfalia pio dcnominatis, tunc accipc (ffein.

fecundas ia-
teniionts.

vtconucnit toti rcfpeftu partium , & econtra.

Poffet ahter dici quod Gcnus accidemis ibi
fumitur pro accidenti , vt eft commune ad no-
uem Gcncra : quod tamcn non proprie , nec vt
Genus eft , fed per quandam Metaphoratn , quia
diuidit ens contrafubftantiam , qux eft Gcnus.
Quod ibi tangitur dc vocibus fignificatiuis , pa-
tct in tradatu dcmodis fignificandi. primare-
fponfio placet.

Ad tertium , concedo illum modumnonva-
lerc, vt arguit Dodor, fiue accipiat Subftantiam
pro cffcntia, fiue non.

Ad aliud dico, quod pro tanto valet,quia Lo- JZ.
gicusnon confiderat ordinemcbrum, qua: funt Lrgidefttri
inlinca pra»dicamentali, nifi pro quanto attri- ''""■' "^'*'

uit cis, vt lic, intentiones iccundas, ^vtxzprMt-
cari ,/itbiici, Dijferentiam,Gentu, Speciem , &c. Sc-
cundiam crgo ca qua: per fc confidcrat, debct fuf-
ficientiam , vel diuifioncm afHgnare , maxime
cum intcntiones diuidir, vt hic,&c.

Ad aliud dicecur infra, cap.de Proprio, & Ac-
cidcnrc. Ipfe cciam Do6tor ibi optimc declarar.

Ad aliud dictum cft prius, diftinguendo de
Indiuidiio.

Ad aiiud dico , qnod ncdum ordo dicit rcfpe-
Ciam vnius ordinatorom.imo vtriufquc,ita igi-
tur prioris ad poftcrius , ficut e contra ,fed bene
diffcrciua-, vt patet dilcurrcnti. Ica in propo-
fito applica fecundum diuerfam prioritati m , &
poftcrioritatetTi fubftantis, vel generaliusfubic-
di , & accidentis.

Ad aliud poffct ncgari forte quod prima diui-
fio cntis non fit in^W, &^«<«/fjaccipiendo tjnid
pro quiditate, & quale pro modo. Vcl potcft dici
aliter.quod in propofito pt xdicari «'« cjuid,&c cjua-
le, accipinntur limitate , & non tranfccndcnter,
& ita non eft firnile de cntc.

Pro alio argumcnto , &pluribiisfcqucntibus
folucndis,nota primo, quiSd omnis defcriptio
Logicalis , per prsdicationcm fignatam data,
habct verihcari perpisdicationcm excrcitamin
fundamcntis , vt infra patcbit , & fupra al.iqua-
liter tadum eft. Exfmplum , cum Aicnnt,Gen;Ji
efi cjuod pradicatur de plurihiu , &c.verifieatur fic,
horno efl animal , Aflntt* efl anirnal , & fic de aliis.
Supponunt enim prasdicara, & fubictfla propo-
fitionum fecunda:- intcntionalium , vt eas confi-
derat Logicus pro fundamentis, mutando adum
fignatum , in exercitum. Secundo fcicndum,
quod cum intcntioncs fccundx originalitcr,&
occafionaliter ^ proprictatc rci depcndcant,&
hoc gcneralitcr rem accipicndo , conditioncs,
mbdos , atquc propiietates icrum, pro quibus
fupponunt plcrumque ipfis attribuimus. Vnde
infra , cap. de Differcntia qua;ft. j. dicit ifte,
qn6d Diftercntia , fecundx intentionalircrfum-
pca , tranfuinicur a Differentia primas- intentio-
nalitcr dida. Ex his patet c^iuic pritdicari in ^t^ld
eft pra;dicare cffentiam per modum effeati<e,
quia vcl hoc vcrum cft , mutando prxdicatio-
nem fignatamin cxercitam , vcl vt lupponit pio
fundamentis, vel vt fibi attribuitur niodus , vci
proprictas fui fundamcnti.

Ad aliud dico , quod non omnc quod eft 6:
cffcntia, praedicatur pcr modum effcntiffi, fed
rcquiricur vltra hoc , qued fit vt matcria , vcl vt
totum. Nam ficut { Phyfice loqucndo ,vt priias
tadum cft) materia cft tanquam bafis, & fun-
damentum radicale totius , forma vcro , ei/i
perfc£lioi , non tamcn primum cxiftfn$> nec

fundamen

35"

34-

Quaeftionis I X.

497

jTm •mm

futd tfi d*
gfftnii» pT*-
iicmti prtuli-
etUMrpwmo-
ditmtfftnti*'

5S'

rniUttU
tattrcit» dt

fuppefit» ^
fMbitHo.

3«

fifteitt tjl tt-
t» ^ditM
indimdui.

fandamentum ; ira metaphyficc Gcnus fc habet
vt matecia , & Differentia vt forma. Vt vero ac-
cipiuntut fecundae-intcntionaliter , cis fuppo-
nentibus pro fundamentis , attribuit intcllcdlus
modum prxdicandi , cx proprictatc fiindamen-
torum , & non folum hoc verum eft in praedica-
mento Subftantic , (ed ctiam c(l cuiuilibet acci-
dentis , & etiam in fecundis intentionibus, inter
fc przdicamcntalitcr confideratis. Contr^ , H
Dincrentia cft de quiditatp, igitur przdicatur in
^pddt vel per modum quiditatis , & non in tfn^,
vel pcr modum ; alitcr quod przdicatur , & mo-
dus eius funt incompodibilia. Rcfponnonem
quzrc infr^ , cap. de DifFerentia, quzft. 6. ad H-
nem, &c inTheorematibus huius , vbi dicit qu6d
elTcntialc in plus fe habet, quam didtum in ^tud,
Per przdidla patet ad illud , quod tangitur con-
tra expontioncm illam defcriptionis prtdicttri
itt ^uid.

Ad aliud dico , qu6d in fccundis intentioni-
bus potcft attendi duplex prscdicatio,cxercita,vi-
delicet.vel fignata : & cxercita adhuc eft dupiex,
aut videlicet de proprio fuppofito , aut dc fub-
iedbo , & loquor concretiue , & de pra:dicatio-
ne vcra.

Primo modo communiter cft prardicatio cf-
fentialis , & variatur fecundum ^uid , & tjuale
fccundum exigentiam fundamentorum : & ica
loquitur Do£kor hic. Aliquando tamen eft acci-
dentalis , & hoc quia talcs prxdicationes verifi-
cantur in fundamentis , mutando a^lum. Prz-
dicatio ver6 exercita primomodo eftefientialis
in intentionibus , fuomodo , vt in rebus : fed
przdicatio exercita fecundo modo eft accidcn-
talis , & ita procedit argumentum. Comparan-
do enim intentiones ad fundamcnta , vc func
modi intelligendi corum , accidentalicerpra:di-
cantur dccis, & communiter in a£tu exercito.
Vel breuiter dicendum , quod intentiones pof-
funt comparari inter fe, vel ad fundamenta. Pri-
mo modo reperitur inter eas pra:dicatio quidi-
tatiua , vel vt concernunt fundamenta , vel vc
abftrahunt. Secundo modo tantumaccidcncali-
tcr przdicantur , & fic funt accidentia. Scd de
multiplici acceptione huius nominis accidem in-
fri , cap. de Accidente , videbitur. Quod enjm
eft accidens vnius , cft efuid alterius. Rccurren-
dum eft etiam vc priils ad proprietates funda-
mentorum.

Ad aliud patet ex AxOds , aut ratione fuppofi-
tionis, aut attributionis, vt prius.

Ad aliud dico , qu6d Genus, & Spccies, acci-
piuntur ibi vt fupponunt pro fundamentis : vel
fi intentionalitcr dic vt piiiis , cx fccundo nou-
bilifupri.

Ad aliud quantum ad illud , quod cangic de
prxdicationc parcis dc coco , paccbic infia qu.}.
de Genere. Qoancum vero ad aliud de enticace
indiuidui , dico breuiter quod intentio Do&o-
ris eftquod Species , primae-intcntionalitcrlo-
quendo , dicit totum eile indiuidui, quantum ad
prxdicata formalia quiditatiua , vt ipfe in tertia
diftindione fccundi libri, quzft.^. exponit.Nul-
lum enim praedicatum quiditatiuum includitur
in indiuiduo , nifi Specics i & inclufa in Specie.
Ncc diuiditur Specics pet difFcrentias formales,
nec diuifione fcientifici , quia defcendcntibus i
{eneralifllmis , &c. Diuiditur tamen diuifionc
materiali , & conccdo qu6d per realitates pofiti-
uas , qux funt dc ratione indiuiduorum>non ca-
Scoti Qptr. Ttm. I.

mcn propri^ quiditatiui ; qaia talem rationcm
non habent,prxtcr rationem Spcciei.Difticrencia
namque indiuidualis maceria dicitur , vt habrt
ifte , in pluribus locis , licet aliquo modo habeac
rationem formx. Ratio igitur Dodoris optima
eft,ad probandum Speciem cocam quidicacem in-
diuiduorum prxdicarc. Scd dchoc magis in Mc-
taphyfica.quxft. i j.fcpcimi libri fubtilifflmc pro,
& contra. Ide6 notantec dicit ifte , in quarto,
diftindb. i .quxft.2.artic. i .qu6d Indiuidui non eft
dcfinitio : quiafi fic , tunc in ipfaponcrctur ali-
quid, quod non pertinet ad ^uod<pud erat cflc. A d
intentiones ctiam Spcciei , &Indiuidui, poteft
applicarc rcfponfioncm vt fupra.

Ad aliud dico , qu6d non , fcd rcfpcftu diuer-
forum,quia Gcnus eft pars Specici : Species vcri
totum indiuiduorum , liccc vltimatc in Indiui-
duo rcperiatur realitas corrcfpondcns Gcneri.
Diftingue ergo fecundiim mcdiarc,& immediatc.

Ad aliud,patct vt prius,& fimiliccr ad fequcns: j 7.
vcrificancur enim cales propofitiones , ratione
fuppofitionis, vel attributionis,& ita vniuerfali-
ter in omnibus propofitionibus localibus , eft
dicendum.

Ad aliud xquiuocatur de accidenre , vt infti
cap. dc Accidentc , vcl recurrcndum eft ad illam
diftindionem de ejuidy & modtu.

Ad aliud,quod tangit pulchramdifficultatem,
nego pluralitatem illam. Ad probationem, potcft
probabiliter fuftineri vtraque via. Dato enim
quod hzc diuifio fit in Specics fubJternas , non
fcquitur qu6d infcrtur , quia prxdicari in quid
eftxquiuocum,vtinfrlt, cap.de DifFercntia,qu.f.
.<€quiuocum ver6 nuUam conftituit Spccicm,
quia nec defijiit , ficut ncc definituc, & propter
alias nonnullas rationcs. Similircr diccndum
cft de prxdicari in ^ale , vt cft indifTcrcns ad cf-
fcnrialc , & accidentalc : & fimiliter de prxdi-
cari in ijuale sccidentaU , vt commune ad vltima
duo , fcd tunc efTcnt nonnullx difficultatcs. Vi-
detur enim qu6d Genus non pofifir diuidi , nec
ratio Gcneris , pcrdiffcrentias xquiuocas. Scd
dc hoc infra, vbi priiks, cap. dc Dincrentia. Ellct
etiara Spccialis difficultas de prxdicari in ^uale
accidentale, quia ponitur in definitione proprij,vt
infra.i£quiuocum auccm non dcfinic.Sed de hoc
ibi dicctur.

Breuiter pro nuncdico, quod accipitur pro 3^*
vno fignificato, vt patet cx addito. Similicer alia
pars probabilicer poteft fuftineri, & cum often-
dicur oppofitum de Gencre generaliflimo , &
fubalterno,& ita de aliis.Potcft dici quod xqua-
lis difFcrentia , formaliter loqucndo , eft intcr
illa : quia omnis difFerentia numeralis , vt talis,
eft xqualis.DifFerentia autcm accidentis per ma-
teriam , cui applicatur , eft numcralis , quia ma-
tcrialis , & non formalis , igiturnon fpecifica,
vt infra , cap. dc Gencrc , & alibi fa-pc , & in i.
diftind.}. quzft.4. EthocintcIIigoquantumad
difFercntiam diftindtorum , & non diftinguen-
tium. Et fi obiiceretur , quia plus diftinguuntur
Genus gencralifilmum , & fubaltcrnum , qu^m
vnum eencraliflimum ab alio , & loquor fem-
per de fecundis inccncionibus. Sed hxc diftin-
guuncur numero , crgo illa Specie. Poceft ncga-
ri aflumpcum pro maiori , nifi rationc diftin-
eucnr{um.Exeplum,albedoin homine,& afino,
foli^m numcraliccc variacur , ficuc albedo in So-
crate& Placone. Maior camc diftin&io hominis,
& afini , quam Socracis, & Placonis , fcd dubium
Q^q cft

Expofitio

J9.

Cur Species
fr*iicatur ii%
quid de tnfe-
rioribtt* , non

40.

.eft adhijc an generaliflitTjum,& fubalterniim fint
racioncs , vcl difFcrentiac forraalcs , diuidentes
Genus in cojTimuni, vel tantura materialcs , vt
mafculus , & feraina refpcdu hominis. De hoc
jnfra , cap. de Generc : fed fpecialiter pro prima
viafacit cjuod infra,in Antcprsdicumcncis, te-
net quod generaliffimum fecundx-intentionali-
ter cft fubiedtam libri Praedicamentorum, & per
confcquens crit Species,quia fubicdtum demon-
ftrationis , & per confcquens dcfinibile , &c. dic
confequcnter bcne pondcrando.

Ad aliud dico , quod hoc eft rationc totalis
quiditacis.quam dicit Specics,quxincludit tan-
quam parces Genus, & differentiam : quare con-
ftituunt ipfam definitioncm , & hoc incomple-
xe. Definitio vero quafi quoddam complcxum
eft , ideo nullum vnum modum pracdicandi di-
cit. Ec fi quxras , quarc potius in ^uid , quam in
qtMle pridicatur Species. Poteft dici, quod prx-
dicatur eiHid totzle includens vtrumque,vel quod
denomiuatio plcrumque fit ab ignobiliori.

Vel poftet dici , quod licct Specics includat
quidySiCquaU, prxdicatur tamcn in ^uid, &non
in e^mle , quia refpe6bu indiuiduorum habct fc
vt matcriale , & contrahibile per diftercntias in-
diuidualcs : ideo prasdicat eflentiam per mo-
dum eflcnciae, &:c. Referc igitur ad modum prae-
dicandi , confiderare quiditacem rei in fc , vel
in comparatione ad fubiedum, &ficut iftave-
ra funt de fundamentis , ita habcs diccrc confc-
quenterde inccntionibus. Sedqui tcneretdcfi-
tionera dicerc tertiam entitatem , ficut defini-
tum , adhuc haberct foluere vlteriorcs inftancias
circa definitionem , qu^re non haberet aliquem
vnummodum prxdicandi , ficut definicum, de
quo alias.

Ad vltimum , patebit in fequcntibus ratio
ordinis iftorum quinque. Sed pro nunc dico,
quod ordo attenditur in iftis ratione modi pra:-
dicandi , fed prjcfupponcntis modum cfTcndi.
Prius crgo de Gencre , quam de Spccie , quia, vt
materia eius eft, & maius praedicabile : prius au-
tem de Differentia, propter cafdcm caufas,quafn
de Specie decerminarc debuic, fed mucauic ordi-
nem , propcer fimilitudinem modi prasdicandi
Generis , & Speciei , & propter correlationem,
ratione cuius vnum per alterum definibile eft,&
cognofcibile fcciidiim ipfumin liccera.DifFeren-
tia auccm , vc infra patcbit , dicit rcfpedum ad
Genus , & Speciem : ideo pra:fupp6nit notitiam
vtriufquc. Pprphyrius autcm in communitatibus
mutat ordinem , quia pritis comparat Gcnus ad
differentiam , quam ad Speciem, propter caufam
didtam. Cum iam in primo tradatu quiditatiue
cognita funt. Sed de ordine iftorum non eft ma-
ximum periculunl confcientia:. RecoIIigc ex di-
Oiis fufficienciam Vniuerfalium , applicando ca
ad fecundas inrentiones , vt fcis bons indolis
lector.

Q^V jE S T I o X.

Quac cft 13. apud Scotum.

An locM Jit generationu prindpium,
quemadmodttm a^ pater .<*

POftquam expediuit fe Dodor circa difficul-
tarcs communcs toti Logicac, quoad tres pri-
mas quaftioncs , & omnibus quinqueVniucr-

falibus , & ipfi Vniucrfali in communi quoad
alias noncm , nunc dcfcendit ad principale , tan-
gcndo difficultates fpcciales , circa quodlibct
quinque Vniuerfalium , inchoando a Genere. Et
quia aflignando tres fignificationes Gcncris di-
cjt Porphyrius , in fecunda fignificatione , quod
locus , vcl patria eft principium gcnerationis,
quemadraodum & pater , idco Dodor brcuitcr,
& facilitcr mouet vnam quaeftionem , quz po-
tius dubium litteralc , quam qujcftio ordinaria
dici debct circa veritatera huius propofitionis,
& nuracrando cara intcr quacftiones , cft decima
principalis.

D E P R I M o , loau eft vltimHm corfvris conti-
nentis immohile primum 4.Phyficorum,tcxt.comm.
4 1 . & intelligicur de loco macerialiccr fumpto.

Vbi aducrtendum,qu6d locttf poteft accipi, vel vari» M
pro covpore locanre , vt aer cft locus aquje , vel <*fti{tio.
pro fuperficie vltimailliuscorporis , vt hicdcfi-
nitur , vel pro refpe(9:u extrinfecus adueniente,
per motum acquifibili, qui vbi adtiuum eft. Nam
vhi , vt eft gcneraliflimum , eft commune ad vhi
adtiuum , & paffiuum , Ifcet Author fex Princi-
piorum tantum vbi paffiuum defcribat, quod no-
men generis famosc rctinet. Et hocplerumque
accidit,quando Speciebus dcfunt propria nomi-
na, & potcft fic defcribi, locm,id eft vbi aftiuiim, vH »Biuum
eft circunjcriptio , fcilicet adliua , corporis continen- J""'-.
tis,circHnJcriptionem,(ci\\cct paffiuarn, corporis cen-
tenti eficiens. Vel illa definitio quarti Phyficorum
de ipfo Ioco,pro fontlali cft intelligcnda per pra-
dicationem raatcrialem fundamenti,de rcfpcitu,
vt communiicr refpeftus definiuntur.

Potcft etiam vlterius locus accipi pro aggre- 1.
gata ex vtroquc , & hoc vel includendo qualita-
tes adtiuas, & paffiuas, & coelcftcm influcntiam,
vt eum accipitDoftor , & Porphyrius in propo-
fito. Vel illis exclufis diuiditur etiam multis di- Lotidiuifio.
uifionibus , vt puta innaturalem ,.& violentara;
jn per fe, & per accidcns; in qui , & quo ; in
communera , & ptopriam ; in adaequatam , vei
non ; iq circunfcriptiuam,definitiuara,& pet na-
turalem & fic dc aliis , quorum profequutio , &
declaratio , percinec ad Philofophiam nacura-
lera , &ThcoIogiam. Quid (itgeneratio patet j.
Phyficorum text. corara.4. & fequentibus. Quid
principium patct j. Metaphyfic. in principio , &
quoties accipiuntur,ibidera habes.Quid \ei6pa-
ter fatis notura eft cuique.

Glijftnadmodum quoque cft ratio firailitudinis.
Plures alij funt modi accipiendi locum, qui non
funt ad propofitum hic.Ordo patet.Diuifio com-
munis eft.

De Secvnpo, arguit negatiuam duabus 3.
rationibus. Priraa proccdit ex diffirailitudine
principij per fe,& per accidens, de quibus z.Phy-
ficorum, & j.Metaphyficaj.

Sccunda procedit a fimili deftrudtiue. Vbi ad- Mefur* tnul-
uertendum , quod menfura alia intrinfeca , alia "/'**•
extrinfcca : & loquor modo de menfura quanti-
tatiua concinuorum. Intrinfcca vcro fccundum
vnam dimenfionera , vt linea ; fccundum duas,vt
fuperficies ; fecundum tres , vt corpus. Extrin-
feca vcro alia propria , alia communis. Vel fic,
alia permanentium , alia fucceffiuorum. Prima,
vt Iocus;fccunda,vt tempus;de quibus infra,cap.
de Quantitate, & alibi plcnius. Ad oppoficura
eft authoricas.

Dcindeconclufioncm rcfponfiuam indifFeren-
tcm, fecundum vnamdiftindionem ponic. Di-

flindio

Qusftionis X.

499

ftindio cftifta,qu6d illa propoficio fimilitudina-
ria,dc qua qu2ricur,porell dupliciccr confidcrari,
aut vt iimilitudo rcfertur ad gcnus caufa; ; aut vc
rcfertur admodum caufandi. Primo modopars
afhrmatiua cft vera,fccundo modo negatiua.No-
tanter ibi dicit,qu6d appropriate cfficicns dicitur
principium,quia propric quailibctcaufa cft prin-
cipium.j. Mctaphyficae. Et quod iocus pertincat
ad gcnus caufx cfKcicntis , ad quod pertinctjpa-
tcr, rcfpcdu gcnerationis, oftcndit : quiaconlcr-
Loeu* gttu- uarc genitum,eft quoddam cfficcrc , locus autem
r«M»i« ftr- confcruat locatum. Itcm , coadiuuat ad gcncra-

ttHttMdcMM' .. I n •

/m» tffifim- tioncm rei prmiordialcm , ifta patent cxpenmen-
r«Bi. tah'ter. Nam vidcmus communiter res mclius c6-

fcruari in loco gcnerationis , quam ahbi : hcct
oppofitum contingat pcr accidcns , vt patct dc
cholericis genitis in lociscaIidis,& ficcis,qui
diutius , &mchus confcruantur in locis humidis,
& itadcahis.
4* Vidcmus etiam quod locus coadiuuat ad genfr*

rationcm,quiamulta in quibufdam ciimatibus,
& rcgionibus generantur , quac minimc in aliis
polTunt gcnerari. Immo fi in illas dcfcrantur, pc-
nitus corrumpuntur , vt patct dc omnibus venc-
nofis animaiibus, qua:nuilo modoin Scotiama-
iori , qux Hibcrnia communitcr nominatur , vi-
ucrc poftunt, fcd iilic6, dum terram illam attin-
gunt ,moriuntur. Patet ctiam dc Lconibus , qui
etfi in aiiis ciimatibus gcncrantur, non tamcn ita
perfedijVt in fecundo,&: tertio.Similitcr de fru-
Aibus,& hcrbispatet,vt quilibet expcritur.Quod
autem locus, & patcr, aiio, & aiio modo caufanc,
oftendit , quia ifte per fc , & iiic per accidens , vc
prius, in argumento antc oppofitum:fed per fc,&
pcr accidcns generare , eft alio, & aiio modo gc-
nerarc , vel cfficcrc. Patet i. Phyficorum , tcxt.
comm. j }. & j. Mctaphyf. tcxt. comm. j. & ali-
bi fa»pe.

Dcinde foluit argumenta. Primutti cx iam di-
6Us , conccdendo difnmilitudincm quo admo-
dum. Ad fcciidnm negat fimilitudincm, quia tcm-
pus ncc coadiuuat ad gcncrationcm, ncc confcr-
uat genitum ; fcd potius cft caufa corruptionis,vc

{)atct 4.Phyficorum,tcx.comm.i ly.VbidicitPhi-
ofophus, quod tempHS tahefacity & Jinefiunt omnia
fid> tempore,olfliHifiHmurproptertempM.Sed non didi'
Tempui fi^efi cit,ne^He nouMmfit^um efi^netjMe honum. Corruptionu
cMtf<fgmtr». enim cAufii perfi temptu efi. Numerm enim mottu efi^
tmnu. ^^^ autem dinarefacit ^uod efi,8cc.

y. D E T I RT I o. Circa folutioncm quaeftionis

dubitatur. Vidctur cnim qu6d malc dicat Gentu
CMt/i, quia tunc Dcus,vci aliquid didum dc Dco,
cfTct in Gencrc. Item, quod cft pcr fc taie, & pcr
accidcns, non poftet clTe Species ciufdcm Gcne-
ris,cum de ipfis dicatur arquiuoce talc : fed patcr,
& locus, funt huiufmodi, igitur. &c. Itcm, qu6d
pater nonfit caufa fi[ij,vcl gcniti,vidctur,quia rc-
latio caufac, & caufati, arguit diftindtioncm non
modo rcalcm,fed in c({e,8c nacura.vt tertiadiftin-
ftionc primi,quarft.7.& i J.fccundi habet iftc.Pa-
tcrautemnon diftinguiturnaturaafiho,quiapa-
tcr cft.qui dc fui fubftantiaproduxit fibi fimilcm
in natura intcllc(auali,vei faltcm fcnfitiua. Patcr-
nitas ver6 cft habitudo produccntis naturaliter
fimilis produdoin natura taii. Ei pcr oppofitum
filius,& filiatiodcfcribipofiunt.

Item , quod locus nulio modo fit caufa cffi-

ciens ,arguitur, quia fic aut locus pro forma-

li,auc pro fubftrato , aut pro aggrcgato. Non

primo modo , quia rcfpedkus nuliam adiuitatcra

Scvtioper. Ttm.l.

habct,nedum rcalera, fcd nec rpirftdalcm, vel in-
tcllcdualcm,fccundum aliquos.Ncc fecundo mo-
do, quia fic cft quantitas, qux fiue ponatur abfo-
lutum.fiuc rcfpc<aiuum,non cft de gcncre adliuo-
rum, vt infra cap.dc Quantitatc, & alibi l'«pc fe-
cundum iftum, & communitcr fccundiim omncs.
Si vcr6pro aggregato, idem fequitur, quia fi nul-
la partiiimeftadiua.nec toturo^ Ibi ctiamnon
ponitur tcrtia cntitas communitcr. Itcm , quarc
principium magisconucnitcfficicnti, quam aliis
caufis , cum quotics caufa , totics principium, /.
Metaph. text. comm. i . Itcm, vidctur quod pater
non fit pars efficicns gcniti , quia finc ipfo gcni-
tum pofTct produci a caufa fupcriori. Quicquid
cnim potcft prima caufa cum fccunda, pcr fc po-
teft.Poflct ctiara contra aiiam partcm dcaccidcn-
talitatc cfFcdiuitatis loci argui j lcd omitco pto
nunc.

Suftinendo Dotfiorem dico ad primura , quod ^t
ibi fumitur Genus metaphyficc,co modo,quo om-
nc|comraune Gentu vulg6 appcllatur.

Ad aliud,qu6d caufapcr fc,& per accidens,non
dicuntur fpccies caufa: efficientis,fed modi,quin-
lo Metaphyficx,& fccundo Phyficoru, vbi fupra.
Ad aliud,qu6d caufa in propofito lumitur vt ic.
cxtendit ad produccns. Vocac autcm iftc in ali-
quibus locis,& fimiUtcr alij, iliud quod cft genc-
rans, vcl producens, vcl originans, vcl pullulansj
caufans etiam cfFediue, vt infra, cap.dc Proprio,
fort^ dicetur. Vcl dic, qu6d Do<aor,vbi fupra al-
legatur, loquitur de diftindionc in natura lccun-
dum numcrum,non fpccicm.

Ad aliud, qu6d locus pro fubftrato non imme*
diato,fcd pro corporelocantc,includcnte influen*
tiara caEieft6,& tales qualitatcs,& complexiones»
cft caufa cfficicns.Et (\ quaeras,qua rationc infiuc'
tis cacleftis vnus locus cft conuenientior ad ali-

Jjuorura gencrationem, quam alius, vt didum eft
upra,cum totatcrra fit vc pundus rcfpedu cali,
& fic minoris quancicacis(vc Aftroiogi volunt)fc-
re quolibcccorporccaclcfti. Dico,qu6d hic opor-
tcc rccurrerc ad diucrficatcm afpcduii , & hgu-
ras conftcllationum,& difpofitioncm rcccptibili-
tatis,quodnon oportcc hic declararc, quia tiaa-
fccndit propofitura.

Ad aliud,non dicit Doftor qu6d magis conuc- 7»
nir principiura vni , quaraalij , propric loqucn-
do:fcd benc appropriatc.C4w/2[cnimo^/rww«»<Wj&
primipiitm, funt Synonyraa,vt habct Commcnta-
tor I . Phyfic. comm. i . Appropriatc tamen caufk
conucnit \^i\imv,elementtfm vcr6 marcriac,& for-
mXf&cprincipium cfficicnti.Scd caufam huius pro-
fundius inucftigarepcrtinec ad Philofophia rcalc.
Ad vlriraum,qu6dnon inconucnic aliquid clle
pcr fc caufam exrrinfeca alicuius, fine quo ipfum
poffic cflc,fccus dc incrinfecis cft diccndum. Vel,
qu6<t naturaliccr loqucndo, intelligi dcbetilla
pcrfcitas.vcl^^/rcfpediuc, vtmilium magnum.
Vcl qu6d in per fe caufis , ficut in depcndcntia
caufali,ab cis datur firaplicitcr, & fccundum quid
talcvt patet.

Secundo dubitatur,quaredicit inprimoargu-
mcnto*qu6d loctueficatifaperaccidens,epiia»eH * Ottffl. i.
mouet. Vidcturigitur qu6domnis perfccaufain
caufando mouct:igitur Dcus eftcaufapcr modu.
Similiter argui porcft de intclicdu,rcfpcdu inici-
]c(5lionis,& fic de aliis.Itcm.accipicndo iocuni vc
priiis, vidctur qu6d moueat , cum virtutcmafti-
nam , pcr Phyficum conradum , rcfpcftu locati,
habcat:pateiin pluribus cxpcrimcnris.

Qq X Dico

X.

500

Dico brcuiter ad primum , quod loquitur Do-
iior de agcntc Phyfico corporali,agentc per mo-
tum , vnde non fequitur inftantia de intelledu,
ncc de Dco. Vcl , licet Deus non imuiediatc agat
per motum,mediatc tamcn lic.

Ad aliud , forte Doftor non negarct locura, fic
fumptum , agcre pcr motum , fcd illam particu-
lam addidit propter dcfinitionem loci 4. Phyfico-
rum, vbi prius in qua ponitur immobilitas. Vel
aliter, qu6d fi mouct non ita principalitcr, & per
fe proptcr gcnitum,ficut pater.

Terti6 , polFct dubitari circa fccundum argu-
mentum,& folutioncm cius,quomodo tcmpus eft
caufacorruptionis,& quare non fimiliter genera-
tionis.quarc neque didicit, neque nouum fadum
in tempore,ncque bonum.Sed quia plura hic tan-
gcnda elTcnt , Ijua: Logico , & maximc iuuenibus
extranea funt, ideo in Philofophia vidcantur , dc
ad mere Logica accedamus.

Qj^ ^ s T I o XI.
quajeft 14. apud Scotum.

.^id Jii definitum in definitione
Genem ?

QVsrit cifcadefinitionem Generis , intertia
acccptionek Porphyrio aflignata, antequam
de bonitate , vcl fufficientia ipfius difputct , quid
principaliterpcr ip(am declaratur. An videlicec
intentio Generis concretiue dcfignata , an certe
fubftratum cius :& hoc non finc caufa quaerit.
Multi cnim ifta logicalia nimis grofsc,&realiter
accipiunr, ita quodex fuis fcriptis minimamdif-
ferentiam imer Phyficam confidcrationem , &
Logicam vidcbis. Alij vcro alterum extremum
non minus vitiofum eligentes,ad voce8,& nomi-
na omnia logicalia,& quod bcftialius eft,phyfica-
liatrasferunt. Contraquos quarto Metaphyficae,
primo Elenchorum, &,in principio Phyficorum,
& alibi fxpc, Ariftoteles,& Commentator cxcla-
raant.Taceo huius viti,& aliorum fapientum gra-
ues innedliuas in ipfos. Voluit igitur virtuosc, &
fubtilitcr mcdium inueftigare Dodlor noftcr, Id-
c6 confiderationes logicalcs ncque principalitcr
ipfis rebus,quiatuncrcales, neque ipfis vocibus,
quia tunc vocales ; fedipfis fccundis intentioni-
bus conuenire oftendit , ideo rationales vers di-
cuntur,denominatione obiediua.

D E P R I M o. Quid fit definitio patet i . Topi-
corum, cap.4. vbi dicitur, quod termintu eft eratioy
^uidefl ejfejtgnificam. Se^iimo etiam Mctaphyfics,
& od:auo, & 9. Topicorum de conditionibus , &
requifitis, & partibus ipfius habetur. Boctius ct-
iam in libro Definitionum quacratur.

Potcft autem fumi pro fubftrato,& pro forma-
li.Primo modo fumitur in propofito.

Quotiesautcm dicitutjtadum eft fupr)l,quarft.
j.aliqualitcr.-Dicitur autcm diffinitio k <iis,S>cfinio,
finis,\hi tranfit x in/,quod cft diuerfis modis fini-
re , detcrminare, oftcndcre, quid , vcl qualc , vcl
quantum,fit aliquid.

Gentu dicitur a gigno gignis , vel \genos, quod
eft natura,& poteft accipi quinquc modis,vt patet
pcrhos verfus:

yniHtrpile genm, gentu efl difcretio fexus,

Proprictii/qtte rei,Job«les, genitdrqHe minorur».

Expofitio

Primo modo accipitur hic , quod adhuc poteft
diftingui, vt fupta habitum cft de vniucrfali , auc
videlicet pro formali , aut pro fubftrato , aut pro
aggregato. Diuiditur etiam k Porphyrio iii li«
tera.

Itcm,diuiditur in Phyficum,& Logicum,fcd dc
Logico abfolute fumpto,cft prasfcns intentio.

Dubium tamen eft, an definitio Porphyrij hic, » ,
& Ariftotelis, i.Topicorum,cap.4. & j.Mctaph.
tex.comm.3 5.dcbeat intelligi de ipfo Genere pro
formaIi,an certe pro fubftrato.De genere pro ag-
grcgato non eft dubium, quia ipfius non eft defi-
nitio,ncc fcientia,cura fit ens per accidens, tf.
Metaphyf. Quid fit prttdicari de pluribns , patcc
prius ; quid dijferentibtu Specie ,& in ^«/<i,pate-
bit infra. Quid res, quid imentio, prius notum eft.

Ordo patct,quia prius erat dubiura praecc-
dcns circa fecundam Gencris acccptioncm de-
clarandum , quam dubia orta circa ipfius tertiam
fignificationem.

Item , prius eft determinandum quid defini-
tur, quim de fufficicntia definitionis difputan-
dum. Quarc autcm prius de Gencre , quam de
aliis detcrminatur didum cft fupra.Et notat Boc-
tius,fingulariter incommento fecundas editionis,
in Porphyrium, cap.de Genere,in principio. Di-
uifio communis , nifi quod fccunda pars f ubdiui-
ditur.vt patcbitftatim.

De Secvndo, arguit quadruplici ratio- 4*
ne , quodhicnon dcfiniturintcntio Gcncris. Ec
femper intellige dc fccundaintcntionc.Prima ra-
tio procedit a deftrudlione vltimae particulx de-
finitionis ab intentione. Definitio cnim & quxli-
bct pars cius conuenit definito. Sicut igiturpro-
pofitum ad propofitum,ita oppofitum ad oppofi-
tum. Minor tamen argumenti poftet ncgari , li-
cct DoiSlor aliter refpondcat. Sccunda ratio pro-
cedit a deflruAione pcnultimac particuljc, vbi
tangit tres propofitioncs famofas apud ipfum.
Prima quod intentio non prasdicatur, nifi dc hac,
& illa , quae tantum matcrialiter diftinguuntur.
Vbi intentio perfonaliter debet accipi , vt pu-
ta pro intcntione Gencris, vcISpeciei ,& non
fimpliciterponendo v-niuocationem eius , vt fta-
tim dicam. Similem habct fcntentiam facpc in
his quacftionibus , & in Quodlibeto , qusft. 6,
articulo i.in fine , liget in i. diftind. i^.inop-
pofitum vidcatuc aliter aicere, fed non de mente
propria,vt patet.

Secunda propofitio, fed implicite habetur hic
quod differcntia materialis cft tantiim numera-
lis , quam infrk tangit, & maxime in Anteprs-
diGamentis,quaEft.3.& in fccundo fuo.

Tertia , quod diffcrentia fpecifica eft forma-
lis , & ^ contra , fecus de differentia formarum.
Idem habet in fecundo , diftini^. 3. quajft. 4. &
alibi fa:pc. Tcrtia ratio deducit ad hoc inconuc-
nicns,qu6d ftante hypothcfi, Genus non prae-
dicatur vere dc Spccie , quod cft contra omnes.
Quarta ratio procedit cx verificationc , & exem-
plificationc Porphyrij in textu.

Ad oppofitum arguit vnica ratione fatis dc- f'

monftrante propofitum , quac pro ccdit ex per fc
intentione,& per feobie^, & exconfcquenti
ex pcr fc proportionabilicer definitionibus Logi-
ci,& fatis patct.

Dcinde foluehdo qusftionem , duo facit. Pri-
m6,recirat opinionem , quam fequuntur mnl-
ti Realiftarum, & illam improbat. Secund6,pro-
priam opinionem conclufiuc ponit , & dcclarac.

Vulc

Qu^ftionis X I.

501

$,

Vult /gitar prima viaquM licct rcsprima: in-
tentionis , quat cft fundamentum Gcneris ( vbi
communitcr accipimus fundamcntum pro fubie-
Ao/icut ctiam in relationibus rcalibusjfcd opor-
ret imaginari tunc duo in ipfo, videlicct quod, ic
quo , ficut in Socrate, ciim dicimus, quod cft fimi-
lis Platoni ; ^o fcilicct vt albedine,& qnotlyt
ipfe Socrates albus j ita animal eft , quod cft gc-
nus, fcd ^ cft genus eft commlinicabilitas tali^ )
non definiatur , ncc confideretur abfolutc k Lo-
gico , quia tunc.eiret artifex rcalis : ipfum tamen
vt fub intentionc Gcneris , confidcratur ab co, &
ita definitur , ficut Mathematicus confiderat acs>
vel aurum vt fphxricum , vcl triangularc , & fic
de ahis. Et fic faciliter foluuntur argumenta,quia
principalia faciunt pro hac conclufione. Argu-
mentum autem poftoppofitumfoluitur,negando
qu6d foliim intentionem per fe confiderat Logi-'
cus,fcd etiam rem fub intentione.

Contra hunc modum dicendi arguic Do(%or,
ex vniuoca consenientia illius , quod hic defini-
tur,rebus omnium gencrum. £t bene dixic, con~
ttenit , Sc non pradicatHr, vt infrk benc dixic rel/tu
indefinite , & non vniuerfalitcr *, benc etiam Ge-
nertim , ad differentiam tranfccndentium , & illi-
mitatorum. Sicut enira animal de predicamcnto
Subftantix cftGenus, icacolor dc pra:dicamento
Qualitatis, &figuradc praidicamcnto Quanti-
tatis , & rclatio fuppoficonis , de pratdicamcnto
Relationis , & fic de aliis. Patet ctiam de decem
Przdicamentis , quorum quodlibet eft Genus.
Idem habet infrk, quzft. 3. Antcprxdicamento-
rum in folutione. Talis autem conuenientia non
poteft conuenire alicui rei fub inccncione , quod
f robat fatis benc , & patuit fuprk , quod ens non
eft Genus.
y Ad hoc argumcntum reipondetnr * & illam

rel[ponfionem fequitur , vcl faltcm non impro-
bac Dodor infra , quaeftione fequcnci , & uepe
alibi , diftinguendo .de vnicace vniivocacionis , &
proporcionis , quarum fecunda fulficit in propo-
VnttM vni- uto. Voco aucem vnicacem vniuocacionis vni-
uoettionU,^ taccm vocis , & racionis , fic vnius j vnicacem
Mfrthnii. ygf^ proporcionis appello , vnicaceto confor-
micacis , vei in fimiliterfe habcndo» non vnius)
fed plurium» & communiter realiter diuerfo-
nim , & hoc fecundum proportionem Arithme-
ticam , vel Geomctricam s licec Mctaphoricc lo-
qucndo, fcu mctaphyficc,& cntatiuc, vt j. quxft.
Q^odiibeti, articulo i. habet.Sicut enimfehabet
atlimai ad hominem,& afinum ; ita color ad aibe-
dinem'>& nigredinem; &figura ad quadracum,
& crianguium ; & fic de aiiis. Res igicur vna vni-
tace propoccionis fubeft inCencioni Generis in
communi. Deinde non direde concra hanc cua-
fionem , fed concra opinionem in fe ', aiio me-
dio arguic Do€lor, inferendo quod Logicus non
per fe , fed per accidens, tunc rem definirec : ficuc
lubftancia per accidens videcur ; quia vc fub co-«
lorc i fcd omne per accidcns caie , rcducicur ad
per fe tale. i.Phyfic. text. comm. 66, & aiibi lar-
pc. ciim igitur res non dcfiniatur a Logico,nifi vc
lub intentionc* ergo intentio magis,& per fe. Ex
quo vlteriijs areuit qu^d res non dcfinitur fun-
damcntalitcr , Toquendo cx hypothefi , ciim im-
piicet definitionem nonconuenirc perfedefini-
to, vt fupra vifum eft.
•• Confequcmer ponit opinionem propriam,

vbi ficptocedit : primo conclufioncm ncgati-
uara prsmittit , qiuc ttijplcx cfle poteft. Prinw
Scotiofcr. Tom.I,

qu6d res ,abfolutc loqucndd , non dcfihitur hic.
Secunda , qu6d nec aggtf gatum cx rc , & intcn-
tione.Tcrtia,qu6d ncc rcs lub intcntionc. Prima
Datct , quia aliter artifcx realis. Sccundam pro-
bat cx tf.Mctaph. tcxt.comm.4.5.6. & 7. Mctaph.
text. comm. 1 1 .1 j .& 10. atque x 1 . Tct tiam oftcn-
dit ilfufficienti diuifione. Conclufio eigo gcnc-
ralis negzxi\ia.,videUcetres nniiomedo dejimtnr, fal-
tem vtf«<»</,& principalitcr, licctfortcpio qtto,
& concomitantcr : patct.Sccund6,conclufioncm
aflSrmatiuam adiungit, quam probat cx pcrfci-
tatc conuenientiae huius dcfinitionis ( dc qua
quacritur ) ipfi foii intentioni , quac cft ncccfla-
ria conditio definibilis , vcl dcfiniti pcr fc. De-
finitio enim exfecundis intcntionibus conftitu-
ta, non conuenic pcr fe , nifi fccundz intentio-
ni,qu6d hoc fit huiufmodi, patcbic cx quxftioni-
bus fequcncibus.

Sed pro maiori deciaratione huius conciufio- ^*
nis , dftinguic de intcntione , non quo ad cius
cflentiam , fed quo adraodos intelligcndi, & fig-
nificandi ipfius, dicens qu6d potcft fignificari
concrctiuc , vel abftradtiuc. Ex quo fequitur fc-
cundum ipfum identitas fignificati coiicreti , &
abftra6li. Primomodo, quantumadpropofitum,
fignificatur per hocnomen Gct7<« , cuius abftra-
<ftum eft intentiogenerit, & non^^wm«*,vt aliqui
ponunt.Nuliius enim iftorum quinque vniucifa-
lium abftradum vno nomine poteft exprimi , vc
infra cap. dc Differcntia , & Proprio , habet ifte.
Accidcnsautcmomnc, fiuc realc , fiue rationisj
concretiue fumptum eft applicabilc fubiedo,
prardicatiuc faltem , & connotaf, fiue confi^ni-
ficat ipfum,& non inabftrado , licct fic infitr
non tamen per modum inhajrentis , fcd pcr mo-
dum pcr fe ftantis , & abfolute eflcntis , fignifi-
cat.Cum igitur Logica fit de fccundis intcntioni-
bus,non quomodocumquc , fcd applicatis pri-
tnisjigitur Logicusdcfinit intentioncm Gciic-
rrs. Et fic de aliis in concreio ,.& non in aLftra-
<fto , vt fcilicet connotat , conccrnit , & fupponin
pro fundamento. Verificatur igitur oninis dtfi-
nitio iogicaiis i^ fundamcntis , licct in alia , &
aiia prsdicatione : non tamcn cx hoc fcquitur,
quod fundamcncurti fic id,quod definitur , fed
fecundarium pro «jtto. Intentio quoquc abftra(5Vi-
uc, & quiditatiuc , prxfcindcndo i conccrncnti.-i
fubicdi , & fundamenti , habct fortc dcfiniri a
Metaphyfico , vt fupra di<Stum eft. Idco notan-
cer dixic Do<5loc , & proprie ficMndiim ipiod inten-
tio^ differenciam cius,vc cft ens.vt fupra dic^um
eft , quod diffcrt intcntio inquantum ens , & iu-
quantuih intentio.

Viteriiis pro fblutione argumentorum,& vlte- 1 a,
riori deciaratione di(5torum,adducit duo notabi-
lia *, cx quibus duo coroilaria infert. * num. 4.

Primum notabiie , qu6d pnuiiciiri eft pcr fe fc- ^'^"'«•^j^ f/^
cundarum intentionum , quia cft fecunda inten- f'"^'^*^"'"-
cio , & dicit adum fignatum : ejfe veto rcrum. Et rnum!* '
poflct addi teriium , quod vidclicet dici , id eft,
per voitm exprimi , eft vocum » lic^t dici alio
modo, fit etiam intentionum , Vt infrk in An«
teprzdicamcntis. Excmplum , Genm pt^dicatup
deS^ecie , vci , Speciet prddicatur de IndinidMo , tc-
€te dicitur : non tamcn , Species efi Ceniu \ vci h
contra : nec , IndiiiidMnm efi Species , vcl c contra,
faitem vt ^nid. Homo autem efianimnl , vel , Socrn'
tei efihom» , congrucntius , quim animai prscdi-
catur de homin» > vel homo de Socrate, vt infri
Aattit).

Q^ 5 S*

$01

TliExpofitio

II.

Jntentitnn
fufptnunt fro
fMnd»t»mtii,

A prtdicMti»-
ne fignatn »d
txercita^ud-
do fit confe-
^utnti».

It.

tM fjuomodc
tra/itinexer
citHm.

Sccundum notabile eft , quod per hoc verbum
/um, es ,fui , exercetur in rebus prims intentio-
nis , vel libi conformibus , quoad hoc adus fig-
natns importatus , per hoc verbum prxdicari,\cl
/fd>iici,vel dici in fecundis,vt didum cft fuprk.

Primum corollarium,quod concreta fecunda:-
intenoionalia fupponunc pro fundamentis, maxi-
me quando copulantur per hoc vcihum preuiicari,
Sc non folum refpedu huius verbi eft hoc verAm,
fed etiam rcfpcdku aliorum. Facit tamen fpecia-
lem mentionem de hoc v eiho preuiic4ri Dodor,
quia eft ad propofitum dcfinitionis , dc qua quae-
ritur. Exemplum cum dicitur , <i/^«»> cwrr»> , de-
notatur quod homo, vel aliud animal, currit. Ifta
cum dicitur , Gtntu prxdtcatur tU Specie t dsnota,-
turquod homoeft animaljvel aliud huiufmodi.
Hic eft tamen diffimilitudo , proptcr diuerfita-
tem aftus.

Sccundum corollarium, & fcquitur ex primo,
quod a pradicari ftgnato ad exercitum , in. eifdem
terminis , non rcnet argumentum per fe , fcd be-
ne in aliis , vt puta ab intentionibus ad funda-
mcnta , & maxime dum in intentionibus fit prae-
dicatio pcr fe , vt , Getttts pradicatur de Specie j ergo
homo efi animal. Prima cnim eft fignificatiua (e-
cundse. Quod ergo di<Stum cft in prima figurati-
ue , indeterminaic , &confuse , & fub vclaminc
quodam ; prafticatur , & exprimitur diftinftc per
lecundam. Prasdicatio enim fignata non cft pro-
prie prsdicatio , vt didum eft prius : fed tantum
fignum przdicationis. Hoc patct , quia primum
ponitur a partc fubic61:i,& fubiedlum a partcprjc-
dicati , fecundum ordincm loqucndi in a<5lu fig-
nato ; vt , Gentu prddicatur de Specie , vel , Atiimal
prddicatur de homine , licct prima fit per fe , & fc-
cundaperaccidens, dcquo in fcquentibus. Nifi
dicas , quod illud quod eft fubiecSkum in aftu fig^
nato, eft primum in adu cxcrcito, & e contra,de
quo infri tangctur.

Confcqucntcr- incidentaliter ponit difFercn-
tiam adus fignati , & cxcrciti , in multis. Nam
pr^ter communem modum excrccndi adum fig-
natum , qui tadtus cft fupra. Etmodo hlc, vidcli-
cct per hoc vcrbum eft,ve\ aliud fubftantiuum,
funt alij tcrmini fpecialcs » fiuemodi , vei dcter-
minationes , adum cxcrcitum importantes : &
enumerat tres , vidclicet preaer, tamum , 8c tton.
Ifti enim termini, negatio , exclufie , exceptio , 8c
veiba fibi correfpondcntia , pcrtinent ad adbum
fignatum ridco apte per fc adiunguntur ipfis fe-
cundis intentionibus. Dicit ergo , quod per »0«
cxercetur negatio , quarper nego fignatur : & ita
de tantum , & excludo ; de preUer , & excipio, Et po^
nit exemplum de duobus primis , id eft , de non,
8c nego ,vel nfgvi«'o.-qualitervidelicet valet ar-
gumentum,abvnoad aliud,cum terminis pri-
mx-intentionalibusj&fecunds-intentionalibus
proportionalibus vtrique. Vndc argumentum
iftud valet , Ad negationem fuperioris /equitur ne-
gatio inferioris ; igiturfinon eft animal , nonefthome.
Vbi mutatur adius fignatus in excrcitum , & in-
tcntiones in fundamenta,pro quibus fupponunr.
Omnes enim tcrmini antccendentis funt intcn-
tiones fecundae , vt patet , & omncs termini con-
fequentis fnnt primae intcntioncs. Ponitur crgo
homo, & anintal loco fuperioris, & inferioris,for-
maliteracceptorum. Etponitur non eft , loco ne-
gatio , & fequitur cum nota illationis. Tarocn
non excmplificat Oodor de aliis , fed exempla
plnra polfunt imaginari. Vno modo fic , ^od

conuenit prdcite , Tjel txckpue antecedemi , conuenit,
& confequemi , igitur fitamum homo currit , tantitm
^nimal currit. Vel fic, 6^0^ coniunit prtcise vni op-
pofitorum,remouetur ab altero ; igiturfi tantum allmm
currit , nihil ^od eft nigrum eurrit. De vltimo fic:
Siuidejuid excipitur ab alitpto attrihuto , contineturfub
fiibieHo attribmi ; igiturfiomnis homo ,prt,ter Secra-
tem , currit , Socrates eft homo , &ftc de aliis. Habcs
plura exempla inregulis confequentiarum , ap-
plicabilia ad propofitum. Ex omnibus iftis pa-
tct veritas illorum notabilium, & coroUariorura.

Sed obiicit maximc contra fecundum corolla- > J •
rium , quod etiam in eifdem tcrminis valct con-
fcqucntia ab adu fignato ad exercitum , & littcra
fatis patet.

Rcfpondet duplicitcr, prim6 negando pri-
mam confequentiam , faltem deforma. Namfi
induceretur ad Syllogifmum , conclufio necefla-
ria inferretur ex contingcnti pramifla, 8cper/i
ex peraccidens, quodcft contra Ariftotclem, pri-
mo Priorum , & primo Pofteriorum , formalitet
falrcm argucndo. Matcrialiter cnim fcquitur nc-
ceflarium ad quodlibct, & vnum adquodlibec,
& per fe ad quodlibcr. Excmplum ( lic«t non fic
omnino fimile ) Socrates eft rifibilis ; igitur homo
eft rifMlis , non fcquiiur proptcr tptid, fed poti^s
c contra.

Alio modo refpondcr, negando minorem, im-
mo quod cft fallacia Confcqucntis in argumen-
co jvclinconfequentia illa prima , propter va-
riationem medij. Animal cnim & homo fub in-
tentionibus fecundisextraneanturfibiipfis abfo-
lute fumptis. Pradicari namque cum hc fccunda
intentio , acciditanimali , etiampro efle intelli-
gibili. Idco cnim praedicatur, quia genus, vel fu-
perius,vel commune,vel przdicabilc, quibuS
pcr fe conuenit prxdicari. Sunt igitur alij termi-
ni anteccdentis,& confcquentis, ialtem quantum
ad fuppofitionem , licct non quoad fignificatio-
nem, quae alictas fufficit ad fallaciam Accidcncis.
Vel mclius , in fccunda refponfione vulc confc-
quentiam valere, propter alietatem terminorum.
Et quod ibi tangit de fallacia Accidentis , cxem-
plariter adducir. In hac autem confcqucntia
non cft forraaliter fallacia talis , quia non com-
parancur hic accidcns , & fubicdum ad aliquod
rertium attributum , ficut conuenic in fallacia ca-
li , vc hic, Homo eftSpeeies : Socrates eft homo , erg»
Socrates eft Species. Ec fi rcducacur in Syllogif-
mum , adhuc non clTet fallacia , vc fi fic arguarur,
De efuocumeftte prsuiicatur animal, illud eftanimal :fed
de homine pridicatur animal;igitur heme eft animal.

£x his duabus refponfionibus habes duas pro-
pofitiones notabiles. Primacxprima,quod Ve-
ritu veritatem non habet a mitms vere. Sccunda cx fe-
c mda ^c^ubdTerminusvariatfuinfaiiaciaAcciden-
tiseftduotermini.

Ad primum principale dicic , quod aliud eft cf- 1 4«
fe ^id rei , aliud praedicari in «ptid dc re, & hoc vt Adurgumtit'
ly in quid decerminac inhsrens^non inha:rcn- '**
ciam. Concedic igicur Gcnus prsdicari inquid
de rc , vc ly in tjuid dccerminac ipfum Genus in
(e , quia vnumquodquc in fuo Genere eft ^uid,
ficut fupri , in fimili didtum eft ,deperfe.^ Quare
liccc haec prxdicacio fic denominaciua accidcn-
tz\is,Animal,efi ^wxiJ.-praedicarum camcn dicitur,
in quidzd fenfum datum prius.

AA fecundum dicirper idcm, Gentu, inquft, eft
qtuddifferentitttn numero tatttitm , vt puta huius Gc-
netis , & illius ,pr«dicatHrtamen in quiddedijjiren-

tibiu

QucEftionis XI.

50J

tfim Specte : & hoc pro fubftrato , Sc foni etiam
pro fbrinali accipiendo difFerentia Speciejfumen-
do ly in efmd vc prius : fed de hoc in teriio aicicu*-
lo,&: infr^ qus». 1 4.

Ad cercium patcc per diftindioricm habicam
incer a^tum Hgnacum, & exercicum , & alia, quae
tzCti. func in corpore quzftionis. Licct enim harc
Ht falfa , Gmm r/r Sptcies , vel e contra, accipien-
do vtrumque vt fwW, hzc tamea eft vera Genm
frMdicntttr de Specie.

Ad quartum dicfc > quM exempla ponit Por-
phyrius in rebus prims intentionis : tum quia
in illis verificatur definitio , & pro illis fecunda-
xi6 falcem datur atque pro eis inrentio generis»
vt deHnitur , fupponic. Tum quia manifeftiora,
& nociora per quz igfiociora ordine doArinx
conuenic declarare. Tum cciam, quia exempUpO'
nimHtyHon vt «4/&,ex prirao Priorum,cexc.comm»
40. De ipfis camen primis incencionibus non da-
tur iftia definicio , nec abfoluc^ fumptis , necag-
gregatiu^ , nec vt fub intentionibus fecundis , ex
prachabitis.
tf. De TER.Tio,prim6dubitatur,circaprimum

principale , & folutionem eius , tumquia minor
acgumenti, quam non negat Dodor , videtur ne-
ganda , vt fuprk notaui. Tum quia illa diftin£Ho
de m tjuid, vt determinat inhacrens , vel inhzren-
tiam , '& eodem modo illa dc perfi fapri, videtur
minus conueniens , quia fic Proprium , & Acci-
dens , & Differencia , pofTenc przdicari in tptid^
cikm vnumquodque infuoGenere fic^W,liccc
refpedu alcerius fic qiuiU.

Ad hoc dico breuicer , qu6d iicet minor illa
pofTct ncgari , vt prius dixi, accipiendo ly in iptidt
vt dcterminac inhzrenciam, non camen vt dcter-
minat inhxrens , & qualiter illa diftin6tio va-
leac , & intelligenda Hc , diftum eft in fimili
(iipr^tquzft.S.num. 14.

Ad illud quod additur de aliis vniuerfalibus,
poteft dici , vt fuprk , quzft. 9. notaui , qu6d po-
tiijs Genus,vel Species przdicancur in ^W,qu<im
alia, tum proptec proprietates fundamentales^
tum proprer fuppoficioncm perfonalem ; cnm
propcer redu£kionem aliorum ad ifta duo. £c
cum dicitur , quod vnumquodque eft quid, &c.
vcrumeft metaphyficc,fcd non logicc. Vel aliter,
verum eft, vt tamen modum Specici, vel Generis,
induit. Vel tertii , Terurrt eft propric , non tamen
appropriate. Vel quart6, & coincidit cum fccun-
do , verum eft de his qux per fe in Gencre aliquo
reponibiliafunt, cuiufmodi funt tantum Gencra>
cft Specics.
I ^. Secund6 dubitatur circa fccimdum princlpale,

& folutionem eius. Videtur enim qu6d maUdi-
cit intentionem non przdicari , nifi de hac , & il'
la , quz tant^m numero differunt, & hoc fiue ac«
cipiat intentionem in communi , fiue vt implici-
te incclligicur de incencione Generis. In incen-
tiopibus namque fecundis ponimus coordinario-
ncm , & Genera , & Specics fuo modo , ficuc in
primis , vc in Anceprsdicamencis, quzft. vlcima,
nabct iftc.

Iccm , Genus generaliflimum, & fubalternum,
magis differunt , quiim vnum gencraliflimum ab
alio,loquendo de incentionibus fecundis,& fimi-
liter potcft argui de Specic fpedalifCma , & fub-
alterna, & fortc fubicda, & prxdicata : & eodem
raodo de diffcrentia , Proprio, & Accidcnte. Sed
hoc generaliflimum , & illud differunt numeroi
igiturgencraliflimum, & fubaltcrnum plusquim

numero. DifFerenciaver^maiornaraeraliad mi-
nus eft fpecifica,ficuc de vnicate rainoci numerili
in fimili habec iftc.

Ec fi dicacur , qu6d difFcrunc generaliflimure»
& fubalcernum , tancikm penes macerias,quibus
applicancur, & ica accidemalicecficut mafculus,
& fcmina,in fpecic humana : & eodem modo da
omnibus aliis eftdicendum.

Contr^ , quia eidem ratione Genus , & Spe-
cies , foliim numcro diftinguerentur , imm6 po^.
ti^s in his vnum erii, quia eidcm fundamcnto ap-
plicati pofrunt, faltem refpcftu diucrforum } ge*
neraliffiraum aatem,& fubaltcrnum minim^.

Item, fccundum iftum, in his quzftionibus pec
cotum , dcfinitiones , & diuifiones logicalcs vbi-
cumque polTunt verificari ,de fccundis intentio-
nibus feraper inrelligendac funt. Ci^m igitur Ge-
nus i. Porphyriodiuidacuringeneraliflimum , &
fubalcernum, & vcrumque definiatur , vc patet
cap.dc Specie , fequitur qu6d tales dcfinitiones»
& diuifioncs dantut per difFcrentias fbrmaics,
& fccundz-intentionaics, & non per materialcs.

Irem tcrti6 , quia eodem modo poceric diuifio
vniucrfalis in hzc quinque dici mateiialis : &
iicut priiis di^mTftdeGcncre,& Specie, in pri-
ma replica , ita poteft argiii de DifFcrentia,& Spe-
cie , & fimiliter de Spccie , & Proprio. Et iic de
aliis. Sed tunc quomodo coordinatio przdica-
mentalis in fccundis intentionibus ? & quomodo
fcicntia de ipfis?quomodo demonftratio?quorao-
do dcfinitiolquoraodo ordo?

Pro folutione huius dubij,licct(vt fupri quzft.
9. tecigi ) vcraquepars probabilicer fuftineri pof^
fit , taraen vt clarius vtraquc via fuftineatur , no-
tandum prim6,qu6d in omnibus accidcntibusj
fiue realibus , ftue intentidnalibus , poteft atten-
di difFcrcntia duplex , fcilicct raatciialis , & for-
malis , vt cxprefs^ habet ifte in prirao , diftinft.
a.quzft. j. ^oluendo arguracnta opinionum , &
interciadiftindkioneciufdcm, &alibi. Priraa (vc

f»rzcis^ talis}cft nuraeralis ex partetliftindorHm,
icct ex parte diftinguentiura poffit effe fpecifica,
vel generica. Sccunda vcro eft fpecifica ad miniis,
liifi extendatur ad hzcctitates.

Secund6 aducrtendura, qu6d fuppofita funt in
duplici difFcrcntia : qustdara eiufdcra dcnoraina-
tionis cum fuo coramuni;quzdam altcrius.Exem-
plum vt homo refpedu animalis , & hoc aniraali
communiter taraen fuppofitura eiufdem deno-
minationis przdicatur de fuppofito alcerius de-
liorainationis»ftante idcfttitatc concretionis.

Terti6 fciendura , vt fzpc fuprk diiilrura cft,
qu6daliter Logicus, & alitcrMetaphyficus , has
fecundas intentiones confiderat : quia hic Vcap-
plicabiles rebus prirax intentionis funt, ille vct6
vt abftrahunt ab illis.

£x his ad dubium poteft dici > fuftihendo ip-
fura Genus przdicari plus qukmde foliira nume-
ro differcntibus , qu6d loquitur Dodor dc diffc-
rcntia raateriali accidentiura, & non forraali, in-
/equutus forte in hoc viaracoramunem, quz Ac*
cidcntia , Spccics , fubieAa, dicit humero diftin-
giii. Vel alircr,qu6d loquitur logicc, & non
mccaphyficc de ipfis incentionibus. Vcl alitcr,
poffcc faluari didura Do^oris,intelligcndoillud
defuppofitis .iltetius denominationis. Przdica-
rur enim Genus de hoc difFcrente Specie ,& dc
illo , quz tantiim nuracro difFerunt , vt it\h\ pa-
tebit. Vel vltirao pofFct dici, qu6d loquitur con-
forraiter didtis fuis alibi , vbi dicitqu6d vnum-
Q^ 4 quod

»7«

\t.

hiftrtntf»
dupUx in M«»
tidtntibm.

.!<

t^

Omtrii prt'
dlettio deftl-
nMttittt di^f-
rtnrihu,qmf'
tntd» vir^
fttur.

J04

1

t

Expofitio

quodquc Genus , vel generalius , vnumquodque
comtnune, priusdefccndit in fuum proprium in-
diuiduum,quam in aliquam eius Spcciemjfcd ta-
,ti le indiuiduum fortc poteft bcne dici dc pluribus,
vt puta.hoc ens, ficut ensjhoc aniraal , ficut ani-
mal i & ita hoc genus , ficut genus ; & fic pofTct
dici , quod dupiex ciTct prsdicatio cuiuflibct
communis , prima fcilicct, & fecunda : ficutdu-
plcx fuppofitum,fcilicet eiufdem, vel altcrius de-
nominationis.Prima de folum numero difFercnti-
bus, fecunda vcro deSpccie difFcrcntibus,& ali-
quldo dc folu numcro talibus diccrctur.Scdhxc
rcfponfio quasrit maiores diificultatcs pcrfoluc-
re.Idc6 tencantur rcfponfiones prarcedentcs, vcl
dicaturconfequenter. Qui vcllct tcnere aliara
viam.foluat motiua. Prima via magis mihi fapit.
Qujd autem dicendum fit dc Specie rcfpcdu
fpccialiflima;,& fubaltcrna; & dcDifFercntia,&
Ptoprio,& Accidcnte.fuo modo,infuis locis
pertradlandum erit.
ao. Tertio circa folutionem quaiftionis , poteft

dubitari,& gratia breuitatis, omnia fub vno du-
bio pcrftringam. Videtut cnim quod malc dicat
contra ptimam viam argucndo,qu6diIlud quod
hicdcfinitur conucnit vniuoce rcbus omniura
Gcncrunijtum quia denominatiuc, & accidenta-
litcr conucnitjtum quia multae rcsgcnerum non
funt Gcncra. Item.cns fub intentione Vniuerfa-
lis,vcl communis, aut tranfccndcntis , conuenit
vniuocc rcbus omnium Gencrum,igitur propofi-
tio illa eft falfa , Jmpofihile eft alitjuam rem , &c.
Itcm.circa idemlaborant Dialcdicus, Mctaphy-
(icus,&Sophifta, ^.Metaph. tcxt. comraent.j.
Metaphyficus veto definit Gcnus , vt rcsprim»
intcntionis cft : eadcm etiam definitionc , qui
PorphyriuSjVtpatet j;Mctaph.text.comment.j3.
igitur & Logicus.Mal^ igitur dicit,qu6d res nul-
lo modo dcfinitut , fcd intentio. Itcm , pofTcnt
ponderari illa: propofitioncs, Omntperaccidens
redHcitur ad aliijHod per fe, &, definitio conuenitdefi-
nitoper/e : fcd pertranfco pro nunc. Item , quod
dicirconfcquenrer, qu6d i»;f«n«videlicct defini-
turper/ehicyVteft concretum , vidctut falfum ex 7.
Metaph.tcxt.comm.i.Itcm , cum concrctum , &
■abftradura idcm fignificent.pcr te infr^l quxft.de
dcnominatiHis , fiabfttadum fignificat ^id,fc-
quitur qu6d & concrctum : malc igitur dicit,
<ju6d intentio vt ^uid eft , habet defimri «t Meta-
phyfico , vt tamen concretiuc fumpta ^ Lo-
gico.
it, Item,abftraaa,vtfic,non pofTunt dcfiniri,

quiaomnc quodpropric dcfinitur, fupponitpcr-
fonaliter quod abftra6kis non conuenit. Itcra,
illud ptimum notabilc videtur falfnm : quia ha:c
eft veia.,j4nimal perfe pritdicatur de homine:&c hxc,
Genmefl vninerfale : & hacc , Gettta eft Gentu. In
omni cnim Gcnere cft^H»</,& cffcntia, & praedi-
catio efTcntialiSjpcr confequcns : & hoc,mcdian-
cc hoc verbo eft.

Itcm.illud ptimum corollariuravidetur repu-
gnare folutioni quzftionis,& fimiliter fccundum
notabile. N.im Ci nomina fccundas-intentionalia
concretiuc accepta, rcfpciku huius yethi pradica-
riy fupponunt pro fundamentis , &talis pracdica-
tio habct excrceri in primis-, vidctur ergo qu6J
definitio Generis habet verificari , & cxcrccri in
rcbiK:res ergo fub intentione definitur , vt prima
viarenct.

Itcm , cx fecimdo corollario-videtur fcqui,
quodprsdicatio fignata in|fccMndisintcntioni-

xz«

bus fit pcr fe.vt puta ifta, gentu prAiicMur de Spt»
cie,Sc tuncdifparatum per fe de difparato prxdi-
catur.

Item , ifta ptaedicatio , Gemupraiicatur de vni-
wfr/«/*,non cxcrcctut inrebus , fcd in ipfifract fc-
cundis intentionibus , dicendo , vniuer/ale eft
GeHHi.

Itcm, circa illam littcram, in qua notatur dif-
ferentia adus fignati , & cxerciti , multa eircnc
tangcnda.Sed brcuiter dubitari poteft, quare illa
Aducrbia*,»tf«,r4»t«w,&/>r<erfr,denotant adura >(( bhxe: 4.
excrcitura magis, qukm verba fibi cortefponden-
tia , cum Aducrbia , adiediua vcrborura finc , &
minoris, pec confcquens,cntitatis.

Itcm , circa folutionem primam obic^ionis,
quz ponitur in finc felutionis quaeftionis,contra
lecundum coroUarium , vbi negat confequcn-
tiara, quia Confcquens eft minus verum , qukm
Antecedens,videtur dubitandum,quiatunc con-
fequentia in qua nccefTarium infcrtur ex impofli-
biliivel contingcntijdebcret negari.

Itcm , videtur quod male dicat in fccunda re-
fponfione,qu6d tcrminusvariatus infallacia Ac-
cidentis,cft duo tcrmini,ciim fallacia Accidcntis
fit fallacia extra diftionem. Multiplicitas enim
Accidcntis poteft ftarc cum vnitatc tcrmini. Vn-
dc fupri, qusft.S. diilum cft qu6d diuerfitas fup-
pofitionis ftat cum vnitatc fubicdli , & fignifica-
ti : caufa enim apparentix in fallacia AccidenAs,
fecundum iftum i.Elcnch.quxft.46. eft identitas
apparcns alicuius diucrfaiis , ita qu6d fit aliquid
vnum pro mcdio comparatum ad cxtrema,fe-
cundum diuerfas naturas in ipfo exiftentcs. Ipfa
tamen diucrfitaseftcaufa non exiftcntix. Et ibi-
dem,qu*ft.44.dicit qu6d Accidcns vt fomitur in
fallacia Accidentis,cft cum ratio alicuius non fic
eadem totalitcr cum ratione alterius , proutad
tertium comparantut. Ex his patct qu6d termi-
nus non variatur in fallacia Accidentis, fed ratio
formalis fignificati.

Item , pofTet fpccialiter argiii , quod fuperius
non accidit fuo infcriori:dimitto tamcn pro niic,
quia dc hoc cft ibi fpccialis quxftio.

Suftincndo igitur Dodorcm noftrum, rcfpon-
deo ad ifta. Ad primnm, nego afTumptum.Ad pi-
rtum probationem dico, qu6d flant fimul aliquid
dici denominatiuc dc aliis , & cum hoc cflc prx-
dicarum vniuocura illis , vt infri , in Ante-
prxdicaracntis , dicetur. Et fic intclligit Do-
€toT conuenicntiam vniuocam in propofito , non
vt vniuoc^ didum , fed vt vniuocum prxdi-
catum..

Ad aliam dico , quod ly rebnt fupponit de-
terminatc,& non diftributiue,vt imaginaris.

Ad fccundum potcftdici, qu6d chs eft vniuo-
cummetaphyfice,nonIogic^, vt fupr^ tadum eft.
Vel poteft negari antecedens ; vt prius habitum
cft, folucndo illam difficultatem dc cntc, quxft.9.

Ad tertium diccndum vnomodo,qu6d liccc
laborcnt circaidcm, diuerfimode ramcn habet.
Philofophus , & Commcntator ibidem. Nonin-
conucnit igitur qu6d idem pcr fc ab vno dcfinia-
tur,licctnonabalio. Vclpoteft aliter dici , nc-
gando minorcm , quia Metaphyficus non fo-
\iim cntia realia , fed etiam rationis , & ncga-
tioncs , & non cntia confiderat, vt patct 4. Mcta-
phyficx.

Scd tunc eft dubium, proptcr diAnm Dodloris x 4.
fupra , qu6d alitcr Mctaphyficus , aliter ver6 Lo-
gicus conlidciat, quia hicin concceto,ilie vero in

abftra

15.

HntmrtMl-'
Mocm dentmi-
»»tii4Mm,

Qusftionis XI.

yoj

Logicnt rts
ttnpdemt.

ly.

tnttntU quo'
tntd» k Me-
t»phyfict , ^
Logico confi-
dtrstif.

MflrtUium
ex ebliqiu de-
fetihifotefl.

^nimal ^HO-
mtidi dititur
de homine.

abdrado > quoci tamen in propofltu fairum eft>
quia vtcrquc in concrcto dcHnit.

Dici potcft quod Mctaphyficus , maximc in 5.
Mctaphyfica: , accipit vt plurimum dcfcriptio-
ncs vulqarcs tcrminorum communium , de qui-
bus ibi determinat, nunc cx Logica, mmc cx
aliis facultatibuSjVt confcqucnter inueftiget qui-
ditatcs talcs abftradliuc,& ita eft in propofito.

Vel luftinendo primam refponfioncm,diftin-
guc dc abftraftione : licct enim Metaphyficus
confideret quiditatcs rcrum abfolutc,non tamen
in vltimata abftradione logicali , quia fic fort^
de ipfis nihil polTetpracdicari. Confiderat crgo
abftradtiuc , id eft, abfolutc , & abftradkione pra-
cifiua, licct in voce fit conccrnentia, & inrcin-
hxrentia:de hoc ali^s altius.

Vel breuiter diccndum , quod Ariftoteles ibi
dcterminat dc Gcncre , provt eft quoddam to-
tum incidentaIiter,&ponit multiplicem acce-
ptionem cius , vt dealiis tcrminis ibi facit. Li-
cet igitur recirct acccptionem cius logicalcm,
non tamen vt fic,ipfum confiderat : fed fecundiim
reales eius acceptiones , vt patet. Vel dic quod
plurain Metaphyfica non metaphyficc, fed phy-
ficc, vel logicc determinantur , vt haber ifte i.
quxft.Mctaphyficjc.

Ad quartum de y.Mctaphyfica: dicendum,quod
ibi loquitur Philofophus de concrcto pro figni-
ficato , & connotato fimul , & non pro fignifica-
to tantum : hic ve*r6 intentio Generis per fe defi-
nitur in concreto , pro fignificato tantum , licct
verificetur in connotato. De hoc amplius quasft^
fequenti.

Ad quintum dico , quod- vtrumque fignificat
quid,fed diuerfimode,quia hoccum cafu,illud vc-
r^abfolut^. Et hacc diucrfitas fufficit ad diftin-
gucndum definitionem logicalem a metaphyfica-
Ii. Benc ergodicit Do6kor,qu6dvtf«»</f^, habct
definiri a Metaphyfico , quia omnis quiditas , &
maxime accidentalis abftradiuc defignata a pro-
prictate, dicit ^uid : concretiuc vero modum altc-
rius. Et quiaLogicus confiderat fecundas ihten-
tioncs , vt funt modi intclligendi primarum j id-
c6 conuenientcr in concreto ctiam propinquo
definit cas.

Ad aliud poflct ncgari aftumptum fecundiim
aliquos : haec enim eft vera fecundum ipfos , Hh-
nMnitxf eji atjim/ilitM , ficut ifta , flomo efl emimal,
Et polfet confirmari hoc ex didlis huius , dift. j.
fecundijquaeft.i. in declarationeiliius di£ti Aui-
ccnn«,qu6d vidclicct EejninitM efl tttmim ip/iJVcl
alitcr poflet dici ,qu6d abftradlum ctiam vltima-
tum poteft definiri ex obliquis , vel pra:dicatione
materiali , licct non cx redis ; vel przdicatione
formaIi,vt illa capiuntur pro codem.ExempIum,
h«c cnim cft primi modi : HumanitM eftex anima-
Utate , (fr rationaUtate , ficut ha;c , Homo tfl animal.
Quarre fuper i.Pofterior. Vel terti6, & clarius ad
mcntem huius diccndum , qu6d dcfinitio meta-
phyficalis licct fit abftrafti , non tamcn vltimat^
talis. De hoc magis infra,quxft.i j.

Ad aliud paret folutio ex didis Dodoris.Con-
cedo enim hanc cfTc vcram , animal pradicatMr de
homine, 8c hoc pcr fe etiam, pro quanto illa figna-
ta excrcetur diccndo, homo eftanimal. Dici tamen,
vel pracdicarf peraccidens,conucnit animali>ficut
clTc Gcnus,vel fupcrius,vcl commune.

Cum dicitur confcquentcr qu6d hatc eft per Ce,
Genits efl vniuer/ale , hoc Gentu efl Gentu , Scc. Di-
co qu6d cum Logicus confideiat fecuodas in-

tentiones vt applicabiles primi-Siide6comparatio
fecundarum intcnrionum apud Logicum fecun*
dum pratdicationem , & fubie^ionem , debct at-
tendi per fc in illo adku,qui eft excrccndus in fun-
damentis, pro quibus fupponunt. Ide6 diftaDo-
^bbrisdebcnt intelligi proprieLogice,Iicct Meta-
phyfice, vt procedit argumentum.in fccundis in-
tcntionibus poflit eire prxdicatio excrciia,fuo
modo.ficut in primis:& tunc induunt modum pri-
marum intentionum, quia eis vt fic confidcratij,
funt applicabiles,aut feipfx,aut ali« fecundae in-
tentioncs , vt modi : & itatales excrcitxpra:fup-
ponunt fignatas in fe , vcl aliis , Logice confi-
dcratis.

Vcl pofict breuiter dici , vt prius , ad aliam
partcm argumenti, qu6d licct h«c, Gentu rfl vni-
Mer/ale,Cit praedicario per fe , accidit nihilominus
cxtremis qu6d comparcntur inter fc,per hoc vcr-
bum efl,

Ad aIiud,nego quod infcrtur. Dico enim qu6d ^7*
Do6tor,in folutione quacftionis, optimc dixit ^," ?"<"»»•'•
rem aut abfolutc, aut fub intentionc,hic non de- " '*'■''*'**
finiri. Non primo modo , quia tunc cifet dcfini-
tio realis , &c non logicalis ; non fecnndo modo,
quia talc eft ens per accidcns , cuius non cft dcfi-
nitio. Nihilominus tamen illa dcfinitio in adiu
fiffiato , in fccundis intcntionibus aflignata, veri-
ficatur in primis in adu exercito : & ita datiir pro
primis , quantum ad verificationem , licct fic pcc
feprim6 intentionis fecunda , & pro ipfa dctuc
primari6 in aftu tali. Ncc mirum cft hoc , in dc-»
finitionibus Logicismaxim^, qu^dfcilicetalio.»
rum fint , & pro aliis dentur : quia confidcraiuur
definibilia huius a Logico , vt egrcgi^ inqui t Do-
d;or,concrctiuc,&in fuppofitioncperfonalij&rvc
modi applieabilcs rebus,& non vt f«iJ,vel abllra-
6liue,vt fupra declaratum eft:& ita,fi bcnc aducr-
tis, nullarepugnantiaeft in didtis Do<5toris.

Ad aliud potcft concedi qu6dinfcrtur tart-
quam inconueniens. Et ctim difts quod difpara*
tum prardicatur pcr fe,&c. dicoquodillud cfic-E
inconucniens in prxdicationc extrcita, iii qua dc-
notatur praedicatum efle de ratione fubiedi , vcl
e contra, fi pra:dicatio fit pcr fe , faltem in primo,
vel fecundo modo , non autem in praedicationtf
Ji^ata, vhi extrcmafupponuntprofundamentiSi .0 f
Vel alitcr poflct dici , qu6d ex dictis Dodloris
non fequitur illud quod infertur. Non dicit enim
Do(^or qu6d praedicatio y!^<iM in fecundis in-
tcntionibus , fit pcr fe : fcd dicit qu6d apradicari
perje in intentienibHt ,ad ejfe in fundamentu , &c*
hoc eft qu6d ipfum pradtcari conuenit per fe in-
tcntionibus,f^ ver6 rcbus,vt diiflum cft fupra.

Adaliud dico, vt iam ta(5lum cft fupra quod %%-,
ipfaemct fecundx intentiones induunt modura
fundamentorum , quoniam ipfs dc aliis modifi-*
catiuc prxdicantur : & ita eft in propofito argu-
menti. Et fimiliter haec , IndimdHumpradicatttrde
pluribm , qua: non poteft cxerceri in rebus prima£
intentionis , faltem confcquentii formaIi:quod
dico proptet Eflentiam diuirtim. Socrates enini
non praedicatur de pluribus , nifi xquiuocc, vt di-
ftum cft.qniftione nona.Ideo potcft ficeXerceii,
Hoc IndiuidHum eftlndiuidman : & fic dc aliis. Sed
dices , qu6d ifta tmt contia Do^korcm , qui dicit
qu6d non tenct confcquentia talis in eifdem tcr-
minis. bicendum, vt dicit Dodor, foluendo ob- ^^ .^. ^
ie^ionem illam , in folutione quaeftionis , ad
fincm ; qu6d tales confcquentix non funt per fcf
& fgrmalcs»3c deialibosintelligit 'Dq&.oxco-

lolU

5o6

ExpofitioiiO

n»t» ad exer-
titum ijuado
valet ittatio.

x9'

Eft quando
froiofitionem
pgnntnexer»
t*t.

30.

J*

TiTmlnuiv»'
ri.jtur /Upli.
titer.

gwc vnrintto
ad fnUiritim
ArriientH
/li^ii/U.

roUarium fuum.Vel alitcrjnegari poteft quod fint
in eifdem terminis, faltem quantum ad identita-
tem acceptionis, & fuppofitionis,licct fit identi-
tas materialis.

Poffcnt ponderari verba Doftorisjinfra in cap.
de Subftantia, q.z.foluendo quartum principale,
vbi dicit quod atihocfiijui iUud ittferturhoc ejfe illHdt
fed hoc ibi habet exponi , & controuerfia , fi qua
eft,tolli.

Sed breuiter dici poteft.quod illud didtum Do-
ftoris , CciMcct Ab oBufigneito , & in intentionibtts
tenet ad aElum exercitum infunclamentU , eft verum
vbi intentiones funt alterius denominationis,
non autem vbi funt ciufdem. Vnde tenet , Genus
prtulicatMr de Specie , i^iturhomo efl animal : non ita
fequitur,Genus prasdicatur de hoc Genere,igitur
fimiliter in fundamentis , cuius vlteriorcm inue-
ftigationem fortc aliks notabimus.

Ad aliud dico , quod illa Aduerbia non fuffi-
ciunt ad adum exercitum,verba tamen eis corrc-
fpondentia fufficiunt adadum fignatum : & ita
argumentum quodammodo cft ad oppofitum.
Quia igitur per hoc verbum ^,quod dicit adum
pofitiuum, non poteft exerceri totumillud quod
importatur pcr verbum includens negatione, vel
exclufioncm, &c. vel per noraina verbalia huius,
ideo oportet adderc Aduerbia taliu verboru huic
vcrbo^, ad exprimcndum,feu cxercedum totum
illud quod fignificatii eft.Ideo dicit Dodor,qu6d
per non cxcrcetur ncgatio , &c. quia illudquod
obfcurc importabatur pcr vcrbum dicens ad;um
fignatum,iam exprefse,ponitur,&: formalitcr, li-
cct de fe fine vcrbo non fufficiat ad adum excrci-
tum. Et cum dicis qu6d funt adicdiua verborum,
concedo ; igitur minoris entitatis,poteft concedij
igitur non di(Stum aftum cxcrcitum, concedo:fed
adduntur vcrbis principaliter diccntibus talc.Vel
aliter,qu6d licct minoris entitatis,non tamcn cx-
preffionis illius.quod quodam quafi fub velaminc
importatur per verba fibi correfpondentia:& hoc
non inconuenitjficut per accidcntia,qua: funt mi-
roris cntitatis, ipfa fubieda pcrficiuntur, & cla-
rius cognofcuntur res materiales.Vlterior fpccu-
latio huius habct vidcri in tradatu de Modis fig-
nificandijidco pro nunc difFcratur.

Ad aliud dicendum , quodDodor loquirur de
confequentia formali , inftantix vcro habcnt'lo-
cum in confcqucntia materiali. Vel aliter , quod
vniuerfalirer in omni confequcntia, infcrens dc-
bct eire magis talc , vcl faltem non minus , qukm
illatum:&ita in veritate,& falfitate,& contincn-
tia,& impoffibilitate,& fic tcnent illac confequen-
tiae materiales,vtpatet.

Ad hoc optimc nota ea quz dicit fingulariffi-
me fupcr primum Elenchorum,q.8.foluendo fe-
cundum argumentumprincipale. Videetiam in
AntepraEdicamentis,quaeft,9.ad finem, vbi tangit
fimilem confcquentiam,&folutionem notabi-
lem eius.

Ad aliud potcft dici breuiter pro nunc , qu6d
terminum variari conuenit , vcl quoad matcriale
cius, vel quoad formale:& hoc vel quantu ad fig-
nificatum primarium,velfecundarium,vel quan-
tum ad modum fignificandi,feu acccptione.Nunc
vero licct termini fint idem in propofito , mate-
rialiteracccpti,nontamcnformaliter,quiain An-
tccedcntcpro'fignificatis primariis ,& quafi fub
modis fignificandi.ibfoliuis^in Confequcnteau-
tcm pro fccundariis,& modisrefpcdiuisaccipiu-
tur.Variacur igitucacceptio>licct non principalis

fignificatio:& hoc fufficit ad fallaciam Accidetls,
In aliis quoque fallaciis fecus cft. De hoc magis
fuper quseftioncs Elcnchorum. Quod autem tan-
gitur in fine de accidere fuperioris infcriori , di-
cctur infra,& fuper libros Elcnchorum magis.Ad
hoc nota ea qua: habct infra.quaeft.;. Antcpracdi-
camcntorum , foluendo. Vltimum principalein
fimilijfingulariffime.

Q^ iE S T I O X 1 1.

qua: cft 15. apud Scotum.

•Att definitlo Generuf fit conue-
menter dat^.

i.

DE P R 1 M o. Quid fit definitie,8i. quid Genu4,
& quotics fumiitur,& qualitcr in propofito,
fatis patct quaeftionc przccdenti.Conditioncs ve-
ro definitionis patent 6.Topicorii,& y.Mctaphy-
fic{E,& aliqualiicr pertradabuntur in fequcntibus
articulis. Diuifio c6munis,nifi quod fecunda pars
fubdiuiditur.Ordo patct,quia poftquam vifum efl
quiddefinitur,merit6fequiturexaminatiodcfini-
tionis. Ad fequentes etiam patet ordo, vt ftatim
dicetur.

De Secvndo. Sexrationibusarguitpro
parfc negatiua. Prima fumitur ex Ariftotelei.
Mctaph.text.c6mm.4.Secundactiam ibidcm texr.
comm.i.&probatio airumpti primapcrauthori-
tatem habetur ibidcm text. commcnt. lo. & zi.
Secund6 probat illud idem affumptum ratio-
nc,& adducit Philofophum ^.Topicorum. cap.
1. Ei: videtur qu6d Philofophus loquitur ibide
Gencre przdicamcntali , & non dc generc mo-
ris , vt patct pcr cxempla,qua: ponit dc homi~
nCyapnoySc colore. Etidco fecundafolutioDo-
doris ad hoc argumentum magis fapit.Tcrtia ra-
tio fundatur y.Mctaph.tcx.comm.i j .& in Boctio,
libro Diuifionum,& 6.Topicorum. Quarta ratio
cft clara.Quinta ratio fundatur 6.Topicoru,c.i.&
4.Sexta ratio proccdir per via nugationis inucnts
in hacdcfinitionc.Allcgatur Philofophus j.Mcta-
phyficae,& eft in illa partc poft tcxtum Commenti
dccimiquinti , cui non corrcfpondet commen-
tum, nec textus Arabica. Idcm etiam lo. Metaph.
tex.comm. i o. i z.& 1 7.& alibi ibidem.

Vbi aduerte,qu6d vnom & multa opponuntur: i .
& ide6 quoties accipitur vnum,& aliud.Vnu aute ^"^" & f« '-
quotiesfumiturpatetibide,&tangcturinfracap. **<?/<"""»«'•
de Specie. Ide6 mtdtitudo totics accipitur, vel »7«/-
^«wi.Parrcs autem vnitu qusdam funt primariae,vt
identitasjquacdam fecudarias,vt fimilitudo,& hu-
iufmodi. Similitercftde»M(/m«/:/<w. Partes enim
eius primarias funt diuerfitaty & dtfferentia;Cecudi~
lix oppofita. Dicit crgo Do£tor , quod multitudo
abftradiuc fumpta diuiditur ad modum Generis
in Spccics,in difFerentiam, & diuerfitarcm. Diffe-
rentia igitur concrctiue fumpta,fcilicet in plurali
numero defcendens ab boc fingulari diffirensy in-
cludit multa,ficut alba celoratain plurali numero.
Quia ficut abftradum ad abftradlum,ita concrctti
ad concrctum,qoantum ad inclufionem,& praedi-
cationem,& fuperioritatem eflentialem,maximc
vbi faluatur vniformis eorum vniuocatio. Vide-
lur ergo qu6d in dcfinitione Generis fit nuga-
tio , cum dicitat multir differentibfu , ficut fi dice-
rctur colorata alba , vcl animaliahomines. Et addic
nocantcr Dodor fi ly plHribui ponitur pro multK,

vel

Qu^ftionis XII.

vel ii comparatiuc, adhucidctn (ignificat. Nam
in dcfiniiione Gencris ponit Porphyhus plnri-
bm dtffertntibtu fbeciet & cxpofitorcs communitcr
exponunt ly plHrihm pro mHltis, ficut plerumque
folct Comparatiuus cxponi pcr Pofitiuum Sc c
contra. Vcl dato quod ibi tcncretur comparati-
uc,non vitatur nugatio,cum Comparatiuus gra-
dus , & pofitiuus idem fignificcnt : iicet fiib di-
uerfis modis fignificandi , vt patet in tradatu
Modorum fignificandi , & in propofito attendi-
tur nugatio , non ratione modi fignificandi , fi:d
fignificati. Patct autem quod ly mnUum non ha-
bet alium comparatiuum , quam \y plnres. Non
enim regulariter pofiunt fi:mper rbrmari, vt pa-
tet cuilibet Grammatico.
5 • Adducit Dodor fatis apparentcm euafionem

ad hoc argumentum , cx communi fententia
Grammaticorum, qui ftatuunt congruitatem , &
perfcd):ionem orationis , in qua magis commune
prxccdit minus commune , ex eadcm partc ora-
ApfoBtio fi- tionis : Sc hoc pcr quandam figuram , quam ap-
iMTM Gram- pcllant Appefitionem. Nam tunc minus commu-
iffMttf. JU4. jjg fpccificat, & detcrminat magis communc, ita
quod oratio, qus alias gcncraretconfufum con-
ccptum, tunc caufat dilhnd;um,vt Animal cnrriti
ScAmmalhomocHrrit. Sed c contra fieret nuga-
tio, quia tunc idem bis diceretur manifefte.Nam
non pollum dicere hominem , quin dicam adku
animal, fed benc c eontra,vt patet.

Contra hanc euafioncm arguit ex duphci au-
thoritate : & licct quidam hic dicant exponcntcs
Doftorem , quod non intendit in prima harum
rationum , impugnare refponfioncm , fed often-
derc quod nugatio eft in pncponendo infcrius
fuperiori , ex eadem parte orationis : quia hoc
videtur innni ex littera , vt prima facic apparct,
hoc tamcn cft minus b^nc AiOtam. Tum quia
Ariftotcles hoc non intendit ibi, immo oppofi-
tom. Tum quia Do£bor , qui tam fubtilis erat,
rem itamanifeftam non curauit tam fubtilitcr
probarc. Nullus enim dubitat tunc efte nuga-
tionem. Dodtorigiturmultum breuitcr induxit
textum Philofophi , & idc^ lUe bonus patcr,qui
non vidit ipfum in fonte , deccptus cft. Littera
igitur Philofophi 6. Topicor. cap. j. eft ifta, Rur-
fim fivniuerfdi Ji&oaeUidit & particulare , vt fi
clementiam MminMtionem expedientiMm, (^ iufiontm.
Nam iufium expediens tfuid , ^uare continetur inex-
pediente , ahundans ergo iufium. Nam «jui dixit vni-
tterfiUe,addidit & particulare. EtfimetUcinam,difii-
pimamfitnandorum animali & homini,aMt legem ima-
ginem eorum epiA naturaliter fiint bona & iufla ; nam
iufium bonum ^uid ; (juarefrttjuemer idem dicit. jiixc
ibi. Vidcs igitur quod Doftor adducit hunc tcx-
tum dircdbc contra refponfionem. Littcra igitur,
vtcommuniter habetur, eft fupplcnda& cafti-
ganda.

Aliam authoritatcm adducit cx y.Metaphyfic.
text. «WJOT. 43. cuius duplicem probationem ex
eodem loco adducit , & ibi vniuerfalcm dodlri-
nam de nugatione cognofccnda aflignat , videli-
cet per tranfpofitioncm tcrminorum , & pcr aiE-
gnationem rationum, loco nominum.
4. Ad oppofitum arguit , authoritate Porphyrij

hic,& Ariftotclis i .Topic.4.cap.In fccunda partc
duo facit.Primo aflignai quedam modum dicen-
di aliquorum, quem impugnat rationibus fortif-
fimis.deindcponit propriam folutionem.Eftigi-
tur modus dicendi quorumdam , qu6d non eft
vcra dcfinitio , fed dcfcriptio. Hoc autcra intcr

507

definitionem, & dcfcriptioncm, aflignatur com-
muniter vt differentia , qu6d hxc pcr intrinfeca,
iila vcr6 per extrinfcca quiditatiue datnr.Et con-
firmant didum fuum ex littera Porphyrij. Do-
(kot , quafi fubridendo , prim6 dicit qu6d fic fa-
cih'ter poterit euadi omnis inquifitio de defini-
tionc aiicuius , & foiuit diftum Porphyrij ex fe
ipfo. Sccundb arguit ex dido Porpiiyrij, appli-
cando fententiam aiiam famofam Phiiofophi 4.
Metaph. text.tomm.i%. Tertio tangit conuertibi-
litatcm & perfeitatem huius rationis refpcdu
Generis. Vbi prim6 attendcndum , qu6d bona
definitio dcbet eftc conucrtibiiis cum dcfinito,&
adxquatc exprimens tot.im cftentiam cius, & di-
ftinguens ipfum abomni nonipfo.

Secund6 notandum , qu6d aiiquid elTe con-
uertibile cum aiiquo, poteft cifc vel cffcntiaiitcr,
vci accidentaiiter. Primo modo cft dcfinitio, fiil-
tcm adsquate , iicct diiferencia vitima ponatur
huiufmodi,fed hoc cft inadxquate, & gratia ma-
teriac, Secundo modo eft propria paflio , vei dc-
fcriptio.

Nota terri6 , quod cum dicit Doftor quod
quodlibct ciufdem gcneris,qnod prardicatur per
fc,&c.intelligit de przdicatione primi modi, vcl
de hisquaeper fe,& non redudiuc funt in codtm
GenerccumSpccie.Vel loquitur fccundillm com-
munem niodum diccndi , qucm fcquitur in his
quxftnonibus de propria paflione,qu6d videlicct
cft in alio genere, a fuo fubiecflo.

Quart6 arguit ex di<ftis Philofophi y.Metaph.
text.comm. 1 1 .g^ 1 3 .Textus ibi expreflus cft iftc:/n
«fua igiturnon inerit ratione ipfitm dicente ipfitm , htc
ratio eim <fuod <]uid erat ejfe fingMlaris. Et notantcr
dicit, in quorMm definltienem, non cadit fubieQum, vt
cxcludatprardic.ita fccundi modi , qu* non con-
ftiruunt definitionem , icd defcriptioncm. Cum
dicit in fine, ijuia in definitione nuUitts , &c. Ibi cft
varia littera in diuerfis originaiibus. Benc enim
poneretur nMllius definitiui, vel definietu,\e\ nuUiut
definiti, fupplendo \y partis, fic, innuUiMspartis de-
finiti definitionem cadit definitMm. Et intcliige hoc
tanquam pars quiditariua : fed benc ponitur tan-
quam additura,quia Spccics cft pars definitionis
Generis,& Genus cadit in definitionem eius.Vei
dic quod loquitur de partibus per fe intrinfccis
definitionis Generis,& fic abfoiutc crit vcrum.

QuiDt6 tangit iterum pcrfcitatcm, & conucr-
tibiiitatem huius rationis, &exciudit inftantias
de Proprio , & differentia vitima , qux per fc, &
conucrtibiliter prardicatur , & fatis ciara funt
quac dicit. Vbi notabiiiter tangit qu6d differcn-
tia vitima non dicit adacquatc cfTentiam fpccici,
cxciufo gcncfc. Abicfti ergo iila opinionc,ponit
modum dicendi proprium,rcncndo partem affir-
matiuam , deciarando- quid hic loco gencris , &
quid loco difFerentixponitur.

Vbi aduertcndum, qu6d quamuis fupr^, qu.^.
aflignauit duas rationcs vniuerfaiis, magis ta-
mcn imitatur illam i. Pcrihcrmcnias , tanquam
propriam eius , qu<im illam primi , & fecundi
Poftcriorum ; quia Porphyrius vtitur loco Vni-
nerfidu in definitionc cuiuflibct iftorum quin-
quc, illiquxmagis videtur cffe quidiratiua cius.
Huiufmodi eft pratUcari deplMribits. Diuiditur au-
tcm pradicari de piuribus per ijitid , & tptale : Sc
vtrumquc horum pcr differens Specie , & ttumero.
Pcr has crgo duas difFercntias , circumioquendo
vnam,videlicct diffirentibm Specie,6c in ^V,& per
rationcm vniucrfalis loco eias > dcfinit ipfum

Gfnus.

Dtfinith ii~
htt conHtrli
cum dffinitt.

s.

nerii ptfitum
fit in tUfimi-
titnt Gim*-

5o8

? Y Expofitio

PUID.J.

Genus. Et notanter ibi dicit Doftor , qu6d de
dtjferentihtu Genere , intpiantHm talia , nihil per Je
frtMcatur , benc enim pcr accidens hoc contin-
git. Et loquitur Do6kor de fntdicari propric lo-
gice , & tenendo sequiuocationcm entis decem
Prxdicamcntis. Sed pofito adhuc quod de ipHs
przdicatur vniuoce , & per fe , non tamen in-
quantum differentia gencre, fed inquantum par-
tes fubie(3:iu5E:& hoc maximc tcnendo ly inejuan-
tum propric reduplicatiue. Generaiifllmum enim
dc inrcrmediis in linea praedicamcntali per fc di-
£tum , non dicitur de eis i«quantum Genera in-
fcriorum : fcd inquantum fpecies ipfius funt,
Concludit igitur conuertibilitatem , & fufficien-
tiam huius rationis.

Gonfequenter foluendo primum argumentum
principale adduci; primo vnum modum dicen-
di, contra quem , replicas nonnullas per ordi-
ncm profcqucndo,refponfionpsinducir,& ipfum
fuftinetjmultum fubtiliter euadcndo. Dcindc af-
iignat alium modum dicendi faciliorem , ad
ipfum principale argumentum.Dicit igitur, ( vt
etiam inhi. , cap. de Proprio, & quaeft. de Deno-
minatiuis habet ) quod didum Ariftoteh's intel-
ligi debet de accidencibus copulatis , de quibus
y.Mctaph. text. comm.17. & 19. cuiufmodi non
funt ifta: fccunda: intentiones , qujc nullam rem
fibi dcterminant , cum vniuoce omnibus appli-
centur,vt fupra ta£tum eft.£t notantcr dicit vbi-
que, af>plicantur, propter ca quar fupra notaui.

Sed contra hoc vhimum, de vniuoca applica-
tionc, arguit duplicitcr. Primo cx vniformitare
pa(nonis,& fubiedti, quantum ad vniuocc prxdi-
cari,vcl applicari,cx z.Pofter. Idem etiam habe-'
tur i.Pofter.text.comm.39.

Secundo argnit *ex vniformirate adtus,& po-
tcnciaE,quoad idem.

Refpondet quod ifta habent veritatem de paf>-
fione rcali , & adbu fimilicer , atque potentia fibi
correfpondcnte ex natura rei. Intentio vero eft
effedtiue ab intclledu , & non eft in rebus primas
intentionis potentia per fe ordinata ad huiu^
modi intentiones, fed tantum per accidens. Su-
ftinet igitur quod non inconucnit intencionem
gcneris vniuoce applicari rebus omnium genc-
rum, liccc nulla rcs primz intcntionis fit eis vni-
uoca,& hoc femper(vc tadtum eft fupra)fuftincn-
do ajquiuocationem entis in his logicalibus.

Scd contra hoc inftat , infcrendo quod ficut
entitas fccundarum intentionum accipitur ab en-
titate primarum,& prsfupponicillam,alitcre(Tct
fiditium , ita vnitas , vel vniuocatio in his pras-
fupponit vnitatem, vel vniuocacionem in illis.

Refpondet (vt tadtum eft in qujcftione prasce-
denti ) quod fufficit vnitas proportionis cx parte
rerUm,a qua mouetur incelledus ad attribuedum
vnamiiitcntionem , & vniuocam omnibusillis.
N6 rcquiricur igitur vnitas vniformishinc inde.

Replicat fubtilicer contri , quia tunc maior
vnitas fumcretur ex minori.Hocenim patet,quia
illi quatuor modi vnitatis f. Metaphyficae afli-
gnati, habent fe per ordinem , & fecundum ma-
ius , & minus , videlicct numeralis , fpecifica,ge-
nerica , & proportionis. Cum igitur vnitas vni-
uocationis rcperiatur propric in duobus inter-
mediis,3ut faltem in tribus primis,fcquitur quod
fit maior vnitate proportionis , quz cft minima
omnium. Refpondet optimcquodmaiorem vni-
t.item fumi a miiK)ri conuenit vcl caufalitcr , &
complete, aut occafionaliter, fcu originaliter, &

incomplet^. Prirao modo concedit quod eflct
inconueniens , cum efFedlus non poffit excedcre
fuam caufam totalem. Secundo modo non eft in-
conueniens,& fic eft in propofito. Nam ficut inf
tcllcdtus caufat intcntionem , ita etiam ab ipfo
cfFe(5tiuc habet fuam vnitatem. Alio modo re-
fpondet ad iliam rcplicam , qu£ concludit quod
tunc intcntio effet ngmcntum , & vnitas eius, &
ferecoincidit cum prima refponfione , vt patct
vltimate ipfam refolucndo.

Eadem etiam refpoftfio poteft applicari ad il-
las duas primas rcplicas de paflionc , & fubiedto,
& de potentia & a£tu. Dicit enim Dodtor quod
res prima: incentionispotcftc6fidcrari vnomo-
do in Cc, & abfolute. AUo modo vt confideratur
h ratione. Primo modo concedit qu6d nulla res
cft vniuoca rcbus omnium Gcncrum , fed bene
fecundo modo.Hxc videtur cfTe intcntioDo<5to-
ris , & rcfolutio refponfionis. Vult diccrc bre-
uiter quod licet res diuerforum generum, in qui-
bus fundatur intcntio genevis , non fit vnum in
re,nec conucniunt in aliquo fic vno,tamcn vt in-
tcUedtus in eis confiderat illam proprictatcm , k
qua mouctur , vt attribuat eis intentionem gc-
neris , & inucnit illam in omnibus vniformiter,
vidclicet communicabilitatem pluribus fpccie-
bus , & castcra huiufmodi ; tunc confiderat om-
nia ipfa, quantumcumque intcr fediucrfa , vt
vnum fundamentum huius intentionis in com-^
muni , ita quod nullum ipfot um fcorfum accipit
vt adzquatum fundamentnm eius. Illa igicut
quaf in rc funt plura , poffunc in intclledu acci-
pi vt vnum. Exemplum de fubiedto adarquato
numeri quaternarij. Exemplum eciam de corpo-
re humano , & eius menibris in ordine ad ani-
mam intcllciliuam , & incer fe : fed de hoc fortc
in fcquentibus altius.

Vltimo refpondct aliter ad argumentum prin-
cipale, omifsatanta prolixitate replicarum , &
cuafionumj&rcfponfio confiftit brcuiter in hoc,
qu6dditStum Ariftotelis intelligitur dc accidcn-
tibus realibus,quorum efle depcndet k fubftantia,
&quoad inharrere,& quoad cffici:non autem dc
intencionibus,quas prarcise fiunr ab intelledu.

Ad fecundum principale negat antecedcns.Ad
primam ergo probationem,glofIatoptimc Philo-
fophum, quod nomine albi,vcl mufici, intcUigii:
aggregatum ex fubied:o,& accidente:nam fic po-
teft accipi omne concretum accidentale in tertia
fui acceptione, vp didtum eft fupra. Concretum
autcm formaliter fumptum poteft verc dcfiniri,
& fic accipitur in propofito , non aucem pro ag-
gregato ; quia fic ipfius non cft definitio, ncc de-
monftratio.

Ad aliam probationem dicft vno modo, quod
loquitur Ariftoteles ibi de gencre moris , non dc
gencreLogicOjvel Pracdicamcntali. luftitia enim
eft quodda gcnus moris,vel potiiis virtus in com-
muni , cuius vna fpccies eft ipfa iuftitia. Etciim
virtus in cpmmuni (cx z.Ethicorum) fit habitus,
qui facit habentem bonum , & opus eius reddit
bonum»ide6 nihil per fe cft in gcnerc moris, nifi
id , quo habens eft bonum. luftum vcro non eft
^Ho , fcd quod , vt castera concreta : ideo non eft
per fe in gencrc moris. Sed quia (vt tetigi fu-
pra ) videtur ibi loqui Philofophus de Gencrc
praedicabili , ide6 alio modo , & bcnc rcfpondet
Dodor , & breuiter confiftit in hoc. Aliquid
efle in gencre poteft duplicicer intelligi , auc pcr
£& , & fimpliciter ; aut rcdudtiuc. Primo modo

func

Maitrvnlta*
prtHemt tx

minori , JM9>
mtd».

TiiMtrffi im rf

foffunt torui-

10.

Cocretum vt
J'finitHr.

QucEftionis XII.

509

ticrit» qut-
med0 in prd-
iitjmintit.

II.

jtbftlutum
(^ rt^eliiuS
v»rii it^-
niuntMr,

XZ.

'3-

ZHtintienis
i..h»btnt dt-
finitiini quid
rii fut modo.

funt ranti^mabdraAa in genere,& maximeacci-
dentium.Secundo raocio funt coiraf^a in genere,
fcilicet accidentis. Cum hoc tamen (latquod in
jpfisrepcriaturruperiu$,& inferius,& concrafti-
ua : & (ic gcnus, & differentia , fuo modo , licct
non alia ab abftrafbis & per confeqaens deHni-
tio,& demonftratio dc ipfis,fuo modo , vt dc ab-
ftracflis : fed de hoc magis infr^.

Ad tertium principale recurrit ad ea quz di-
xit fupra,quxft.8.vcl potius 6.
Ad quarcu patet folutio in corporequasftioHis.
Ad quintum, diflPerentiam ponit notabilem in-
tcr dcfinitioncm abfoluci , & refpcdiui. Prima
cnim datur per priora ,&notioracommuniter.
Sed fecunda datur & per priora,&per caquat
func fimuInatura,propcer habitudincmdcfiniti
cfrcntialem ab huiufmodi ; & hoc cft quod folet
dici , diftinguendo de dcfinitionc quiditatiua, &
quietatiua : fcd dc hoc magis ftatim,& alibi pcr-
trad^abitur.Poftet ctiam aliter dici ad illud argu-
mentum.negando fpeciem poni in Iiac defini-
tione, licet ponatur in atia,qa<km ponit Porphy-
rius. Vndc tefen dicere,Mfferens ff)ecie ,Sc^eciem
abfoIuce.Solutio tamen Dodloris fuftincri deber.
Ad fextum breuiter fc cxpediendo , dicitDo-
«fbor quod ibi non eft nugatio : quia ibi non po-
nuntur ly pluribfu, & \y differentibut ,Zinqyim
particula: diuerfa:,fed vnum ponitur tanquam
expofitio alterius, vt fit fenfus : tie plurihntSd cft,
dc diffcrentibus fpecie. Sed an fufficicntcr euadat
ha;c rcfponfio difficultatem argumenti , & an fic
fitneccfTawi fugiendum,ftatim pertradlabo.

D E T E R T I Ojcirca didla in folutionc qu^ftio-
nis,& primo circa primum modum diccndi.quod
vidclicct haec ratio Generis fit defcriptio, & non
propric definitio , vidctut efTc probabiljtet di-
dlum : tum quia(vt tadumeft fupra, quaeft.^.ex
fundamcnris huius , & etiam Philofophi 7. Mc-
raph. text. comm. 1 1. & 15.) dcfinitio eft folius
fubftantia: , vel faltem rerum primae intencionis,
immo ( vc habct Ockam Qupdlibeco quinto,
quajft.io.) definitio cft rci fingulariscxtraani-
mam.Tum quia ( fecundum ipfum ibidcm,quacft.
19.) definicio exprimcns quid tei, quz eft oratio
longa compofica ex genere proprio,& difFcrcn-
tiis eftentialibus , fignificantibus partcs cffcntia-
lcs definiti , eft tantum nominum abfolutorum
/ignificantium compofitacxmatcria ,& forma,
ficut homojeo, &c. Definitiovero exprimens
quid nominis, quat eft oracio explicite declarans
quid per vnam didlionem importatur, eft nomi-
num connocatiuorum,& reIatiuorum,quz figni-
ficant vnum in rcd^o,& aliud in obliquo:ficut al-
bum,calidum,pater, filius,& huiufmodi:vbi afli-
gnatquatuor diffcrenrias harum definitionum,
vt patet ibi. Genus igitur cum non fit ncc fub-
ftantia, necres aliquaextraanimam,nec nomen
abfoIutum,fcdtonnotatiuum,veI relatiuum, fc-
quitur qu6d non dcfinitur propric dcfinicione
dicente quid rei. h«c igitur ratio aut crit dc-
fctiptio,veI faltc definitio quid nominis tantum.
Ad hoc breuitcr rcfpondeo , fupponcndo , ea
qua: didla funt fuprl^,quxft. 3 .quod hxc ratio non
eft prarcis« quid nominis definitio , fed etiam
quid rei : & hocaccipiendo rem , vt tertia quzft.
Quodlibeti,articuIo 1. accipit ifte,pro omni po-
fitiuo,quod non eft fimpliciter nihil.Nam in om-
ni gcncreeft quid & re$ , illo modo. Licctergo
Antonomafticc fubftantiae fit dcfinitio , ficut &
quidj tamen alioruAi etiam eft,fuomodo,vt Pbi-
Scoti optr, Tom. /.

lofophus 7. Metaphyficx vbi fupt^ proteftatur,
& nedum rerum extra animam , led eiiam in ani<»
ma fuo modo,quz tamen vt definiuntur,fumun-
tur per modum retum primz intentionis:& hzc
eft exprefTa fententia huius,in 4. diftindb. i .qucft.
2.& in i.diftindt. i. quzft. j.Et addidium Oc-
kampatet, quia fuis falfis imaginationibusin-
nititur ,f]t]ia non ponit aliquid reale, nifi fingu-
laria.

Ad aliud di£tum eius , fimpliciter negandum
eft qu6d definitionon fit nifi prxcis^ ablbluto-
rum : ruinofis enim fundanientis adhzrct,vt
patet intuenti, ide6 tencatut fentcntia Dodotis
firmiflima, contra illum primum modum diccn-
di,& argumenta eius cfHcaciffima.

Sed circa tertiam rationem Dodloris , vbi di-
cit , quod httc rtttio coHuertitur , &c. poflet obiict
contra ipfum , quia videtur ibi velle qu6d acci-
dens conuertibile, cuiufmodi cft propria pafEo,
non fit eiufdem generiscum eo ,cuius eft. Qui
cnim ponerct hanc clTc dcfcriptioncm,diceret ea,
cx quibus fic, efie intentioncs , quia paflio inten-
tionis non poteft efTc nifi intentio,vt patct.

Item , cum dicit quod omnc quod przdicatur
pcr fc de aliquo,eft fuperius ad ipfum , &c. vide-
tur falfum, proptcr przdicationem pallionis pct
fe,& pratdicationcm eiufdem dc fcipfo , qu« po-
nitur communiter in primo roodo.

Dico , quod vcl loquitur Dodlor famos^ , vt
fupra facpc notaui. Vel quod intelligit de his,
qua: funt eiufdem gcneris per fc,& non folum
redudiuc. Et ficpatct ad primuro argumentum
de paflione.

Ad aliud dico , qu6d intelligit dc prxdicatio-
peproprie fumpta logicali, & primi modi : & fic
nec paflio , ncc idem de fe przdicatur. Intclligit
etiamdepr(jdicationealterius a fubicdlo^vt patct
in Iittcra&eiufdemgeneris,fcilicct pcrfe, & nc-
dum redudiuc. Quotics autem accipicurprf</i-
cari de,\el dici, paccbit infra cap.de Accidcntc, &
taftum cft fupra. Qualitcr ctiam proprium ha-
bct rationem communis,& pr«dicabili$,& qua-
liter non, & refpediu quorum,infra cap. dcPro-
prio, habet videri prolixius.

Vltcriiis,cum dicit Do(5tor in vltimoargu-
mento contra opinioncm,qu6d ha:c ratio prxdi-
catur conuertibilitcr , & non vt proprium , quia
tunc tota hxc ratio poffct definiri , poffct obiici:
quia ex hoc vidciur infcrre quod proprium cfl
dcfinibile,quod tamen non cft conccdendum,fc-
cundiim Scotiftas: quia nihil eft per fc dcfinibile,
quod non cft per fc fpccies alicuiusgeneris : fed
proprium non cft huiufmodi;ergo,&c.Dicendum
vcl qu6d famoscloquitur,vcI cxtendendo defini-
tionem ad defcriptioncm , vcl dcfinjtioncm quid
nominis: fcd fic fortc loquendo non clTet incon-
ueniens quod infcrtur.Rccurrc ad ea quac dicun-
tur I.& 1. Poftcr.de medio Demonftraiionis , an
fcilicct fit dcfinitio fubiedti, an ccrtc pafIioni$:&
applica ad propofitum. Quod vlterius dicit , fci-
licet quod non eft vltim* differtntis , qnia addtnd»
VniMerfale efet nuratio , poffct obiicicontri , quia
raulti pcr ly tjuod, in dcfinitione gcneris , intelli-
guht Vniuerfale , tanquam gcnus. Rcliquara
quodfequitiir ponunt pro difFcrcntia.Potcftdici
per interemptionem cxpofitionis, immo potius
intelligitat fundamcntii per ly t]Hod,\x. alij altius
exponunt. Vcl fuftinendocxpofitionem illotum
dic confequenter.Potcft cnim dici probabiliter,
qu6d pct hoc toturo j«»i fradicatHr^ circumlo-

Rt qui

M-

ly-

If.

.Ii

w

|8.

Supttius, (^
piftriin du-
ftUittr conji'
jUrsHtur.

510

quitut ipfujTi przc[]c3Jbile,it9 quod (it Ccn[iis,Ge'
nut ejl prddfctfhilt depluribiff,Scc.

Sccund6 pcincipaljtct cjrca folutioncm pro-
ptiam Dodorjs ad qu«ftioncm,occurrunt qux-
daminftantix. Prim6 quarc Potpbyrius vtitur
jrationc vniuerfalis pro vniucjrfaU in dcHnitioni-
bus iftorum quinqiiccum non ita /iat iu aliis de-
iinitionibus,vt patct communitcr. Item, vidctur
dcclaratio Dodoris in hac folutione , & folutio
yltimi argumenti repugjiare. Nam vidctur hic
yclle quod dijferentibtu jpecie , & »» ^ttid po-
nuntur h;c tanquam difFerentia: diuifluz hu-
ius , quod eft praidicari de pluribus, vtpatetex-
prefse io littera.Sc conftitatiuazipniis gencris.In
folutionc ver6 vltirai argumenti principalis di-
cit, c[[xbA differentihM jpecie poniturvt expofitiq
huius quoi e& prxdicari de pMrihiet. Iteni,videtuc
efCe nugatio in deHnitiotte , quia prasponitur in-
ferius fupcriori.ex cadem parte orationis,videlir
cet dijferentibtu jpecie ipfi in tjuid & hoc probaturj^
quia fupr^ , qusftione dc fu£cientia Vniuerfa-
lium , & hic m littcra dicit qu6d inquid Sc qualt
funt primi modi, vel •difFcrcmiac pracdicabilis,
quoru- quodlibet fubdiuiditur in diffirentibtu jpe-
cie Sc nurtiero. Item, ficut differem fpecie pcr fe pr^-
dicatur dc hoc differente ffecie,&(. illo , vt infra di-
cetur,ita differem genere dc hoc , & de illo , crgo
male dicit Dodor ia littera,qu6d de diffcretibus
genere in quanium talia, nihil per Cc prxdicatuc.

Ad primum, patecfoiutio ex fufiicientia Do-
fl:oris,fupra, dc quinque Vniuerfalibus,vt dccis
ioquicur Porpjiyrius ,' & ex his qu« didla func
quEliione praecedente. In ratione enim prazdica-
bilis & applicabilis fundamentis,confiderat Lo-
gicus has intentioncs,ide6 loco Vniuerpilis ponij:
prtdicahile de pluribta. Vcl fi placuerit cxponerc
definitiones iftas in przdicatione materiali , ve
tadum eft fupra, ita quod fenf)j$ buius definitio-
jlis, Gentu eft efuod pntdicatur , &c. fit ifte : Genu$
eftVniucrfalc fundatum inillo, Yclapplicabile
jlli,quod pra:dicaturdc pIuribu$,&:c.Sed haEcex-
pofitio licct bona fit , non tamen itaad mentem
Dodoiis.Velaliter qu6detiamin definitionibus
realibus hoc idem conucnit ,ybi per gcnuspri-
inum, &aliasdefccndendodantUr definitioncs,
vt fi dicatur qnqd homo eftjubftantia ariimata/enfi-
bil» rationalu , ihi poniturratio animalis locq
ipfius. Vcl terti6 quod hoc fccit Porphyrius vt
puitarct nugationem. Namfi dicatur, Genasef^
yniuerfalcjoporterct addereprcdicabilc, Vel di-
cibile,&c. Brcuitercnim proprielogiccdefini^-
do, fic deberet dcfiniri : Genus cft Vniuerfalc A,
fcd quietatiuc , & cxplicatiue definitur , vt Por-
phyrius , & ben^ , & fic de aliis. Ad aliud dico,
qu6d nuUa cft repugnantia in didis, fi bcnc exa-
minentur: fiue enim ponatur differentihm fpecie
expofiriuc,fiue n6,procBdit declaratio Dodoris.

Ad aliud negatur nugatio ; & ciim dicisqu6d
inferius praeponitur,&c. Dico quod alitcr confi-
derantur inferius , & fuperius , inlincarcdla , &
alitcr ip Ijnca collaterali. Primo modo permo-
dum includentis per fc,& inclufi. Secundo modo
pcr modum diuidentis, & diuifi i vcl potius fub-
diuidentis,& fubdiuifi^vcl ordinatediuidentium
aIicuiustertij.Primomodoeiretnugatio,nonau-
tcm fecundo modo. Scd quiaadhuc pofTet obii-
ci contra talem modum definiendi , poteft aUter
dici,qu6d licet ordine fcriptura:,& loquendi, fcu
Euphoniac,prarponatur vnum alteri , fcntentiali-
tec tamen, & coftrudliuc.dcbet incelligi c contra.

Expofitio

Sed concrahoc efl: quod dicit Do€tot,differentibu4
jpecie ibi addi expofi,tiue,quod non4:onuenirec
nifi immediatc poncrctur. Dico igitur qu6d ifta
non fe habcnt fubordinatc eftcntialitec diuiden-
ces. Sed vnum indiffcrenter ppteft poni,vt fubdi-
uifio altcrius. Praedicabile enim immediatc &
corrclatiue tefpicit fubiicibilc , & iUud cfl difFe-
rens fpecie,vel namero.Deindeconuepit ei talisj
vcl talis modus praedicandi , quia talia funp prae-
dicata,&c. Et^xo^dicit T)oGtotinquidS)Cqualt
efTc primos modos praedicandi , conccdo : fcd ex
hocnon fequitur quodpriusconueniant pra;di-
cabili,quam refpefbus ad fubiicibile : imm6 pra;-
ponuntur prasdicabilc, & fubiicibileipfis modis,
& fic parct qu6d argumencum cft adoppofi-
tuni: quia ibi praeponitur fuperius, vcl princip^-
lius , faltcm minus principali. Breuiter ergo fe-
cundum compar^tionem prasdicabilis duplicem,
videlicet ad fubiicibile,& ad modum pr^ dicandi,
datur ifta duplcx diuifio , & adasquatc vna eua-
cuat aliam.Vna tamen fimpliciter prior,licct vfi-
tate poflint indifFcrcntec diuiderc.Vel dic brcui-
cer,qu6dinracioneVniuerfaIisincIudunturduo,
fcilicct prsdicabilitas,& pluralitas, & difTerentiae
diuifiuz. Primi Cantitiquid,Scini}uale, & fecundi
differemibtu fpecie, & numcro:& fic non cft fubor-
dinario cfTentiaUs.

A^aUud') potcft negari qu6d difFerens genere l^.
prxdicatur,&c.quia j.Meraphy ficx differentia di-^
cunturalitjuididementia, & quia difFercns gcnere
piaximc attribucretur gencralifCmis , qux non
funt diffcrentia.fcd primo dincrfa ,ide6 licct di-
catur congrue diuerfag«nere,non tamen differentia.
& hoc proprie logicc loquehdo, vt fuprafspc
nocaui.

Ec fi dicatur, quod Gcnus & Species dicuntur
corrclatiuc , ergo eodcra modo,difFerens gcncre,
& difFerens fpccie. Poteft ncgari confcqucntia,
quia difFerens fpecie,& numero, funt difrercntix
fubiicibilis,& non praedicabiUs,nifi cerminatiue.
jGenus ver6,vcgenus,eft tantum praedicabile. Ec
(1 obiiciatuc de generibus fubalternis,vc animali,
6c planta,Sc(:. quas pofFum dici diffetentia gcncrc
denominatiue,ergo dififercns genere,vr eft incen-
tio , eis applicatur , & ita argumcntum ftabit vt
prius.PolFet dici , vt fupri, qu6d gencraliflimum
& fubaltcrnqrn funt difFerentia: materiales gcnc-
tis.Vel ponderari pofTunt verba Dodloris,vbi di-
cit inquantum (alia,8c hoc maxime vt z6tusCi-
gnatus poteft verificari in fundamentis,& in hoc
CefFat pmnis inftantia. Pluraaliahicomitcole-
(ftorijgratia breuicatis,& infra quacft.i^.amplius
ifta pcrrraftabuntur. Dato enim qu6d difFcrcns
gcnere pjrxdicecur de hoc , & de illo, non tamen
yt difFcrcntia generc funt \tmedtu , licec benc vc
quid:Sc ficintelligit DoftorfcVt infra dicctur.

PofFet vlteriiis ad principale argui, & fimiliter
concradefinitionem fpcciei, & aliorum applicari
fic:omnis bona definitio conuenit cuilibcc pcr fe
contento fubdcfiniro: fed hzc non eft huiufino-
di,ergo,&c.Patet confequenciacum maiore.Mi-
norprobatur, quia hoc genus cum fic iqdiui-
duum,non prasdicatuc de pluribus,&c.

Ad hoc poccft dici,negando minorcm. Ad pro-
bationem dico, qu6d in adlu fignaco non incon-
uenic indiuiduum pra;dicari de pluribus:fccus eft
deaftucxcrcito.Vel pofFct negari maior,Ioqucdo
de dcfinitionibus in adu fignato afSgnatis, quia
fic 6tCinita./i4pponutJimpliciter:CcA cofideraaltius.

Tertio principalicer poffet dubitari, circa pri- a o.
.» .W3V ,T mum

QujEftionis XII.

5«

»1.

11.

mutn argumentum prindpale , & folutionem
eius , licet ccnndcratio cius magis ad Mctaphy-
ficum,quam ad Logicum pertineat. Vecitas enittf
illius didi Phiiorophi examinatur 7. Meta-
fhy Cicx,Sc iti qaarto Sententiarum,di(lin6l.i2.ab
ifto, Sc ideo recurre ad ea quz ibi habet.

Quancum autem ad primam folutionem illius
argumenti , non videtur rede di£bum qudd tan-
cum accidencia copulata deiiniantur per fubftan-
Ciam, niii teneretur iila opinio , qux vultomne
accidcns eiTc copulatam , ita qu6d licct vni infic
per accidens, vcl contingenter, alteri tamen ne-
ceiTario, vel per fe , de quo infr^ magis. Philofo-
phus enim vniuerfaliter loquitur 7. Metaph.
ttxt. eomm. 4. (^ fitjtutttihiM , vt patct , & ha^c eft
fencentiahuius,infri,qaf ft.</f DenominMtiMUySc in
quarto vbi prius, Sc fupet feptimum Metaphyii-
cae. Pro illa tamen folutione videtur facere in-
ceatio Philofophi, Sc Ariftoielis 7. Metaph. text.
c»mm. 4 1 . Sed pro nunc breuitcr dico, qu6d non
folijm accidcns copuIatum,fcd vniuerfaliterom-
ne accidens , maximc reale , habet definiri dcfi-
nitione quietatiui per fubftantiam , vel aliquid
ci acquiualens: Sc hoc mediate, vclimmediatc.
Refponfio igitur Do£toris famofaeftjVt pate't
per ly dicitur. In illis enim accidentibus eft ma-
rtlfeftius verum didlum Philofophi. Secunda cr-
go refponiio infri poft omncs replicase^ me-
lior , quam ftatim pertra£lab\>. Duz prihia: re-

1>Iicz, cum folutionibus earura , (atis clarz func,
icec ibi poftenc tangi plura de potentia,&a£lu,
8c emanatione paflionnm ^tfubicdo ,de quibus
alias. Sed circa alias tcplicas , & folutiones ea-
rum,poftent inftaatiae nonnuUa: applicari. lila
rcfponiio de vnitate proportionis, fzpe in his lo-
gicalibus habetur.

Sed contra aliam fequentem , & etiam illam,
vbi dicic Do£tor qu6d maior vnicas eft in inrcn-
tionibus, quim in fundamentis , licet hacc ab il-
la accipiatur. Arguicur dc ex fundamcncis huius
in quarco diftind. 1 o.Sc in fecando, diftin£l.2. £t
in Quodlibeco.quzft.io.cum vnicateprioris po-
teft ftare pluraluas pofterioris , & non c contra:
fed fundamenta intencionum funt priora, vt pa-
tet, ergo ipiis plurificatis proportionaliter pla-
rificantur intcntiones , imm6 ipiis non plurifica-
tis , adhuc poiTent plurificari intentiones iuxca
di€tzm propoiitionem.

Ad hoc refpondeo fuftinendo ilias folutiones
famofas , quas etiam odiaua diftindione primi
quzft.i.& I}. diftind. tercij,quzft.i. tangitin
£mili , qu6d pofferius flMrificttn poteft intelligi
duplicicer,aut numcraliter , aut fpecific^. Primo
modo concedo rcgulam Dodoris vbique. Se-
cundo modo non tenet.Non oportet enim qu6d
locus lapidis, & hominis iinc altetius fpecici, li-
c^t iinc alij numeralitcr : & iic verum cft qu6d
alia , & alia intcntio , eft in alio , & alio funda-
mento , liccc non altcrius rationis. In eodem
etiam fundamento , faltcm remotO) poifunt eife
piures intentiones , etiam alterius racionis. Vei
alicer poifcc dici, qu6d did^um illud Dodotis te-
Dct ellentialicer ex natura rei ordinatis , vt de
adlu 5c po.tentia iam dixit in littera : fed prima
rcfponfio fuflicit. Vide norancer eum in prima
diftindione tercij,quzft. x. foiuendo argumenta
opinionis.

Circa aliam refponfionem Dodoris * ad illam
teplicam de vnicace fundamenci , vbi dicit,Aliter
ttncedi poieji quod hnbtt fiibie£iiim vniuocum , &c.
Scoti oper, Tom, I.

poftet dubitari primd,an difrerat ^prima de vni-
tacepropor[ioni$,& fi non, videtur InperfluicaSf
vel n fic,quomodo potcft verificari?

Dico breuicer , qu6d poceft fuftineri probabi*
licer qu6d difterac \ prima, quia in primaoftcn-
dic przcis^ vnicacem proportionis efte in funda-
mentis: in fecunda ver6 vnitatem vniuocationis.
Hoc aute verificari poteft fic(vt in tertio diftinft.
i3.auzft. I. habet ifte)quiarecipientiaformam
eiofdem rationis, pofiiint dupiicitct confiderari.
Vno modo vttalia, vel taliaentia. Alio roodo vt
recipientia. Primo modo , ben^ poftiint eflealte-
rius rationis : fcd non fecundo.Exemplum, ficuc
albedo eft eiufdem rationis in Iapide,& Iigno,ita
ifta vt comparantur ad albcdinem, nen funt alte-
rius racionis,imm6 accidic eis ciTe alterius ratio-
nis, vt recipinnt formam eiufdem rationis. Ita
dico in propofito , qu6d animai , & color , licec
fint altcrius rationis , tamen vt fub intcntione
generis confiderantur , poftunt dici eiufdcm ra-
cionis , & ita habcre vnitatem vniuocationis,
zquiualcntcr faltemjficut ex alia parte forma ac-
cidentalis,ex diftindlionefubic&iua vttali,nun-
quameft altcrius rationis , vt quzftioneprzce-
dencc didum cft, qu6d diftindlio marerialis quz
eft accidentis per fubiedla, eft numeralis tantijm.

Vlteriils,circa foiutionem primi principalis IJ.
poteftdubitari , quia videturefrerepugnantia in
di£tis Do£loris,hic & ^.Metaphy ficz,& in quat>
to diftindl. I i.quzft. i . Videtur namque vellc hic
qu6d caufa huius,qaod eft Mcidtm definiri ptr fub-
fiantiam , eft quia fubftantia eft caufa efficicns
ipfius,& nedum materiatN^»^, cuius oppofitum
dicit.vbi fuprik:quia alitcr potius poncrctur Deus
in definicione cuiuflibec creaci, qu^m fubftantia,
cura ad Deum fic dependcncia eftentialis fimpli-
citer : accidencis autem ad fubftanciam in ratio-
ne efficiencis ,-eft dependentia effencialis fecun-
dum quid,&maxime abfoluti.

Item,omnis forma habec definiri per illud cu-
ius cft vt fufcepciui.vt habet Doctotin loco prz-
allcgaco , etiam anima intellcAiua , vt patet fe-
cundo de Anima.Cum ergo incentiones habeanc
effe fubiediue in rebns , vt fupr^ didium cft , &
non in jntellcdlu : & ficut in aliis rcbus,ita & in
fubftantiis.vt prius, quzft.j.de Vniucrfali dixir,
quare ergo in definitione fecundarum intentio-
nii non penererur fubftantia,nulla videtar raiio.

Ad hoc, licet hiulta propofitum tranfcenden- 14.

tia dici poffent , tamcn pto nunc dico , vel qu6d

loquitui famosc ; vel alitec,qudd in accidcncibus

realibus concomicancur fci & effici ex principiis

fubie6li,vcl formalibus,vclmacerialibus; & rc-

cipi in eodem, vc a(Stus cius fecundum cfTe reale.

Incentiones vcr6 licet recipiantur quodammo-

d6, non tamen fecundum eftereaie, fed tant6m

cognicum, vt fupri didlumcft.Didum ergo Do-

dlorisVerum eft hic,& non repugnat alibi didlist

accidentia realia definiuntur per fubftantiaroi

quia habent effe per ipfam,& in ratione fuftenti-

ncantis, fufccptiui, & cfficientis , iicct hoc viti-

mum non fic racio principalis: & fic etiam form^

fubftantiales,& anima intelledliaa,&c. definiun-

tur pcr materiam.Intentiones autcm non habenc

magis efte per fubftantiam,quim per res aliorora

generum. £t fi quz fundantur in ipfa.hoc cft in-

quantum habcnt effc in intelledu : & fic verum

eftqu6d totum effe fuum habent formaliterab

intellcdhi. Non tamen nego fundamenta dcber^

poniinde£nitionibu$ accidentium inteniiona-

R. r z lium.

Expofitio

512.

|ium , eo modo quo habent e(Ie pcr ipfa , vel in
ipCi$ , vt patet in hac dcfinitionc , GenM eji ^uod,
&c. vbi pec ly quod pote(^ intelligi fundamcn-
tum Generis > vt quidam probabiliter cxponunt
iuc.
$, r. PofTet etiam dici , vt dicjt Do<%or in quarto,

ybi priuSiquzfl:. i. quod non omne accidens im-
mediate dcfinitur per fubdantiam > vt priiis dixi,
&infci,quxft. ;. Anceprasdicamcntorum, nota-
biliter dcclarat , vbi pbnit difFcrentiam inter ac-
cidencia ccaiia, & incentipnalia, in coraparatio-
|ie ad fubicfla. Qui autem vellet pertradare ver-
ba Dodoris vbiprius , in quarco,& in Mecaphy-
fica, foctc poiTet negacc qu6d accidencianon dc-
finiuntuc per fubftantiam , co quodefficiens eo-
rum eft : fed de hoc alibi magis. pec hoc patct ad
formara argumentorum.

PolTet etiam dici, qn6d loquitur hicde de-
^nicione Logica , ibi vec6 dc definicione Me-
taphyHca , vt ibi habct : & ha;c de acgu-
menco pcimo pcincipali,& folutionc eius , didla
pcobabilicec Hnc. Cxtcra argumenta cum fuis
rouicionibus vfque ad penulcimum argumentum
fatis pacent.Illud quod tangicuc in fccundo prin-
cipali de di£tis fecundum accidens, & idemicate

?'itod <juid ef{ , cum co CHituefl , habec videri pro-
ixius fepcimo Mecaphyficx, & in tercio diftindt.
2 2. & alibi fxpe. Sed breuitcr dico.quM vnum-
quodque eft idem cuip fuo <juod quidefl, eo modo
quo habec quodtjuid efl. Aliud qugd ibi tangicur
dc concrecis,& abftcadis,infri quxftionc pcnul-
tima, & vltima AnteprxdicameHtorum , videbi-
tur altius.
^g^ Circa folutionem quinti principalis * , dubi-

l^ Ybi fupri taripoffct,quia videturvclleabfolucaomniafuf-
puoi.7. ficicncer poflc definiri per cflcntialia, ex quo fe-

qui vidctur qu6d in definitione quantitatum , S^
qxulitatum , non eft poncnda fubftantia , contr^
Philoftjphum, & prasdeterminata.

Item.extrcma relationis funt priora rclatione,
ergo rclatio poteft definiri per priora,& notiota,
/icut & abfeluta, non obftante qaod definiantur
perextrema, dcfinitioncdataperadditamcntum.
Ad ifta dico , quod folutio Dodoris eft finga-
Iaris,& fubtilis, & irrefragabilis.Vnde aduerten-
dum, quod definicio alia quidicaciua,alia quieca-
tiua , vt in fepcimo Metapbyficze , & duodccima
diftindione quacci babec ifte, quz licec aliquan-
.^ do coincidanc, non tamen fempcc. In fubftanciis

pnim coincidunt, in accidentibus verolicccfe-
fundum infecat pcimum , non tamcnccontra,
quia prztcr eflentialia adduntur alia,vt fub^er-
£him,vcl fundamentum,vel tetminus.

Vlterius fciendum quod fccus eft de rclatione,
& fecus de rclatioo , & in definiendo, & in co-
gnofcendo. Relatio enim cft^«o,& relatiuum
^uod. Vndc in definitione relationisdebentponi
terminus , & fundamentum , cum fit habitudo
vnius ad aliud : in definitionc vero rclatiui dcbet
poni correlatiuum, vt ad quod dicitur.

Extrema ctiam relationis poflunt dupliciter
confideraci. Vno modo abfolute , vt talia,vcl ta-
lia entia. Alio modofub celationibus oppofitis,
vel difparatis. Primo modo funt priora,& notio-
ra , faltcm quoad natutam : fccundo modo non.
^j, Ex his ad primum dico.quod accidentia,etiam

abfoluta , definiuntur per additamentum , nec
oppofitum habet Dodior. Vnde dicit quod ab/o'
iutum potefl cognofci in fi per ejfentialia & notiora.
Vbi langit duo.non enim omne prius dcfinito,&

potius, cft ei effcntiale inrrinfecum , licct benc h
eontra communiter. Licct igitur in definitione
quantitatis , vcl qualitacis ,ponatuc fubftantia,
definitur nihilominus per prius , & notius. Vel
aliter pofFet dici , qu6d accipit Dodor ahfolutum
pro fubftantia tantum, & omnia accidentia fub
alio membro. Et fi dicatur, vt iam notaui, quod
accidentiaabfoluta definiuntur pcr fubftantiam,
&c. Dico quod nuUum accidenseft fimplicitec
abfolutum , licet aliquod fitformalitertale. £t
vlteriijs dico , quod fubftantia poteft duplicitec
confiderari. Vno modo abfolutc , vt fubftantia,
alio modo vt fubie^um. Primo modo eft prior,
fccundo modo non. Non ponitur aurem in de-
finitione accidentium , nifi vt fubie(%um : & pec
confequens non vt prius.Haecrefponfio cft pro-
babilis, fcd prima communior.

Ad aliud , concedo quod rclatio definitur per
priora , & notiora , vel faltem poteft fic definirij
relatiuum vero vltta illa includit in dcfinitione
quictatiua eius , fuum correlatiuum , quod eft
fimul natur^ : & de tali loqaitur Dodtor in litre-
ra, comparando Genusad Specicm, vt patet:hafc
folutio facit mihi fidem,licet poflet dici, vt ali-
qui volunt , vtrumque per priora, & notiora de-
finiri ; quia terminus vnius cft fundamentum al-
terius. Ponuntur nihilominus ipfa correlatiua
aliquando in definitionibus , circumloquendo
abfoluca. Poflcc ctiam dici , qu6d cxtrcma rcla-
tionum , vt fub relationibus confiderantur , non
funt pcioca , ncc notiora , vc pcius , & iia tam de
relatiuis, quam de relationibus, poteft verificari
folutio Dodloris. Sed infra magis cap. dcRcla-
tjonc, & alibi hzc alcius pertra^tari habenc.

Vltim6 circa argumcntum vltimum principa-
le & fblutionem eius dubitari pofTec. Vidctur
pcim6 quod differentia non fir Species mulcitu-
dinis : tum quia mulcitudo non eft Genus , cum
/it tranfcendens; tum quia multitudo opponi-
tur vnicati , $. Metaphyficx. Ciim igitur vnutn
fit acquiuocum , & multitudo fimiliter erit , vt
patet I. Topicorum , & pcr confequens non efl
genus. Qudd aiitem vnum fit acquiuocum in-
fia cap. de Differentiai & cap. de Specie, vidc-
tur dicerc ifte , & quinto , & decimo Metaphyfi-
cae , communiter de mcnte Ariftotelis ponitur.
Jtem , vidctur qubd illa folutio , qua: impugna-
tur ex 6. Topicorum , & 7. Mctaphyficz , fit be-
ncafHgnata: alitcr figura Grammaticalis,quam
Appojltionem appellant , non faluarct in oratione
congrua non efle nugationcm , vbi prsponitur
fuperius inferiori , ex cadem parte orationis , vt
animal homo currit.

Item , Philofonhus 2.'Phyfic. text. comm. 3.
in dcfinitione naturac videtur prarponcre fupe-
rius infcriori , cum dicit primoper fe , (trnonfe-
cundum accidens. Vbi c contrario dcbent con-
ftrui. Similiccr i. Pofter. in dcfinitioncpaffio-
nis Vniuerfalis , cum dicit de emni perfi,(^ ficun-
dumquodipfiim.

Item,7. Mctaph. text.comm.^j.docet Philo-
fophus ex intentione dupliciter definire. Vno
modo per gcnus primum, & omnes differcntias,
vfquead vltimam. Alio modo per gcnus proxi-
mum,& diffcrentiam fpccificam : fcd patet quod
primo modo definiendo pracponitur difFerentia
fuperior infcriori , ex eadem parte orationis , vc
hic, Homoeii fuhflantia corporea animatafinfihilis
rationalis. Aut igitur Philofophus inconuenien-
ter docet artem definieudi , aut non erit nugacio
,_. i,.::^^ prspo

18.

Quajftionis XII.

513

przponendo differentiatn fuperiorcm inferiori,
& lic ftabit rolutio illa.
Xf, Item, n nugaiio vitiaret definitionem, feque-

retur , contra Scotidas , quod ens non e(Tet vni-
aocum. Probo confequentiam , quia dato oppo-
£to confequentis , ci^m ens inclndatur incon-
ceptu Generis per fe, & Hmiliter in conceptu
difFerentiz, idem, vt puta ens, bis ex eadem par-
te orationis diccretur. Patet ponendo rationes
nominum pto nominibus.

Item , Dodbor ifte, fuper feptimum Metaphjr-
HcXtSc in quarto,diftindi.i i. quaeft.}.tenet.qu6d
difterentia fuperior non praedicatur pcr fede in-
feriori , cuius oppofitum oporteret poncre , &
hoc argumentum concluderet. Videtur ergo fu-
gere, nemine perfequenie , & trepidare timore,
▼bi non erat timor.

Item , contra folutionem huius argumenti,
vbi dicit DoAor , quod Differentibtu Specie poni-
tur ibi expontiue,arguitur (ic : DifFerentia per fe
diuiHua fuperioris, eft per fe conftitutiua infc-
rioris,atque per fe definitiua cius : fcd Differemi-
hmSpecieeA huiufmodi refpeftu Vniuerfalis, vcl
rationis ipfius, quz t^prMicari depluribiUt&c Ge-
neris quod eft Spccics Vniucrfalis; crgo, &c. Pa-
cct confequentia cum maiori.Minor vero eft Do-
doris , in folutione huius quxftionis , & fupra,
quasft. dcnumero Vniuerfalium, & infri, cap. de
DifFeretia,& quzftionc decima quarta fcqucnte.

Item , vt prius tctigi, videtur efte rcpugnantia

huius folutionis ad folutionem quzftionis, & ad

ea qujc tangit infri , quaeft. 1 4. vbi ex intentione

tenet hanc particulam eflcconucnienteraffigna-

tam in definitione Gcneris, quod fuperfluum vi-

deretur , nifl poneretut vt pars , & ncdum expo-

fitioalterius partis dcHnitionis.

J O. Pro folutione iftorum , nora prim6 quod nu-

t>l-Zati$ gMio efl zmitu , 0* eiu/iem , in eadem parte omtionis

!**'• inutilit repetitio. Vbi notanter dicitur , in eadem

parte,8c inutilis , proptcr prxdicationcm eiufdem

de fe, & repetitionem eiufdem gratia ornatus, &

maiuris.

Sccund6 nota , quod refert dicetcfitperiM , &
inferitu, & magU & minits commune z nam inferius
vt talc femper includit fupcrios per fe,non tainen
eft ita de minus communi , refpc6tu magis com-
munis , vt patet de homine , & albo.

Tertio aduertcndum , fecundum quofdam,
qu^d aliter in arte definitiua Logicz , vel Meta-
phynca:,habct euitari omnimodo nugatio ;ali-
ter in fermone vulgari, vcl comrauni,vcI Grara-
maticali , fed hoc non multum approbo, licet fic
probabiliter didum.

Quart6 intelligendum,qu6d quia differentiae
vltimac rcrum funt communiter nobis ignota;,
ide6 vtimur pluribus circumlocutiuis earum in
definitionibus, licct, fecundum alios, ponantur
plurcs difFercntiae , propter pluralitatem forma-
rum , vel potius formalitatura, feu.rcalitatum
eiufdem definibilis, in quibus tamen definitioni-
bus femper difFcrcntix priorcs fe teticnt ex parte
potentialis, & gcncris,& vltima eft tou fubftan-
tia rei completiue , licet non comprehenfiuc.
Sicut in habcQtibus plures formas , formx prio-
res fe tenent ex parte fufceptiui, & roaterialis, &
vltima forma eft tantummod6 completus adus
fpecificus , & formalis , & vna non includic for-
malitcr altcram. De quoinTheorematibushu-
ius , &dift.4.& 7. Metaph. copioiius fcimoha-
bccur.

Sioti eper. Tem. I,

Vlteriiis eft coftfiderandnm , qu6d Genus , & 1 f ,
Specics fumuntur aliquando propric , aliqbando
metaphoric^. Primo modo tantum reperiuntur
in rcbus limitatis , & vniuocis ; fccundo modo
in tranfcendentibus , & aliis indifFcrcntcr. Vndc
folet dici, Homtingenere,&c hdtne in Specie,8c mil-
le heminum Ipeciei , &c.

Vltimo notandum , qu6d vnum categorema-
ticc fumptum,Iiccta;quiuocc dicaturde mem-
bris duarum diuifionii, affignatarum $. Metaph.
cap. de Vno ; ipfum tamcn acceptum fcorfum in
vtraque diuifione, dicitur non aequiuoc^, fed po-
tius vniuoce, vel analogicc de mcmbris illius di-
uifionis : & flc in diuifione Logica , quae eft in
vnumHumero,Specie,genere, 8c preportiene , dicituc
vniuoce , analogice tamen : quia de vno numeto
principalius,& tanquam fimpliciter vno,de aliis
autem minus principalitcr,& tSquam fccundum
quid^tali. £t fimilitcr poceft dici de multitudine,
vtinfra.c.de Specie.&diffcrcntia.&fuper^.Me-
taph.habetifte. Exhisad argumeta refpondctur.

Ad primum , patet quod ibi accipitur geHuu
metaphyfice , vcl forte propric accipicndo mul-
titudincm rationis. £cc6m dicis quod cft cran-
fcendens, nego, nifi per applicacionem acciden-
calcm , ficuc alia incencionalia.

Ad aliam de aequiuocatione vntM, patet ex vl-
timonotabili.

Ad aliud de figura Grammaticali,dico vno mo-
do vt prius in tertio notabili didum eft ,qu6d
noneftflmile. Velaliter, cjc fecundo noiabili,
melius , qu6d licet figura Grammaticalis euadat
iiugacionem , addcndo minus commune magis
coramuni , non tamen infcrius fuperioii , & fic
proccdit argumentum.

Adaliudde x. Phyficor. & i.Pofter. patetex tt.
quarto notabili. Ibi enim prazponuntur magis
comraunia niiniis coramunibus , & fc tenent ex
parte poteniialis, feu gcneris ,& vltimum quod
ponitur eft difFcrentia completiua.

Ad aliud dey.Mctaph.patet idem.Non enim
negat Philofophus differentiamaddi difFcrcntix
vfque ad vltiraam in definitidnibus , imrao fic
docet definire : fed intendit quod tota fubftantia
rei adualiter , & corapletiuc ab vltima diffcrcn-
tia, & non ab aJiqua pra:cedente. Scd omnis ta-
lis fe tenet cx parte potentialis, alitcr fcqucrecuc
nugatio , & hoc raaxirac ponendo difFcrcntiam
inferiorem continere fupcriorem per fe, vt qui-
dam volunt, de quo ftatim,& qusftione fequen-
ci magis.

Ad aliud nego confequenciam. Ad probacio-
nem dico , quod hoc argumencum foluic iftc cer-
tiadiftindlioncprimij-quzft. ^.cuius fententia
confiftit in hac propofitione : Quando duorura
infcriorum alterum aliud dcnominat , tcrtiura
commune particularitet in vno fcipfum , in alio
abfque nugatione qualificat , & hoc maximc ha-
bet locum , loquendo dedifFercntiisfuinptisab
alietatc rerura , per comparationcm ad Genera:
quia loquendo de difFcrctiis acccptis abvltimis
realitatibus,n6 proccdit argumentil, cura de illis
non pr^diccturcns quiditatiuc. Dico crgo breai-
ier,qu6d ens non bis dicitur excadem parte ora-
tionis, eomodo : fcd femel quiditatiue , & femel
denominatiue,& fic idem bis dici non incouenir.

Ad aliud , qu6d tangit bonara difficultatera j.

ad horainem,dico vno modo, qu6d loquitur hic

fecundum communem rxpofitionem littcrz , vc

£epe prius notaui : loco vei6 proprio , aliter de-

R r j tct

514

icerminat : vel alitei: Mceniam . qubd ftant fimul
4ifFerentiam inferioreip pon includerc per fe fu-
pcriorem , & cum hpc nugationem cfle in pras-
ponendo difFcreniiam fuperiorcm inferiori in
definitione , & hpc per modum aftus & formae:
quia aut efr<it eadcm jnfcriori , aui non. Si fic,
jcrit nugatio ; fi non, ergo ciufdem crunt plurcs
adus , quod cft falfum : & cft arguraentum Phi-
iofophi ibidcm. Vult igitut Philofophus ( vt
prius notaui, & Dodlor poft ipfum ) quod diffe-
kentia. fuperior prxpofita, fe tcnct cx parte pq-
rentialis , & circumloquitur Genus proximum
cum omnibus aliis , vfque ad vltimam , k. qua cft
complctiuc, & formaliter fubftantia dcfiniti. Et
quod ibi tangitur dc pfxdicationc fuperioris dc
inferiori , tangctur quzftione fcquenti : fed pro
nuticdico , qu6d inferior eft diuifiua fupcrioris,
& non rccipitprxdicationcm eius.
14. £t fi obiicias,qu6d diuifum prxdicatur de di-

uidencibus. Dicoquod vcrum cftinretSbalinca,
qux veriCis dicuntur in qua fit dinifio , quam per
qux , vel quibus. Poffct ciiara hic pondetari ( vt
prius dixi ) difFcrcntia intcr cfTc Juperiiu , & com-
mutiiin. Polfet ctiam tangi differentia inter dif-
ferentias efTentialcs , & accidentalcs , vt tangit
Philpfophus ibidem. Fqrtc enim vcriilis dicere-
tur quod fixio pedis eft pedalitas, quam qu6d ra-
lionalitas eft fcnfibilitas, de quo tamen magis
ali^s dicetur : quia potius ad Mctaphyficum,
qukni ad Logicpm pettinec ylterior fpcculatio
prasdidlorum.

Adaliud dico ,quQd notantcr dicit Dodor,
qaod non ponuncur tanquam partes diucrfz, eo
modo,quo Genus 5c differenciaindcfinitione!
quia ( vt patct cx didis ) ponuntut circnmlocu-
; toria proximi gencris ; & idc6 vnum cft fpccifi-

cans, & cxponcns reliquum. Nihilominusipfa
inter fe comparata funt cliuerfa,ficut magis com'
|nune,& miniis conimunc , licet in comparatio-
nc ad vhimara differcntiam fe habeant vt vnum,
& idco ncc controucrfia, nec repugnantia aliqua
jn diftis Dodoris , fed fingplariflima dodlrina
LogicaHs , & Metaphyficalis. Pct idem patct ad
vltimuni argumentura.
I r. PofTct ctiam probabilitcr dici , quod Doftor

nolendo intrarc illas difficultatcs Metaphyfica-
les , cxponendo Philofophi authoritatcs indu-
<5las , brcuibus fe abfoluit in illa breui folutione.
Sed prima refponfio fatis placet. Ponitur crgo
Differentibut Specie , per modum expofitionis , &
circumlocutionis cum ly pluribm , ic cx partc
niatcrialis , & in quidy vt diffcrcntia completiua
adtus , & forma.

Scd cx hac fblutione oriuntut duo dubia. Pri-
mo quomodo in (juid, cum fit xquiuocum(vt in-
f ri cap.de DifFercntia habct iftc ) poffit cffe dif-
fcrcntia coraplctiua in definitionc Gencris. Sc-
cund6 quare Vniucrfale non eflfct Genus proxi-
mum refpcftu iftorum quinquc , cijra tamen cx
di(5tis fupra, videantur cfFc Spccies fpecialifllims
rcfpedlu ipfius. Ad hoc infra, cap.de DifFcrcntia
queft. j. dicctur. Scd pro nunc dico brcuiter,
quod in tfuid hic ponitur pro vno fignificatorum
tantiim: &eft vniuocum, ficut forte rationale
ponituf in definitionc hominis,vt infri, cap. dc
* * DifFcrcntia.qusft. vhima, habctur. Et fimiHcer

adaliud poteft ptobabiHtcrdici,qu6d Vniuerfa-
le non efl Genus proximum ad hxc quinque , li-
cct communitcr ponatur efle, quia non funt no-
tnina irapofita intermcdiis. Vel alitcr, quod DiJ~

Expofitio

feremibm Specie ponitur vt fpffcificatiuuni, & ex-^
ppfitiuum rcfpc£tu pluribnt , vt DifFcrentia: vlti-
roa: Vniucrfalis, & additur inquid vt complctiua
gencris, ita quod vna icfpicit fubiicibile, & alia
modum pracdicandi. Piura aiia fubtilia hic per-
traflanda relinquo lcdori , & altiori indagini.

Qjr iESTio XIII.

qua:apud Scotum eft 16,

Vtmm hacjit a^^r^jHomo eft animal.

QVxrit an praedicatio Generis dc Specic, in
fundamentis, in adiu exctcito, fit vcra ; vt
ifta, Homo eB animal , & huiufmodi ,& eft quac-
ftio fatis folemnis & vniuerfalis , & vtilis valde
in do€trina huius, cuius motiuum fumitur ex
dcfinitione genctis , vt patct, & ex declarationc
Porphyrij,exempHficando illam particulam Dif-
ferentibm Specie in fundamcntis. uinimal, inquic,
cumjitgentu^de hormru,equo^& boue,pradic4tur,<iax
difFctunt a fc inuicem Spccie,non numero foliim.

De Primo, quidgenta > quid Species , quid
animal, atquc horno, fatis notum eft. Animal cnim
efijuhftantiaanimatafinfibilis , fecundum Pcripa-
teticos : (cA fubflantia fi mouenstnotu voluntario^
fecundum Platonicos, cuius diuifiones multipli-
ces patcnt plerumqucin Philofophia. Homo au-
tcm eft animal rationale , Sc a.ddimt aliqui mortale^
vt infri cap.de DifFcrentia ,qu2ftionefinali, pa-:
tet. Vcl fic , Hemo eii animal manfuetum k natura,
grejfibile , bipes , a Deoformatum de limo terra, ordi~
natum ad beatitudinem aternam , &c. Pradicatio vc-
ro quid, & quotics fumitur, fuprk dicftum eft , &
in fcqucncibus magis dicam.

Ordo fatis patct. Prius enim difputauit de de-
finitionc in comrauni,nunc vero particulas cun-
^as dcfinitionis profcquitur, & vcrificationem
ipfius definitionis,& partium eius in fundaraen-
tis notificat. Diuifio communis eft.

De Secvndo, noucm rationibus partem
negatiuam arguir. Prima fumitur^xx 4. Topic.
cap. 1 1 .& y.Mctaphyficai.cx rationc partis,& to-
tius, quantum ad maiorem:& ex j.Mctaph.tcxc.
Comm,jo.& }i. quantumadminorem.

Et nota,qu6d sepct in hac quasftionefvt patet)
accipit Dodpr Genus & DifFerentiam & Spccie
pro fubftratis. Secunda ratio fumitur , compa-
irando materiam ad matcriatum. Sicut enim pars
non pra:dicatur dctoto,cx prima ratione,ita nec
raateria dematcriato,cx fecunda: & hoc proptcr
repugnantiam aftus & potcntia:. Quod autem
Genusfit materia, probatexPorphyriocap.de
Gencrc , vbi dicit ipfum cfFc principium Specic-
rum , in quo conuenit cum fecunda fignificatio-
ne Gcncris.quar eft cfTc principium generationis.
Cum autem principium toties fumatur quoties
cau/a,s. Metaph. rm.www. i. & indudiuc patct
quod Genus non eft principium,ncc formale,nec
efficiens,nccfinale,fequitur quod erit materialc.
Idem oftendit cxPoiphyrio, cap. dc DifFerentia,
probando fecundam definitionem diftcrentije,
qu^ eApradicari de pluribut differentibut Specie,Scc.
& idem habet Philofophus y.Mctaph.text. com.
4;.& 8.Mctaph.text.comra.6. & 9. & Hbro Diui-
fionura Boetij.

Et antcquara formet tertium principale , afll-
gnat quafdam euafiones ad hacc duo principalia,

&funt

I.

Qusflionis XIII.

51J

Je ruiit quatuor , quarum trcs vltimas ruftinec
infra, foluendo quzftionem , & argumenta eius.
Primam vero rerpuit,& replicascontraeamcon-
dudcre oftendit.Secunda incipit ibi : IdeodicUur.
Tertia ibi : AUter dicitur. Qusrta ibi : tUciturft'
eHndum Beietinm, 8cc. Et primo ad duo refpondet,
negando minorem. Nec fcquitur ez dido Por-
phyrij.cap.de Genete : quia non materiale , fed
formale principium eft Genus,ex y.Metaph.texc.
comment.51'. Et idcm potcftcolligij.Mctaph.
tcxt.commcnt.i. & i. Phyfic. tcxr. commcnt.18.
Ec cum probacur , quod non cft principium for-
malc, quia non diftinguit , forma vero diftinguic
7. Metaph.tcxt. comment.49. non fcquitur , quia
non quodcumque formaie principium diftin-
guit.fcd tantum vltimum, &compIctiuumiquod
cft fatis confonum didtis huius , in matcria de
pluralitate formarum , & alibi. Oeinde cxponic
didlum Porphyrij , cap. dc DifFercntia,quod cft
vcrum fccundum nmilicudinem , non zqualita-
iem,vcl idcncicacem. Sicuc cnim maccria de fc cft
indccerrainaca,& pocentialis, Sc perfcdlibilis pec
formas,ita Genus refpcdu difFcrcntiarum.

A, Ec licec ha: foluciones finc apparcnccs , & fu-

ftencabilcs, quia tamcn in propoHto non fatisfa-
ciunc argumcnto, idco rcplicac contra eas , quia
adhuc manec difticultas argumenti , c^metiam
forma non przdicctur dc toto, Hcut ncc maceria.
Nam Hcuc rationc forms repugnat praedicatio
matcriz coci,ica ratione materiac prxdicatio for-
mce.Sicut cnim hasc eft falfa, homo efi corpHs org*-
mcum , ita & hzc , homo efi anim* intetteSliuti. Ad
hanc replicam refpondcc,diftinguendo dc forma,
(vt in tertio diftin^a.z.fe in Quodlibcto.quift.i.
& fuperquintum Mctaphyficat,& alibi habet) to-
tius videlicet,& partis; vcltotaIi,&pactiali.For-
matotius.vcltotalis.vel qu?cfttotu,eftipfaqui-
ditas,forma vcr6 partis, vcl partialis,hzc qux eft
pars,cft quz cum matcriaconftituit, vclcompo-
nic tertiam entitatem , vel quiditatciji , vcl for-
mam totius,licet non quamcumque. Dicit igitur
qu6d Gcnus eft forma totius, & non partis:& ta-
lisbcne poteft przdicari. Scd lic^tdiftindionc
bona,appIicatio tamcn cft falfa,nec adhuc euadic
difiicultatcm argumcnti.

^. Igitur fecundo replicat , oftcndcnsqu5d fuga

illa nulla eft : quia Hcut materia in abftradlo non
prsdicatur de toto , ita nec forma , etiam totius;
vc pacecde humanicatc refpedlu Socratis.Et Hcut,
pcr oppoiiiura,formacaIis przdicacur in concrc-
co dc habentc ipfam ,'ita & materia. Licct enim
hzc fit falfa ,homo efi corput , hzc laraen eft vera,
homoeficorporem. Sirailiter, Mctaphyficc loqucn-
4o ,Iicet hzc fit falfa,^«mo efi tmimalitoi , hzc ta-
men eft vera, homo efi antPMl, non obftante quod
ficmateriaIchominis.Impugnatiigiturilla,idcft,
rcfponfione,& fugi , adfccundum ptincipalc af-
(ignat aliaip refponfioncm : & eft fecunda princi-
palis ad vtrumque argumentum ptincipalc,quam
refponfioncm infri fuftinet, & replicas contra
ipfam foluit , diftinguendo de przdicatione ma-
cetiz,vel partis de eo cuius funt, vidclicct vcl in
concreto,vel ip abftraAo. Ptimo modo concedic
ipfas pofte przdicari vcrc:feeundo modo non.

^. Contr^ arguit dupIiciter.Prim6,quia tunc de-

nominatiue,& non vniuoce,przdicaretur Gcnus
dc Specie,contra Philofophum i.Topic.cap.).&
definitionc fecunda Anteprzdicamcntali.Aftum-
ptum probat ca dcfinitione cercia Antcprzdioa-
mentali.

Secund6,arguic ex modo fignificandi concre-
ti,qui eft fignihcare pcr modum alccri inhzrcn»
cis, & infocmantis , & concerncntis: quod nulli
fubftanciz conuenic , ex Przdicamcntis cap. de
Subftantia,proprietateprimi.AnimaI igitur cutn
fic fubftantia, concretum non eric>& fic de
aliis.

Tertio principaliter aliter refpondec ad ea-
dcra duo acgumcnta principaIia,diftinguendo de
maceria & parte , aut videlicet rci , aut rationis.
Compoficio cnim alia realis , quz eft Phyfica , & Ctmftfti»
rcrum ; alia racionalis , quz cft Mctaphyfica , & ^"f^**
rcalitatum,feuformaIitatum , Tclformalium ra-
cionum. Loquendo igicur dc prima, proccdunc
argumcnta,fcd nondcfccunda, cuius vlteriorcm
difcufEoncm tanquam ftatim , in ccrtio articulo.
Contraquam rcfponfionemarguit ex y.Mctaph.
tcxc.commcnc.} j.& formac argumcntum , com-
rautandopropottioncm:dc quo modoargucndi
ftatimraagisdicetur,&litterafatiscftclara.

Quarto principalitcr rcfpondct ad primum 7.
principale '^ ex diddi Boetij , libro Diuifionura, * vbi Tupra
vbi dicit qu6d Gentu in dikifione efi totum,& in de- ti\un.(,
finitione pars. Scd Doftor loco diuifionis ponic
pradicari, quod poceft bcnc ftarc etiam fccundum
Boctium ibidcm. Quia in hocdiftinguitut diui-
fio Generis ab aliisdiuifionibus , quod ipfura di-
uifum przdicatur de diuidcntibus,quia cft totum
vniucrfalCjVt diuiditur,&vt przdicatur. Contra
quam rcfponfionemarguit dupliciter, oftendcn-
dogcnusciTe vtrobique partem ,.vcl vtrobique
cotum , licet Camcn appropriat^ vno modo dica-
tur pars , & alio modo totum , (vt infr^ ftatim)
propric ver6 vtrobiquc fignificat partcm mate-
rialem Spccici , vt prius didlum cft , alitcr cflct
squiuocum , & per confcqucnsnon Genus , ncc
definicns. Oftendit igiturquod diftin£bio illa
non valec, nifi cxponatur bcnc , vt ipfe infra ex-
ponit :quia vt definir,przdicatur ; & vt przdica-
tur definit : licet definirc & przdicari fint diucrfi
adus rationis,vc infr^ cangam.

R.emanenc igicur illa duo prima arguracnta in- ••
foluta, non obftantibus his rcfponfionibus. Tcr-
tium arguracntum principalc proccdit a concre-
tis ad abftrafta.ficuc fupra,quzft.i. Poft oppofi-
cum arguic fic * : homo efi animal , ergo humanitat % ibid n. j.
efianimalitai.Et prim6 probac confequentiam va-
lere, duplicitcr;dcinde oftendit falfitatcm confc-
qucntis. Prima probatio confcqucntiz patct cx
illa regula , ^ando in concrttit efi pradicatio perje,
&c.cuius rationem affignat notantcr,quia inpri-
mo modo przdicatum przdicat eflcntiam fub-
iedi , & veritas talis przdicationis eft ratione
idcntitatis eirentialis extrcraorura , & pcr confc-
qucns rationc cflcntiarum fignificatarum,& non
rationeconnotatorum , ncquemodorum fignifi-
candi,fiue concernenti^.Verius autcm,& abfolu-
tius (vt ita loquar) fignificantur cflTentix per ab-
ftrada,qukm per concreta : quiai&«»»4>M><w,feu
equinitoi efi tanthn ipfa , fecundum Auicennam.
Ergo inabftradis calis przdicacio eric vera. Sc-
cunda probatio eft excraplaris, &patet littera.
Vbi aduerte.ciim dicit Doftor, quia txmodofigni-
ficandi terminonm idemponitur in confefuntt,i:c.
Quod pcr tales raodos intelligit conctctum , &
abftraaum,quz idem fignificanc,Iiccc variomo-
do.Quamuis enim k concrccis difparacis non tc-
ncac huiufmodi confeqnencia ad abftrad^a , quia
runc tollitur caufa veritatis propofitionis , quz
eft conacnientia eocum tcccio;tenec caracn k con-
R t 4 crctis

5i6

Expofitio

cretis iu eflentialitM fubordinatis ad abftrafta,
faltem non vltimata:quia nedum ratjoue conno-
tatorum , fed etiam principaliter ratione forma-
liter ngnificatorum, vnum de alio praedicatur.

^. Deinde probat faldtatem confequentis prin-

cipalis , inferendo in tertia figura hocinconue-
nicns , ergo rationalitof efi animalitM. quod fi non,
haberetur pro inconuenienti , velfalfo. Probat
falHtatem eius , affumendo pro materia illam
propodtionem famofam , quam fapt^ , quxft. i,
contraprtmam refponiionemadprimumprinci-
pale,a(fumit , videlicetiinbd emn^ pr<edicatio vera
in abftraHo eflperfe primo modo ejfentialiter vera , &
pro minori didlum Philofophi 6. Topig. cap.8.
& 3.Metaph.texc.comment. lo.lUam vero propo-
fiiionem famofam raaioris probat,prim6 autho-
ritate Philofophi 7. Metaph. text. comment.43.
volentis oftcnderc differentiam fuperiorem ellfe
de intelledtu inferioris. Oicitur fecundum quod
exponiturcommunitcr textus ille, vt quasftione
pratcedenti tadum eft , dicit quod fixio pedis eft
pedalitas quxdam , innuens per hoc quod talis
prasdicatio in abftrafto non eflet vera,nifi per fe,
& cftentialiter praedicatum ineftet fubicdlo. Sc-
cund6 probat eandem maiorem ex modo figni-
ficandi abftradi, qui eft nudc,& purc, & prxcise
/ignificare eflentiam,vt infra, cap. dc Denomina-
tiuis,h.abet magis pcrtraf3:ari,& aniculo 3. huius
quajftionis. Si ergo verc abftradlum de abftradlo
praEdicatur,fcquitur vnum eflrcntialiter,& prasci-
se, & pcr fe,efle alterum : quia , (vt prius didum
cft) non rationeconnotationisjfed fignificata: ef-
fcntiae verificatur.
1 9. Quartura principale , & fequentia proeedunt

per media communia,de quibus fecit metionem
fupra,qu3eft.i.quae nonfaciunt fcirc,fed opinari,
& funt media Dialedica applicabilia ad pliira, vt
patet : & fimile argumentum fccit fupri,qua:ft.8.
quatft. i.Iaterali, devera, &nonveranatura, &
infrik,qu£ft.i.de Speci£,& quxft.j.de Diflerentia
tangit idem mcdium , & fundatur fupcr repa-

?' gnantia,vel oppofitionc Gcncris , & Specici : ita
quod ficut ifta cft fa.\f!i,Species eft GeniUika, homo
fubmodOjvelratione Speciei, nonrecipitprasdi-
cationem animalis , fub modo gcneris accepti.
Nam fi modi inter fe repugnant , etiam quidica-
tes fub ipfis intcr fe tepugnabunt, vt ficut ifta eft
fiXfzyalbtim eftnigrumy ita & ifta , horno alhtts eft ho-
mo wt^ffr.Similiter \^z,Em finitum eft infinitum , cft
falfa,ficut ifta ,finitum eft infinitum. Ponit excm-
plam in littera de concreto , & abftrafto , vc
patct.
I !• Quint6 principaliter arguit raedio communi,

fumpto "i fimili, in affirraatiuis & negatiuis , ab
infcriori ad fuperius , eodem ordine arguendo.
Vbi dcbes notare,qu6d non obftante falfitatc an>
tecedentis, confequcntia potcft cflc bona. Vnde
ifta eft filfiyhomo eft afintu,\fii tamcn admifla, vei
prarfuppofita pcr poflibiIe,vel impoflibiIe,fequi-
xviVtergo homo eftanimal. Et argumcntum imagina-
tur valere in negaiiuis , licet tamen ibi antece-
/dens fit vcrum , & confequcns falfum , cuius op-
pofiium fuit in affirmatiuis. Et probat confc-
quentiam in affirmatiuis , pcr illam rcgulam fa-
mofam , §luando oppofitum confeqtu'ntii,S)Cc. Probat
autem afluraptum , videlicet qu6d ficut affirma-
tio ad affirmati6nem,ita negatio ad negationem,
duplicitcr,primo cx i. Pofter.text.comment.30.
Secundo per arguracntum k comrautata propor-
tione , fceundiim artcm Philofophi 2. Priotum.

text.comm.ii.& 1 .Pcrihcrmenias, cap.^.rationc
o<%aua,& vltima.

Pro folutione illius quaEftionis, vtrum propo- 12,,
£tioni affirraatiux propolitio de modo enun-
ciandi contraria , aut alia propofitio affirmatiua
dc prxdicato contrario concrariccur , & primam
partera tenct, quara ptobat odo rationibus. Sed
pro intelligentia illius auihoritatis 2. Priorum,
fciendumquod Philofophus ibidem aflSgnat fcx
regulas,quas (quia fingulares funt) recitabo.Pri-
ma cft ifta :

Si alicuitts SyUogifini extremitates conuertumur
interfe,necejfe eft medium conuerti cum viraque extre-
mitate. Secnndz rcgula,

Sifint ijuatuor termini , quorum duo conuertantur
interfe,ficut genitum,& corruptibile, & alij duo etiam
fenuertenturinterfefficut ingenitum ,& iricorruptibi-
le;tuncfiprimw contradicit tertio,ficut geniturn ^ in-
genitum , fic etiamfecundm contradicit tjuarte , ficut
corruptibile ^ incorruptibile.Ttniz. regula,

Sifent quatuor termini, ^uorum duoprimi ad inui'
cem contradicantyfecut genitum & ingenitum ; & duo
fecundi,ficut cerruptibtle & incerruptibile , etiam can-
tradicunt;tuncfeprimui cenuertatur cum tertio,fecun-
dftt cenuertetur cum^uarto.Q^m rcgula,

Si aliejuod pradicatum pradicetur vniuerfaVtter de
duebfufeibie£iis,& de nuUo alie,fivnum illorum fetbie-
Ifprum pradicetur vniuerfaliter de alio, tunc pndica-
tum eonuertettir cum illofetbieSte.Qmmz regula,

Si duo pradicata pradicantur vniuerfaliter de ali-
tjuefubieSo , (fr vtrurncjue illorum pradicatorum con-
uertatur cum tali fetbie^o , tunc alterum pradicatum
pradicabitur de alio pradicate vniuerfaliter . Sexta
rcgula,

Sifent duopradicataoppofita, tjuorum vnumfit eli-
gendum,vt h,aliudfet fugiendurn vt B,^ exaliaparte
fent duo appofeta ficut Q ,&f) , quorum C eftfugien-
dum,& D eHgendum,tuncfi A iunElum cum Q,fit ma-
gis eligendum, tjuam B iunElumcum D ^fequiturmod
Afet magis,eligendum,^uam B.

Prxdi(ftas rcgulasibidcm probat Philofophus,
& in probatione vltimae adducit duas maximas
morales. Ad propofitum vero Do<5toris hic fa-
ciunt dui praedidarum regularum , videlicet fe-
cunda,& tcrtia,vt patct.

Sexto principaliter arguit eciam mediocom- IJ.
muni.fumpco ex eedem,Sc diuerfe , innuens impli-
cite qu6d ad veritatem propofitionis affirmatiu^,
requiritut identitas praedicati cum fubiedo , vc
alibi faepe habec', fpecialicer fuper fcxtum Meca-
phyfic£E,quaEft.3.&pacec ex quarto Metaphyficae,"
& alibi faspc apud Ariftotelem. Si ergo animal
ver^prardicatur , oporcetquod fitidem homini,
aliter prxdicatio affirmatiua taiis effet falfa., Sed
fi eft idem, iam non prsdicatur , qaia pradicari eft
pra alio dici, vt fupri.quxft. 9. haber, ctiam alibi.
Ide6 cnim communicer tertius modus diccndi
pcr fe I. Poftcr.nonponiturmodusprcEdicandi,
fed tantiim efTendi , quia prxdicatum non eft
ptius,nccaliud ifubiefto. Vnde licet modode-
tur verior propofitio illa,in qua enunciatur idein
de fe,nonramcn cft proprie praedicatio. Quare
cum animal (quod pra:dicatur de hominc neccf-
fario) firidem,veldiuerfumrefpe(Jlu hominis,ex
lo.Mctaphyficae.non vere (logicc loquendo,nec
etiam metaphyficc ) praedicaturde homine.

Septimo principalitcr arguit , infercndohoc
inconueniens,videlicet quod tota natura anima-
lis effet in homine,fi vcre praedicaretur de homi-
nc : & fic dc aliis fundamentis eft intelligendnm.

£c

Qusftionis XIII.

V7

14.

'f.

* »bi fupia

Ec probat hoc (equi , quiaali^s non e(Tct (impli-
citcr animal , fed tantum fecundum qdid, quo
conceiroinferialiud inconueniens, quod videli-
cet tuncnihil nacurx animaiis eifet extra homi-
nem,& cunc nec bos,nec annus,& (ic de aliis,exic
animal. Probac iliud iliatum ex 3. Phyfic. text.
commenc.6}. & idem habetur y. Metaph. cczr.
comment.ii.& }i.& lo.Mctaph.cexc.comm.ij.
(Iecoco,& perfe<5to,quorum ratio eftclTe cale,ex-
traquod nihil eft.

Oclauo principaiicer arguir,inferendo hoc in-
conueniens,videlicec homincm eflc GenusH ho-
xno eiTec animal, & iic de aliis. Ec poteft probari
difcurfus per illam regulam Antepra:dicamenta-
lem : §^4ndo*lterumde*lteroprAdicatur,S<.c.ic^ec
confequcntiam ^ primo ad vltimum. Cuiargu-
tnenco immediace rcfpondet (& bcnc) vc appo-
nacrcplicam; & folutio patec ex hisquxdida
runc fupra fxpe. Eft enim fallacia Accidencis , &
figucs di6lionis,vc pacec.

Concrik hoc arguir, oftendendo quod non va-
riacurmedium , nec excraneacur animal homini
fub hoc atcributo quod eft Genm : immo fic , &
non alicer , poteft de ipfo prardicari : quia quid-
^uid pracdicacur, przdicacur fub ratione alicuius
Yniuerfalis,vc priijs facpi tadlum cft, & fpccialiter
'quasftionibus 7. & 9. Si ergo animal verc przdi-
catur de homine , neceftario fub rationc alicuius
tniuerfalis praidicatur.non altcrius , quam gcnc-
ris,vt patet inducendo.

Non6,& vlcimo principaiicerarguit de Specie
comparacaad indiuidua: quia ficut argutum cft
quod fundamentum Gcneris in a€lu excrcito non
poteft przdicari de fundamento Speciei, ita eo-
dcm modo poteft dubicari de Specie , & Indiui-
duo in fundamencis : & pereademomniamcdia
probari poteft , quod fundamcntum Speciei non
poteft vcrc dici dc fundamcnto Indiuidui. Scd
addic Do(5tor hoc argnmencum fpeciale vltraalia
ftd hoc.idco A\cii,de^ecieargutturjpfci4iiter,8cc.ic
eft etiam medium commune , (vt patct) ex oppo-
ficione corruptibilis & incorruptibilis , proce-
dens. Species enim fecundiim Ariftotelcm i. Po-
fter. & alibi facpc , func perpccuac , & «tern* , &
vbiquc,& fempcr,& funt parces vniuerfi. Indiui-
dua vcro, ex 7. Mcraph. cext. comment.j^. funt
corruptibilia, quia non eft palam abeuntibus ^
fenfu vtriim fint, vel non:& ide6 de ipfis non eft
fcientia , fecundum ipfum vbique. Quare diccn-
do,SecrateseJlhomo , cft falfa pracdicatio , ficut di-
cendo , homo efianim*l, immh magis faifa, vc
patcr.

Ad oppoficum arguic * duabus authoritati-
bus&duabas rationibus. Prima auchoritas cft
Porphyrij,cap.deSpecie,& cap.de Gcncre.exem-
plificando in fundamentis de definitione Gcne-
ris. Secundaauthoritas eft Philofophi , cap.de
Subftantia , & patcnt.Prima ratio fumitur cx i.
Poftcr.text. comraent.9.& 15. Vbi habcturqu6d
primus modus dicendi per fe eft , quando prasdl-
catum cft de quiditate fubicAi , dc quo , & aliis
modis.diftum eft fnpra , quxft.8. & Doftor facit
tres coufequcntias. Primaeft qu6d antmal per fc
prxdicetur de homine.Secunda,qu6d ncccffari6.
Tercia , qu6d verc,& pacenc 1. Poftcr. inquic. De
prima clarum cft, de fecunda eciam pacet , quia
oranis pradicacio pcrfeica cft neceflari6 , licct
non c contra,& maximc de primp modo. Dctet-
tia etiam pater, quia vel nuUa pr«dicacio eft ne-
ce (Taciajnifi vera.Secunda racio fumitur cx rcdu-

»7.

dione Enchymemacis in SyIIogtrmum,de quo 1«
& i.Priorum habec videri,& i.Poftcr.Cum crgo
ifta Enthymcmacica confeqacncia fic bona , homo
currit,ergo 4nimdle$trrit, pcr Philofophum, cap.de
Subftancia,in Prcdicamencis. Ali^ufm enimhomi-
ntm dieit GrarnmMticum tjfe^igitur ffr animal , (^ ho-
minem Grnmmaticum dicu:Jimiliter auttm & in aliu.
H*c Philofophus ibi. & cenec per hanc fubmtcl-
Icdlam, homo efl animal , h«c crgo erit vera,& ne-
ceftaria. Et alTIgnat regulariccr hanc propofitio-
ncmiOmnis confequentia Enthymematica, &c. quam
ctiam infri.fuper librum Perihcrmcnias,qu«ft.7.
& in Antepra;dicamentis,qu«ft.9.& in i.Scntcn-
tiarum.dift.i.quxft.i.ponir.

Confcquenter refpondec ad quxftionem,ce-
nendo parrem afHrmatiuam,non lolum in propo-
fito , fed vbicumque prxdicatur fuperius de infc-
riori in fandamentis,& in adku exercito. Verum
cft autem qu6d , propric logice loquendo , nihii
cft fnperius,nifi genus,vcl fpccics , licct fort c ali-
tcr eirec diccndum mecaphyfice , vc alibi habei
declarari.

Pro folutioncduorum primorum argumento- ♦ ibi<l.o.i«.
rum,prxmittit quoddam notabile *,varde necef-
farium,vbiquc mixrum Mecaphyfici , Logic^i , 8c
Grammaticx fpcculatiux fubcilicacc(quod ctiam
infri ,quzft.i6.& 17. &in Antcprxdicamentis,
quaeft.7i& i.R.eportationum, diftind^.S. quxft.^.
& in I. Anglicodillinft.j.quxft.j.&diftinft.S.
quatft.i.& in i.diftinft.j. quxft.6. & alibi perrra-
ftat,& fupri, quxft.9. aliquantulum ictigi) vidc-
licet qu6d Gcnus & DifFerentiaaccipiunturJidi»
uerfis rcbus , vcl realitatibus in naturafpccifica,
quarum vna eft materialfs , vel potentialis , vcl
contrahibilis, feudeterminabilis; & aUaforma-
]is,vel a£lualis,vel contrahens , fcu dcterminans,
quas primo fignificanc ex primaria, & formali fi-
gnificatione , pcr modum camen cotius , & non
partis,vbi duo didla colliguncur.

Primum, qu6d Gcnus fumicur ^ tali matcriali,
& illud prim6 fignificat , vel importac de fuo in-
cellcfbu dccerminato. Et fimilitcc dicendum eft
de DifFcrentia.fuo modo.

Sccundum di(9:nm cft, qu6d tam Genus, qu^m
Difrercntia,fignificat huiufmodi pattiale,per mo-
dum rotius cx confcquenti.Primum probar,quia
aliter in definitionee(Ictnugatio,fi idem penitus
importarenr prim6:cijm omnis bona dcfinitio il-
laduo requirat,6.Topic.& 7.& S.Mctaph. & ali-
bi fspe,& primo Diuifionum, & in libro Dcfini-
num BoeriJ.

Secundum probat.quia aliter prxdicatio vtriuf-
que de Specie , effet falfa , cijm par^fumpca pcr
modum parcis non przdicctur de roto : fpccies
autem cotum e(renciale,vel quiditatiuum eft, re-
fpedlu vrriufque, licct fic pars fubicAiua generis,
vc pacec.Ettangit in probationeprrmiillud quod
dixir quarftionc prxcedcnti , de nugatione co-
gnofccnda, & in probatione fccundi , rcpugnan-
tiam cocius, & partis : quare vnum non przdica-
tur conuenienrcr de altero , nec aliquid fubmo-
do vnius , de alio fub modo alterius , vt prius di-
€tam eft,in fimili,& ftatim amplius dicam.

Ex his refpondet ad duo principalia atgumen-
ta,qu6d partem, vel matcriam prxdicari de coto,
poteft incelligi dupliciter , videlicec vel per rao-
dum parcis, vel per modum tocius. Primo modo
conccdic maiorcra vcriufquc. Secundo modo
negac. Minor vcr6 vcriufque eft vera fccundo
niodo,& faifa prirao roodo.Et fundat fe in iiCtis

Auiccnnae

iS.

farttm frs-
dicari d* ttt»
dmfUtittr.

5»8

.nHExpofitio

&Q.

AtiieenQX j .Metapfayficx, de manuatc Sc eapitau,
qax concxctim djcuntuc k maau , & capite. Ideo
idem lignificanc quod illa.pcr modum tamcn to-
tius , quia concretme ; iSe illa pcr tnodum partis,
quia abftradiuc. Vndc licet ifla (it faKa , Secrates
fftcapHt,\ki camcn efl: vctz,Socrateseficapitattu.8c
£miiiter ifta cft falfa, caput currit. haec camen ve-
la , Capitatum currit. Exponitur enitp manuatum
^tihabenf manum. vbi aliud (ignigcatur , aliud
connOcatur. Significatur namquc pars illainte^
gralis , quam caput (ignificac : & connotatur to-r
jCum habens.propter modum fignificandi concre-
^i.Hoc idem habct exprefsc ^.dift. ptimi , quaeft.
l,ad finem. Similiter dicendum eft in propo(ito,
fdeparte cfTenciah' , vel quiditatiua. Vndeanimal
exponitur per habens fen/tm j rationale pcr habens
intelleElum. Vbi aliud fignificatur, alind conhota-
ltur:fignificantur enim primo partiales realitates,
fed connotancut tota,propter modos fignificandi
concretorum.Haberecnim caput.vel fenfum,&c.
pon eft pattis,fed tocius. Primo igicur importanc
parces , fcd ex confequenti totum : cuius vlterior
inueftigatio ftatim,articul0 j.eftannedenda.

Deinde fuftinendo tre$ vltimas euafiones fu-

perius a{Egnatas,ad duo prima argumenca, poft-

ponendo primam ,quia fatis probabiliterimpu-

gnata eft , refpondet ad rcplicas fadas contra il-

fas. Et notantcr dicic /ecuneHtm quod priorvalet,

quia illa fccunda refpoofip poflct benc , & male

applicaci ad propofitum,de quo infr^ magis. Ad

priinam igitur replicam refpondet, diftinguendo

de concreto , fecundum quod fuum oppofitum,

quod cft abftra^um ,ppteft diftingui iuxtado-

JijlraSum a^rinam Philofpphi i. Topicorum, Abftradtum

W*"'r**' namquc aliud cft ^ fuppofito, id eft , ab infenori,

ijliud a fubicdo. Etpoftet additcrtium, videlicet

\ fundamento,yt 5.diftin£t.primi,quxft. i .habct.

^xcmplum primi,vc /&«fff4m><u.£xemplum fecun-

di,vt alheio. Vbi tamen aduerrendum, quod vbi-

1 1 cumque repcritur abftra<5lio ^ fubiedlo in termj-

niscommun>bu$,reperitur abftra^liok fuppofi.to,

licet none contra. Nam ficut humanicas abftra-

hitur ^ Socrate , ita albedo ab hoc albo,quamuis

adhuc maneat conprctfo alcerius denominatio-

ni$,yt poftea dicetur.

^l, Similicer concrecio eft duplex. AliaadfuppoT?

fSeufrrth (i^a eiufdctp natura:, vcl quidicatis;alia ad fuppo-

multiflex. fitum,vel fubicdum alterius naturac;& poflet ad-

di tertia ad fundamcntum ), vt patet vbi fuprk,in

primo .Excmplum primi, vt homo. Exerpplum fe-

cundi, vt albifm, vel albut. Vbi etiam intclligcn-

4um , quod vbi inuenitur ip terminis communi-

buscpncretfo ad fubic6lum,inuenicur fimilitec

9d fuppofitum.Iicct non c contra. Quia ficut ho-

mo concetnit hunc,& illum.ita album hoc,& il-

Ind. Opponunturigitur membra vtriufque diui-

^oni$,cum pra:cifione accepta,faltem vnum alte-

ri. Et breuiter , primarcperitur in fubftantiis , &

accidentibus, per modum fubftantiarnm accc-

ptis ; & fecunda tantum in accidcntibus inueni-

tur. £t applicando ad propofitum , dicit qu6d

Cpncrctum fccundo mod*^ acccptum , eft deno-

minatiuum. Et antequam rcfpondeac ad proba-

tipncm illius afftimpti , ex Antepraidicamentis,

^j, pcr dcfinitionem Denominatiuorum , foluit fe-

in cundain replicam de fignifieatione formae in

concreto:iuxtapraediAain diftinAionem. Con-

fequenter exponit fingulariffime definicionem

PenotTiinaciuorum,qu2tum ad illamparticulam,

Dlfferemiajolo cafis : quod etiam infri cap.de Dif-

ferencia , qucft.^. cangit. & in fecundo , dift.ix.
quaeft.i.vbi concludit qudd dcfinitio Dcnomina-
tiuorum.proprielogice loquendo,conuenit con-
cretis accidentalibus,& non fubftantialibusrquia
ihica/itt accipi dcbet pro cadentia,vcl inclinatio-
ne formae ad fubiedum , & non pro inclinatione
ad fuppofitum proprium , vel propriz naturae»
quia fic vniuocum eft , & non denominatiuum,
maxime fi tcncantur illa cfle oppofita, in ratione
Prasdicamcnti, de quo infrk magis. Vti cnim in-
tendo breuitate inquantum res fubie^la patic-
tur,quia iuxtafentcntiam Philofophi,8.Phyfico-
rum , peccatum eft aliquid oftcndi pcr longiora,
quod ineft pcr minora. Quare cum in tcrtio ar-
ticulo intendam circa ifta , nonnulla dubia per-
traAare,hic fuccin£):e litteram difcurro.

Deindeobiicit* cowtra folutioncm illam fe- ll.
cundi principalis , probando quod materia non *Tbifupti
poteft ptardicari.etiam in concrcto , de materia- oqip.i}.
to.quia ficut animal cft materia hominis, & con-
crctum rcfpeftu animalitatis , ita lignum eft ma-
tcria arcat,& concrctum reipcdtu ligncitatis : fcd
hac cft h\(a.,Arca efilignMm,vx patct.igitur & h^c,
homo efi animal. Rcfpondet notabiliter, ncgando
fimihtudinem.quia arca eft resartificialis, aggrc-
gata per accidcns , ex fornia artis & re narurali
marcrialijcui acciditforma talis. Licct igitur ac-
cidens in concreto concernat fubicdum,non ta-
mcn e contra.Ide6 lignum non cft concretum.nec
ad fubicdum ,nec ad fuppoficum refpedlu arc»,
fed rcfpcdu huius figni,vel illius. Animaliutem
eft concrctum ad fuppofitum refpedn hominu,
quarc de ipfo vcrc praedicatur. Vnde dicir,qu6d
nihil efl concretum <juantumcumejue fit concretum re-
^eSufiti aecidentie,icA potius c contra. Negat et-
go breuitcr /imilirudinem,quia A»c,id eft,compa-
rando animal ad homincm ,fignificaturmateria,\A
eft.inateriale hominis,»»fff«fmfl, vt animal, ^od
tfi concretum materiati,id eft,honiini$,»^/ «o«,id cft
comparando lignum ad arcam , licet fit materia
arcx , non tamen concretum eius , vt didlum eft,
nequead fubiedum , neque ad fuppofitum. Non
ad nibic61:um,quia commune eft omni fubftantix
in fubicdlo non eflc ; ncque ad fuppofitum , ciim
ens per accidcns non fit fuppofitnmentis per fe.

Confequenrer fuftinendo tertiam refponfioncm 1 3 ,
fupri ad illa duo principalia departe & materia
ceali,& rationis,&c.rcfpondctad rcplicam , ex 7.
Metaphyficaj, exponcndo fingularillime Philofo-
phum,qu6d fua fimilitudo tenec , quoad iifiinRe
importare, non (\aozd proportionaliter praiicari : vcl
fubiici,hoc eft di£tu,qu6d ficut tota ratio diftin-
Ste importat totam rem, vc| quiditatem cuius eft,
ita pars partem , vt didum eft in prxcedentibus:
non tamen ita vcrc prsdicatur pars de parte.ficut
tota de tota.Vnde dicit quod hasc eft fzlCa^Anima
tfi ratienale,\ c\ ratienaiii,\t rationale cft DifFeren-
tia hominis , quod proptereadicit,quia ratienale
(vt habet Francifcus de Mayronis fuper Porphy-
rium,cap.deDi0erentia) poteft dupliciter accipi.
Vno modo , vc dicit aptitudinem ratiocinandi.
Alio modo , VI dicit partem formalem , per mo-
dum tamen totius. Primo modo forte haec eft ve-
lAijinima efi rationalis , fed non fecundo modode
quo magis infrjt.Dicicergo, quod illa commuta-
tio proportionis tenet quoad diftinfte importa-
te,vel exprimere,vel dare incelligere , feu fignifi-
care;nonquoadvniforiniter pr^dicari:cuius vlte-
rior ratio habct infra videri.

Dcinde exponit valdc notanter Bocfium *,cx ^ 4«

cuius ♦'tidcin.

Qua^ftioftis XIII.

519

euius rententia fuit quarta refponfio fuprk addu-
Aa.ad vtrumqueargumentum principale, dicent
quodCjMM vtrobi^Me e/lp4rs,& mum.-id eft,in de-
finiendo,& przdicando,/>0<: e/ftinq\i'n,difiificie im-
fortMt partemj permodum t4mentotim:&c iic eil pars
fignificac^ue,& primaric,& formaliter.Sed eft to-
tum ex modo ngniiicandi , & ex confequenti , &
connotaciuc. "^civmKAmcnttppropriMe toqnendo, vt
definit,ej}p4rs; 8c vt przdicatureft totum : infe ta-
men propric loquendo ejltotum vtrobique, &p*rs,
licet diuernmodc^vtdidlumed.

Vbi aduertendum, quod aliquid conuenitplu-
tibus propric.Sed vni eorum appropriatur,& non
alteri , vel cidem comparato ad plura appropria-
turaliquid refpedu vnius, quodnonrefpeiStu al-
terius.Vnde illuddiciturcouenirealicui proprie,
quod ex fc.vcl ab intrinfeco fcquitur ipfum. Ap-
propriate ver6 dicitur aliquid alicui conuenire,
quod ab intrinfeco, vel vfu loquendi , feu volun-
tacic iibi atcribuitur. Exemplum poilct poni de
attributis diuinis , aax proprie , & squc conue-
niunt omnibus pecfonis , fed appropriacc aliqua
dicuntur de FiIio,aliqua de aliis pcr{onis,vt pacet
de Potentia,& Sapiemia,& Clemencia, & huiuf-
niodi.Similitetin creaturis Impecatoreft proprie
Dominusomnium,appropriatc tamen Alemano-
rum,vel Romanorum. Dominium etiam cuilibec
Domino propcie debetur,fed apud Italos Venetis
appropriatur,& iic dealiis.
X f . Argumenta qux fecit contra illam quattam re-

/poniionem,non foluit aliter , qu^m ex didla de-
claratione:quiaproccdunt concra illadiftindlio-
nem deGenerepropric,& non appropriatc intcl»
le(5lam, ideh ad ea pacet ex didlis. Confequenter
foluit tertiumprincipalebreuiter, rccurrendo ad
illam diftindlionem dc concreto,& abllra£):o du-
plici , fuperii!ksdaram. Dicitenim qu6dtenetin
concrctis accidentalibus , & nonfubilantialibus,
& ab(\radis proportionalitet fumptis:fed de hoc
infri magis perqujram.
* vbl fapri Ad quartum principale,rcfpondet *per qaanda
oum.14. diilindlionem valde notabilem, demodis HgniB-
candi videlicet,& intelligendi, quz prsfupponic
diffufam cognitionero de mo^is ugnificandi,quo-
rum ignorantia mulcum impedit i fpcculatione
peifedULogicali,& Metaphyiicali,& maximc in
dodtina huius Dodoris. De quibus in traAatu
pet fe intendo ad longum pertradlarc. Aduerten-
4um igitur pro nunc,qu6d modorum alius eft ii-
gnificandi,alius intelligendi,& alius eircndi,quo-
rum variecates , & dcfcripciones nocauifuper 3,
quz(l.Antcpra;dicaroentorum,infr^.
Xg. Modi autem iignificandi pertinent ad coniide-

rationcra Grammatici, quia funt accidcntia ora-
tionis congruz,& partium eius,vr ppta o£ko par*
tiu orationis : & funt intentiones fccundz,caufii-
tx i€t\i collaiiuo,diuernmod^ comparancis voces
/ignificaciuas,& incer fe,& ad fignificaca, ex pro-
prictitibus quibufdam ex parte rerum originali-
ter,& occafionaliter,vt fupr^, de fccundis inten-
tionibus generaliter eft didlum. Sunt autem fuh-
iedliu^ in vocibus fignificatiuis , vt fupri,q.S.in-
quic Do6lor;vcl in fignificatis,vt pervoces figni-
ficantur,yt hic tagitiquorum alij func effenciales,
alij accidccales,de quibus maxime verificacur h^ c
rcfponfio Dodoris.Modi vero intelligendi perti-
nent ad cofiderationem Logici, vt fupr^ q.4'& 5.
dixit qu6d Vniucrfalc (& fimilitei intelligendum
eft de aliis imentionibus logicalibus) eft raodus
inrelligendi obiedli intelleftus,vt ibi prolixe pec-
ttadbui.Dicit igitiir Dodlor, qu6d oiodi tales fi-

gnificandi funtinfeparabiles l fignificato, vt per
vocem,veI potius (vc redc inqnit Doftor) pcr di-
dionem fignificatur , & ide6 non poteft fub op-
pofitis illorum intelligi abfque incongruitate, Sc
falfitate , & impcrfeaione orationis. Etponit
cxemplum de numAo fingulari,& plurali.

Vndc nocandum, qu6d numerus in rcbus alius 17.
eft<frcntialis,fiucefrentiarum.-cuiu$principiueft
vnitas tranfccndens , qu« eft indiuifa rei encitas;
alius eft accidentalis.fiue indiuiduorii,cuius prin-
cipium eft vnitas, qux eft indiuifa concinuicas:&
in vtroque numerorcpericurproptictas indiuifi-
bilitatis.rationc vnitacis; & propriccas diuifibili-
tatis.rationcprofufz muIticudinis.Quia fccundu
Boctinm numeruiefimultitiidoex vnitatilfutprefufa,
quod debet intclligi de numeto in rcbus,a quibus
proprietatibusaccipiturnumcrus, qui cftmodus
fignificandi accidctalis Nominis. Numert44 igitur
eft modus fignificandi a|ftiuus Nominis,quo me-
diante Nomcn proprietatem indiuifibilicacis.qu^
cft vniusjvcl propriecacem diuifibilitacis,qu« efl
mulcitudinis,confignificat:&diuiditur in fingu-
larem, & pluralem. Numerm fingularie cft modus
fignificandi rcmfubproprietate indiuifibilitatis,
quz eftproprictas vnius.vt animal, homo.

Numerut pluralii cft modus fignificandi rem fub
preprierate diuifibilicatis , qus eft proptietas.
Multitudinis, vt animalta,hoTmnes. Et ficut cxcpli-
ficac dc numero,iti pofTct degenere, pcrfina, cafii,ic
c^cetis exemplificare. Ad quodcumquc igitur pr^-
dicatum c6paretur^9m«,fempcr eft fingularis hu-
meri,nominatiui cafus,terciz pcrfonz,&c.Quare
abfquerepugnantiaimclle^usnoiipotcftintelli-
gi fub oppofico illius roodi.Quare fi dicatur,^«m«
c»rr«nr, cftrepugnantiaimelledlus , &perconfe-
ques incogroitas, & imperfcdlio,& fallitas forc^.

Et additnotantcr,qu6dlic^t huiufmodi modi ^g
fignificandi non fint illa,qu; vniiitur,quia di(flio-
ncs vniuncur in oratione, vel c6ceptus,feu figni-
ficata,funt tamen principiaformalia,vel raciones
formalcs,fub quibus fignificata vniuntur,media-
tibus diftionibus fignificaciuis , quia fecundijm
exigenciam modorum fignificandi partium ora-
cionis, vniuntur, & conftruuntur ad inuiccm , vc
habet videti in matctia de confttudlione. Quan-
doigitur eft repugnancia illoritm modorum, efl
falficas,& maximc quando funt circaidem nume-
ro,etiam quando circa diuerfa, vt poftca patebit.
Hzc igitur cft falfa, Alltedo efi alba, vt tctigit ar-
gumentum,quia modus fignificandi,qui cft con-
crctum,& modus fignificandi,qui eft abftradura
circa idcm repugnant , licct non fcmper circa di<
uerfa,vt homo eftalbw.

Modi autcm intclligcfndi non funt infeparabiles %9*
k fignificato, quia non fimpliciter, fed fecundiim
determinatam eius acccptionem fibi conueniunr,
vt fupri. q.8. de triplici acceptiore cermini com-
munis,di£tum eft. Poffunt igitur fundamenta fe- -^l
cundarum iucencionii Logicaliumintelligi nunc
fab illis,niic fuboppoficis illarum, vcl fub nullis:
quia qualia funt przdicaca , talia iudicancur fub>
ieda, Vnde ham» poceft intelligi fub intentione
fpeciei,ci^mdicitur , benupradicatitrdeSocrate. &
Aib intentione indiuidui,vt ciim dicitut, hichom»
fubiicitnrhonum.VeX fub nullaintentione, vt c6m
dicitur,iwmo cmrit.Sc addit confequenter quia ca-
les modi intelligendi excraneancur fundamentis
cijm vniiitur per hoc vethumefi, vel in a&u exrr-
cito,vt didlnm eft fupr^ , q.7. qu6d ratio generis
extraneatur animali,ciim dicitur, homoeft animal,
&c.cuius tationem oftcndic dicens , qu6d inten-

tioucs

$1Q

Expofitio

I

|0'

V'

tiotjes tamum applicantur fandamemis , vt ha-
Jjent cfTc cognitum,quod eft efrefecundum quid:
idc6 non pct fe ex natura rei rebus infunt , fed
per accidenSjVt patet.

Et addit vltta,quod tales modj inteSigendi no/itnt
ferfe &»»W,fcilicet ad vnionem fundamentorum,
\t\ferfe,\\ eft.ex natura tei , licet bcnc pcr acci-
des,nec funt formalia principia,rub quibus figni-
ficata formalia vniuntur:& idcoconcludit qu6d
repugnantia eoru,non caufat faintatepropontio-
nis, in qua fundamentu vnius przdicatur de fun-
damento altcrius. Hacc igkat, hemo efl animttl, crit
ycra non obftante repugnltia Gencris & Spccici.
Ex qua rcfponfione valde fubtili, patet triplex
difFercncia modorutn ngnificandi, & modorii in-
telligendi.Prima eft infeparabilicas horii,& fepa-
rabilitasillorum.Secundacftquodiftifunt prin^
cipiaformalia vnionis,& illi non.Tertia,quia rc-
pugnantia horura caufat faKitatemorationis in
■fandamentis,& illorum non.Ad forma igitur ar-
gumenti refpondeturbreuiter,negado anceccdes,
loquendo dc Genere & Speeie in fundametis, vc
hlc fumiicur.Et ciim innuitur probatio de oppofi-
tis rationibusjvel rpodis fnbicd^i &pr;dicati talis,
diftingucndum eft de modis vt fupr<l,videlicct fe-
parabilibus,vcl causacibus falfitatcjvcl no.Primo
modo procedicfecundo modp n6:& fic eft in pro-
pofito. Vel poflct breuiternegari aftumptu^vidc-
iicet quod fubiedu,& praedicacii,in propofiro ac-
cipiiiturfuboppoficis rationibus,vcl modis,qui^
accipiuntut fccundu efte quiditatiui],& n5 copa-
racii:quaie excrancatur eis intencioncs,& hoc cx-
plicat Dodor implicite in folutionc illa,& fic pa-
tct folucio valde fingularis,de qua magis infri.

Ad quintii principalc negac fimilitndincm,quia
cpmmifcic fallaciam Confcquentis adeftru6lionc
Anceccdencis,ab infetiori ad fupcrius, eodcm or-
dineaftirmaciuc,& negaciue arguedo.lmmutarur
enim antecedcns in confcqucns,& inferius in iu-
perius, vc fupra dixi. Na inferius negacu cfficicuf
fuperius,rcfpeclu fuperioris negati.Et ad priTnam
probationeexprimo Pofter>oru,dicir quod tenet
i,n caufis przcifis.ficuc hahre phlmonem,Scc.Mod6
cfTc afiimm non eft pracise caufa cftendi animal,
quia cti5 eflc homine cft huius caufa.Nam genus
includitur per fe in qualiber fpecie : quare nor^
elfe afinum,non infert non eftc animal,vf patet. '

Ad aliud dicit,(ficut in fimili fupra,foluendo rc-
pliidin cocraccriiam refponfionem ad duo prin-
cipalia,di£tum eft) quod illa comrnurata propor-
tio tenet quoad vniformitarcm oppofitionis,nori
aute quoad vniformitate cofequutionis:& ficfi-
roilitudo ptima in coparando affirmationes afini,
& animalis , ad fuas negationes feorfum tcnct.
Non enim kz zmecedit non ajiniu , ndnonanimal,
licut aftntu adanimal. Et fumitur hic anrccedere,
& confcqui,propric,non exccnfiuc,vt patei.

Adfcxcudicjcquodii.nimal vt difFerens,fciIicet
habens il!£ minore vnitatc vqitace fpeciei, vc fu-
micur fcilicct a rcalicacc indifferentiae potentiali
pracdicatur. Vcrificatur raml vt cft idem,quia pcr
modum totius & dcterminacur,& contrahitur ex
nacurafpecifica , vcl pocius DifFcrentia fpccifica.
Supponit enim detcrminacc,!ndeccrminace tam5.
C6cra quam folucione obiicir quodcunc quodli-
btt illorii ad quod animal cft indifferens pr^dica-
rctur de hominc,quia quadoindifFcrens adplura
prcdicatur dc aliquo,etiaquodlibctillorupr^di-
cacipoterif.H^c igitur crit \exa.yhomo efi afinu4,Siic.
fnAfirrntiit Rcfpondcc uotanccr.vc infraq.^.DeDiffcrencia,
'*//'*• in fimih habcc,qu6d indiffercntia ad plura cft du-

■ U

3»-

plcx.Vna per modii difiundbionisjalia per modum
copulationis.Vel fic,vna a^ualisidia potcntialis.
Dicit igiturqu6dargumentiinonproccditdc in-
difFcrentia difiun^io»is,vel potentiali : fed ben^
alio modo. Non enim fequitur, homo currit, igitur
Socrates cMrrit:imm6 eft fallacia Confequcntis.Se-
quitur tamen,o»»«*f homo currit,ergo Socrates currit»
ialcern cum conftancia fubie(5ii. Hoc eciam patec
de difiun(9:iua , ex qua formalitet noii fcquitui
aliqua partium determinatc.

Ad feptimum refpondcr,concedendo totanatu-
ra,vel quiditate animalis elTc in homine, vt in fi-
mili de natura fpecifica,habct in fecundo, dift.3,
q.6.in folutione, folucndo obieftionem. Et cum
oftenditut quod no ex bcfinitionefo/fM, cxpon^-
do optimc illl defcriptione quoad fufficietiam,&
complcmentum,& non quoad prqcifam contine-
tiam. Hoc eft di&a , quod quiditas animalis ita
tota faluatur in hominc , quod etiam in aliis fpe-
ciebus continetur , vcl faltem fibi non rcpugnac
contineri. Qualiter auccm hoc fic poflibile , &
non arguat illimitationcm eius , alias patebit.

Ad od:auum,recurritad folutionemfupcrius^in
pcdcqusftionis datam. Et ad rcplicam contra
hoc dicit,qu6d illa famofa propoficio, Ornne tjuod
pradicatur, &c. eft vera de przdicatione fignata,
& non exercica : quia intentiones extraneanrur
fundamentis , vt dc fc prardicantur in adu exer-
citOjVc f«pc didum eft.

Ad vlcimu refpondet dupIiciter.Vno modo ne-
gando minorc quoad prima parccm eius.Vbi no-
tanter dicit per fe fuppofitum communii , propccr in-
diuiduii circijftanciQnatu.vcl fimul totu, vcl pro-
ptcr dccerminacioncs accidencalcs concradiuas,
qu? non confticuiicpcrfefuppofiti5,vtAowjo<i/^«/,
&c.Ei lioc idcm habct infra,c.de Subftantia,q.2.
& fuper librum Pcrihermenias , q.(j.in folucione
opcimc.Et in fccundo^dift.j.q.^.&alibifxpc.No
cft igirur indiuiduum per fc magis corruptibile,
quam fpccies, qiiia arque abftrahit ab hic & fiunct
& huiufmodi, ucutfpccies. Aiicer refpondet ne-
gando fccunda partem minoris,quia ficuc indiui-
duum eft corrupribiIe,ita & fpecics, vt habet cfle
maccriale:faluacur tamcn fempcr pcr fucccflione
indiuiduorum , ficutelemcnta corrumpuntur fc-
cundum fuas partes , non tamcn fecundiam fc to-
ta.Vtraque refponfio bona.fed prima alcior.

D E T E R T I o. Liccc matcria huius quaeftionis
fit potiijsMctaphyficalis,quam Lagicalis,quia ta-
mcn famofa, & vniucrfalis cft, & plurcs difficul-
tates continet,inftabo circa fingula di(fta Do(5lo-
ris,in ipfa fiue arguendo,fiue rcfpondcndo;& in-
choabo afolutioncprincipali qu(jftionis.Dubira-
tur igitur ptim6,jin prtdlcatio/uperiorii de infniori
t/niuer/aliterfitz/era? vt concludit DoAov,8c vide-
tur qu6d non , quia ha:c cft falfa , inferim efifitpe-
r/«/,quiapra:dicatur oppoficum de oppofico.

Item,infrk, c.de Subftamia,qu«ftione vlcima,
dicitquod fubftantianonprardicaturper fe, nec
verc departibus fubftantiajrfcdpartcs fubftantiac
funt inferius ad fi»bftanciam, vc paccr,igitur.

Item, hxc eft falfa , humanitat efi animalitat, \f
patet hic in Iittera,& tamcn ibi prsdicatur fupc-
rius dcinfcriori.

Item,vidctur quod male dicit, quod vniuctfa-
literpraedicatur fuperius de inferiori vcre ,quia
tunc ha:c eflct veiZthomo efiomne animal, vel Om-
nis homo efi omne animal.

Ad h«cfacilircrrefpondetur,tenendo conclu-
fionem Do^fioris. Ad primum dico.quod loquitur
Dodot hic dc fuperiori , & inferiori pto fub-

ftrato.

35.

iMpli«i.>

34.

trtdUati»
fuptriorit dl
inferitrt quO'
modo vem.

Qjj^ftionis X 1 1 1.

ti».

ftrato, & non pro formali.vt tu accipis.Si autcm

accipcrentur fornialitcr , vcrum cft qu6cl in z€ta

iignato vnum dicitur dc alio.Hzc cnim cft vera,

/uperiHs prAdkaturde inferiori , qua; excrcetur in

fundamentis. In adu ctiam exercitu, accipiendo

vnum vt tjuidi & altctum vt modtu, vnum diciiur

vcrc dc alio , vt patct.

j f . Ad aliud dico,qu6d loquitur ibi Do6lor de par-

tibusquantitatiuis,vel cftentialibusPhyncis fub-

ftantiz,non autem rubicdiuis,quq folum funt in-

feriora. Namnihil propric eft fuperius, vcl infe-

rius,Iogicc loquendo,quod non eft in rcda linca,

vcl faltem per fc in praEdicamento. Mod6 partcs

tales, dc quibus ibi loquitur, funt tantum redu-

diue in przdicamcnto,vt ibidem dicit.Poflet ali-

ter dici,diftinguendo de fubftantia Analogica, &

Pratdicametah.vt ibide Dodor diftinguit.Primo

inodo prxdicatur dc partibus , & principiis fub-

ftanti£,fecundo modo non.Vel tertio dici poteft,

quod licctnon pr^dicctur de eis inabftra(Sko,&: in

redojpr^dicatur tamen inc6crcto,& inobliquo.

Ad aliud,nego qupd humanitas fit infcrius, 8c

animalitas fuperius,propric logiceloquedojquia

tales intentiones non attribuuntur fundamentis,

nifi in concreto fumptis , vel faltem non in vlti-

mata abftraftione. Vnde hsc eft falfa , ^lhdo tft

Mcidem,\t accidens eft vnum de numero vniuer-

falium. Et firaiUter h«c cft faMnyhMmanitM eft Jpe-

cies , cuius ratio vlterior infra dicetur.

HumMnitMt Aliis autem videtur quod hsc fit vera , httma-

tfi anitMli- ftltoi eftanirnalttai , de quo ftatim magis. Pofret

*** '^trtnli- "'^"^ '^'^' » q^od licct prsdicationc formali in

rcfto illa fit faI(a,tion tamcn matetiali,& in obli-

quo, fic videlicet , A«ww«/V<« <f/?,vel conftituitur ex

animalitate,de quo habet videri fuper i .Pofterior.

Ad vltimum dico,qu6d Do6lor non accipit ibi

vniuerfaliter, id eft,cum figno vniucrfali,fed pro

communiter , vel vbique, vel in omnibus termi-

nis, ita quod non folum dchomine,& de anima-

li, fed vniucrfalitcr in aliis eft vera,&c.

j^, Dubitatur fecundo circa dida Dodoris,in illo

* num.io. notabili * , pro folutione duorum primoruiu

principalium adduclo. Prim^ cumdicit, quod

GenM /umitur al> aliquo materiali in ftecie , videtur

quod non, quia fubftantiz immateriales , fecun-

dum ipfum,praeter primam, funt in genere,fed in

talibus non poteft fumi genus ab aliquo mate-

riali, cum non habeant materiam ; ergo,&c.

Item, accidentia non habent materiam,nifi in
qua funt , 8. Metaphyficae : fed accidcntia pet fe
babent gencra,& difFcremias,ergo,&c.

Item , quod fc indifFerenter , & potentialiter,
habct ad plura , non habct aliqucm intellcdum
dcterminatura : fed genus cft huiufmodi,vt patct
infra facpc,& maximc folucndo fextum principa-
le huius quaeftionis, igitur malcdicit c\\.\6d ^enus
impdrtat tllud mMeriale de fito intelleElu determinato.
Item , fi fignificat partem , & non per modum
partis,fed per modum totius, vt dicit Doftor^fc-
quitur quod fignificatum & modus fignificandi
repugnat:hoc autcm cft inconuenien$,ciim modi
fignificandi fumantur ^ proprictatibus fignifica-
torum, vt dit^lum eft.
57* Itcm , fi primo fignificat partcm , & cx confe-

quenti totum,fequitur quod erit aequiuocum, &
per confequens non genus , igitur malc dicit
quod cx confcquenti importai totum. Confimi-
litcr fcrc in omnibus pofTct argui contra aliud
didtum de differeatia.

Item,videtur quod non vitatur nugatio in dc-
finitione,quia idcm bi$ dicitur,cum per tc vtrum-
Scoti oper, Tem. I.

5ii

que cx confequemi importet : totam fpcciem,vel
totum fuppofitum , igitur ficut ad vitandum nu-
gationem , dicis ea prim6 diuerfa fignificare , ita
oportet qu6d ex cofequenti non importct idem.

Ixem , videretur qu6d prasdicatio Generis de
DifFercntia, vel c contra cfTct pcr fc.ficut vtriuf-
que de Specie , fi vtrumque importaret fpecicm,
quod tamen negat iftc , & Philofophus j. Mc-
taphyfic. tcxt. comm.i i.

Itcm , hxc eft per fe primo modo , homo eftex
a»ima,vel hxc,homo efi ex animalitate, \hi fumitur
pars per modum partis , igitur pars, per modiun
partis accepta, potcft prxdicari de toto.

Item,fi modus pra:dicati repugnans modo fub-
ie<3:i impcdiret veritatem praedicationis,fequere-
tur quod nnllum accidens vcrc diceretur de fub-
ftantia,& fimilitcr nuUa fecunda intentio dc pri-
ma,& fic de aliis,malc igitur dicit illam prxdica-
tioncm elTe falfam propter modum repugnatcm.

Ad ifta refpondetur , fcd pro folutione primi
nota eaquae infta, qu.i. Antepracdicamentorum
artic.j.dub.i.fingulariffime adduxi:fed pro nunc
brcuitati intcndens , ad formam argumenti rc-
fpondeo,ncgando minorcm.Vnde non dixit Do-
dtor quod gcnus fumitur amateria, fcd ah ali^uo
materiali,\A eft,habcte fein ordine ad illud,a quo
fumitur difftrcntia proportionabilitcr materix
refpcdu formx.Et cum dicis quod fubftatix im-
matcriales non habent materiam, conccdo, pro-
pric loquendo , licct aliqui ponant in eis mate-
riam,vt habct vidcri in 2. Scntcntiarum : fed hoc
non obftantc in ipfis rcpcritur aliqua rcalitas po-
tcntialis,&aliquaa£bualis,vt in locis prxallega-
tis in 2. ariiculo habet iftc , & Philofophus 12,
Mctaph.text.comm.i9.& fcquentibus.Et Boctius
inquit, quod Arijloteles reliSlis extremis ept de me-
dio, id eftjdc fubflantia compofita, quod non fo-
lum eft verum de fubftantiis matcrialibus,fed et-
iam immatcrialibus, quac funt compofitx copo-
fitione rationis, feu metaphyficali,licet no reali.

Ad aliud,de accidentibui ,per idem.Philofo-
phus enim duodecimo Mctaphyficae, vbi prius,
ponit diucrfitate principiorum feciidum diuerfi-
tatem principiatprii in omni prxdicamcnto.Nul-
la cnim fpecies in vniuerfo cft ita fimplex , quin
includac aut diuerfitatem rerum,aut rcalitatum,^
quatum vna fumitur ratio gencriS]& ab alia ratio
differentiae. Scd fortcpoffct fuflineriaccidentia
componi cx materia & forma, vt ^.Metaphyficae
notanter habet ifte.Et fiinduceretur dicVu Philo-
fophi,7.Metaph.text.comm.3j.&j.Mctaph.text.
comm.l.& 2.Phyfic.text.comm.3 j.quod fcilicet,
Giudlihet pars definitionis eftforma, dic vt habet ifte
7.Metaph.qu.j6.quod verii eft non fibi inuiccm,
fed in ordine ad totii,quOad pr^dicari formaliter.
Adaliud,negomaior5;quiaindeterminationon
cft in gencrc ratione fignificati, fed rationc modi
fignificandi,vcl conotationis.Significatcnim de-
terminatc vnam quiditatem dcterminarara,ficut
fpccics:refpe(5lu tamcn quiditatis fignificatae pcr
diffcrentia,illa eft potetialis,& dcterminabilis,vt
patct in fimiH,de fignificatione primx maier^x.

Ad aliud,patet in fimili,infr^,quxft.penultima
de Differentia. Eft cnim repugnatia modi ad mo-
dum;& ^id ad tjiuid. Non tamen dico quod qui-
libet modusconucnitcuilibetfwW indifferenier.
£t cum dicitur quod modi fignificandi accipiun-
tur a proprictatibus, &c. Dico qu6d in cadem tc
poffunt repcriri plures proprietatcs,ratione qua-
rum plurificantur, & variantur mofii fignifican-
di.Modo licct ipfum Genus fighificet quiditatem,

S s qux

38.

Genui fumi'
tur »b »ltqu»
m4teriftii.

Speeitt qutU'
htt iaelHdit

rtalimte ctn-
tr»hibiUm (^
centrnktitttn.

$9'

tfetit* ptteft
fignlfic/ire
fsrtem & to-

Ctneretum
tpnum figtti-
Ju*t Q> »lmd
$»nn9t»t.

40.

41.

5ZZ

qux in veritatc eft pars quidir^tiua fpeciei.vt ta-
raen confiderat intellc^us illam,vt vnam in mal-
tis,& de multis, dicit ipfam eire totii vniucrf^le:
& fic nomine concreti importatur. Sicut igitur
de eodem, refpedu diuerforum, dicuntur totum
& pars, ita eidem didjioni conuejiiunt fignifica-
re partem prirao , & ex confequenti importarc
totum; quiaprimb vt pars quiditatiua eft,fecun-
dario ver6 ex modo fignificandi , vt totum vni-
uerfale eft, fignificatur:vt album primo fignificat
quaHtatem^ex confequcnti importat fubic6lum,
vt infra habet pertra«3:ari : vnde non dicit Do-
(flor, quod fignificat totum, (tApartempermodum
totltu Quid autem fit illud totum,an fcilicet vni-
ucrfalc,vel particularc,ftatim magis patebir.

Ad aliud , patet ex di<£iis ; quia non ponit Do-
(Storipfum fignificareduo,fed vnum tantum,reli-
quum connotando, quod non arguit xquiuuca-
tionera,aliter omnia concrcta accidentium eilcnt
a;quiuoca,quod eft manifeftc falfutn.

Ad aliud, poteft dici (vt quatftione praBcedenti
didlum eft ) qu6d quando idem includitur , vel
importatur per aliqua'diio,quoram vnum deno-
minat alterum,ipfum in vno denpminat fcipfum
vt in aliojvcl aIiter,quod non eft nugatio, nec fc-
quitur cx identitate connotati, fed tantilm prin-
cipaliter fignificati, vt hic, Muficuialhm currit,
non eft migatio, licct vtrumquc concrctum con-
note: idcm totum, vt fubiedtum,

Ad aliud dico,qu6d negatur prxdicatio gcne-
ris dc difFerentia, accipiendo vtrumque pro for-
mali fignificato : negatur ergo confequcntia.

Ad aliud , Ucet forte illud airumptum fit du-
bium, tamcnadmittendo ipfum, dicoquodhtc
loquitur Dodor de prjcdicatione forniali , & in
rci^o; & non materiali,vel in obliquo, vt patct.
Dico eriam qu6d animalitas non eft Genus , nec
humanitas fpecies,propric Ioquendo,hic aute eft
fermo de fundamecis generis & fpccici, vt patet.

Ad vltimum dico, quod non quaccumque va-
rictas,vel modorum eltendi, vcl intelligehdi,vcl
ctiam fignificandi,impcdit vcritatem propofitio-
nis , vt in folutionc quarti principalis notantcr
habet Do6fcor;fc4 illorum qui funt principia for-
malia conftrucStionis ad idem c6paratorum:qu6d
ergo idcm fit totum &: pars rcfpeclu eiufdem eft
inconueniens. Velaliter,qu6dDoctor intclligit
illam repugnantiam ex parte partium inter fe in
ipfo toto ; quiaenim homo includitanimam&
corpusjideo ratione animx repugnat ei dici cor-
pus,& ratione corporis dici anima.Non eftita in
aliis , vbi prsdicantur accidentia in concreto dc
fubftanria, quiaconnotant totum,vt didtum eft-.

Terti6 dubitatur , circa duo principalia argu-
menta, & folutiones corum per ordinem,videtur
primo qu6d illuddi£tum ex ^.Topicor.videlicct
quod UUpecfont ejui dicunt gertus ejfe partem ^ repu-
gnat deteiminationi Do<3:oris,cum hic ponat ex-
prefsc gcnus eftc partem proprie.

Itcm , pars & totum ad idcm fecundiim idcm,
& de eodem didta» inferunt contradidtoria^fi igi-
tur genus eft totum refpeftu fpcciei,non erit pars
rcfpcdtu cius,& e contra. Cum igitur ^.Topicor.
dicit quod Bon eft pars,fcd totum,& j.Metaphy-
fica: dicit qu6d eft pars , igitur eft repugnantia,
imm6 contradiftio in didis Philofophi.

Item,ha:c cft vcxaL,homo efiex earnibiu & ojfibns,
7.Mctaph.& hxc,homo efi terrentti,vel corporetu.in.
quibus materia prxdicatur de toto : aflumptum
igituf argumcnti fccundiprincipaliscft falfum.

Itcm,probatio minoris fecundi principalis, in

Expofitio )

illa deduftionc de prlncipio , vidciur peccarc,
tum qmA principium ed ipi plus,quam cauja fMc-
taphyfic.tcxt.comm.i.tum quia quxlibet pars dc-
finitionis cft forma,vt allegatur confcquenter in
littera,ex y.Mcraph.crit igitur gcnus principium
formalc. Et quod adducitur in oppofitum , quia
fcilicet non diftinguitur,videtur falfum,quia ne-
dum pcr difFerentias,fed per genera diftinguun-
tur aliqua fpecies ab aliis:non folum enim ratio-
nale, fed etiaanimal, diftinguit homine a lapide.

Itcm , videtur quod illa probatio de principio
finaIi,non currit.quia adtus primuseftperfedior
adu fecundo,ficut fubftantia accidcnte:fed adtus
primus ordinatur finaliter ad a£tum fecundum,vt
habct ifte in i.diftin6t.primi,qu. i .Omnii entu,\n-
quit , »■« aUuprime perfeSio vltima confifiit in a£ltt
ficundo,ejuoconiungituroptimo,\gix.m non fcquitur,
Genus cft imperfedtius fpecie, igitiir non cft
principium finalc eius.

Item,vidctur illud didtum Philofophi, 7.& $.
Mctaph.de partibus dcfinitionis^elTe falfum,quia
materia pertinet zAcpiodquidefiiei materialis, vt
S.Mctaph. text.comm.9. videtur dicere Philofo-
phus, & 7 .Mctaphyficx , & in tertio Sententia-
rum, diftindt. 21. habet ifte.

Item, non videtur verum quod fola forma vl-
timata diftinguat, quia omnis forma, vt talis di-
ftinguit.

Item, vnum oppofitorum non eft fimile alteri,
matctia& forma funt oppofita,igitur fi Genus eft
forma, vt dicis, non etit fimile raateriz.

Itcm,non videtur bcne didtum quod gcnus fit
formatotius,veI formarefultans,vtdicitillapri-
ma refponfio , folucndo replicam primam , cum
ipfum fit pars conftitutiua fpeciei.

Item,qu6d dicitur in tertia refponfione de par-
tibus rei, & rationis, vidctur dubium, quare ifta:
prajdicantur pot iiis, quam illac.

Item,po(ret dubitari de fignificatipne concreti,
& abftra(5ti,an videlicet fignificent idem,vcl non,
prxtcr cxempla dc manuat0,8c capitato,Sc animali,
& rationali,&CC.

Itcm, videtur illa diftindlio dc concreto,& ab-
ftradto, diminuta; quiainPrimOjdiftindt.j.qu.i.
ponit triplex concrctum,& triplex abftradum.

Itcm , videtur repugnantia in didtis Dodoris
hic,& in fccundo,diftin6t. i i.qu. i .vbi dicit,qu6d
definitio dcnominatiuorum conuenit non folum
concretis accid^talibus, fed ctiam fubftatialibus,
Qua:ft. etiam 3.4. & j. Qaodlibeti,& S.diftindl:.
Primj,qu.i.& infrik in Anteprxdicamentis,qu.5.
adfinemj&7.dift.}.qu.i.dicitqu6ddcnominatio
no folum fit in pratdicationc accidetali,fed etiam
yniuoca,& prscdicatis proportionaliterfumptis.

Item,communis cxpofitio omnium accipit ca-
fum in dcfinitioncdenominatiuorum pro tcrmi-
nationc vocis.

Item,fiomne concretumconccrnit vel fuppo-
fitum, vel fubiedtum, igitur nuUa fubftantia pri-
ma erit concretum.

Itcm,mcmbra illius diuifionis coincidunt,quia<
idcm concretum concernit & fubie6tum, & fup-
pofita, vt album.

Item, quare potius conccditur {^i,ArcaefiU-
gnea,vx habet PhiIofophus,7.Metaph.text.comm.
25 .quam \iiiyArcaefilignum,ciym non proptcr in-
formationcm prima fit vcra,fed propter materia-
lem habitudinem,vt in ^.diftindt.^.quxft.i.habcc
iftc&diftind.iz.

Itcm, fi artificialia nihil reale dicunt vltra fua
materialia , vt quibufdam vidctur , quarc non

rccipc

41.

45-

Qujeftionis XIII.

5iJ

44.

4y.

jlSm ftemi-
dni tfi finit

frimi.

fSitemJt «-
Smftcundm
ftfiaigrfri.

tccipetcttt verJ pratditationem fuocum mate-
irialium.

Itcm , haec conceditur , AUmm efthomo > & non
ifta, Alinm eft hHmamm , & non proptcr aliud,
hifi <\ma.h0mo cftconctctum , & humanitM abftra-
ftum : felfa igitur cft illa propofitio>fcilicct,iV«A*7
eft concretum rei^eiiujHi nccidentu.

Ircm,vnumquodque proptcr quod, & illud
magi$:ci^m igitur homo nt rationalis proptcr ani-
mam, anima crit magis. Igitur malc negat iftam,
uimmMeftrationtdis. Et in 1. dift. i . q.6. rationali-
tatem,vel intellcdualitatem dicit conuenire ani-
tnxySc Angelo. Plura alia omitto circa harc argu-
mcnta,& loliltiones eorum,breuitatiscausa.

Ad iftacxpedite refpondetur. Ad primum di-
co,qu6d Philofophus loquitur ibi departcintc-
grali , vel efrentiali , & non de partc quiditatiua,
per modum totius acccpta , vt hic loquitur Do-
Q;or,& fic non cft repugnantia.

Ad aliud dico.quod totum & pars , diucrfimo-
tlc accepra, non infcrunt contraditlionem : nunc
autcm Gcnus cft totum vniuerfale,& pars quidi-
iatiua,non autcm fubiedliua,refpedu Speciei.Vel
fic, pars per modum partis, & totum pcr modum
totius repugnant,non autcm pars pcr modum to-
tius fumpta repugnat toti : eft enim pars fignifi-
catiu^,& totum connotatiue.Concrctam dcnique
ad fuppofita fit totum yniucrfale , ficut concre-
tum ad fubieita totum in modo.

Ad aliud , patet ex didis : loquitur enim Do-
€toz, & Philofophus,deprardicationc formali, &
quiditatiua,non materiali,vel dertominatiua.

Ad aliud , polTet negari quodfumitwr, fcilicet
principium cxcederc caufam : quia Philofophus
j.Mctaph. tcxt. comm.i. videturdicere qu6d to-
tics fumitur/>n««p/««»,quoticsc/fw/2t.Vel concef-
fo aftiimpto,diccndum quod loquitur famos^, vc
pro caupt accipitur.

Ad aliud dico,qu6d partcs definitionis quidita-
tiu{e,& Mctaphyficalcsjpoflunt comparari,vcI in-
ter fe, vd ad dcfinitum. Primo modo, vna eft vt
materia, alia vt forma ; fecundo modo, qu«libcc
eft vt formajid cft.formalc praEdicatum,& forma-
lc conftitutiuum intrinfecum definito.

Quod additur ibi dc diftindione , dico quod
ficut clfe rei habctur complct^, & vltimacc,i for-
ma,ita & vcritas, & diftiniflio , fuo tamen modo,
conccdcndo genus, vcl materiam dare & efle , &
vnitatcm, & diftindioncm. Loquitur igitur Do-
(ftor antonamafticc.Vcl alitcr poteft dici,qu6d li-
cet genui diftineuat fuas fpccies a fpecicbusaltc-
rius gcneris in mo gradu,non tamen inter fe, fed
difFcrentiavtroquemodo diftinguit.

Ad aliud de adlu primo , &fecundo , &c. dico
qu6d finis alius cft (juo , aliuj gratia cuiUt. Itcm,
alius qui attingitur pcr operationem,aIius qui cft
caufa finalis. Finis enim qui cft caufa finalis , vel
gratii cuius , cft vltimum, & optimum,i.Phyfic.
tcxt.comm.2j. & 6. Metaph.Auiccnna,& Com^
mcntator, j.Mctaph.comm. ).idemhabet. Finis
autcm quo,vcI qui attingitut aliquando per ope-
rationcm , non. Mod6 genus non cft finis aliquo
illorura modorum propri^, rcfpc£hi fpcciei:fecu$
eft dc afttt fccundo reipeftu primi. Quod autem
allcgatur cx t.dift. 1 .pofiet folui cx eo qu6'd addi-
dic Dodor ibi,quo coniungirnr optimo, quia li-
cct adtus fccundus non fit nobiIior,veI pcrfcdior
aftu primo intrinfcce,&formaliter ,eft tamen
pctfcdior cxtrinfec^,& obic^kiuc. Et fic loquitui
Do^r ibi.

Scttiftr.Tom.I,

Ad alilid iamdidum eftc^uomodb intclligen-
dus eft PhiIofophus»Ad aliud fimiliter didum tAi
qu6d intclligi dcbet antonomaftice.vel finiplici-
cct , & i quocumque. Forti enim homo non di-/
ftinguitur in formis communibu$,ab aliis fpecie-
bus animalis.

Ad aiiud, patct qu6d DoAor non fcquitnt il- 4^ •
lam refponfionem , vt patct cx rcplica fcquente.
Scd dato qu6d procedat , poftct dici, qu6d fc ha*
betpcrmodum rotius,vtdi6tum cft. Eftetiam
gcnus,faltem fubalternum , totum & pats rcfpc-
^u diucrforum , vt priiis , ficuc eft fpecies vnius^
& gcnus alterius.

Ad aliud dico , quod idc6 przdicantur partcs
rationis, quia per modum totius fumuntur & ab-
ftradtiuc , & vniuetfalitcr : partes autem rei pcr
modum rci, & determinatc, & fingnlariter , & in
aduali exiftcntia:quia prxfcindunt,& abftrahunt
quatuor caufac Met.iphyficc i fcipfis Phyfice con-
fidcratis.vt inThcorematibus,& i.&j.Mctaph.
& 8.dift.primi Reporrationum habet ifle.

Adaliud,patetinfri,quaeft.8.Antepr2dicamcn-
torii, & ibi copiosc pcrtradiaui mcrcm Doftoris*
Ad aliud dico, quoddiftindio bimembris de
abftrai5lo &concreto,fiifficit ad propofitu Dodo-
ris hic. Vel dici poteft qu6d fub vno mebro,vide-
licct ^ fubiedbo, vel ad fubiedii, implicitc intelli-
gitur abftradtiojvel c6crctio in ordine ad funda-
mentfr, ciim comunitcr pro vno ponitur altcrum.

Ad aliud dico, qu6d hicpropric logicc loqiii- 4^^»
tur de dcnominatiuis,& dehniti«ne,atque pradi-
cationeeorum. Alibiver6 vbi qiioitatur,cxtcnfi-
uc loquitur,vt patct ibi cxprcfsc.

Ad aliud dico, quod in hoc iftc fubtilis merit6
nomcn fortitus eft , quia alios cunAos antccedit.
Igitur nil mirum fi groffi grofsc,& fubtilis fubti-
litcr exponat. Non foliim enim ex cadcntia vocfs
ccrminalitcr.fcd ex fignificato ipfius,& modo fig-
nificadi»cafus ibi dcbct intcrprctari, vt magisin-
frjk,loco fuo patet.Cadit cnim forma accidcntalis
ad fubftantiam, quia per fe ftare non poteft, & fic
fignificaturconcrctiuc. Etlicct concrcnim fub-
ftantialecadat,non tamcn codem modOiVidc i tj
dift. quarti,quzft. }. folucndo fecundum princi-
palc ad propofitum declarandum.

. Adaliuddico, qu6dinconcretis fingularibus
fubftantiarum non cft cadcntia j nifi folius vocis.
Nifidicaturquodncdumconcernirfuperiusfuum
infcrius , fcd ctiam c contra , & fimilitcr fubie-
ftum fuum accidensjficut ccontra.

Ad aliud) poteft dici,qu6d mcmbra dcbent in*-
telligi cum prscifionc , faltcm in terminis com-
munibus. Vcl alitcr , qu6d non fequitur, conue*
niuntcidem, ergo non oppofira:quiarcfpc<ilu dl-^
uerforum eidem conueniunr,vr patct.

Ad aliud, patet rcfponfio, quia hic, Arcaeftli'- 48.
/wow^accipitur pars pcrmodum partis : hic ver6,
ArcaeftUgnea , accipituf per modum totius, vt de
cnpitato didum eft.

Ad aliud, nego quod aftumitur : fed dico quod
formaartis eft aliquid reale pofitiuum,vt t.PhyC
& infra in fex Principiis.hafcJcr pertradari.

Ad aliud.patct infri,q.8.Anrcpraedicamcntoiii,
dcclarando illud didum Philofophi, i. Pollcrio-
rum, Allmmeft U^mm : non cnim prdptcr concre tTtr pn>pfjt'
tionem hominis ad a)bura,cft harc vera, Alhoneft rr<«.albutt eil
homo,Ccd proptcr ipfiuj concrctionem ad aliud, ''**"'° ' ****
cui accidic album,vt ad hunc homincm Humani- "** *"*'
tas autc ncutro modo concemit , idc6 propofitio » c
ilia» Htmumitat eftalifa,ycl h conua,eft fimplu;irec
S> a fklfa.

5^4

Expofido

falfa. Efl ergo vcra pr«dicatio per acdclcns , vcl
materialis, reducibilis ad denominatiuam per
conuerfionem fimpliccm.
!?;.-., ^(j aliud,patet infra ,cap}te de Quantitatc,

quasft.i. foluendo fecundum principale, Et fuper
libiiim Pcrihermeniasjquaefl:. i . Tcnct cnim regu-
4^ |t, la Pliilofophi tantum in caufis cfficientibus.Quod
ibi tangitur dc intcllcdualitatc, problcma cft, vC
patct ibidem,& negatiua potius eft tenenda.
4^. Qiiarto dubitatur, circa tcrtium principale , &

cius folutioncm.Primo quahterilla propofitio fa-
mofa, vidclicct, Aeancretis adahnraita teact nrgu-
mentum , habct vcritatem , & iila alia : Ornnis prit-
dicAtio vera in al>Bra£lo eft per fi primo mcdo;Sc qua-
liter probationcs vtriufque currunt,& quarc po-
4- tius a concretis accidcntalibus ad abftrafta tcnct
confequentia , quam a fubftantiaUbus. Videtur
cnira diccre }. Mctaphfica* oppofirum , videlicct
quod tcnct confcqucntia in concreti<;,& abftraftis
fpecialibus, vel ad fuppofita , & non ad fubiccta.
Vnde iftn tcnct, Hic homo efthomo, igitur htc huma-
nitoi eft humanitas. Non tamcn ifta, Homo eft albta,
igitur humanitM eft albedo. Haec ibi.

Ad ifta refpondeo ( licct potii»s ad Mctaphyfi-

cum pertineant radicaliter,qu^mad Logicum )

Abflr.iiito primo aliqua prscmittcndo. Aduertendum ergo

vUiinata, j^ primo quod abftradtio alia cft vltimata, alia non.

»c» vitnn^ia Voco vltimatam ahslraQicntm , qua quiditas con-

V**' cipitur abfque habitudine ad quodcumque, quod

v^^ cft cxtra propriam rationem eius , vt inquit Aui-

cenna 5.Metaph.£^«/«;V<« eft tantum ipfa.

Non vltimatam vcro abftraftioncm appcUo,

qua ab aliquo prsfcinditur , non tamcn ab omni,

de quo potcft intcUigi didtum huius infra , quas-

ftionc pcnukima dc Gcnere.

T o. Pro quo clarius intelligendo, nota quod alitcr

.ihftradi» a- in fubftantiis , alitct in accidcntibus abfolutis, &

'''"■ .'." ^"^' alitcr in accidentibus refpcdiuis, fit vltimata ab-

i»""cciJem7. ftradio.vt | .diftind.Primi, quarft. i . habet ifte, &

huifit. fupra, qua:ftionc i. aliqualitcr didtim eft. In

fubftantiis , inquam , fit vnica , id eft , vnius ra-

tionis» quia i fuppofitis. In accidcmibusab-

folutis fiunt duo , vidclicet afuppofitis (exten-

fiuc loqucndo , quia nomine fuppofitorum in-

fcriora intelliguntur) &k fubicdiis. In vtraque

vcro poflunt poni gradus. In accidcntibus rcfpc-

dViuis fiunt trcs, videlicct a fuppofitis,fundamcn-

tis , & fubicdtis. Et in abftradionibus accidcn-

tium talis cft ordip, qu6d fada abftra£tionc a po-

fteriori,&magisextrinfeco,rcmanctconcrctioad

prius,vel inrimius, vcl magis inrrinfecum : vt fa-

&i abftradtione albcdinis ab albo , rcmanet eius

concrctio ad hanc , & illam. Vidc in quarto, vbi

fupra notanter adhsc,& vbi ibi notaui.

Vlterius notandum,qu6d ficut pofita causato-
tali naturali , & praccisa effcdus, ponitur & cfFc-
6lus,itaremotarcmouetur.Caufa autcm vcritatis
propofitionis cft habitudo,vel identitas extremo-
rum , qualem non habcnt, fi funt diftindra conce-
pribiiitcr, nifi infra vltimatam abftradioncm ac-
cipiantiir, & hoc intclligo in crcaturis, quia pro-
prcr infinitatcm vnius , vcl vtriufquc cxtrcmo-
lum , conceditur prasdicatio vltimatc abftradti dc
Trtiiejtti» ^\\q {n diuinis. Vndc ibi ponitur duplcx pra-di-
vlnmAte ab- j-jjjo ycra ,in fubftantiuis maximc, videlicet for-
■* ^^/^ malis,& per identitatcm.In crcatuns autcm nulla
ponitur vcra peridentitatcm,qua:non fir forma-
litcr ver.i,vt Sdift.Primi, q.^.ad fincm habct iftc.
y I. Scd polfct ditiicultari,an criara in vltimatc ab

ftraclis in diuinis dctur vcrapratdicatio.non ob-

fnodo ver*

ftantc tnfinitate,de quo non curo modo. Qjjando
igitur accipiuntar quiditates in abftradto ,tunc
prxfcinditur ratio formalis vnius ab alia,quare
fimilitcr falfa eft prsdicatio , nifi hzc przcififli-
me fit illa. Ex his ad propofitum dico , quod ilU
propofitio ,aConcretis vbi eftpndicatio per fi , 8cc.
vcra cft dummodo non arguatur ad vltimate ab-
ftrada , & in fubftantiis & in accidcntibus , (ed
quia in fubftantiis fit vnica abftraftio , hoc cft, a
fuppofitOjideo dicit Dodtor, & bcnc, quod tcnct
rcgula in concretis , & abftradis accidcntibiis:
quia adhuc fadla abftraftione a fubicfto rcmancc
concrctio ad fuppofitum. In fubftantiis autcm
immcdiatc fit vltimata abftradio. Scd contr^
fadta abftradtionc humanitatisab homine, vcl
homJnisaSocrate , rcmanet concrctio ad hanc
humanitatcm,quia hzceft \cii, H£c humanitMeft
humanitas.

Poteft dici quod alia eft abftradio ^ fuppofito, J*.
alia a fingulari. Nunquam enim poteft ficri ira
vltimata abftradio quiditatis,falrcm pcr nomint
primx intcntionis jquin fit capax hecceitatis : &
ira cx vrroqne conftituitur fingularc illius quidi-
tatis. Abftradio igitur a fuppofito fit ab habcntc
quiditatem , & nonabhac foluni. Dicitur ergo
in fubftantiis efle vnica abftradli^) , quia ab ha-
bentc , id cft , a fuppofito. In accidentc auttm
plures , quia a fubicfto rcmotiori, & propinquio
ri , & a fuppofito , extenfiuc loqucndo , & maxi-
me alterius denominationis , vt coloreitas abftra-
hitur ab albedinc, licet non ab hac coloreitate foc-
tc , CimiViUi albedo ab hoc albo , licct non ab hac
albcdine. Tcnctergohzc confequcntia,>4/^«OT
eftperfiprimo modo colorAtum,igitur alhedo eft color:
& hoc gratia materiae potius,quam confequentia
formali : haec autem non tenct , homoptr fi primt
tnode efl- animal,igitHr humanitas eft animalitas. Quia
licct animalitas conccrnat hanc animalitatcm,
vt fuum fingularcnon tamen humanitatem,qui*
noncftfingulareeius, nec fuppofitum propric:
fcd homo animalis fuppofitum dici potcft.

Scd contra , humanitas cft habens animalita-
tcm , quia conftituitur ex animaliratc & rationa-
litatc, igitur. Dici potcft , quod licct humanitas
rcfultet cx conftitutioncnon tamcnconftituitur,
fcd eft formatotius : ncccft habens propric, fed
habetur,quia eft tantiam ipfa.

Contra,in j.dift.i.q.i.exponendoilluddidum JJ.
Auiccnnx , eejuinitas efttantim ipfit ydicit Dodtor
quod quiditati fic abftraftas conueniuntifta,vidc-
licct cire ejHodejuid efi pcr fc obiedum intclledus,
per fe eire confiderabilc i Mctaphyfico,pcr dcfini-
tionemexprimi, & propofitiones veras dcprimo
modo^clfe per rationem ipfius verificabilcs. Dico
quod rcfcrt propofitioncs primi modi elle vcrifi-
cabilcs rationc quiditatis,& eftc vcrificabiles de
ipfa: nonfufficit enimidcntitas cxtrcmorum ad
verificationem propofitionumjfcd rcquiritur non
repugnantiamodorum. Nam licet animal & ra-
tionale fint idem , co quod cidem tcrtio , & ideo
vnum de alio praedicatur : fadtatamen abftradio-
ne corum ab illo, amplius non manct ratio idcn-
titatis:nec pet confcquens veritatis propofitionis.
Dico ergo non obftantcquodpraedida^conditio-
ncs conucniant ipfi quiditati prarcififfime accc-
pta; , non tamen vt fic h.ibct habitudinem ad fu-
pcrius , velinferius alrerius denominationis ,in
rationc pr^dicati , vcl fubicdi : & hoc dixit Do-
doribi cxpicfsccxponcndo Auiccnnan-),qu6dv»-
dclicct non cft vna , ncc plurcs , ucc vniuGf falc,

nec

Qu^flionis XIII.

52.S

ncc particulare, adinteliedum quem ibi affignat
Doaor,& ha:e inrelligo cfTe vera in pra:dicarione
formali, 8c in refto : quia fecundum aliquos ha:c
cft vcra in primo moAo Jiwnmitoi <•/? ex animalita-
tcy 8cc. &c cft fententia Linconienfis 1 .Pofter.cap.
de Per /e.Sed fi quzratur.an de vltimatc abftradlo
pollic aliquid vercpraEdicari,vel ipfum de aliquo.
54« Pro foiutione huius , & fecundi principalicer

quxfiti in hoc dubio,an fcilicet omnis vera prx-
dicatio in abftrafto, &c. Dico, quod aliquapof-
funt pracdicari dupliciter. Vno modo formaiitcr»
AbflfMSi it alio modo per identitatem. Prima prxdicatio po-
myftr»a» vl. tcft effg jj^n^ infubftantiuis , quam in adiediuis:
moj! ittr*** ^^'^ fecunda tantiim in fubftantiuis , eo qu6d no-
fr*dk»tio. mina adicdliua fignilicant permodum inhatren-
tis,&informantis : quarc dc quocumque vere di-
cuntur, formaliter dicuntur,in creaturis : tamen
iion ponitur communiter hacc diftindio, vc fuprk
notaui. Ideo Ariftoteles non tradidit logicalcm
notitiam de prxdicatione identica. Loquendo
crgo deprxdicationc identica , dico quod fic , vt
patec inDiuinis. Hxc enim eft vera , Epntiadi^
nina efi bonitM , vel patemitM , &c. Loquendo au*
tem de prxdicatione formali , ponic Do6tor ( j»
diftin6b.Primi,quxft. i . ) hanc Maximam. §luando
fubieElum efi vltimate ahRraBum , &prddicatHm non
petefiex ratione/iMpr*dicari, nifi formaliter ,propO'
fitio nonpotefiejfe vera , nififit inprimo modo. A qua
regula iblent fieri plures exceptioncs , videlicct
quod non tenet in negatiuis prxdicatis, ncc in
rcfpcdlibus rationis , nec quando fubieftum nihil
addit fupra prxdicatum, vcl e contra, ncc in pri-
uatiuis , nec in refpedibus fundamentalibus, ncc
in modis intrinfecis, nec in non diftindbis forma-
lircr a fubicdo , ncc in habentibus fe per modum
habitus,ncc in operarionibus immancntibus ter-
tninatiuc,nec in abftradis a fubiedlo, vel fuppofi-
to,& non ^ fingulari:pro quorum vlteriori decla-
rationc, videatur Francifcus de Mayronis in pri-
mo Conflacu,dift./.qua:ft.i.
fj'. Scd iudicio mcolacis limitaretur regula Do-

«^orisin his paucis , videlicec quod ccnec vbiquc
de vlcimatis abftradis fimpliciter , & pracdicatis
tantum formaliter dicibilibus , & formalicer di-
ftin6tis,acquede fuppoficis primo verificabilibus.
Ipfura camcn de fe ipfo prasdicari in primo modo
non nego , & de fuo fingulari. Haec ergo poceft
conccdi \etz , Hfmanitof efi en/,ftd an cncicas?
Vcraquc pars probabilicer fuftineri poflec. Ex his
patct qualitcr illa propoficio, emnii verapradicatio
in ohfiraEio efi per fi , &c. habet vericatem , &
qualiter non. Si intclligatur in vlcimace abftra-
^is, patet ex didtis. Si in mcdio modo abftradtis,
aliquando eft vcra, aliquando falfa. Et ad proba-
tiones eius patet , & lpeci.Uicer ad illud de 7.
Mccaph. didlum eft quasftione prxccdencc. Non
enim incendit ibi Philofophus difFcrcntiam fupc:-
riorem cfte de intelledu infcrioris,nec pcr fc prx-
dicari de ipfa , fcd per fe diuidi per ipiam , vt ibi
tadu eft,& fuper y.Mctaph.habct iftc,& in ^.dift.
I i.quxft.j.articulo i.partefccunda.folucndoom-
ncs opiniones.Et cum dicitur in probatione pri-
mxpropofitionis,qu6d Ci eftveritas inconcretis,
hoc eft ratione eftentix fignificatx,patet cx didis.
Vnomodoquod nedum ratione clfentix fignifi-
catx,fcd modi fignificandi propofitio habet veri-
tatem. Quare ejiim hxc conceditur , Homeefial-
l/My & hxcMfnaefialhedo, negatur, nifi cx diuctfi-
tatemodorum?
5 ^* Alio modo potcft dici,qu6 J vcritas eft rAtione

Scetioper. Tom. /.

eflcntix fignificatx, vbi adhucremanet vltcrior
concretio, & vbi non, non. Et cum dicis Dodo-
rcm alitcr fenfiftc fuper j.Mctaph.patet ex didis.
Ibi enim comparat concretum accidentale,& fub-
iedlumad abftra£ka,vtrifque proportion.iliter in-
fcrcndo: Vt,//<»»w efi albH6,ergo hHmanita^ efi albedo,
&patet qu6d ibi nonarguitur fccundum rcgu-
lam , quia in antccedentenon eft prxdicaiio pcr
fc. Quod ibi habct de homine,& humanirate,&
hxc, & illa , pater qu6d comparai abftraftum .nd
fineulare , & non ad fuppofitum , vt didliim cft.
VuTc ergo Dodtor ibi , qu6d quando in concretis
eft prxdicatio per fe , & adhuc vnum in abftradto
eft prxdicabile de altcro , tenec argumentuni , &
hoc fiuc in fubftanciis,fiuc in accidentibus, vt di-
dlum cft:& ita nulla eft repugnantia,fi bene intcl-
ligatur Dodtor.

Ex his patct Nominalium crror,qui xqu^ con- j%
cedunt prxdicationem concreti de concreto , & ^cmlnalitm
abftradti de abftradto. Diamt cnim hanc cllc ve- "■"»' •i»«-
Tzm,HHmanitMefi ammalitaSidcm hznc, Homoefi ""■•
animal, non confiderantcs quod in prima prxdi-
catur pars,pcr modum partisaccepta, de toto,vcl
dc forma totius;in fecunda vero pars per modum
totiusjvt fupra fxp^i

Et fi vltcrius quxraturcuriose,quarepotius rc-
manet concrctio in accidcntibus ad fuppofira^fa-
dta prima abftradtionc ab cifdcm,nedii a fubietlis»
vt puta fadti abftradtionc albcdinis ab albo,& co-
loris h. coIorato;quorura quodlibet concernit fua
fuppofita,veI fingularia,remanct adhucconcrecio
coloris ad albcdincmjquam in fubftantiis,vt vidc-
licet fadta abftradtionc humanitatis ab hominc»
vel Socrate, vel hoc homine ; & aniraalicatis ab
animali, vel hoc animali, vcl hominc, non rcma-
nct concretio animalitatis ad humanitatem, ficuc
ad hanc animalitatcm.

Poteft ad hoc dici probabiliter, qu6d licct ra- 5*\
tionabilis ratio huius fit,qu6d hoceftfubftantia,
& illud accidcns:tamen rcfolucndo dico,qu6d cu
fubftantia fit ens abfolutum, non depcndens.ncc
inhxres formaIitcr,fignificatur proportionalitcr,
& confignificatur,auc ergo in fe prxcise, & abfo-
]ucc,aut vc habet eftcirt luppoficis:non pcr mo"du
inhxrencis,necinformatis proprie,maximcin cfle
fecudo:quare vno modo fignificatur in concreto,
alio modo in abftradto,& fadta primi,& vnica ab-
ftradtione,non remanct in fubftanciis aliqua alia*
maximeadfuppoficaalteriusdenominationis.Ac-
cidentia ver6,pcr oppofitum,funt entia dcpende-
tia,& inhxrentia:quarepofl!unt fignificari diucrfi-
mode, & vt inhxrent, & vt concernunt fua infe-
riora,& prxcififfimc acccpta,& fecundu quod in-
feriorafignificantur,fiue Iccundtim efleinhxfiuu»
fiue fecundii efle eflentiaIc,fupcriora vniformiter
fignificantur:quarc fadti abftradtione prima in ac-
cidentibus k cocretione ad fubicdla,& fingularia, < ^

remanct fecundaad fuppofica, vel fingularia ran-
tum,& adhuc reftat vlterior,in qua prxcisc figni-
ficanrur eflentix ecrum.ExcmpI{i,vt«/^M»,^^r<^o,
albedineitat, vcl quiditas albedinis,& fimili de co-
lore.Vniuerfaliter ereo ficut eflcntix rerum feha-
bent quoad modu eflcndi,ita fe habcnc quoad mo''
dum incclligcndi, & fignificandi, vc habec videri
alibi. Pluraalia fubciua poflent hic pcrtradtari,
qux rcIinquaturMetaphyfico. Hxc pauca hicad-
duxi, quia noui hanc dimcultatc cfle vniuerfalcm
Logico, & Metaphyfico:& fi aliqua prxdidtorusa
excedant ingenia iuucnum,funtnihilominus hic«
& vbiqae,nece0aria in dodtrina huius Dodtoris.
Ss j Q£int6

526

Expofitio

S9' Quinto principaliterdubitatur,circa quartum

* nunj. g. principalc *, Sc folutioncm cius. Primo videtur,

3u6d inconUfmehter appellatiilud medium,»«-
ik^ comrmne , quia Genus & Specics non funt
communia omnibus , ncc talc mcdium ad omnia
potcft appiicari,vt patct.

Item.videtur quod hac fit ycra.yAlbedo efi albay
quia propofitio affirmatiua eft vera,in qua pradi-
catum cft idem fubie£to,talis eft ifta.

Item,vidctur quod modi fignificandi fint fepa-
rabiles a fignificato : nam homo , & homines , idem
fignificant.Idem ergo fignificatum nunceft fingu-
laris,nunc pluralis numeri,vt patet.

Item, quare dicit, quod conucniunt modi fig-
nificandi didioni potius,qukm voci,vei termino,
vel parti orationis.'

Item, (i intentiones logicales, de qnibus perfc

t- ; confidcrat Lbgicus.funt modi intelligendi,vt di-

^s cit Do(5tor,ergo Logicaeritmodusfciendi,& non

"^? fcicntia.Patet confequentia, quiaficut fubiedkum

ad fubiedum,ita habitus ad habitum, & e contra.

Confcquens eft contra determinationem Dodto-

fis fupr^,qu£ft.i.

' Item , videtur quod modi fignificandi rclin-
quunt ipfum fignificatum , vel didiohem fignifi-
catiuam refpefku alicuius praedicati , quia hxc ho-
mo eft difiyllabum , homo non eft mafculini gene-
ris , ficut hic, homo eft alhtts. Similiter hic , homoeft
Jpecies , vidctur cfTe communis gencris , hic vcr6,
homo eft «/^«*,mafculini Gencris,
^Q, Item,modi fignificandi poirunt vniri affirmati-

ue, & negatiue, vera, & falssi enunciatione, ficut
modiintelligendi, faltem per accidens:&videtur
ctiam quod per fc,vt hlc>Nominatiuw eftcafns., ca-
Jiu eftnnmerm , vel moipu figniftcand.i , vel cafus non
eft'perfina,S)CC.

Item , quare dicit , quod funt formalia princi-
pia, fub quibus fignificata vniunturpotius, quam
materialia,vcl efFe£tiua?imm6,fccundum aliquos,
funt effediua.

Item,videtur quod repugnantia modorum fig-
nificandi non caufat falfitatem,fed tantillm incpn-
gruitatem orationis,vt hic, homo alhumcurrity vel,
homines currit , & fic de aliis. Videntur cnim ifta
habcrc fe per ordinem communitatis maioris , &
minoris,congruum,pcrfe£tum;vcrum,velfalfum;
vt patet in definitione famofa propofitionis.

Item , videtur fupponere falfum , tum quia
concretum , & abftradum , vocat modos fignifi-
candi : & tamen fecundadiftindtionePrimi, par-
te fecunda,quacft.i .in folutione, vocat illa modos
logicales : tum etiam , quia hominemvocat abftra-
ikum , quod tamen videtur falfum cx di(5tis , quia
1n fubftantiis eft vnicaabftradlio. Alia plura ibi
pofTunt adducijfed nolo tantam prolixitatem in-
currere.
^I. Ad iftarefpondctnr,ad primum patetfupri,

articulo i. vocat enim Doftor illud mcdium
commune , eo qu6d procedit per locum ab oppo-
fitis , qui eft^ locus dialedicus communis , appli-
cabilis inomni materia ,necrequiriturqu6dge-
nus & fpecies fint communia omnibus , fed mf-
ficit qu6d fupcr his fundari poflit oppofitio , vt
fuper aliis.

Ad aliud , patet ptius qu6d non tantum iden-
titas extremorum , led non rcpugnantiamodo-
rum tequiritur. Eft namquc impoffibile quodea-
dem forma accidentalis informet fe ip{am acci-
dentaliter , & hoc intelligitur hic , cum dicitur,
j^edo eft sUra : eft cnim f w , 6c non quod , vt pa-

tet. Sed pofTct adhuc dubitari ex diCtis huius , j,
quaeft. Quodlibeti, & i . diftinft.a. quacft.j. & 7.
Metaph. qua^ft. 1 ,Sc i i.diftind.^.qu^ft. 1 . quia vi-
detur conccdcreiftas : Inhdrentiainhafet,tyfccident
accidit, dcfimilitudo eftfimilis, & fic de talibus. Dic
confequenter, vt ibi notaui : & ita hic, & de Dif-
ferentia adhuc aliquali^er tangam , & alibi , vbi
opportuneoccurrent:& pondeta eaquafhabec
ifte fupcr quintum librum Mctaphyfica: , quasft.
I. conclufione 5. & circiter, ad haec , hic,& alibi.

Ad aliud , patet ex littera Do£toris. Non di- €i.,
cit enim abfolute quod non poffit fignificatum
intclligi fub oppofito talis raodi , fed quod vc
fignificatur tali di£tionc , non poteft intelligi fub
oppofito talis modi. Vbi denotatur quod modi
fignificandi adiui funtin voce ,vel didtionc fig-
nificatiuaimmediate, vt fupra, quaift.S. dixit.Scd
mediatc pofiunt conuenire fignificato,quia ^ pro-
prietate ipfius cx parte rei accipiuntur. Modi ve-
rofignificandi paffiui,clarum eft,qu6d inipfis
fignificatis reperiuntur.Licct ergo eadem res fig-
nificetur per hominem , & homines , iftae tamen di-
«Stioncs vari£E funt , & idc6 vario modoconfig-
nificant. Vt igitur fub hac didionc homt accipi-
tur, vel apprehenditur fignificatum ,fempct cft
fingularis nnmeri:& ficintclligitDodtor.

Ad aliud dico , qu6d ifta fe habent per ordi- iPlurif ft /;*•
nem , videlicct vox ,fitrnum , vcl diBio , pars ora- '""' P"" "'^'7
ttonts ,S>c termtnm. Vt alibi dicctur. Vox emm „,/y™-f,^^,-
cftmaterialcremotum. Dcindcadditur fignifica- «c.
tio cum imponituf ad fignificandura. Tertio con-
fignificatio , ciim ponitur in dcterminata partc
orationis. Quarto fit extremum cnunciationis,
& tunc vocatur propric terminus, vt patct i . Prio-
rum. Notanter crgo dicit Do(Slor,qu6d modi
fignificandiconucniunt didtioni, ad differcntiam
voeis abfolute acceptae , non tamen ex hoc vUlt,
qu6d non conucniant parti , & termino , & voci
ctiam , vt eft di<5tio. Primo tamen conucniunc
di6tioni,& conftituunt ipfam incflcpartis,vc
ali^s dicctur.

Adaliud patctfiipr^, quaeft.T.4.&;.licetcnim
intentiones fint modi intcUigendi in a6tu redto,
funt nihilominus per fe intelligibilia,vt ijuodzSta
rcflcxo , & fic de ipfis potcft .cfle fcicntia , & de-
monftratio fuo modo.

Ad ahud , ( fecundum poneates fignificatum ^3.
diftionis duplex j fcilicct formale , & materiale)
patet rcfponfio , videlicet qu6d homo , videlicec
aliud , & aliud fignificat in illis duabus propofi-
cionibus. Scd fi ponatur tantum vnica fignifica-
tio, fcilicet formalis , etiam patct refponfio, quia
Do6tor loquitur de didtione , & modis fignifi-
candi ipfius,fignificatiue acccpta.Ide6 dicit quod
fitnt infiparabiles a fignificato ,vt fignificatur per ta~
lem iUElionem , nec relineptHnt ipfitm , &c. Sed brc-
»iiter poflfet dici , qu6d haec , homo eft dtftyllabum,
non cftproprie didtio , fcdvox matcrialis , faltcm
non habet rationem completam didtionis, vt pa-
tetfuprk. Primarefpdnfiofatiscuadit difficulta-
tem.Quod additur ibi de homine , & fteeie , patcc
quod mafculinum genus nunquani ipfum dimit- '

rit, nec etiam foeroininum,licctaliquando fccun-
dijm exigentiam praedicati accipiatur nunc in
vno , nunc in alio , vel in vtroquc genere : habec
cnim fe quodammod6 difiun(Stiue , & pcrmiffiuc
ad vtrumque, vel fi copulatiuc , & adtualiter, dic
confequenter.

Ad aliud dico , quod modi tales poflunt accipi
modalicer , vel materialiter , vel fub aliis verbis.

Qusftionis XIV.

S^7

«4-

CoitftrtiSie-
itk pArtium

qulHMt (4M-

CtneretU sli-
tereonfiderM-
tur» Gnnn-
in»tice,»liter
i Logic»,

66.

jtlflraElio in
fui>ftdtiiivn'
de.

SimilicuJo
eft {imilis,
quomodo ve-
r» profefitio.

vt fild , vcl vt nudut, Loquitur autcm Do£bor de
cis modalitcr , vel vt modiu , & vtquoyic non vt
^«0<^acccptis,vtpate<.

Ad aliud dicitur , & probabilitcr , qu6d caufac
• conftrudkionis partium drationis , funt quatuor,
vidclicct matcrialis,& eft ipfa parsorationisifor-
' malis , & cft dcbita vnio conftrudibilium ad in-
uicem ; cfficiens , & cft duplcx, intrinfcca , & eft
modus fignificandi ; cxtrinfcca, & eft intcllcaus;
^nalis ciiam caufa duplex cft , intrinfcca vidcli-
cet,&cft oratio congrua, & pcrfeda ; extrinfcca,
&eftexprcffiomentisconccptuum. Sunt igitur
modi fignificandi , inquit Dodor , principia for-
malia, id cft, rationes formalcs, propter quas fic,
& fic vniuntur partcs orationis; ita quod vnio cft
forma propinqua,& modi remota:quare dicuntur
efficiens intrinfccum,co modo,qu6 Philofophus
i.Phyficorum dicit.quod forma,& efficiens,coin*
cidunt:dc quo in tradatufuo dicctur.

Ad aliud,'quod tangit bonam difficultatem,li-
cetpoflet probabilitcr dici,qu6d omnis oratio in-
congrua cflct falfa , licct non e contra , co quod
vcritas eft adsquatio rci ad intellc(ftum , & in eo
quod rcs eft,vel non eft,&c.Cum igitur modi fig-i
nificandi accipiantur k proptietate reperta cx par-
tc rci , fi oppofiti modi proprictatibus rcrum at-
tribuantur vocibus fignificatiuis , in hoc videtur
oratio cflc falfa,licct, inquam, hoc fit probabile,
quia tamen aliapafs polTet fuftentari, brcuiter ad
propofitum pro nunc refpondetur, qu6d non di-
cit Doftor tales modos caufarc falfitatem ora-
tionis fempcr, fcd quando funt circa idem,vt pa-
tct in litera , quod non conringit in illis inftan-
tiisjVt patct confideranti.

Ad aliud potcft dici vno modo , quod loquitur
exemplificatiuc deconcrcto.&abftrafto. Vcl ali-
tcr , quod in primo loquirur cxtenfiu^ de modis
logicalibus. Vcl tertio, & fortc vcrius , quod ifti
modi pertinent ad Grammaticum , & Logicum,
diuerumode tamcn; quod patet, quiavterque de
eis pertraAar, quod non inconuenir, ficut in plu-
ribus aliis contingere poteft. Confiderat cnim
Grammaticus concretum,vt habet fe per modum
adiaccntis alteri ; Logicus vcr6 in rationc prsdi-
cabilisjvcl fubiicibilis.vt patet.

Ad aliud dico,qu6d homo potcft dici abftraAum
media abftradlionc , quia fibi corrcfpondet con-
cretum,vt htmumm,\c\ ImmaftatHft &c. & ci^m di-
cis qu6d in fubftantiis eft Tnicaabftra<ftio,coacc-
do , i fuppofito , vt didam cft : fcd prsrcr illam
potcft poni abftraAio in cls ^ concrctis,di£lis pcr
modum materialis habitudinis , vel poffidentis,
velpoflcflbris ; lic^t nonin ratione informantis,
cim nulli accidanr. Tales crgo denominationes
communiter dicuntur cxtrinfecjc : quare non eft
proprie concretio ad fubic^tum ,vt infri, cap. dc
Dcnorninatiuis,vidcbitur.

Scd adhuc poflet obiici contra di&a : nam haec
conccditur ctiam apud idamjnhdrentia inharetyvt
ii.diftina.^.quxft.j.&i.diftinft.i.quacft.j.&ali-
bi,vt ^qu«ft.Quodlibeti,& haec fimiliter, SimiU-
tudo efifimilUJS^ fic de aliis.

Potcftdici , qu6d in talibus concretum tran-
fcendcns dicitur dc abftrafkis limitatis , tcI qu6d
fecus eft in re(pc6kiuis , fccus in abfolutis. Vel
qu6d falfac funt de virtutc fcrmonis , & formali-
ter:qusrc alibi altius.

Rcliqua argumentacum folutionibus fuis,fatis
clara funt ; ide6 omitto inftarc contra ipfa. Sed
quod tangiturin^.principali.&folutionc cius,de

commutata proportione , quzre diffusc in primo
huius.dift. } 6.ad finem, & m 4.dift.4 j . qu«ft. j. 3c
infrain Antcprsdicamcntis.quzft.io.aliqualitcr»
& fuper r.Priorum,& i.Pcrihermenias,vbi fupri.
Rcgularitcrcnira non tcnct talis argumcntatio,
comparando extrcma ad infcriu$,& {upcrius vni-
formiter , argucndo affirmatiuc, & ncgatiui : fcd
benc difFormitcr;ide6 dcbet dici.ficut ptiroum ad
tertium, ita quartum ad fccundum, & noh c con-
tra : qu«rc Euclidcm,in j . propofitione i;.& i^,
&alibi.

Quod tangitur in fcxto principali, & fcptimo,
& folutionibus eorum,de przdicationc coraunis,
&vcrificationc pra:dicati , & continentia total»
pra:dicati in fubiedlo,poflent habere difficulratcs
metaphyficales.Dc vnitate illa minori, qna ponit
jfte ex natura rci, & vnitatc numcrali , eiret enim
difficile nominalibus,&aliis,de viacommuni fol-
uere illa argumcnta:pro quoru dcclarationc quz-
rci.&^.Metaph.&ini.dift.j.par.i.difFusc.Quod
vltim6 tangitur de corruptibilitatc indiuiduorij,
& fpccicrum, vcl incorruptibilitate, habet vidcri
fuper libros Poftcriorum , & alibi , & maximc in
primo,de finceris veritatibusjdift.j.quaeft 4. Cir-
ca illam propofitionem,in fccunda ratione , poft
oppofitum.O»J»if cen/ecjHentia Enthjfmematica, &c»
Poflct dubitari, fed infri, in Antepracdicamentis,
& fupcr libros Pcriherraenias fortc tangam ali-
qua,circa cam. Et haec pro nunc fufficiant dc hac
qusftione clariffiraa.

QjfJESTlO XIV.

quje cft 17. apud Scocum.

ytrum DifFercntibus fpccic in defi^

nitione Generu conuenienter

ponatur f

DE Primo. C^lA diferentibus{(\a\Ate[\<\ax i,
clara font ) patebitinfri,cap.deDifFerentia,
& aliqualiter fupra, quacft. i. vel 3 . huius capitis,
tadbum eft.Eft enim diffirens concretiuc didum k
differentia , & hoc vcl primz-intcntionaljtcr , vel
fecundaE-intentionalitcr difta, vr infra, qusft.^.
dc DifFcrcntia.Differcntiaautem fpccics multitu-
dinis cft , vt fupra didbum eft, & habetur 5 . & 1 o.
Metaphyf. Difterentia autcm eft intcr di^ens, DrfFcteM.^^
& Mtterjum, vt j. Mctaphyf tcxt.commcnt.i . ha- Diuerfum^
bet Philofophus. Et lo.Mctaph. text.commcnr. i*'"/***''*^
11.& fequentibus habct iftc, & Philofophus.
JDiHer/a enim funt,quz non funt aliquid idem en-
tia, ncc numero, nec fpecie, ncc gcncrc, ncc pro-
^onxont.Differentia vcr6 funr, quscunque in ali*
quo conueniunt,& in aliquo diiFcrunt:&taIis to-
ties fumitur, quoties idemy vel vmtm. Et Porphy-
rius diuidit ipfum in coramunc>proprium,& ma-
gis proprium,vt infri,qusft.i.deDifFcrcntia,pa-
tcbit. Propric cnim loquendo illa dicuntur Diffi"
rentia, qax fpecie,vel "Benerc, diftinguuntur. I-Jic
aurem fpccialiter eft lermo dc difFcrente fpccie.

Ordo conueniens cft, quia prii^s dcterminauic &,
de definitionc,& dcfinito abfulutc,& declaratio-
neexcmplari in fundamentis,nunc autem depar-
ticulis pofitis in definitione : & licct pancs prio-
res fint toto ordinc naturac, otdine tamen cogni-
tionis poteft cflc e contra , quoad nos,vipatct
primo Phyficorum , & alibi (arpe apqd Philofo-
S t 4 pham*

5X8

Expofitio

phum , & iftum. Scd vtroque modo poterat ficri
inucftigatio, vt patetin proceftii Philofophi plc-
rumqucqui vcnando aliquamdefinitionem,prius
partes,deinde totum a£lignat.Ad maiorem igitut
cxpreflioncm,& declarationcm, prseter duas pri-
mas qujcftiones de definitione,& definito,hic in-
ueftigat dc partibus dcfinitionis. Et quia aliquis
abfolute concederct has partes non efte conuc-
nientcr pofitas , vt definitiuas , nifi prius often-
deretur ip/am efleveram definitioncmjideo con-
gruc primo oftendit dcfinitioncm ipfam efTc vc-
ram dcfinitionem,& cuius definiti,& confequen-
rer particulas cun6tas profequitur. Ordo tamcn
huius quxftionis ad fcqucntem , poftet conue-
nienter efle rctrogradus,quia illa videiur efle cir-
ca primam particulam , & hasc circa fccundam,
fed de hoc magis ibi. Ordo enim quaeftionum pa-
rum refert qualitcr aflignabitur , dutnmodp vc-
ritas , & intcUcdus ipfarum apprchendi pofllt;
magiscnim circa tcxtualia, & originalia cura-
tur ordo , licet vbique fit ponderandus. Diuiflo
communis eft.

De Secvndo. Tribus rationibus arguit
negatiuam , & funt fingulares rationcs , & folu-
tiones fingulariflimae. Prima ratio fic formari de-
bct : lUaparticulainconuenienter ponitur in de-
£nitione , quac non diftinguit definitum aheo ,k
quo , vt per ipfam diftinguatur , aflignatur : fed
ha:c eft huiufmodi j ergo , &c. Patct difcurfus
cum maiori. Minor vero probatur ,quia non di-
ftinguit Genus a Specie, fcd ad hoc aflignata cft k
Porphyrio, vt patet in diuiflone , quam ponit in
littera, ad declarandum dcfinitioncm generis, er-
go. - Maior huius parafyllogifmi probatur , quia
illa particula , quae fequitur boni confcquentii
ad p*articulam poficam in definicionealterius,non
diftinguit illud cuius eft , ab alio': fcd fequitur,
Diffirunt Jpecie , ergo mmero , vt $. Mctaph. vbi fu-
pra habet Philofophus ; crgo, &c. Vbi notanter
dicit Dod:or quod Antecedens non difHnguit k Con-
feqtuntey vt dijferens /pecie in propofito cft antece-
dens , & dijferens numero confcquens. Et intelli-
gitur hic Antecedens propric,pro eo quod eftin-
ferius, vel quafi talc. Antecederis enim fempcr in
bona confequentia debct efle magis tale , vcl fal-
tem non minus Confequente.

Secundo , quafl vniformitcr mutando'rantura
terminos,arguit comparado Genus ad Proprium,
& formabis argumentum vt prius. Ponitur enim
haec particula, nedum ad difFcrentiara Gcncris, &
Spcciei , fed etiara Gerieris , & Proprij , vt patet
in littcra Porphyrij , vbi fuprk , & littera fatis cft
manifefta , non folum cnim fpecicrum fpccialif-
iiniarum aflignantur propria,&definitiones,ficuc
nec demonftrationes , vt patec io exemplis littc-
ra; : proprium autcm praedicatuc cum eo cuius cft
Conucrtibiliter : crgo de diffcrentibus fpccieple-
rumque : immo de difFcrcniibus genere,ponendo
vniuocationcm entis,vt patet.

Tertio, arguit deduccndo quafl ^ primo ad vl-
timum:& flmile habet infr2i,cap.de Accidete,q.i.
& funt du« confeqqentia! per ordincm : & debet
confequens prioris furai pro anteccdente pofte-
rioris.Prima confequentia eft, hsc panicula con-
uenicntcr ponitur, ergo per fe conuenit definito.
Sec\\niia.,&fi hoCyxA e{l,ha:c particula per fe coue-
nit definito , ergo dijferentiafpecie ber fi fuhiiciuntttr
generi. Hoc confequens eft falfum , & fcquitur
cx primo antecedcnte , ergo primum antccc-
dens eft falfum , quod cft titulus quxfiti : nam

falfura non fcquitur , nifl ex falfb.

Probat confequenter vtramquc confequen- J"»
tiam.Probatioprimac cflex i. Pofter. cap.de P^ry?.
Probatio fecundje confequentiac eft ex natura cor-
relatiuorum , maxime vbi eft mutua relatio. Ec
dcclarat cxemplariter in proportionibus maioris,
& minoris ina:qualitatis , de quibus infra. Vlce-
riihs, ratione probatidem exrationc per fe corrc-
latiuorum.Vnde aduertcndvm,qu6d relatiuorura
alia funt per fe,alia per accidens,vt j .Mctaph.tcs;,
comm.io.habet Philofophus. Exeplum primi, vc
fateryfiliut. Excmplum fecundi, vt homo dicitur Relatiu* pir
fimilis , vel duplus , eo quod talia fibiaccidunt. fi>&fnM-
Relatiuorum etiam per fe , alia funt fccundilra "''*'"•
ipeciera , id cft , fecundum propriam rationemi
alia fecun.dum genus, id eft , fecundum rationcra
fui commums. Exemplura prirai vt duplum ad di-
midium dicitur. Exemplum fecundi, \tduplum ad
fibmultiplex dicitur , eo quod multiplex quod eft
genus fuum, per fe primo dicitur ad Jitbmultiplex.
Vel Metaphyfica ad fcibilc, co quod fcicntia, quas
eft fuum genus , refcrtur ad fcibjlc. Dicit'ergo
quodnihildiciturper fe relatiuum , nifi ad fuura
pet fe correlatiuum.Et debet fupplcri flcracio:fed
pr^icari per fe refcrcur ad fubiici , ergo & c con-
tra , cum in per fe correlatiuis mutuis fit mutua
confequentia,veI referibilitas.EtvIterius,quando
aliqujd fequitur ad aliud , eodera vtrique addito
non diminuente,fcquitur ad idem,ergo fcquitur,
Genui pr^uiicatur de dijjerentibiu fpecie perfe,ergo dif-
ferentia/pecie per fe fubiiciuntur Ceneri : ficut fequi-
tur fimilhetyGenui pr(idicatur de Specieyergo Species
/itbiicituf Generi.

Et incidentalitcr oftendit quod aliquid non re- * •
fertur per fe,nifi ad fuum per fe correlatiuum , vc
appareat qualicer per fe, & non per accidcns,/»^-
iici refertur ad pradicari: & c contra, quiaaliter,
inquitjidcm pollet teferri ad plura per ie,cum ci-
dcm poflint correfpondere plura correlatiua per
accidens, fecundiim quod eidem fubiefto poflunt
plura acciderc, quae pcr fe referuntur. Hoc autera
eft inconucniens ,inquit , proptcr tria. Primo,
quia eft contra Philofophum j.Metaphyf text.
comm.io. IntelU^m,i\i(\\xil,non efiad intelligenta»^
& intelligibile.

Sectindo , quJa timc vnius cflcnt plures eflen-
tias, qupd oftendit notanter ex ratione relationis,
v.el reIatiuorum,quam approbat PhiIofophus,cap.
de Adaliquid, in Pracdicarnentis,dicens,qu6d Re-
latiuiejfe, fcilicet efrentiaIe,&quiditatiuum,f/?<?<^
aliudfe habere. Si ergo eftet pcr fc ad plura , cum
habitudo varictur , & diftinguatur , & fpecifi-
cetur a termino, non eflet vna habitudo , nec per
confcqueni vna relatio , nec cflentia relatiui
talis.

Tertio , idem oftendit cx proprietatc illa fa-
mofa relatiuorura , cap, dc Ad alitjuid , quae eft,
ejefimulnatura, 8c infcrt ex hoc, qu6d fl idera re-
fcrtur pcr fe ad plura,qu6d tunc flmul poflet efle*
& non efle, quod iraplicat contradi^ionem ma-
nifeftam : & declarat in litteris, gratia breuitatis.
Verbi gratia, ponatur qu6d A referatur per fe ad
B,& C diuerfa,&diftin6tacorrelatiuaipfius A
per fe,tunc B exiftente eritA,& e contra : & flrai-
liter C exiftente , erit A , & e contra : fed non eft
necefre ex corrclationc B , & C ad ipfura B, ipfa
inter fe eflc porrclatiua, ergo vnuraeorurapoteft
efTe finc altcro : quopofito flraul eric A ad pofl-
tionera vnius iIIorura,& non erit ad defitlo-
ncra alterius. Simile argumemum facit infra,

cap".

Qu^monis XIV.

Si9

txpAe $pecie,<luatft, i .& cap.dc Relatione,qu«ft.
vltima, & /. Metaph. cap. dc Rclationc, & qoa-
litcr proccdit argumcntum , patct ibi , & ftatim
magis.
y, Dcindc fubiungit falfitarem illius fccund* con-

fequcntiae principalis , vidcUcct qu6d diffcrcntia
fpccic pcr ic fubiiciuntur gencri , quia ( vt fuprk,
quaift. 1 1 . dixit ) intcntio gcneris praidicatur tan-
tum dc hac, & illa, quac diffcrunt folum numcro,
quia pcnes fundamcnta.quibus applicantur. Dif-
fcrcntia vero matcrialis , vt talis , eft numcralis;
diffcrcntia vcr6 fpccifica formalis.

Argumcntum igitut in forraa breuiter confiftit
in hoc:Omnis parsdcfinitionisconuenicnterpo-
fita,conucnit pcr fc dcfinito : fcd hzc non cft hu-
iufmodi,crgo,&cMaior patet i .Pofter.Minor ve-
t6 probatur,quia dato oppofito, fequcretur qu6d
differentia fpecie per fc fubiiccrentur gcneri.
Confequens eft fallum , quia przdicatur tantikm
de hoc genere , & illo , quae diffcrunt folum nu-
mero. Confequentia probatur ex natura correla-
tiuorum pcr fc, & mutuo rcferibilium , cuiufmo-
di (antjHlniciyic pradlcdri.Et probatur exemplo,&
ratione, vt patet in littera, ic ptofequere vt prius
notaui.
$, Ad oppofitum adducit Porphyrium,& fimiliter

Philofophus, inTopicis,& j.Metaph.dcfinit. Ad
quxftionem breuiter refpondet,& ponendo con-
ciufioncm affirmatiuam:&afi[ignat duascaufas,
quare h«c particula ponitur. Prima,vt diffcrentia
diuifiua fuperioris , vt taftum eft q. i z. & 9. Sc-
cunda,quia in illa parcicula exprimiturSpccicst
qua: eft correlatiuum Gencris,quod hic definitur:
quare necc(Iari6 habct poui in cius definitione
complcta.

Ad primum principale prim6 refpondet opi-
nionc aliorum, videlicet quod non per fe,fed per
«ccidcnsconuenit generi prxdicari dediffcrenti-
bus numero , quia non inquantum genus, fed in-
quantum fpecies. Accidit autem generi quod fit
fpecics,fiuc loquamur in fundamentis, fiue in fe-
cundis intcntionibus , vt videtur. Sed contra hoc
arguit,oftendens quod perfe, inquantum Genus,
conuenit fibi,quia fequitur confequcntii necefia-
rii ad Sffimre jptcie , diffirrre numero , ergo dc quo
przdicatur antccedcns , & confequens ; maximc
vbi cft confequentia ncceffaria,& formaIis.Iram6
cum reduplicatione praEdicatur tale confcqnens
dc tali antecedente : vt fcquitur , Socratetefihomot
ergo efiamnudy igitnr Socnttet irujUdmtum homo efiMtti-
finiLha. hicpraedicatur dedifferentibus fpecic,er-
go de differentibus numero,crgo inquantum prz-
aicatur de differentibus fpecie,pracdicatur de dif-
ferentibus numcro:quarc necextranc^, nec acct-
dentalitcr.
5« Refpondct crgo Doftor duplicitet ad argumen-

tum,prim6 quod definitio Spccici quantum ad il-
limpa.rticulam M^entihitt nutneroydchet intclligi
cura prscifione,ita quod dc tantiWnum^ro dif'
fcrentibus pr«dicatur,& fic non fequitur ad dif-
feremibut fpeciej imm6oppofitum cius fcquitur, vt
fi aliquid prsedicatur dc differentibus fpccie , cr-
go non przdicatut dc tantillm numeto diffcren-
dbus.

Vel aliter, qu6d prxdicari dc differentibus nu-
mcro conucnit duplicitcr.Vno modo immediatc,
alio modo mediati. Primomodo coucnitSpcciei.
Secundo modo Generi : & fic ncutro modo, quo
conucnit Spcciei pr dicari dc diffcrentibus nu-
mero,fcquitur ad tUfftremibm^citnz patcv^

Ad fecundutti tefponclet , negando Propriuoi 1 0,
pfzdicari dediifeicntibus fpccic, fed tantCim nu-
mcro j quod oftcndit dicehs , quod PrcfriummU
itm efi in<juantum ilhtd efigtnut yfedttmum in<juan^
tumjpeciet : quod dcclarat norabilitcr , qiiia I^ro»
priura non conuenit alicui, nifi cuiconucnit cffe
fubicdum dcmonftrationis , cum in dcmonftra-
tionc potiilima, paflio, vel proprium dcmonftre-
tuf dceo cuius cft , & omnc proprium fic, eft dc-
monftrabilc:mod6 dcmonftratio prxfupponit d«
fuo fubic(5ko prae- cogni tiones (^uid efi, & ^uia efi, 1 i
Pofter.habcrc iutemt^uid efifQli Specici conucnit
7.Mctaph.text.comm.i J.& 6.Topic. & lit.Diui-
fionumBoetijjcrgoaprimoad vltimum.foii Spe»
cici conuenit habcre proprium. Spccics autera
praidicatur dcfolonuraero differcntibns,igitiir
& Proprium, cum conuertantur. Vt arguatur fic
rcfoIutc,Dc quo non prsedicatur vnum coiiucrti-
bilium, ncc alterum : Spccics & Proprium funt
conucrtibilia, & Specics non prxdicatur dc diffc-
rcntibus Spccie,ergo nccProprium.Difcutfus bo-
nUs cum maiori , & fccunda partc minoris. Pii-
ma autem probatur. Cuicumque conuenit Pro-
prium per fc prim6,poteft effe fubiedum demon-
ftrationis , fed fola Species poteft cffc fubicduiu
dcmonftrationis , crgo. Patet confcquentia cura
maiore : nam omne habens Pfoprium propric lo-
gice loquendo , potcft habcre medium , per quod
dcmonftrari poilitdc ipfo, cum propofitio illa fit
mediata,' inquanrum praedicatur proprium de fuo
fubicdlojcx i.Pofterior.ldco conuenit in feciiiido
modo fubicdlo , & habet caufain (ax inhsrcntisi
in fubic6to. Minor ver6 prob.itar, qiiia dc fubie-
&o dcmonftrationis praefupponitur ^uid tfi , (cA
foli fpccici conuenit nabcre^wii/r/?, ergo. Maior
cft Philofophi I .Poftcrior.& rainor cft eiufdcm 7.
Metaph.vbipriiis.

Ad tertium principale rcfpondet tripliciter. It»
Prira6 , cxponendo illam particulam dijpremibu4
Jpecie,n\xtaeto, id eft , de Specicbus diffcrcntibus,
vtpotegenus applicatum animali jprxdicatur dc
hac fpecie applicata homini ,& illa fpecieappli-
cata hgnificato , & fic de aliis : quas fpecics diffe-
tcntcs non differunt fpccie, ficut homo & afinusj
fcd tantiim numero , quia funt indiuidua fpccici;
&tantumdifferuntpcrmaterias}quibusapplican-
tur,vt di(Stum eft.Et fic conccdit qu6d illi.dc qui-
bus pratdicatut gcnus.diffcruntfoliim numero.vC
oftendit ratio , quantum ad pfobationcm falfitai-
tis fecanda: conlequcntiac principalis,illius tcfti)
principalis.

Secund6 refpondct , ncgando fecUhdam con-
requentiam principalcmj propter variationem ik^
lius determinationis pct fc in antecedehrc ,&
confcquentc ; quia in anteccdentc dcterminatuf
hoc quod eft prddicari,8c in confcqucntc hoc
quod edfuhiici.

Terti6 rcfpondct » & meliiis , & fubtiii6s , &
complct^, diccns quod datS confcquentiiprimii,
poteft concedi fccunda , & confcquens vltimuni,
& hoccum tali modificatione,qu6d videlitct illa
qu« fubiiciuiitur Gcneri rantum differuiit niimc*
10. Quod dcclarat fingularifiime, quia dijftrcrua
fpecit, inquir. non diffirunt fpecie,Jed nutnero tantum,
accipiendo differentia fpecic inJuhie&o,fcihcet prr-
didac propofitionis , pro Juppo/itu huiitt, qjiod cft
differre,vel differcns fpecic.

Pro cuius dcclaratione fciendurti , qu6d ficut
Genus , vei Spccics funt intentioncs , quarum
fuppofita > vel fiogulaiia funt hwffmu, bttc^tcies,

iu

530

Expofitio

0 1 ita difFerentf a eft intentio, non folum accipiendo

ipfam,vteft vnumdcquinqueVniuerfalibuSjquia

taiis appiicaturei quod eftprincipium difFcrcn-

iW in fundamentis,quac eft Species muliitudinis,

^.Mctaph.fed ctiam „ccipiendo DifFerentiam, vt

eft intentio applicabilis ipfi ifFcrentix prims-in-

tentionali. Verbi gratia,homo & afinus difFerunt

in re,ex natura rei,difFerentia reali, a qua concre-

tiucdicitur differens, y cl diffirre. Principium au-

rcm ^Mo formaleillius difFerentia: eft rationale,

vel irrationale. Intelledus igitur attribuitinten-

tioncm illam fecundam, quam appellat^/^rf«/f*

ipfi rationaIi,& ficcft vnum dc quinqueVniuer-

falibusjde quainfra difFusc,Ioco fno.Et no folum

hoc,fed illc difFerentia: primaj-intentionali attri-

buit aliam intentionem, k qua concretiue dicitur

differre, vel ^ij^rens. Et quia talis difFerentia pri-

mx-intentionalis alia eft numeralis,& alia fpeci-

fica ; alia generica , alia proportionis, fecundum

exigentiam principiorum formalium difFerendi

inre,ex natura rei,idc6iIIaintentioficpartitur,

vidclicet in difFerentiam numeralem, fpecificam,

&C.& fimilitcr dtfferens cocrctiue didum ab ca, &

hcec eft intentio huius cxprefsc infra, quaeft. j. de

DifFerentia. Genu,s igitur fecundas-intcntionali-

ter acc^tptum non iblum praedicaturdefpeciepra:-

^xcznont fignatay fed etiam de difFcrentibus fpe-

cic, hoc eft, de hoc difFerente fpccie, & illo , qua;

funt fuppofita huius commjlnis dijjerens jpecie, vbi

fupponit dijferens fecundac-intentionale pro dif-

ferentc primx-intentionali. Et ibi noneft ftatus

quovfque perueniatur adfundament m fpeciei.

I } • Pluralis igitur numerus huius quod eft differens

Jpea'e,e{i dijjirentiajpecie, ficut hornines h.mus quod

cft homo , & animalia huius quod eft animal. Sicut

crgo hacc eft vera, hic hotno, & hic homo^fimt homi-

ves\ ScCimilitci hxc,hocanimal,&hocanimal,/itnt

5 I animalia ; ita ha:c , hoc dijferens fpecie , & hoc ,fiint

dijferemia fpecie. Et fic haec eft vera , dijferenti*

fbecie funt differentia fpecie. Cuius rationem ad-

dit dicens , quod commune in plurali pradicatur de

fippoftu multisjtmul, Ciipi^leficatin fingulari de

fuppofito vno fimul , fed dc pluribus feorfum, vel

diuifim , (iue fucceffiue. Deinde adiimgit Xfuod

tunc differentia fpecie , zccipitar yt dicit quid re-

fpedu fuppofitorum. Vbi aduertendum , quod

( ficut fupra , quaeft. 7. & alibi taftum eft ) quasli-

bet iftarum intentionum poteft accipi vel vt quid,

vel vt modm , 8c ficut fpccies , vel genus , ita dif-

ferens fpecie , vel difFerens numero , Vel genere.

Sicut ergo Socrates & Plato difFerunt numero vt

modm , quia ille cft modus intelligcndi applica-

tusilli difFcrcntiainre illorumfingulariumciuf^

dem fpccici , ita hoc , difFerens fpecie , & hoc,

difFerunt numero, vel funt difFerentia numero vt

rnodtu , quia non foliim aliis , fed fibiipfis inten-

tioncs fecundae funt modi intclligendi : & ficut

homo , & afinus funt fpecies vt modftt,Sc fimi-

literdifFerunt fpecievtfic,ita Gcnus &rpecies

funt fpecies vt modM , & difFecunt fpecie vt ma-

du^,non vt ^»fW>quia funt intcntiones difpa-

rat.T.

I^. Dicitergo notanter quod diffirentia fpecie fu-

mitur vt ejuid refpeitu fiippofitorum , & fempec

cctenfiuc accipiuntur fuppofira. Modus ergo dif-

ferentia: difFcrentium fpecic fccunds-intentiona-

Iitcr,non eft differensfpecie,vc\ diffrrefpecie,Ced nu-

mero taiitum , quod declarat cxeraplificando dc

Genere , & Differcntia. Nam gcnus eft genus vc

^>W,nonvt nudtu; fed eft ffccies vt niP(/w>vr

fuprk didlum eft , quia ctticumque applicatur Ge-
nus vt medns , habet fub fe plures , de quibus
prjedicatuf etiam prsdicationc exercita. Modo
Genus habet tantiam hoc & illud gcnus fub fe, vc
didum eft fupr^. Similitcf Difrerentia , vt efl
vnum dc quinque Vniuerfalibus , non eft difFe-
rentia vt modus , quia cuicumque applicatur dif-
ferentia vt modtis , eft diuifiuum Gcneris , & con-
ftitutiuum Spcciei, quod non conuenit DifFeren-
tiSjVt infradicetur,eft tamcn difFcrentiaSpc-
cies vt modni , quia fub tali modo inteUigitur ift
ordine ad fuum genus , quod eft Vniuerule. Si-
militermulta genera , id eft , muha fuppofitage-
neris , vt hoc , & hoc genus , non funt multa gc-
ncra ytrnodus ,Ccd\iijuid. Similiter multadif-
ferentia fpecie non funt difFcrentia fpccie, vc
medus; quia cuicumquc applicatur difFerens fpe-
cie vt rnodus in ordine ad aliud , eft fpecies di-
ftinifla ab illoj conueniens in eodcm gcnere com-
muni cura eo. Modo difFercns fpccie, & difFe^
rens fpecie , funt tantum indiuidua huius com-
munis , habentis modum fpecici , quod cft diffe'
rensfpecie. Et licct fundenturindifFcrcntibusfpc-
cie , faltem remo*te vt modtu, funt tamen inter fc
difFcrentia folum numero,vt /»0^«/.

Et quia aliquis obiiccret contraifta, dicCn- ijf,
do oppofitum pra:dicari de oppofito,cum vcl fpC-
cics de Gencre , vel de difFerentia > vel difFcrcns
numcro de difFerente fpeciedicitur : dicit Do^or
in fine quod nec efi oppofitio modi ad quid , nec e con-
tra : vt etiam ftipra habitum eft , & infrk exprcf-
se, cap. deJDifFcrcntia, quarft. pcnultima, in finc:
quia tjuid , cjuid ; 8c modus , modo ; non autem
quid , modo , nec e contra opponuntur. Ad for-
mam ergo argumenti breuiter dicendum fic,con*
cedo vtramque confequentiam , & vtrumquc
confcquens ; & ad probationem falfitatis vltimi
confequentis concedo , quod illa quspcr fe fub-
iiciuntur Gcneri , difFcrunt numero , vt modtts:
funt tamen difFcrcntia fpecic , vt ^uid. Scd qui
vellct ibi rccurrere ad fundamenta , pofTet di-
cere quod fermo ifte habct verificari in primis
intcntionibus , vel in fundamentis , & intentio-
nes fupponunt pro fundamentis : Dodor ta-
mcn fubtilis vult ©mnia verificare in intentioni-
bus per fe , & primo , idco fequerc ipfum , & non
crrabis.

De Tertio. Dubitaturprim^circa tftu- j^^
lum quacfiti, & folutionem qua:ftionis fimul,quia
videtur repugnaredidiisfupri.Dixitcnim qua:ft.
1 1. ad finem , quod diJJirentibtU fpecie ponitur in
definitionc Generis, vt expofitio , & non vr par-
ticula diftincSta ab aliis:hic vero fuftinet quod be-
nc ponitur tanquam particula diftinda , vt patec
in declaratione Dodoris , quia ponitur vt diftV-
rentiadiuifiua,&conftitutiua. Et confirmatur,
quia ha:c quzftio , & quaeftio fequens , tangunt
illasduas particulas,videlicet pradicari de plari-
htu , & differentihtufpeeie , quod non contingercr,
nifi ponerentur vt diftinftx partcs : aut ergo de-
terminatio Dodoris fupri nulla eft , aut fuppofi-
tum , & folutio huius quzftionis nulla. Item, vi-
detur quod male dicat , quod idco ponitur illa
fzxt\c\.\\3.differentibttsjpecie,\n hac dcfinitione,quia
dcfinitum cft relatiuum , ciim tamen ex determi-
natis dtffirens fpecie fitalia intentio, quam fpccies.
Specics autem,& non differens fpecity cft correlati-
uum Generis.

Ad primum , ta(ftum cft fuprk, qusft. ii.ad '7'
finem fatis abundc. Dico crgo bteuitcrpro nunc,

qu^

Qu^ftionis XIV.

531

iS.

!?•

qu6d fiue ponatur expofitiu^ , fiue vt diftinAa
particula , poteft conuenienter quacri de conue-
nientia eius. Notaui autem fupra^qu^d diuerfi-
modc diuiditur pra-dicabile per in tjuidy & ^w«/r,
& pcr differentihm jpecie , & numero , & in compa-
xarione ad diucrfa.

Ad aliud dico , qn6d in hoc toto Mfjerentihm
fpede includuntur duo. Vnum vt determinans,
fcilicet fpecies ; aliud vt determinabile , fcilicet
difFerens : & ita ftat fententia Doftoris vbique
vera. Sunt namque tam minimae entitatis ifti
rcfpcdkus , & pcr confcquens cognofcibilitatis
remotac, vt vix nomina repcriantur eis, & maxi-
me eorum difFercntiis , nifi connotatiua,& cir-
cumlocutiua , vt alrbi notaui. Et ideo habitudi-
ncs , & cafus eorum ad extrinfeca , & ad magis
calia , funt nobis magis nora , vt 11. dift.4. qu. ; .
& vbi ibi notaui, habet ifte! Per illam ergo par-
ticulam Sfirentibm Jpecie , & gcneris difFercntia,
& ipf?us correlatiuum implicitc , explicitcquc
circumlocutiuc, & apertc exprimuntur. Nec ob-
ftat qu6d in obliquo ponitur fpecies , immh fic
cxpcdit , ncc fuitibi aggregatum peraccidens.
Ncc obftat pcr oppofitum dijfcremibHt numeroy
quia ibi idem poteft dici vel qu^u implicitc in
vno, cxplicitc in alio nominatur, vt in aliis con-
tingir.

Secundo citca primum principale, & folutio-
ncs,poteftdubitari. Vidctur cnim quod illa con-
fequentia non valct , fcilicet Sffiruntjpecie , ergo
mtmero ; quia fiue ponatur difirens vniuocc dici
de iftii, fiuc dc vno fimplicirer,& de alio fecun-
dum quid , non vidctur valerc huiufmodi confc-
quentia, imm6 oppofitum fcquiturjfcilicct qucd
non valct fimpliciter. Item, fitfe accipiantur an-
teccdcns, & confcqucns, fccundac-intentionali-
fer , fiucprimai-intentionalitcr , vidctur quod
antccedens diftinguat a confcquentc. Patct in
(ecundis intcntionibus. Patet etiam in funda-
mentis , quia funt diucrfae propofitiones,& con-
ceptus , & aliquando nullam conncxionem in re
habenr, vt hic, homo efia/tnM, ergo Detu f/? , & fic
de aliis. Malc igitur dicit qu6d antecedcns non
diftinguit k confequcntc. Itcm,vidctur qu6d il-
]a prima refponfio , quam impugnat , fit bona
cum differens jpecie 8c numertyfint difparatae intcn-
tiones. Cum igitur eenus definiatur per vnum,
non crgo conuenit fib>i altcrum : vcl fi fic, faltem
hon per fc , inquantum genus. Ircm , ficut Spc-
cics extraneatur Generi , & vniucrfalitcr infc-
rius fuperiori , ita videturqu6diIlud,perquod
cohftituitur fpecics , vel definitur, tanquam per
difFcrentiam, cxtranecrur gcncri : huiufmodi cft
hoc quod cft differentihiu numero, vt patct.

Item , contra illam propofitionem , vidcHcct
qu6d confcqucns dicitur deanreccdentccii rcdu-
pIicatione,arguitur:hxc cofcqucntia cftfcra,/»-
mo citrrit,ergg Dettt efi^ quia ncccftarium fequitur
ad quodlibct. Sed tale confequens non przdic^-
tur de tali antecedente , vt patet, nec cum rcdu-
plicatione, nec finc reduplicatione. Itcm,contra
alias duas refponfiones poftet obiici. Prim6,quia
non vidcntur conuenirc Gcneri , & Speciei , fc-
cunda:-intcntionaIitcr acceptis, quiaficGenus
pracdicatur prarcisc de difFerentibus numcro , Sc
immediatc ficut Species. Item , Species praedi-
catur de fubalterna , & fpecialifCma , quac difFe-
runt fpccic : quod probatur , quia plus difFert
(pccialifllma k fubaltcrna , qu^m vna fpacialifll-
ma ab altera:fed vna ab alia difFcrt numero, crgo

k fubalterna /pecie , cum difFcrentia fnaior numc-
rali ad minus fit fpccifica.

Ad ifta refpondctur , fuftinendo cunda dida % o.
Dodoris. Ad primum dico , qu6d aliter eft fen-
tiendum de fpecicbus oppofitis , vel difparatis
alicuius generis , & conrrariis formis ; 8c aliter
de modis vnitatis , vcl multitudinis,fcuf lurali-
tatis , qu« fe habent tranfccndcnter , & per ad-
ditioncm,& prxfuppofitionem. Dicoergo,qu6d
poflct poni vtrumque,fciUcct vel qu6d vniuoc^,
vcl qu6d vt /ecundttm (juid , &c. & hocaccipicn-
do /ecundum ^uid pro eo quodeft minijs princi-,
paliter , vel complctc , fiue perfedc tale : licct
primum fit magis de inrentionc Dodoris, vt pa-
tet infri, quift j. de DifFerentia. Et cijm infcrs,
crgo vnura non fcquitur ad alterum ; ego pcr
viam pracfuppofitionis , non formalis prxdica-
tionis. Excmplum , fcquitur , §iuatemariits , ergo
temarifti : non qu6d formaliter vnus fit alius, fcd
qu6d matcrialia vnius includuntmaterialiaaltc-
rius, & per confcqucns via prsfuppoficionis,hoc
cfFc infert illud cfle. Similitcr diccndum cft in
propofitOjhoc autem non conucnit comrouniter
in formis abfolutis contrariis, vel limitatis , vt
dixi. Sed an vniuerfalitcr difFetentia, vel diftin-
dbio maior infcrat minorem, funt varij modi di-
cendi, de quo alias.

Ad aliud dico» quod Dodlor accipit anrece- * '•
dens & confequens ibi propric, & ftrifte funda-
mentaliter , pro his qua; fchabent vt includens
&inclufum; formaliter, vcl fundamentaliter;
vel quod inferiori & fuperiori : & ficpatct quod
totus proccfFus argumenti non cft ad propo-
fitum,

Ad aliud, patet qu6d licct per eUfferentibtu ffje^
cie definiatur Gcnus, illud tamcn , vt didum eft,
infcrr differentibtts nttmero , de necef&tate. Et ad
hoc valet illa regula Antepradicametalis,jg«<r«-
tio alterum de altero, &c. PofTct etiam aliter decla-
rari ex didtis Dodoris hic , co qu6d difFerentia
fpecic funt difFerentia numero,idc6 quod pra:di-
catur dc vno, & de alio.

Ad aliud, licet fortc ih fundamentis aliquan-
do extraneetur infcrius fuperiori, ratione alicu-
ius attributi vni, vel alteri : in inrentionibus ta-
mcn non oportet. Vel adhuc admifFo toto argu-
mento , nihil malc fequitur : quia falfum prar-
fupponit in finc rationis, fcilicet qu6d hoc quod
cft tiifferemihftt nttmero y abfolutc definit fpccicm.
Sed oportet addere vel praEcise , vel immediat^,
vt patet in littera. Vcl breuitcr , ficur ad defini- • '"^
tum fcquitur dcfinitum , ira ad definiens , defi-
niens : & hoc poteft facilitcr euaderc difficulta-
tem primi argumenti fupri^, quod videlicct fccus
cft in fpeciebus , vel modis refpediuorum, fccus
in abfolutis. Vnde Pateri& Filius,funt du« fpe-
cies, & alterius gencris fubaltcrni , & tame,n
vnum fcquitur ad aliud. Similitcr dc differenti-
hittff>ecie 8c numero eft dicendum , &.maximi fe-
cundac-intcntionaliter acccptis , & fimilitcr de
modis vnitatis , vcl identitatis poteft dici , de
quo infr<l magis.

Ad aliud, patet ex didis quomodo fumuntur
ibi antecedens , &confcquens ; &debct dici tU
accipi proportionaliter confecutioni.

Ad aliud, videtur qu6d illz refponfiones ma- t%t
ximc habent vcrificari in fundamcntis , fed ni-
hilominus pofFunt per fe verificari in intentio-
nibus. Et cum dicis , qu6d Genus fccundae-in-
tentionalitcr przdicatur de differentibus nu-

mcro.

555^

Expofitio

"\

fftf-

0t»M* gm- »e?o> ptaccisc, & immediatc. Ad hoc notaui fu-
f»lifimii »n pra,quxft.9.& 1 1 .plura:poteft enim probabilitcr
fojfitdfef^e- vtraque via ruftineri , Icilicet vel quod Gcnus
generaliflimum,& rubalcernum^nntdiuerfz fpe-
cies , qupd maximc apparet ex hoc , quod defi-
piuntur , & proprietates varias habent , & facit
cfficaciter ad hoc , fententiaDodtoris, infra , in
Ancepracdicamentis , qui tenct prasdican^entum,
ycl generaliffimum(quod idem eft)efle fubiedum
libri Pr^dicamentorum.quod non poflet eflc,nifl
leirct ad minus fpecies,& definibile,& fubicdun»
per fe primum pafllonum , & demonftrationum^
qua; minime conueniunt fingularijvel qu6d tan-
tum differentia accidentali , & materiali diftin-
guuntur. Si prima via teneatur , patet falfitas
alfumpti. Si autem tcneretur fecunda via,adhuc
diftinguendum eft de prxdicationc , exercita vi-
de\icet,vcljt^nata. Primo modo conceditur. Se-
cundo modo negatur ; quia praedicatur de difte-
rcntibus fpecie, & numero fic.
1 3 . Gontra , py te , difFerentia fpecie , de quibqs

prxdicatur Genus, non differunt fpecie , fcd nu-
mero tantum. Dico , quod accipi debct differen-
tihtu Jpecie in dednkionc Genciis y vt (juidj non
vtmodut, faltcm in intentionibus verificando.
Gontra diffiremihHi nnmero in definitione Speciei
pbtcft accipi vtroque modo , ergo fimiliter in
definitione Gcneris. Item , tunc poflet Gcnus
definiri per differentibM genere , ficut ferdifiren-
t«^«ij^f«V, &maxime Generaliflimum. Prsdi-
catur etiam Genus dc hoc gcnere , & illo , qux
funt differentia genere, faltem vt ijfuid.

Ad primum , nego confequentiam ; quia non
poteft efle minor differentia modalis numcrali,
lecus eft de fpecifica.

Ad aliud , patet fuprk , quxft. 1 1. in folutio-
ne , vbi dicit Dodor notabiliter , qupd de difFc-
rencibus genere , inquantura talia, nihil per fc
pradicatur : quod tamcn maximc vertnn eft in
fiindamentis , & logicc loquendo. Licet enim
differens genere prasdicetur de hoc , & illo, aliud
tamcn non fic conucnienter praedicatur de cis.
Et quod adducitur de GeneralifHmo , licct pof-
fet probabiliter fuftmeri , hic tamen definitur
Genus , indilFerenter fe habens ad fubalternum,
& Generaliflimum : ideo illud quod eftcommu-
ne vtriquc , debuit poni in definitionc. Vel fim-
pliciter potcft fuftineri, qu6d nullum genus,fiue
generaliflimum , fiue infimum , dc differentibus
genere,vt talia funt, praedicatur.
14. Gum vlteriusarguiturdehoc generc,&illo,

dico quod refert dicere diffirentia genere , & ge-
nera diffirentia , vt ftatim dicam in fimili, Gon-
ccdo ergo , quod Genus praedicatur de hoc , &
illo , & nego quod illa funt difFerentia generc,
nec vtquidynec vt wo^«f.DifFerentia genere pro-
pric fubalternis,feddiucrfagencraliflimis funda-
mentis applicantur.

Ad aliud de Specic fpecialiffima , & fubalter-
na, poteftdici eodemmodo,ficutdeGcnercdi-
dum eft : fi tcnerccur quod diftinguantur fpccie,
potcft dici quod loquitur Doftor hic antono-
mafticc dc fpecialifl[ima,quaE nullo modo eftge-
nus. Aliud etiam cft loqui de pracdicatione ^Ar^r-
fita, &aliudde7^<jr<i. Ponit cciam dcfinitio-
nem communem vtrique, & idc6 difFerentibus
numcro, Species ctiam omnis vt fpecies, tantiam
dc numcro difFerentibus prsdicatur,vt in i.prin-
cipali , & refponfione eius tangit Dodor, & fta-
tjm pcrtradabo.

Si vero alia via fuftineatuc , dico quod ae«
cipiendo formalitcr fpccialifllmam & fubaltcr-
nam , nam magis diftinguuntur , quam du« fpc-
ciaiifllmz inter fc i fcd fundamentaliter,vcl ma-
terialiter procedit argumentum, Illz cnim de-
nominationes conueniunt eis a fundamentis.
Quod fi volucris vidcre profunde quomodo vn*
diftindio,vel difFcrentia,fit maior alia,yel intcn-
fiuc, vel extenfiuc ; & fi intenfiue,aut ratione ex-
tremorum , aut ratione ipfius difFerentiac in fe;
vidc hunc in Quodlibeto, quaeft.i. ad finem fin-
gulariflime.

Terti6 dubitatur , circafecundum principale,
& folutionem eius.Videtur cnim illud argumcn-
tum tangere bonam difficultatem , quia nume-
rus in cornmuni, praeter paffioncs fpecie rum,po-
tcft habere aliquas p^fliones , vt patet in Arith-
metica , licct communitcr paffiones eius affi-
gnentur difiundaB : fed hoc ideo eft, quia non eft
nomen impoficum ipfi vnica: , vt videtur ifte i.
& 4,Mctaph. fentire. Item, clarum eft de figura,
& clari^s de triangulo , cuius fuppofita , vel fpe-
cies funt plures , & ipfius primo affignantur paf-
fioncs ; talcsiaitur paffioncs , cum conuertantur
cum fuis fubiedis , prxdicantur d^ difFercntibus
fpecie : aliter non eflcnt paffiones , vt patet.
Rcfponfio igitur Dodloris videcur mirabilis ad
illud argumcntum, cum dicit quod proprium fo-
li fpecici conucnit , & quod rantum de numera
difrerentibus praedicatur. Gontra. Species fub-
altcrna habet proprium , vt patet de animali , 8^
pradicatur de difFerentibus Ipecic , crgo & eius
proprium. Item,gencralifEma habent propria,vt
patct ex proccfTu Philofophi, in Praedicamentis,
vbi affignat proprictatcs fubftantiae , &aliorum.
Et vt notantcr habet ilte fupra, quacft.y, & infra,
quaeft. z. Antepraedicamcntorum. Quando ali-
qua paffio conuenit pluribus fubiedtis non pri-
mis, ncccfre eft quod per xationem alicuius com-
munis conueniat eis.

Item , ens habet pafliones , vt Philofophus
4. Mctaphyfic. cxprefsc oftendit,& ifte poft cum.
Item , non videcur valere illa dcdudio Dodo-
ris, qua probat folius fpeciei efle proprium, qui*
non modo fpeciei,fed aliorum communium funt
dcmonftrationes. Nec habere cjuideft , & ^«/<«,
foli fpecici conuenit ^ immo cuicumquc pofitj-
uo , fiue tranfccndenti , fiuelimitato. Plura alia
poirent hic adduci : pofTet enira ponderari illa
definitio Porphyrij , & Philofophi dc Proprio,
qu£E non inrelligitur folum de proprio fpecici,
vt patet. Item , cum DifFcrcntiapracdicetur de
pluribus difFercntibus fpecie , vt patet infra,
& proprium fcquatur id cuius-cft , maximc ra-
tione forms & difFcrentiae efTentialis , conuc-
niet igitur tot , quot difFerentia talis ; ergo nou
folum iSuraero diftcrcntibus , refponfio igitur
hulla.

Suftinendo Do(3:orcm dico , quod rcfponfio
eius poteft declarari. Vno modo in fecundis in-
tentionibus , & fic clarum eft qu6d prsdicatur
dc folum num^ro difFerentibus , ficut fpecics,
maximc tcnendo illam fecundam viam fupra.
Alib modo in frindatnentis , quia argumentum
tangit hoc magis. Potcft etiam dici , vt inquic
Doftor notantcr, quod vnumquodque habens
proprium , vt fic, induic raodum fpecici , & ita
de folum numero diffcrentibus eft pracdicabile,
& fi fub fc contincat vcl genera , vel fpecics,
hoc eftfibi c^traneum , vt eft fubiedtum proprij:

&

IJ,

%€.

17.

Omnehahetit
proprium in^
duit mtdum

^etiii.

Qu^ftionis XIV.

Sll

i8.

Qmi €»HUt.

nit fMftrieri
frfi, tomu-
mit (jy inft-
riori iffmm
iatUdtnti.

19.

Sfttll /M-

titmfpttis'
lijjimtfftnt
frtfriifafil-
tUi.

50.

&; fic patet aJ omnes inftantias. Prii^s enim (in-
quit ifte in 4. diftind.8. quxft.i.) vnumquodquc
«licitucdc fuo indiuiduo , qu^m diuidatur in alia
inferiora alterius denominationis , fi qua talia
habct : Sc in ilio priori induit modum fpeciei, &
prcdicatur dc foium numero differentibus , fiue
ut rubalternum , iiue generaliflimum. Et de ipfo
ente tranfcendenti tenet Francifcus de Mayronis
in I .ConfIatu,in Prologo , quzft. 1 1 . quod habct
modum Speciei potii^s,quktn Generis.

Dico ergo tenendohancviam , quod nullum
praedi(^orum habet proprium, niii inquantum
induit modum fpeciei. £t c6m dicis . Proprium
prsdicatur conuertibiliter, concedo : fed illud
cuius eft, przdicaturdedifferentibusfpecie : ne-
go , vt fic fumptum : fed fi przdicacur , hoc eft
lub mado Generis , & tunc extraneatur ci ratio
fpcciei, & pcr confequens proprij. Contri.quod
conuenit per fe fuperiori , conuenit & infcriori,
concedo: fedlfofceles eft inferior ad triangu-
lum , ergo fibi conuenit hMbere tres. Dico quod
indiuiduum fuperioris babentis fub fe plura in-
feriora , faluatur , &includiturin quolibet infe-
rioti pcr fe : quare quod conuenit pcr fe fupe-
riori,conuenit cuilibet inferiori, non ratione
fui , vel fuperadditi , fed ratione indiuidui talis
inclufi. Si ergo Ifofceles habet tres , hoc cft in-
quantum eft hiccriangulus, &non inquantum
IfofccIes,& hxceftintentio,& fuga valdc fin-
gularis Doffcoris. Et quod additur de demon-
ftratione, & qnid e/l, &c. dicendum eft codcm
modo.

Aiiud quod fequitur de definitione propric,
facilitcr foluitur , quia intelligitur de proprio
fpccici.

Ad aliud de definitione DifFereniizt patebii
infr^ loco fuo.Poftet enim dici,qu6d non quam-
cumque formam, fed tantum fpeciHcam fequitur
proprium,& ita negacurnmilitudo.

£x his poteft pacerc qualiter Porphyrius hic
definit Speciera communem fubalternae ,& fpe-
cialiffim£:quia Species omnis,vt fpecies, tantum
de numero differentibus pra:dicacur,& fic fpecies
fubalcerna Hcut fpeciaIiffima.Scd licci hic modus
dicendi fit mihi probabilis , & fubtilis , quia ra-
men multis, non altc valentibus fpeculari , vide-
retur mirabilis , poteft aliter dici , qu6d loquitur
Dodor hic propricIogicc,& de fubicfto demon-
ftrationis,&^M/</f7?,& Speciefpecialiffima, qux
maximc, & vcriffimetft Species , cuius principia
fequuntur paffiones , & forte oon ita principia
communium,nifi vc habent cffe in fpecialiffimis,
& lunc patet quid dicendum eft ad obie6liones.

PofTct etiam dici.quodProprium, yt eft vnum
dequinque Vniucrfalibus,non applicaturpaffio-
nibus tranfcendcntibus , fed alio modo, vt de
Vniuerfali didlum eft fupra. Loquitur crgo pro-
prie logice, & appropriate deptoprie fpecialiffi-
mc in hoc loco.Tcne viam quam volueris, & dic
confequcntcr. PofTct ctiam dici ahtcr ad argu-
mentum, quod Porphyrius non folijm diftinguii
Proprium a Genere per hoc, quod e(i prtdicdri de
differentibutfptcie & numero , fcd per in ejuid , & in
^uale. Diftjnguiiur autem vtroque modo ^ Pro-
prio appropriaic , & antonomafticc fuppofito»
quod folius fpecialiffimx fpecieieft,vi patet.

Quart6 dubitacur, circa tertiumprincipale,&

folutionem eius. Videtur prim6 quod illa prima

confequentia non valeat,i&<(c fcilicet/><fmVM/4 cen"

uementer ponitur in definitione ,ergt ptrfe comttnit dt-

Scetioper.Tom.I.

/mM^quiafubieAam ponitur in deBnitioneacci-
dcntis,& ^amcn non per fc,fed per accidens, pr«-
dicatur de ipfo. Similiter vnum relaiiuum in de-
finiiione alcerius , & videcur quod fic eft in pro-
pofiio , VI patei in folutione quxftionis , ad fi-
nem.

Item , illa fecunda confequentia fl valerec , vt
probatur cx raiione relatiuorum , fequeretur
quod in omnibus relaiiuis eflet mutua confe-
quentia,& habiiudo,quod falfum eft, vi patct in
lelatiuis tertij modi.

Itcm.illa propoCnionihildiciturper/e reUtiuum,
&c. videtur falfa , quia fcicntia tcfcrtur ad fcibi-
le, & creatura ad Deum pet fc , & lamen non i
contra per f^jVt videtur.

Item , illud quod incidentaliier probat. Vide-
licet idem non rcfcrri pcr fc ad plura , vidctut
falfum fccundijm ipfum infrk, cap. dc Specie : &
in PrjBdicamentis,cap.deRelatione:& j.Mctaph.
& inQuodlibeio.quzft.ij. & alibi. ncc tationcs
cogunt,vi pateiibi.

Itcm , ciim dicit qu6d intentiones tantitm dijfe- J '•
ntnt materialiter,& per confe^uens numeraliter,\ i de-
tur falfum, cijm in intentionibus fit ordo , & gc-
nera,& fpccies,fuo modo,& tjuid,yi infri,in Prae-
dicamentis,& alibi habei.

Item , DifFcrcntia fpecifica aliquando eft per
matcriam , vi homo \ lapide per animal diffcrt
fpecie , vel etiam ab Angelo , ponendo rationale
eiufdem rationis in eis , ergo falfa eft illa pro-
pofitio quod Differentia fpecifica efl femper for-
matif.

Itcm , vidctur illa propofltio, videlicetqu6d
'Differentia aceidentium per fitbieQum fit numtralie
tantitm, cffe fatis dubia in multis.

Iiem, videcur qu6d prima refponfio ad illud
argumentum,& tertia coincidant „crgo vna, vel
alia.cft fuperflua.

Iicm,fnpfi, quxft.y. concelfil Genus effe ma-
ius vniuerfale , quim fpecicm, lic^t non magis,
ergo pra:dicatur de pluribus , qu<im fpecies : fcd
hoc confequens eft falfum , daci veritace illius
icriiz refponfionis in Iittcra,quia vtrumqueprx-
dicatur dc lantijm numero difTcrcniibus , acci-
piendo differens mtmero vi medm , cum per te Dif-
ferentia fpccie de quibus dicitur Genus,non dif-
ferantfpecie,fed numcroianti^m \tmodm.

Confirmatur, ficut fundamenium ad funda- 31.
menturo,itaintentio ad inientionem : fed funda-
mcntum Gencris przdicatur dcpluribus,quilm
numero differentibus , & fundamcnium fpeciei*
non crgo fimiliter ia intentionibus fuo modo
erii.

Iiem, vidctur quod difFcrentia fpecie , de qui-
bus przdicatur Gcnus.fini aliquando difFcreniia
fpecie VI modttt.-vetbi gratia , accipio difFcrens
fpecie in lapide , &" difFcrens fpccie in hominct
alia duoin homine, &afino. Prima duo magis
difFcrunt, qu^m alia , quianon folum Specicfpe-
cialiffima.fcd etiam fubalicrna.vt paict,crgo dif-
feruni plufquam numero.

Iiem, videtur qu6d hzi: fii vera,^«»w efi Gentet,
vt Genus ^ parte przdicati dicit modnm,proptet
infbntiam prii^s ladam dc gepcraliifimo & fub
alterno.

Ilem , quare potius Genus & fpecies non fo-
liim modaliter conueniunt fundamcntis primz- 'i

inientionalibus , fed etiam fibi ipfis , qusim Dif-
ferentia , vcl Proprium : quarc ergo dicii qu6d
Di£erentia non eft Difierentiii vt modus , cum

T t tamen

554

tamen concedac Spedem efle fj^eciem yt tnQdas.
Ad ifta breuiter tefpondetur.
I • Ad piiinuni dico,(j[u6d loquitur de parte qui-

jdit^<^i"^ » ^ •?**" P*f additamcntum definiente,
vt patet ex folutione quqeftionis. Etcumdici-
jur quod ppnitnr vt correlatiuum , verum cft
quantum ad hanc determinationem jpteie , noq
tamen quanturn ad hoc quod.eft differeniyt^iz fic
eft PifFercntia. Vcl dato quod ponctetut vt ter-
minus, adhuc pei fe cpnuenit , iicet ppn in rcAo
per fe praedicetur.

Adialiudp^cetqa^d loquituiin relatiuis mu-
^ais,& de ptimo modo , vtpatet in exemplo, vel
d e recQndo modo.

Ad aliud dico,qu6d lyperfi ibi deteiminai in-
hairenti^m,non it^hsrens.

Ad aliud dico , qu6d loquitur Dodor de ^«-y?,
t^primo referri, Qc fic procedunt argumenta , non
autem deperfenon primpy vt inlocis przallega-
^is habet. Vel aljtet , qu6d arguitnjfficien(eih)c
ad homineni,& e^ comniuniter conceQis.

Ad aliud , ta^uni eft (upr^ , hk , & quzft.9.
& 1 1 . quid dicendum fit. Loquitur enimdeilla
diftindiiione nobis noiioiiji ficuc etiam relatio-
nes reales diftinguuntur. $i autem volueris te-
nere etiam viam , dic quod fimplicitet eft verun)
iljud didum.

Ad aliud,di^um eft quaeft.przcedente aliqua-
liter , quaiiter partes definitionis fiint vt formx.
Scd breuiter dico , qu6d licec homo per animal
diftinguatur a lapidc.vltimatc tatnen,& corpple-
tc,& formaliter , per rationale. Qupd additur dc
Ang€lo,patebic infrk.quaeft.vliirna de DifFerctia.

Ad aliud dico,qu6d omnes inftantiae contra il-
lam propofitionem facilicei pofTupt euadi, d^
quibus non cuio modo.

Ad aliud dico , qq^d piima r^fponfip jn hoc,
vt probabitur , potcft diftingui k. tertia , quia in
prima j^*«« eft determinabile , & differenf deter-
minatip. In tertia verd e contia : & hoc non eft
inconueniens, cumetiam in entibus leslibus ita
contingat , vt infrk , cap. de Specie , qasft.i. ha-
bet ifte. Gcnus enim nedum de fpccicbus diffc-
rentibus , qu» non differunt fpecic, fed numcro,
prxdicatur ,pr£dicationeyi^n4f<i : fcd etiam dc
difFcremibus fpecie , vt eft fpecificatiuum , vcl
contradtiuum huius , quod eft frsdicari de pluri-
biu. Vbi non folum includitur fpccies , vt cor-
iclatiuum,fcd differensvt fpecificatiuum.vel cop-
ciadtiuum , ica quod intelledus eft ifte , Gcnu;;
praedicaturde fpecicbus diffcrentibus , & difFe-
rentibus fpecie , & vttique applicatui differem
pumer^ vt mpdus , vbi non folum explicantur
fuppofita Genciis.fcd pluralitas, & modus plura-
litatis eorum t & non folura Gencriincommu-
ne , fed huic Generi fingulari applicato animali
hocconuenit,& hoceft intelligcndum tantum in
a.(iu fignato : vcrificatur autcm infundamcntis in
aCta exereito.

Qui autem vcUct dicere,qu6d ccrciarcfponfio
ert exemplificatiua , & declaratiua primae , poffet
euaderc argumentum, fcd prima refponfio magis
fapit.

Ad aliud,patet piiiis. Dico enim quod ii> fun-
, , , , damentis cft maius vniucifale Genus quim fpc-
t«ein. cies.Similifci m mtentionibus , quia pracdicatur

de diflFerfcntibus fpccic, & numero:Species autem
de difFcrcntibus numero tantum:& itahabet plu-
ra fuppofiu^on tamen in $i£tu exercito, imo pau>
ciora.

Expofitio

H-

^inHi eft
mdius vni-

k

Ad confinnatiojiem t pofrecnegari fimillctf-
do,quia maior vnitas in intentionibus , vtpatet
jfupii. Sed data fimilitudine , pacec folucio ex
diftis.

Ad aliud , patet ex didis , quia quantumcum-
que fundamentafint diuerfa,nop inconuenit ittr
ten tiones efle eiufdem latipnis , quia DifFcienti^
mate rialis inqqantum talis,&e.

Ad aliud , patet prius , fi:cundum duoj modps
dicendi.quos notaui,

Ad aliud, qoed tangit pulchcum motiuum,
dico (vt fupii quasft.^. tetigi) qu6d omnia Vni-
uerfalia reducuntur ^ duo ptima , fcilicet Ge-
nus & Speciem , non ita ad alia icduci pofTunt:
& ideo non ita DifFerentia poteft modaliter pis-
dicari de fe , ficut Species. Modus igitur Di0e-
rentiae eft diuifiuum , & conftitutiuum , &oc
confcquenci prxdicabile in qutde de confticuto:
fed hoc tantura conuenit fundamentis huius
intencionis , & non ipfi intentioni , imm^ voca-
tur Di^rmM dcnominationeextrinfeca , & taii-
ti^m ^ propriecate fundamenti,& fimilitei dicen-
dum eft de piopiio. Moduc vei6 Speciei confti-
cui ex Geneie & DifFerentia , & contincri fub
Genere , & habere fub fc pluia indiuidua , qax
omnianonfolijmfundamentis iqtentionis, fed
etiam ipfimet intentioni,in fuo Genere , conue-
niunt:& fimiliter potcft dici de Genere.Ex his,&
aliis didis fupr<t , collige plura fingularia docu-
menta in his intentionibus.

3f'

I>iff*r*Htif
mdutjmf.

Sfetiiimiir
dur.

Qjf Js. sr lo XV.
quacft cft i8.apuclScotum.

4n GenM necejfarto requirat multas
J^ecies.

DE P R I M o. Qttid Genm fatis patec ex di-
Ais,&quoties fumicur. Neeejfario ed ad-
ucrbium modalc , & fumicur tocfcs , quotics w-
ctffariurn. Ncccfratium autem vt patct $. Mctaph.
tcxt.comment.6.aecipitui quatuor modis.Primo
modo , finc quo non contingic aliquid efle tan-
quam ^ caufali,vt rcfpirare,& cibus rcfpeftuani-
nialis.Secundo modo,finc quo non concingit aut
efrc,aut ficri aliquid bonum,veIexpeIIeremaIdm.
Vt biberc pharmacum, vtnon laboict quis ; vei
nauigarc in ifiginam, vt pecuniam rccipiar. Ter-
tio riipdo,vim faciens,fiue contra appctiium na-
turalemjfiuc rationalem:& tale eft tiifte & incie-
pabile.patienti. Quaitoraodo,quod non contin-
^it alicei fc habcre. Etiftb modus efl abfolutus.
Alij vcro ad aliquod bonum confequendum, vcl
malum euitandum,velad agens extrinfecum vio-
lentum. In propofito accipitur hoc quarto modo
maximc.

Quid multHtn , vel multitudo pate^/. Metaph.
(cxt. commcnt.12. &quoties acqipitur. Totics
enim quotics vnum , cxcepto quinto modo vni-
tatis , fcilicet ynitate indiuifibilitatis. Sunt enim
vnum & multa paflioncs cncis difiundac. Hk ve-
th maximc accipitur vt pertinet ad pracdicamcn-
cum Quantitacis potius, qu^m vt eft paffio cntis,
licet vcroque modo pofiit accipi. Re^uiri hic ac-
cipitur pro exigi.Quidj^m«,& quoties fumitur,
infr^,loco fuo,patebit.

Ordo ad pracccdentcm poflct efre rctrogradus,

vc

1.

Qu^ftionis XV.

51S

4-

^ nam.i.

Oenus n»n
rtquirit mnl-
tMi f^tcits
m9u , ntc po-
ttnti».

vtqusil. pf xeuntc notaui , eo qn6cl pRrcedft %n
dcfinitionc Gencris ly pluribm Ijr dijftremilmi fpe-
cie. Scd quia (vt fupri eft Hcpc tadtum ) vnum
cftvtexpo/itio alrerias, capiuntut pro eodem,
& ide6 haE duz qucftiones de eadem particula
funt motc,licct vocaliter Hnt variz.Sed fiucnnt
diueriz particulae. (iue non , ordo parum nocer,
dummod6 intelligatur inteatie Doifloris : funt
enim fubciles hs duc quzftiones, & facis obfcu-
1« , quantum ad aliqua didla in eis.

Diuiiio vero communis,excepto qu^dfccun-
da pars fubdiuiditur^vt ftatim notabo.

De Secvnoo, argait partcm afHrmati-
uam auchoricacibus pluribus. Prim6 Porphy-
rij ponencis illam particulam in dcfinitionc Ge-
nerts , & poteft Cic formari ratio : Illud necefta-
tih requitit Genus , quod eft de cfTentia eius,
fed multitiido. fpccicrum cft huiufmodi. crgo.
Patet confequencia cum maiore. Minorem ve-
x6 probo : Illud eft de eftentia Gcneris , quod
eft pars quidicaciua definitioni» eius : fed plu-
ralitas , vel multitudo fpecierum eft huiufmo-
di , crgo. Patct confequentia cum maiori. Mi-
nor vero nota eft cx ptascedentibus. Alia au<
thoritas eft Porphyrij , cap. de Specie , & cla-
ra eft , quara fortificat ratione,& auchorica-
te Boctij. Tercia auchoricas eft Philofophi , 4.
Topicorum , cap.i. cui addit aWas eiufdem ibi-
dem , cap.ii.& remictit fe ad plura loca Phi-
lofophi j. Metaph. & 7. & ad Boctiuni , & Por-
phyrium.

Ad oppofitum arguit * per locum \ fimili , &
patetlitccra : fcd potiusinfundamentis,quhm
inihtentionibus proeedit. Adiungit immedia-
tc refpotifionem ad argumcntum illud , negan-
do fimilitudinem. Rar6 enim tenet argumen-
tum dc ficut , quia non , nifi fit ficutijfmum. _ Et
replicat immediatc contra folutionem , & tota
lictcra facilis cft. Dcindc refpondet ad quxftio-
pem , vbi quacuor facit. Primo ponit vnum
modum dicendi communcm , & clarum , & pro-
babilem. Secundo impugnat illum , eo quod
non alte , & fubtiliter inueftigat veritatem , ic
intclle(^um quzfici, necvidetur eiTe ad propofi-
tum quzfici. Tcrtio pbnit alium modum di-
cendi fubtiliorem , tenendo oppofitum primi
modi. Quarti &vltim6, quia primus modus
communis cft , & probabilis , fuftinc^ipfum, ad-
dendoad ca quae omifit addciida , & foluit ar*
gumenta , quae facit contta cum. Secundum ibi:
Contra , hic modui , &c..Tertium ibi : Potefl igitur
dici. Quartura ibi : Suftinendo primam pofitio-
nem^Scc.

Dicit ergo prim6 , qu6d Genus ncc fecundac-
intentionaliter , nec primx-intcntionalitcr ac>
ceptum , requirit moltas fpccies z&a , vcl po-
tentia. Quod oftendit indudliue dc vtroquc.
Primo qu6d non fecundae-intentionaliccr,quia
fic acccpcum dicicur corrclatiuc ad fpccicm. Po-
fito aucem vno correlatiuotum , ponicut ncccf-
fati6 rcliquum, nec requiritur plurificacio vnius,
potius quamalterius : imm6 ficontingat vnum
correlatiuorum plurificari , hoc fibi accidit in-
quantum rcfertur. Verbi gratia , pater rcfertur
ad filium , ideo pofito vno ponitur reliquum.
Licct autcm eiufdem pattis fint plurcs filij , hoc
taraen accidit, vt refcruntur. Nara non ad hunc,
velillum, fcd ad filium rcfertur. Similiter di-
ccndum cft in propofito : fcd qu6d non fit fi-
militer hinc inde omnino, pofict oftendi,dequo
Smi oper. Tom, I.

inft\. Secund6 hoc idem oftendit de futldamen-
tis vtriufque , quia pofito maceriaco , & com«
pofito , vel confticuto , ponitur materia , vcl
pars, vcl conftituens : modo Genus cft materia-
le,vel pars conftitutiua pottntialis fpcciei, vt pa-
tet faspc fupri, & infri magis quacft. 17. Ergo dc
neccfiiitatc ponitur, poficactiam vnici fpecie, &
faluatur inilla, ficutdcSpccierefpedluIndiuidui
didhimcft.

Si tameh , inquit , loquamur de aptitudine,
fic requiritur ad rationem Generis pluralitas
fpecicrunK & hoc probacur fic, quia quod per
fc conuenit fupetiori , conucnit per fccuilibct
eius infcriori : fed praedicari de pluribus , fal-
tem aptitudinaliter, & cfte vnum in multis , &
de mulfis , ponkur in definitionc vniuerfalis,
vtpatet fupri , quxft.tj. & alibi fxpc , ergo pcr
fe conucnit Gencri , quod eft fpecics Vniuer-
falis. Vcrba enim , & Participia pofita in dcfi-
nitionibus , ad minu's debcnt vcrificari fecun-
dum apcitudinem ,-vt communitcr dicitur , fcd
fatis incpte. Confiftit igicur hxc folucio in hac
diftindione : Geniti recjuirere muliM fpecits poceft
incelligi duplicicer. Vno rnodo in a6ku , vel in
potcntia : alio modoin apcitudine. Primo mo-
doloquendo , fit haec prima conclufio : Genus
fiue fecundz-intentionalitcr , fine primae inccn-
tionalitet acceptum,non requirit multas fpe-
cies,quaB probatur vt prius inducendo. Sccun-
domodo loquendo , fit haic fecunda conclufio:
Gcnus vtroque modo fumptum requirit multas
fpecics , & probacur vtprius. Patet ergo qu6d
hscpofiiio habctduo roembra fecundum hanc
diftind:ionem,dcquibusfacitDodbormentionem
iufeqgentibus.

Addit confequc^ter cx his , quid dicendura
ad argumcnta ante oppofitum, & etiam ad ar-
gumentum poftoppofitum, vt infri ftatim. Et
quia aliquis poftct obiicerc contra didba , eo
qu6d potentia , & aptitudo funt idcm : nam fi
aliquia eft aptum natum ad aliquid,cft etiam,
vt vidctur , in potentia ad idem , & h contra,
ide6 notanter valde ponit diftcrcntiam intcr
ifta ,notificandoca, diccns * quod aptitudoefl
inclinatio alicutM in ali^uid ficundumfi , vetpofius
non repugnamia , vt patet in hominc ad riden-
dum , & in fuperficic ad albcdinem PjOtcntia
autcm dicit ordincmadadtura. Dc primo , ["ci-
licct aptitudine , patet optimc in tertio,diftin(5t.i.
& inQuodlibeto , quacft. 19, & alibi , & fpecia-
liter diftinft. ii.4.qiiacft.i.&diftin(a.i8. Primi
& 7. Metaph. quzft. 11. & vt ibi notaui. De po-
tenciavero in i.^iiftind.i. quaeft.j. & fequcnti-
bus,& diftindt.^. & ii.&in 1.&4.& alibi fa:pc,
&maximecopiosc9. Metaph^ per tocum inquae-
ftionchuius.

Qu6d auccm ifta non fint idcm , nec fempcr
fimuloftendit per fcparabilitatcm corumabin-
uiccm , quia alicubi repericur potcntia finc apti-
tudine,& ccontra. Exemplum primi , in gra-
ui refpedu f^i kirfum. Exemplum fccundi^vc
in c«co rcfpcdtu vifiis. In primo eft potcntia fi-
ne aptitudine : inclinatur enim ad cfte dcorfum.
In fecundo aptirudo finepotcntia. Qu6d fit apti-
tudo oftendit pcr P)iilofophum , in Poftpracdi-
camentis , & 5. Metaphyfic. tcxt. comment.17.
Qu6d non fit poteniia oftendit pcr Philofo-
phum , in Poftprzdicaraentis. Et applicat harc
ad propofitura de Gcncre, & vniuerfaliter dc
quolibet Vniuetfali.Dcindearguit ''' cbntrahanc
T t 1 pofitionero.

Sed ttqtirit
»ftitudint.

+ nnm.).
Aptitud»
dijfirt a /.«-
teati*.

'^oain.^.

5J6

Expofitio

pdfitionem , tribus rationibus. Prim6 oftendcn-
doquodijoneftad propofitura qus/iti. Secun-
do & tertio oftendcndo falfitatem eius. Prim^
ergo ratio poteft fic formari ; Illa pofitio non
eft ad propofitum , quac ncc foluit , ncc intelligic
qu^ficum : hsc cft liuiufraodi , ergo. Patet con-
fequcntia cum maiore. Minorem vero declarac
Doftor in littera : & primo quoad primam par-
rem prirai membri pofitionis , fcilicet de inten-
.1 lionibus Generis , & Speciei , djccns : Procedir,

^atUf"»! inquit.harc pofitio , ac fi dubitaretur fi vna in-

***** tentio Speciei cft : vbi cft conftrudio in tranfi-
tiua , qux eirentialiter rcfertur ad Gcnus, quod
dicic propter rclatiua pcr accidens , & pcr fc
non primo , & dubitaretur an intencio Generis
(ic. Quod non videtur , hoc cft , non videtur
hoc elle dubium , nec quxfitum conuenienter
yt dubiijnj.Guius rationem adiungit immcdiate,
^uia Gentu rtftrtm ad Speciem , fcilicet in commu-
jii , nonhane , velillam, fcilicet nifi ex confequen-
ti, & quafi pcr accidens,cxtenfiue ioquendo , fic-
ut fupra, quaeft.7. dixit de Patre & Fiiio. Acci^t,
ia(\\injibific referri adflura.
Q_ Deinde quoad fecundam parcem primi mem-

^OQni.4. ^'■' pofitioflis, dicit etiam * qu6d non eft ad
propofitpm , quia nec ijmritHr an natura Generit,
ilc , fi natura Speciei efi, fcilicct qi}ia nemo de hoc
dubitat. Declarat ergo quidl quxrit quzftio
dicens ; Sed fcilicct qi.ixntur,/i mnfint multa, fci-
licet fundamenta prima:-intentionalia,9«»/'«i(<«^-
plicetur intentip Speciei ,/ed tantum vnum ,fiilicet B,
gratia breuitatis vtitor iitteris. An illi natur*, (ci-
licer qux inchiditur in B , (quae verius diceretur
quiditas, vel conceptus , vel rcalitas , qu^m natu-
ra,Ioquitur tamen Do^orcxtcnfiue ,quiaminus
proaedlis) vt pote ipfi A , applicetur intentio Ge-
neriiycui, fciiicet A, <»^/?/»Mm«r,fGilicet intcn-
tio Genetis ,fimultii naturis , vt 5, C, D, appliea-
retur intemie fpeciei , in cafu , & hoc rejpe6fu iUifu
. naturx , fcilictt A. Et fic , inquit , intelle£ia ejuaftio-
ne,neutrt(m membrum pofitignis tfi ad prepefitum. Illa
merabra pofitionis,funt mcmbra illius diftinAio-
nis fuperius affign^taE.de potentia,vel a£lu,&ap-
titudinc, vt gatctin illis duabus conciufionibus.
Polfent ctiam hzc memhr* rpferri ad intentio-
nes,& fundamenta.
jp. £t quia haec littera reputatiir obfcura , iterum

repljco ipfara in aliis terminis , fic. Accipiatur,
vcrbi gratia , color fic albedo , & ponatur quod.
non fit alius color in vniucrfo, nifi tantura albe-
do,color igitur includitur inalbcdine, vt pars
quiditatiua eius. Quseritur ereo,an intalica-
fu ficut intentio Speciei poteft «pplicari albedi-
ni , & proprietate reperta ex parte rei , pcropus
intelledus negotiantis ; ita intcntip Gcneris
po.flet applicarj-ipfi colori , non habenti alias
» naturas fpccificas fub fc , ficut fi haberent plu-

res , in quibus includeretur quiditatiue,& par-
ticipatiue, vtpotc albedin*em , nigtedincm , ru-
bedinem,& fic de aliis : hic ergoi inquit Dodtor,
cft intcUecaus qtiacftionis*, & nonquarit dein-
tentionibus feotfum», nec fundamentis feor-
fum , nec de potentia , vcl aftu , & aptitudinc,
vtpatet. Et-valdefubtiliter inueftigauit Doftor
logice hunc intelleaum , quia •, vt patet ., fic
cft quasftio logicalis , quia de fecundis inten-
tiowibus applicatis primis , & non tantum de
fccundis , ncc'tantum de primis. Hacc igitur lit-
tcra poflTcc diuidi in tres partes. Priin6 often-
dit quid non quaeritur. Sccundo quid quacritur.-

Et tertio infert conclufiue contra primam po-
fitionem , quod principaliter intendit , fcilicet
ipfam non efle ad propofitum , nec intelligere
quasftionem.S.ecui)da ibi , Sedfi nop.TemA ihi,Et
fic intelle£la.

Prima pars adhuc in duas , fecundum quod 1 1^
duos falfos intelle(%us excludit. Prim6 de in-
tentionibus. Secund6 de fundaraentis : fccun-
da ibi : Nec ^utritur. Hoc volui radicaliter in-
tantum explicate , vi haic littera clarc appareac
iunioribus : eft enim tzdiofa , & totum -quod
fequitur in hanc quaeftionem , ideo fingula ver-
ba tangam. Secundo arguitur contra pofitio-
nem , oftcndendo ipfara notj eftc veram , & hoc
quoad fccundum merabrum de aptitudine , &
ctiara coiltra primum membrum ex confequen-
ti. Vult cnim Do6ler , ex veritatc illius fccun-
dimcrabri data, inferre oppofitum primi. Im-
pojftbile,inc[uit , efi aliquid effe aptum de pluribw di-
ci , nifiilla apprehendi pojfint ab intellellu, perdi-
uerfof Jpecies. & per confcquens habeant eire co-
gnitum aduale , vel habituale faltem. £t no-
tantcr dicit j^fci» , quia non intuitiue, fed ab-
ftra(5tiue cognofcuntur. Notanter.eriam dicit
diutrfai j^m«,quia talia plura funt. difparata , vel
oppofita , & rcprasfentatiuum vnius non eft alte-
tius.

Vbi etiam cft aduertendum , quod ficut ali- IX.
quid cft iclatum , fic quacrir rerminum fimul,
/ia(5l:u,a£);u ; fiaptitudine,aptitudine : & liccc
terminus rclati aptitudinalitcr non neceflario fit
a(5tu , quoad exifteptiam in re , fi tamen vnum
eft iStn cognitum, & altcrum : & ficdebet intel-
ligi illa proprietas relatiuorum vniuerfaliter,
qu6d fcilieet funt fimulnatuca,ideft,naturaliin-
telligcntia , & ideo videtur ptppofitio aflumpta
veriffima.

Addit confequentex minorem , quod fi fic
poflunr concipi , crgo contra primum mcmr
brura erunt plures a(3;u , & ita fecundura mem-
brura infert oppofiium primi. Probar confe-
quentiam optime , ex his quae tadtafunt fupra,
qu£eft. 8. & alibi, quod intentiones applican-
tur fundamentis, vt habenc cflccognitum , &
non vt habcnt eflc raatcriale , vel quiditatiuum,
&c. Ille ergo eft a(£l:us fpccierum, logicc loquen-
do, fcilicet efle a(5tu apprchenfibiles ab intellec^ta
per fpeci^-s , & hqc dixit Dodtot fupra , quasft.8.
in illa rcgula dc fignificato termini commu-
nis , & eius triplici acceptione , declar^ndo
tertium membrura diftinftionis.Tcrtio modo,vc
per formam intelligibilem ab intelle^Jtu appre-
henditur.quod eft efle cognitum ,& fic infunt ei
intentiones.

Tertio arguit etiam contra fecundura mera- '3*
brura pofitionls , inferendo oppofitum primi.
Et fimile aflumptum.-yelargumentum quxftio-
neprxcedcnte , ratione lertia , ante oppofitum,
habct : & infra , fuper primum lib. Periherme-
nias, quaeft, 6. Si, in(\mt , alicjuid efi aptum dici
deplurihtu , &c. ergo plura talfa funt apta reci-
pere pracdicarioncm illius ,igitur fi illaaptitu-
do fufficit cx parte Generis , confirailis aptitu-
do fufficiet ex partc Speciei , quia xquale cflc
fufficit correlatiuis , vt videtur : quarc fi genus
eft adu genus , cx tali aptitudiiie , & fpecies
9,€t\i erunt fpecics , exconfimili aptitudine : crgo
feqditur oppofitum primi mcmbri ex fecundo,
vt prius. Conccflb enim quod Genus habet plu-
xe» ilpcicudine , A^quitur qu^d & z€t\x fpccies

plurcs

Qu^ftionis XV.

14.

GtltlM qUO-
m»do rtquirit
multm^t-
(ittaiiM.

n-

K nana.f.

16.

Gtnus qut-

modt inclu-
ditur in ^t-
tit.

plures habcbit. Declarat afTurBptum , feu confe-
qucnciam primam.vt pcius notaui,cxzquali mo-
do eirendi relatiuorum.

Confequentcr ponit alium modum diccndi
adquxftionem, tenendo oppofitum primi mem-
bri primx pofitionis , fcilicet qu6d rcquirit Gc-
nus , & ratio cius , multas fpecies adlu , & hoc
intelligcndonon dcadlu cxiilentix realis inrc
cx natura rci , fed dc adu concipiendi , ita quod
fint aCtu ih cflc cognito , per Jpeciem intelligibi-
lem , ab indiuiduU acceptam ejuando<jue exiftentibu4.
Quod ide6 dicit , quia fpccics intclligibilis cau-
fatur ab intalleAu agentc , & phantafmatc, vt ).
diftind. I. qusft.6. habet ifte , & alibi fa:pc.
Phantafma auteni cft fpecies fcnfibilis , fin-
gularis , oftendens obiedum fub conditionibus
materialibus ,&cum hic,&c »«»ff:qu« condi-
tioncs conueniunt fingularibus , vt patet. Cor-
ruptis autem fingularibus , & phantafmatibus,
manet fpecies intelligibilis indelebilis in iutel*
lcftu , vt 45. diftindt. 4. habet ifte, & 3. dir
ftind. I. & fupcr libros dc Anima. Et addit
aliud, quod rcquiritur ad fpecies Gcneris , vi-
idelicet quod adu habeant aptitudincm parti'^
cipandi Genus , ficut ijifta o cap. de Proprio,
dicit quod rifibilitas ineft a£lu homini,vel ri->
dere aptitudinaliter aclu ineft ; & adiungit
quod talis eft adlualitas fpecierum , inquan-
tum dicuntur fpccies Gcneris , fcilicet in effe co-
gnito, & in habendo aptitudinem participandi
Genus.

£x qua fi^Iutione refpondcc ad argumentum
poft oppofitum,quia videtur eiTc contra hunc
modum dicendi , dicens , qu6d eodem modo di-
cendum eft de Specic refpe£bu indiuiduorum,
& quoad adium, & aptitudinem. Argumenta ve-
r6 ante oppofitum funt pro hac pofitione , vt pa-
tet ,ide6 cnrrunt. Et quia haec propofitio non
inuUum difFert ^ prima pofitione,fi benc intclli-
gatur, & illa prima communis cft, & probabilis,
vt dixi prius , ideo fuftinendo ipfam , &: concor-
dando quodammodo hanc cum ipfa, refpondct
ad argumenta iani fa(3;a contra illam valde fubti-
Uter:& fatis obfcure.

Dicjt ergo * : Sufiinende primam p«fitionem,8cc.
Vbi refpondet ad argumcntum primum , quoad
iilam partem , in qua ponit inteIIe(Sl:um verum
qusftionis , dicens quod in tali cafu haec nacura
cftet fpecics , & illa alia in ipfa inclufacflet Gc-
nus,vt priijs,id eft, ficut fuiiret fi-habuifict fubfe
plures naturas fpecificas : & aflignat rationcm
breuem,& fubtilcm, (juia adhuc, inquit,;»ffi conei-
fitur,minui habet dt inteUe£fu.

Vbi aduertendum ,qu6d ficut fupra, quaEft.4.
& infra, quaft.7. AntepraEdicamcntorum , habet
Doftor, Cenw eft tenuu Jimilitudo fingularium , vt
inquit Boctius,id eft, paruz entitatis , & acluali-
tatis adlualiter, quiamatcriale & potentiale : &
ficut vnnmquodque fe habet ad efte , & adum,
^ quo maximc eft cfte , ita ad intelligibilitatem:
quare inquit Dodlor qu6d ctmconcipiturminitsha-
bet de (Wf£f^«,fciIicetobic(5tiue,non formaliter,
necfubie(^iue,&hoc intelligitur de fundamento
Gcncris , hoc cft didu , Gcnus habct fe, in vna
etiam fpecie , vt potentiale , & contrahibile , &
adluale , & per confequens minus habcns de
cntitate , & a(!luali , atque eftentiali intelligibi-
litate , quim fpecies cuius eft. £t fic fuftinendo
primam pofitionem,qu6dneca6lu,fciIicctquoad
ezigentiam , nec potentia ad fic efle , rcquirit
Scttioper.Ttm.I.

Ad /fitclfS
»flm Getitrit
qut, rtqut'
rantmr.

18.

♦ num.C.

537

Gcnus plurcs fpecies , fcd tahtum aptitudinc.id-
cft, non rcpugnantiaad cfl'ea(ftu. Patet foltitio
ad titulunx qua:ftionis cxpofitum , vttucxponi»
ipfum.Et ita eft,inquit Do6lor,rcfponfio ad pto-
pofitum.

Adfccundumdicit,9«o</ nonfitfticit ad ejfe Spe - 17.
eiei,id eft , ad hoc qu6d fit fpccics alicuius Genc-
ns,poJfe concipi ab intelleilu : /?</ rcquiritur vltra
hoc , quhdineimintcUeilu includatur genw , refpe-
£lu cuiftf debet dici fpecies : ejuod ', inquiri noneft ve-
rum , fcilicet illud fecundum additum de illis
muUii , ad ^ua efl aptitudo Generit , vt pradicatur
de illii , fcilicet tantum aptitudinaliter. Tamen
fi fic fit Genni aptum dici,8cc. Vbi Do^aor tangit
condiciones requifitasad hoc vt aliquid , fit fpc-
cies Gcncris a^au. Prim6 qu6d Genus tale ali-
quando diccbacura(5lu dc tali , & nunc fit aptum
dici de eodcm. Sccund6 qu6d concipiatur ab
intcllec^u , & hoc per fpeciem intelligibilem,
vt fupril , & hoc candcm , perquam cum cflcc
concipiebatur , vt infri , quacft. j . & 6. primi li-
bri Pcrihermenias , habet. Terti6 poteft,addi
quod in cius intelle(flu fit Genus , vt priijs , G,.
inquit , fic fit Genus aptum dici , tunc erunt plu-
res fpecies a(5lu , & nedum aptitudinc , vcl po-
tentia.

Ad tertium * negat confequentiam primam,&
dat inftantiam de Solis forma , & tenct quod ta-
lis atgumentatio non tenet cum apticudine, quia
tunc vbi eflet aptitudo, femper cflct potentia,
quod tamen eflc falfum fupii oftendit.Quod au-
tern hoc fequatur, oftendic pcr vnam propofitio-
nem notabilcm,qnx clara eft. In fine vcro totius
quaeftionis ponit vnum not.nbiIe"(& poflet afli-
gnari vt quinta pars huius folutionis) in quo vi-
deturconcludcrccum fccunda propofitione, &
contra primam : licct aliqualiter ad argumenta
rcfpondcat fuftinendo primam. Dicit ergo^«o</
fimpiiciter teneripojfet , t^uod Genut non eft apium na-
tumdici de multis , nifi duzhas conditionibus ob-
feruatis , fcilicet quod talia cencipiantfir ab intelle-
Hu, Hc quod in eorum intelleSiu includatur Genm , &
perconfequcns talia erunt fpeciesa(Stu,vt loqui-
tur Logicus de fpeciebus,& hocy5«* exiftant ,fiue
poJfintexiftere,ftuenon:quzte concludit qu6d Genm
fimper habet multas fpeciei aElu.

De Tertio. Etfi copiosc tctigi litteram
Do(floris in 1. articulo , tamen proptcromnem
fcrupulum abigendum circa di(^a, introducam
aIiquasdifficuIcaces.Prim6circadi(£la in illapri-
mapoficione*. Videtur enim quod accipiendo
Gcnus fecundz-intcntionalitcr requitat multas
fpecies a(Stu , quia quacftionibus praecedcntibus
declararum cft c^ubd pradicari depluribus eil racto
vniuerfalis , ergo per fcincludicur in intclle^flu
cuiuflibet fpecici ipfius,&per confcquens Genc-
ris.SiniiIiter/^»^««r/^i«/^faV(vtdi(ilHm cftquae-
ftionepraeeuntc) cftconucnienter, tanquam par-
ticula quiditatiua , pofita in dcfinitione Gcncris,
crgo dc necelTitatc fpecies plutcs rcquiiuiuiir&
diflTcrentia fpccie. Similitcr poflet argui dcGc-
nere,& Spccic in fundamentis tum ex illisautho-
ritatibusante oppofitum , tum quia fi intentio
Generis requirit plures intcntioncs fpccicrum,&
fundamcntum fundamenta,cum illa: intentionca
habeant cfle in diuerfis fundamentis fpecificis
fubicdiuc.

Itcm.fupti di^um cft,qu6d dcfinitio Vniuec- zo,
ralis,& Generis eft quiditatiua , & cflcntialis.er-
go nondacur pcr aptitudinem.Patet confcqucn-
Tt • j tia,

dnus vt dl-

caiur aflum
prtidicati lit
muliit iu»
rtffuitit.

^9'

t nam.x.

558

'i^Expofitio

xia, quia nulli apdtudo efib cie cflentia illius cuius
eft, vt patet plcrumquc in dofibtin^ iftius , & ma-
ximc ^.quaeft. Q^odlibeti , Sc 6. quaft. prims di-
ftind.z.Malc crgo dicit quod definitut pcr aptum
fMtum prxdlcari,6cc.

Itcm.vidctuf quod aptitudo , & potentia , in-
conucnienter diftinguantur , vt Doftor diftin-
guit : nam aptitudo dicit ordinem ad adlum , &c
potentia inclinatioHcm ad illud , refpcdtu cuiu$
cft. Potentia etiam abfoluta , non eft ordo , cum
ordo (it refpedlus.

Item,videtur quod graue pontum rurfura , pcc
potcntiam diuinam,nt aptum efte furfum , alitec
elTetlviolcnter fic furfiim , quod non contingit,
f um omnia iint in potentia obedientiali refpe-
&a Pei,& per confequens habent inclinationem
fecundum imperiumeius.

Itcm.talpa dicitur casca , & tamen non eft nata
habere vifnm.crgo illa propoHtio eft falfa , Nihil
dicitur priuatum, & c.

Item per potentiam diuinam potcft ca-cus ct-
iam nattis videre, ergo illa propofitio eft falfa, A
priHatiane ad habitum,&cc.

Item , atenebra ad lumeoeft pofHbilis tranit-
tus,& Hcdc aliis multis.
j, I. Ad ifta rcfpondco.ptinii pratmittcndo.iudicio

meo,qu6d ille primus niodus dicendi fufficienter
impugnaturi Dodlore , & idco fccundus modus
magis mihi fapit , &c veijor eft , logicc loquendo:
tamen fuftinendo primum , ad primum iftorum
dico , quod intelligitur iliud aptitudinaliter , vc
dicit DoAor.&communis cxpofitioomnium.-eft
enim vniuerfalc, & prxdicabile idemj& prxdica-
bileeftidquod aptu^i natum eft przdicati. £c
fimiliicr diccndum eft de diftereniibus fpecio,
quod requiruntur aptitudinalitct.

Vcl fi contendas quod intelligahtur ifta adlu,
& non folum aptitudine , poflet dici quod verum
cft de fa£lo loqucndo : fed tamen in aliquo cafu,
vt quaeftio ifta fupponit, pofiet alitet cflc. Simili-
ter poteft dici ad illud quod tangitur de funda-
mentis.

Ad aIiud,poflct dici vno modo, quod entis ap-
titudinalis definitio , per apticudincm congrue
poteft affignari. Huiufmodi eft prasdicabilc , vel
vniucrfale.Aliter pofTct dici.pofito quod vniucr-
falc complctum,& aau,(de quo eft hic fermo) fit
ens adu', & quod pra:dicabile fit tanquam pafEo
eiuSjVt fupri.quzft.fi.didlum eft:tunc vel circum-
locutiue datur hic definitio per aptitudinem , vcl
eft defctfptio pct fubieAi paflionem.
|,|i. Ecper hoc foluitur illud quodfcquitur deap-

titudihe. Et fi adhuc contendasquodeft relati-
uum a6kuaIe,crgo requirit terminum adu. Dico
quod verum cft,Ioqucndo de adu cognito, vt di-
f:it fecunda pofitio, non auteni in a(£l:uali exiften-
tia,vt loquitur ifta.

Ad aliud dico , quod formaliter potentia non
eft inclinatio, velnon repugnantia,licetaliquan-
do fe Qoncomitcntut.nec aptitudo formaliter eft
prdo, licccconconiitcntur fc:nullibi cnim fecun-
dum veritatcm eft aptitudo, vbi non eft potcntia
in ordine ad aliquod agens in vniucrfo : aliter
aptitudo effet otiofa,contra Commematorem 2.
Metaph.in principio.Quod tangitur depotcntia
abfoluta , dicd quod hic loquitur de potentia rc-
fpe^iua.vt patet.

Ad aliud dicobteuiter,qu6d in tali cafu,graue
elfet furfum violentcr , vt violentia opponituc
apcitudini natucali , non tamcn vc opponitur

aptitudini obedietuia}] ^ licel aliquibus vide^-
tur quod nec natutaliter , nec violenter, fcd tan-
tum ncutralitcr fit furfum : & hoc habct exprefsc
ifte quacft.i.Tcrtij,& quacft.ip.Quodlibcti, qu6d
videlicec cum adbu fupcrnaturali ftac aptitudo
naturalisad oppofitum.

Ad aliud dico , quod loquitur Dodbor hic ^|,
propric de priuatione , quac eft carcntia in apto
hato habere habitum, & quando, & in quocum-
que loco fucrit,& fecundum q^pd,&'ad quod,vt
$. Metaphyf. text.commcnt.X7.& p.Mctaphyfic.
text.comment.3. habetur. Mod6 talpa nen ef);
huiufmodi. Vel alitet qu6d talpa eft nata habcrc
vifum fccundum genus propinquum , fcilicet in-
quaptum animal.

Ad aliud de tenebra , &c. patcbic infr^ , in
PoftpraEdicamentis in vnaqua:ftione , veritas il-
lius propofitipnis , de qua ptiuatioue intclligi-
tur,& de quo non. Vide ibi triplicem diftindio-
nem de priuatione, Ec cum dicitur quod pec
potentiam diuinam poteft cscus , &c. Dixi iara
qu6d nuUibi eft aptitudo , vbi non eft potcntia
abfolutc loquendo ; mod6 Philofophus loqui-
tur ibi naturaliter , vt expertus eft , & in ordine
ad agens natucaie , ficut alibi in fimilibus lo-
quitur.

Secundo dubitatur, circa aliqua didta in il- 24,
lis tribus rationibus contta primam propofi-
tioncm , & folutionibus earum , fuftinendo
primam pofitionem. Et ^uia prima rario eft fa-
tis exprcfTa, & declarata prius , circa fccun-
dam rationcm * inftabo. Vidctur enim qp6d ♦noro.^
illud primum aflumptum fit falfum , quia natu-
ra,-vei quiditas animalis , feclus^ omni opera-
tione intellc6^us , vt habct illam vnitatem mi-
norem vnitate fpecifici , eft communicabilis,
& przdicabilis de pluribus , quantum eft ex
partc fui , dato qu6d intcile^tus nihil operetur
circa ipfam , nec circa fpecies eius , immo dato
qu6d nulia potentia cognofcat ipfam,nec fpecies
eius.

Itcm, nihil eft afku fpecies ante adlum collati-
uum : fcd in illo priori pcr fpeciem inteliigibi-
lem poteft apprehcndi , crgo illa propofitio cft
falfa,qu6d aiiiu naturdyinquamum dicitur ^eeies, efi
quod a^u concipiatur,8cc.

Item , videtur quod illa tcrtia ratio praefup-
ponat falfum , fcilicct Genus cffc aAu Genus,
proptei folam aptitudinem ad ptxdicandum.,
immo requirirur quod habeat ad minus vnam
fpecicm adu , & ita non erit fimile de illis
fpeciebus , qus tantum apta: funt recipere prz-
dicationcm eius, & ficargumcntum non pro-
cedir.

Itcm,videtur qu6d illa ptopoCitio,t^(juale t^
fufficit vtri^ue correlatiuo, non fit vcra , vt patct in
relatiuis tertij modi, & pluribus aliis, in quibus
aliterhabct cfrc, & alio modo vnum correlati-
uum,&alircraliud.

Item , videtur refponfip data ad fccundum ^ r.
iftotum trium includere aliqua dubia. Prim6
ciim dicit * quod nenjttfficit ad ejfejpeciei, &c. ar- *nuiB.j.
guitur enim fic : Inquantum aliquid przdicatuc
in ratione generis,dealiquibus in rationcfpc*
cierum , pcr hoc denotatur qu6d in intclledtu
eorum fit , & includatut taic Gcnus , ergo ma-
l^ dicic Dodtor , qu6d non tft verum de iUis mul-
tis,8cc.

Icem, quare dicic quod aliejuando dicebattir , dc
prztccito, dcper eandem fpeciem.

Item,

Qu^ftionis XVI.

<539

%6.

ntric» tun ifi
nifi fttiniM
rtm»t» vni'
tnrfiUt.

♦ nuiB.*'. Itcm, videtur qiiJid inconucnicnter ncgat *

illam primam confcqucntiam tertix rationis,
quia fimili argumento vfas cft quzdione prxcc-
dcntc. Et primo Pcrihcrmcnias , quxft. 6. Ncc
inftantia dc fornia Solis eft ad propoHtum , tum
quia dicerctur quod forma Solis non eft mate-
rialis , tum quia dato qu6d fic negaretur , quod
alia raateria non Ht apia rcciperc illam,cum ma-
ceria prima Ht vnica omnium, & in potcntia ad
omnes , & maxime fecundum dodrinam huius,
in plcrifque locis , & praecipuc in fccundo , di-
ftind. 1 4.

Itcm , non vidctur fcqui qu2>d H Cit aptiiu-
do in vtroque cxtrcmo , quod iit potentia , nec
p.tx>po(itio illa ad hoc probandum cft nccefta-.
iiia i ficut enim grauc poHtum furfum, cft aptum
clTein centro, ita in ccntro cft aptitudo ad rcci-
piendum ipfum , & polTct nihilominusponi Hc
rurfum, qu6d nunquam poftet clfc in ccntror

ftotcntia faltem agcntis naturalis,dcqua videtur
oqui ipfc.

Ad ifta refpondeo.Ad primum dico,qu6d (icuc
Vniuerfale aliud cft in potentia ,aliud in a£lu,&
fiin potentia,hoc cft vel propinqua, vel remota;
ita pra:dicabilc. Dico igitur quod loquitur hic
logicc, &c dc Vniucrfali in a£ku , vel pracdicabili,
vel faltem in potcntia propinqua. Nihil enim fic
eft aptum, niii cognitum , & cognitis extremis,
vcl tcrminis fuz aptitudinis , & tunc fequitur
zCtus pra:dicandi. Prius enim cognofcnntur cx-
trema cognitione abfoluta , qu^m comparatiua,
vt didum eft faepc fuprk. Conccdo crgo.quod
aftumitur in argumcnto de quiditatc gcneris in
illo priori, loqucndode aptitudincremota , non
propinqua.

Ad aliud, tadtum eft fupr^.quxft.^. & feqaen-
ti. Sed breuiter pro nunc dico , qu6d hic accipi-
tar Sptciim <»ff«,pro fundamento propinqub fpe-
ciei , vel non quocumquc modo apprehenfam,
fcd apprchenfam, &comp3tatam.

Ad aliud, patct ex di^is quomodo procedic
argumentum Do£toris.

Ad illud, quod tangitur de reIatiuis,non dicic
Doftor , quod fcmpcr habcnc vniformitcr cftc,
fcd qu6d fufficit aequale cire. Loquitur etiam dc
rclatiuis mutui$,vt patct.

Ad aliud,patet cx fccundo articnlo. Non enim
incclligiturillud Ac prtdicxri ^dtu. ,icA aptitudi-
}ic, licet in rei veritate folutiones illa: non /inc
multiim curandae. Addit enim Dodor vltra hoc,
qu64 eft fr*dicari'vel aptitudine , vtl *£Ih : alias
iconditiones , vtfint a£tu fpccics , & infra often-
ditqu6dargumentampcccac fccundum Confc-
qacns.
^m Ad aliud dico , qu6d ide6 dicic aliquando dice-

^4r«r,.quia przfupponit omnes fpccics podibiles
in vniuerfq aliquando fuiftc , & idc6 fi ponatur
aliquam , vel aliquas alicuius generis non efte
adu in re, aliquando tamen fucrunt, & per con-
fcqucns fpccies intelligibiles , aliquandoabin-
diuiduis carum acceptz, rcmanent. Quate &
fpecic incffe cognito a6ku , vel habitu. Si tamcn
poneretur aliquam fpecicm alicuius gencris de
nouo fecundum fe totam polfe produci, tunc fo-
lutio non procederet. Dicit ctiam per eandemjpe'
ciem, quia fi pcr aliam, viderctur circ alterius ob-
ieiki , vt patct , & tangitur infr^ ,fuper libros
Perihermenias. Sed tamcn noneft fimplicitcr
impoflibilc qu6d fic alietas fpcciei , & idcnti-
tas obiedii.

Ad aliud , pacec qu6d bene ncgat , de fbrma,
confequcntiam illam valetc , vt oftcndi pcr In-
ftanciam. £t cikm dicisqu6dfic arguit quzftio-
ne przccdcnte. Dico quod non , quia ibi de fa-
&o, hic vcr6 dc aptitudine.

Cum inftatur contra inftantiam de Sole. Ad 18,
primum ncgatur aftumptum fccundtim vcrita-
tcm , quia fotma Solis cft materialis , ficut alio-
tum corporumcceleftium.

AJ aliud, poteft dici vno modo , qu6d loqui-
tur dc matcria fecunda, vcl dato quod dc prima,
fortc locutus cft fccundum communcm opinio-
ncm , quaeponit alietatem matetiae fupcrioris,&
inferioris.

Ad aliud, probabiliter fuftinctur illud didlum
de potentia , Sc apiitudine , & propofitio fe-
qucns, & ad inftantiam dc graui diccretur, quod
ibi cft pocencia, quia nullum violcntum perpc-
cuum nacuraliter. Si enim vifus cftet naius efTe
in cxco , ficut e contra : quare non potentia , fcd
quicquicl fit dc vlterioriinueftigatione huius , Sc
di£korumj probabiliter tamen,& famosc loqucn-
do, Dodor foluit argumenta illa optima, vt da-
ret viam tcnendi ptiinam propofitioncm.Sccun-
da tamcn propofitio mihimagis fapit. Sed in rei
vcritatc fupplendo, vt facit Dodlor.pariim , vcl
nihil difFcrunr.

Cztera clara fuat , nifi quis moueretnr,eo 19»
qu6d dicit DoAor in fccunda propofitione *, ♦ nain.j.
qu6d Species inteUigiyHu aecipitur ab indiuiduo , &
qu6d aptitudo habeatur 4^«,vbi vidcrctur cfte op-
pofitio in adie<5to. Sed hare facilitcr foluuntur.
Primum, quia quod eft caufa cauf«,cft caufa cau-
fati : fed indiuiduum cft caufa phantafmatis ,ic
hoc caufa fpeciei , ergo vel faltem indiuiduutn
cHquod, licct non quo , vel in indiuiduo includi-
tur , & illud ^uod , eft ratio agendi , & conditio
agcntis : & idc6 non dicit Dodbor quod indiui-
duum caufat , fcd qu6d ab indiuiduis accipiun-
tur, quod eft rc£le diftum.

Ad aliud dico , quod aptitudo poteft compa- jlptiimJt
rari vcl ad inefle fundamcnto , vel ad tcrminum. ^uomtJ»aam
Primo modo, non aptitudine , fed adiu ineft.Se- '"'*•
cundo modo, proprie cft aptitudo, & aptitudine
lerminum habet , & non ncccftari^ adlu , vt in-
fri , cap. dc Pro^rio habet. Vbi fortc prolixi6s
ha:c tra(5tabo , Sc hzc omnia probabiliter dida
fint.

Qj^iE S T I o XVI.

qusB eft 19. apud Scotum.

Vtrum hac particula, in quid , conue'

nienter ponatur in definitio"

ne Generis .«*

DE P R I M o , quid fit in quid , innotuit fu- |^
prk quzft. 9. Sc alibi , & in folutionc huiits
quasftionis patet. Nedum enim efTc de quidita-
te , vel dc cflcntia dicit in (juid. Vnde ait in
Theorematibus,definitione 6. Ejfentialeinplmfe
habet quam in ^uid, & infra , cap. de Diffcrentia,
quzft. 6. dicit qu6d j^d pradicari inijuid, non
fifficit (juodpradicet tpiid. Quid vcr6 iptiditM, ycl
^uod quid, vt ^uod <fuid erat ejfe , habct videri
in Metaphyfica , & alibi fzpc.

Ordoquxftionis buius patet,& diuifioeias
T t 4 com

540

l V Expofitio

coairaanis eft, excepto qu6(l in fecunda parte
pocell fieri aliqnalis fabdiuino , vt patebit.
1. DeSecvmoo, arguit cribus racionibus

partem negatiuaro.

Prima fatis clara eft , procedit enim ex argu-
mento Porphyrij in lictcra, ad oppofitum tamen
oftendencis Genus ptjedicari in ^mi^, eoquod
coauenienter refpondetur per ipfum , ad inter-
rogationera fadlam pccjjuidde Specie. Ctimcr-
go ( VI quxft. 1 1. oftcnfum eft) Genus vc hic de-
finicuc, ^c incencio, & taie non dicicur in quid de
rc , vt patet,nec de iritentione Speciei , cum fint
ijdifparata: Species Vniuctfalis , quare nuUo mo-
do gcnus prsdicatur in ^»»«i ; fienim quaeratut
Hidefi homo? non refpondctur quod eft Genus.
Si etiam quxracur , qnid efi Species f nec rcfpon-
detur pergcnus.

Secunda ratio procedit ex inada:quatione,vel
potius eo quod fruftratur fine, propter qucm po-
nitur.vt fupra,quEft.i4,in fimili argutum eft. Ec
formetur atgumcncum fimilicer, ficuc ibi noca-
ui racione i. anccoppoficum. In probando mi-
norem adducit Philofophum 7. Metaph. text.
comnt. 45. vt fupri, quaeft. ii.& ij.rccicatum eft
de pr«dicatione difFerentigc fuperioris de in-
feri ori.

Et quia ahquis diceret quod pracdicatur in

*' quale.&nonin quid , ficut praEdicatnrdc Spe-

.^ojii cie cuiuis eft conftitutiua , hoc cxcludcndo dicic,

quod mn prtdicatur vt dijferentia, fcilicec ficucvie

Specie ptacdicatur , fed vt fupenus d^e inferiori,

in lecSta linea : & aflignac racionem dicens , ^«/4

func fuperius per fe ip/itm defcenderet in inferiw, h.oc

eftdiilu, qiiod.ficucdiffercntia noncontrahicur

«d illud» cuius cft diffcfentia , fedpocius concra-

hit, & dctcrminac Genus, & alia fupcriora , ita fi

difFcrentia fuperior de inferiori dicerccur,vc dif-

ferentia; non dcccrminaremr,nec contrahcre-

tur ad ipfam pcr aliquod concra6biaum,cuius op-

pofitum prsfupponic Dodoc efTc verum , licet

^, non probet.

Vulc crgo inferrc qued cum vt fuperius de-
fccndat in ipfam , & pcr confequens per aliquod
determinatiuum, vel contraftiuum praedicatur
in <juid de ipfa , ficut fn hnca xcSta. Specieruni,&:
Generum conucnit fuo modo. Tcrtia ratio pro-
cedit fimih fundamento fubahis tcrminis,vtpa-
tct.Adducit Philofophum i.Topicorum, cap.7,
& eft propofitio notabihs,& farpe ppnderatur in
his quxftionibus.
4. Ad oppofitum adducit Porphyrium,deinde

refpondct ad quxftioncm , vbi duo facit. Primo
folutioncm qUarftionis, conciufioncm affirmati-
uam fuftinendo, ponif,& declarac. Secundo ob-
iicit concra dida, & foluic. Prima pars poccft di-
uidi in duas. Primo condufionem quaefici affir-
matiuam ponit, & breui^er probat.Secundo duo
nocabiha pro maiori declarationeadiungit. Di-
cit ergo primo , qu^d conuenienter ponitur. Cuius
rationem fubiungit, vt fupra farpc dixit, co quod
ratio Vniucrfalis cd prtdicari depluri^ut, qus
diuiditur per in ^uid^Scin^uaie, tanquam primos
modos prasdicandi. Cum igitur Genus fit fpe-
cies Vniuerfahs , ncceffe eft vt ahquo duorum
modorum pr^djcandi prasdicctur, quia difFcren-
tiae diuifiuae Generum , funt conftitutius Spc-
cicrum. Manifeftum autcm eft, quod Gcnus non
pra:dicatur intjuale , ergo per locum ab immcdia-
lc oppofitis, prasdicabitur in ^uid.Et qaiaaUquis
dubitafct t. qjiate Genus non pxxdicarctur ia

^«4/*,&quare DifFercntia pracdicatur in ^uale, &
non in ^uid.

Ponitprimum notabiledeclaratiuumiftorum r,
terminorum,& fignificationis eorum,quidvi-
dehcet fic prgEdicari in quid , Sc quid in ^uaie , &
tota httera patet cx his qu£ di<^a funt fupra,
qua:ft.9, & fequemibus. Et neexhocquod dicit
DifFcrcntiam prsdicari in ^uale, crederet ahquis
DifFerentiam cfTe quahtatcm , de prasdicanicnto
Quaiitatis, cuius modus prjcdicandi eft pracdica'-
ri intjuale , fecundum quod diuerfi modi pra:di-
candi, & quzftiones & refponfipnes proportio-
nales correfpondent deccm Pradicamentis:idc6
ponit fccundum notabile,dicens-^u6d 6^<i/«V<«
,vt eft vnurn pradicamentum prddicatur in quale ahfo-
lute , fcilicet abfque ahqua determinatione con-
trahente , vcl diminnentc. Sed difficrentiafuhjian-
tialii, id eft , eflentiahs , pritdicatur in qualetjuidy
id cft , in quale cfTentiale , vt habctur 6. Topico-
rum,cap.8. Quod declaracnotabiliccr, quia dif-
ferencia talis importat forrnam , vci formalc
Speciei , vt fupra fxpc (forma auccm ,cjualitas, &
aUm , func Synonyma cranfcendcntia ) quarc
prsdicacur in quale. Vndc j. Mctaph text.cornm.
19. habctur , quod primus modus Quahtatis cft
difFercntia fubftantiae. Et quia non quamcum-
que formam, nec quecunquc modo, fed formam
quiJitatiuam, & cfFentialcm iiTiporcac,& ex con-
fcquenti per modum cocius , ideo prxdicaturin
^uid. Quareinquic rationetotiut, id cfl:, formaj,&
quiditacis, praedicatur in ^ualequid, id eft,in qua-
le quidicaciue.

Vnde concludit ex hoc difFcrentiam inter jno-
dum praedicandi Qualicacis, & DifFcrentiae, quas
difFcrencia fumitur cx diuerfitate modorum efr
fcndi, vt prius facpe, de quo magis infra , cap. de
Diffcrcnria, quaeft.6. habec vidcri,

Dcinde obiicic contra di6la dupHcitcr,& ma- ^
%\mh contra iUud primum notabile.

Primo inferendp cx illa defcriptione^r(«</»V4r»
inquid , hoc inconueniens , videlicct quod bsec,
Horno eFllapis, eft prxdicatio in quid, & hoc ma-
nifeftc falfum eft : quia cfTcc per confequcns vc-
ra , cum omne praedicacum in quid , vcl in quale
circntialc, de aliquo verc ineftfibi. Quodaucem
illud confequens fequarur, pater ; quia lapis non
prcdicatur de homine per modum qualitatis,
nec inforroantis : quare per tViodum fubfiftentis,
vel cflentiae ,quod eft praedicari in ^««Vperte.

Secundo arguit , inferendo illud inconuc-
niens , videlicec Genus hic definitum non con-
ucnirc vniuocc rebus omniumgencrum, vcl efie
vniuocum eis, cuius oppofitum didlum eft fupi a,
qusft. I ■ . Quod autem hoc fcquatur , porcfi fic
argui : Cuius pars elFcntialis , & per fe definitio
non cft vniuocum omnibus gencribus.ncc ipfum
definitum : fed harc pars definicionis Generis cft
huiufrnodi, ergo. Patec confequentia cum ma-
iorc. Minor yer6 patec, quia cfFentia non eft vni-
uoca illis , vc didtum eft facpe fnpra, & infra ma-
gis:quare nccpraedicari in quid,li iiJadcfcripcio,
quam tu aflignas , cft conueniens , fcilicet pradi-
care ejfentiam permodum effemia , & poteft hoc ar-
guracntuni formari codcm modo , ficut praece-
dens.

Ad hzcargumenta rcfpondet , negando con- 7*
fequentiam prirai , quia pradicari in quid , vcl irt
quale diuidunt prsdicationem poflibilem , & ve-
ram, vbi videliceteft habitudo przdicati ad fub-
ie^ura, qualis efl abftradi , inquit Dodlor,id efl,

fuperio

Qu^fliionis XVI.

541

10.

fupcriori!, vcl coi»muni« , vcl fi loquatur de ab-
ftradionc propric , intelligi dcber dc ablhadtio-
ne non vhimata : accipit enim abflradum pro
vniucrfali , vt faEpe alibi habcr.

Ad aliud,dicit conformiter di£lis fupr^^quzfi.
1 1 . & I z. & infr^, in Antepraedicamentis,qua:ft.
4. quod fuHicic videlicet vnicas proportionis in
fundamentis ad vnicatem vniuocationis,in in-
tentionibus.Przdicari ergoin ^uid vniuocum efl
in omni gcnere , liccc nulla effentia vniuoca fir,
fed benc vnitatem proportionis habcnc eflbntiac
Prxdicamentorum, fcilicct in fimilitcr fc haben-
dd , vt paiet.quod fufHcic , inqiiic Dodior , quia
praedicari dicic habicudinem prardicaci ad fubie-
Aum. Vbi crgo eft vniformis habicudo , ibi vni-
formis modus przdicandi , & ita pra:dicari in.
^Htd fecundai-intentionaliter vniuocum erit.Dc-
indc refpondccad argumenta principalia.

Ad primum dicir qu6d ficuc Specics dupliciter
accipitur,prime-intcntionaliter,fcilicec Sc fecu-
d«-intcntionaliter,ita duplexpotefteflc quaeftio
de Spccie,videliccc ^id efi , & quidprtdicatnr dc
ipfa. Ec liccc vcraquc quaeftio poffec ficri de ipfa
vtroquc modo accepta , tamcn propric loqucn-
do prima in fundamentis,& fccunda in intcncio-
nibus ficri dcbec.

Ad formam igicur argumcnti dicendum , fi
quzratur de Spccie, vc quasri debec, fciliccc quid
przdicatur de ca? Conuanienter rcfpondctur per
Genus vc hic dcfinitur : & fic concefsa maiori
negatur minor,& fecunda pars probationis eius.
Sicur ergo conuenienter quarritur, tjuidefi homo?
& refpondetur per animal,kA conucnienter qua-
that quid prxdfcatur de jpecie } Sc tefpondctar pcr
Genfu,8c talis quxftio , &refponfio habenc excr-
ceri in fundamentis, ficuc incomplexa vnius pro
incomplexis alreriusfupponant taliter vnita.

Ad fccundum principale, dicit quod difTcren-
tiapoccft accipivel vc differcncia , vel vcgcnns.
Primo modo non praedicacur mquid, fed bene
fecundo modo. Scd concra hanc refponfioncm
arguic dupliciter.

Piim6,quia tunc fequeretur qu6d in omni gc-
ncre cflcnt tria Generaliffima,fcilicct fpecierum
in refta linca , & difFcrentiarum oppofitarfim,
quia ficut in rcftalinea cftprasdicatioquiditati-
ua fupcrioris de inferiori.ita in collatcralibus pcr
tc, ergo ficut ibi dacur fuprcmura, ica in collace-
ralibus, fuo modo.

Sccundo arguic proceffum in infinicum in dif-
ferenciiscfrcncialibus cx illa rcfponfione, quia fi
differcciafupcrioreft Gcnus,&inferior Spccies,
& omne genus defcendic in fuas Spccics per dif-
ferentias,crgo aliqua differcntia crit contradliua
illius fuperioris,& conftituriua infcrioris:& runc
de illa contradiua quacratur an fit Specics refpe-
du fuperioris difFercntix,veI non; fi non,pari ra-
tione dicendum crac dc prima , quam tu ponis
fpcciem ; fi fic , cum otnnis fpecics habcac gcnus
&difFerentiam jCrgo illius diffcrentiz erit alia
diffcrentia conftitutiua , & de illa quacratur ficut
prius, & fic proccfTus in infinitum in difFcrcntiis
cftentialibus.

Ec quia fortc aliquis diceret qu6d fi illius dif-
fcrenciac, difFcrcnriae cric aliadifFerentia,non ra-
men dc genere Subftanciq,fed de alio gcncre:hoc
excludendodicic,qu6d non poceft efTc in alio ge-
nerc.Cuius rationem affignar,quia difFerentia eft
ptior fpecie:mod6 fubflacia eft primum omnium
7.Metaph. text.cemm.^. non crit crgo differcntia

II.

^iciietit

fubflantia; non fubftantia : etiam ex non fubftan*
tiis non fic fubflantia i .Phy ficorum textxotmn.iG.
& 17. Spccies autem ex differentia conftituicur.
Et ficuc fpccialicer infert Dodor , hoc inconuc-
nicns in gencre fubftantiz,ica in aliis:eodem mo-
do poffct dici , & de proccffu jn infinitum , &
quod diffcrentia fcmpereftciufdcmgencris:fcd
in fubflantiis manifcftiuseft, &forte verius , vc
inii\ magis. Qu6d autem talis procclfus in infi-
nitum non dcbeat admitti,oftendit : quia ad co-
gnitioncm Spcciei rcquiritur cognitio omnium
difFcrentiarum eius,fi crgo funt infinitar.non po-
tcruntpcrtranfiri.ex i.Pofteriorum,& alibi f«pc,
nec per confcqucns Spccies aliqua in gcnere fub-
ftanriz cognofcibilis erit,quia cuius cognitio de-
pendet ab ignoto,& ipfum ignotum crit. Infini-
tum vcr6 ignotu cft 1 .Phyfic. & i.Mctaphyficx.

Ad hacc duo refpondet vnica refponfionc : fcd
vidcturfpecialiterefrc adprimum iftorum,& re-
mittit fc ad dida fuprk, quasft. 9. ad finem, qu6d
fcilicet non fequitur inconucniens illanim ii>
primo argumcnto,quia coordinationcs difFcren-
tiarum , &c. Sed fecundum argumentum quzrit
aliameuacuationem,vt ftatim tangam.

Ad certium principale, refpondct vniformiter
vcad fecundum, videlicecquodaccidcnspoteft j"'^,l/jl*'
comparari,vcl ad fubieftiim , vel ad fuppofitum, fnbi,a, , ^
vt fupri fai^pc didum eft. Primo modo non prac- fufftfit».
dicatur in <]uid,Sc Cic loquitur Porphyrius in lit-
tera.Sccundomodo bcncpracdicaturin^wV.non
vt accidens , fcd vt Genus , vel Species. Eidcm
enim fundamento comparato ac^diucrfa, diuerfe
intentioncs applicari poffunr, fccundum diuerfi-
tatem proprietacum ex parce rci. Golor namque,
vel coloracurii, rcfpeftu albi ,& nigri, cftgcnus;
refpe(£lu faporis difFerentia ,faltcm communiter
dida ; refpe(3:u corporis accidcns ; rcfpe(3:u qua-
litaris, fpccics ; & fic dc aliis.

De Te RTi o,cir«a dicSlaiq folutiontqux- H.
ftionis , poflcnc plura dnbia adduci , fcd quia ex
fupri deccrminacis pofFunc dcclarari.ideo brcui-
bus me expediam. Vidccur prim6 quod genus in
^uale^Sc non in ^Mf<^ pracdicecur,cum ficaccidens,
ficuc & alia: incentiones.

Icem, illac nocificaciones de in ^uid, 8c in ^uale,
non videntur conuenire intentionibus, dequi-
bus per fe hic eft intentio.

Item , non vidctur qualitas abfolute in ejuale
pracdicari, quiaetiamalia omniaPra;dicamcnta
accidentium fic pratdicantur , vr patet ; cum non
ine/uid dican^ur de fubie(5to.

Item , videtur incpnuenienter didum ,qu6(l
DifFcrcncia pracdicacur in (juale ^M</,quia cuc non
cflct Vniuerfale. Pacec cbnfequencia cx di(ftis fu-
pr^,qu2ft.5).vbi ide6 definicioncm fecundum de-
claracioncm Do(5loris nbn ponic Porphyrius hic,
quia non pr^dicatur aliquo vno modo prardican-
di,fcd in^uale ^«i</.Similiter ergodiceturdc Di^
fercntia, fi fic pradicatur.

Item , ficuc przdicatio alia vera , alia falfa ; 8c
fimiliter propofitio.ita vidctur qu6d modus pr?-
dicandi conueniat vtrique: ficuccrgo prardicari
in ejuid & in quale , funtprimi modi przdicandi
in prxdicatione vera,ita & in pracdicatione falfa,
crgo cum lapis dc hominc non prxdicetur in f«4-
/f,prsdicatur ergo in ^Miii,licct falso.Solutio igi-
tur primz obiedionis in folutionc quxftionis,
non procedit. '3*

dhxc refpondetur. Adduoprimapacctco- GtnHs frAdi-
cfupri,quaEl>.9.arciculo 3. Genus cnim prac- ^w',*:***'

M
piosefupr^,quaeft

dicatur

imfluittt.

541

Expofitio

4icatur in ij«id duplicitec , rciiicet in idtufignato
cle Spccie,vt fupponunt pro fundamentis in a£tu
txercite de hoc gcnete , & illo, Pracdicatur etiam
inf«4/«,tam in aduyi^«w,quam extrcito de fun-
damento. Quomodo etiam illx notificationes
verificantuc in intentionibus , & quare , vide
ibidem.

Ad aliud dico,qu6d verius Quaiitas qu^m

aiia in tjude praedicatur, licet extennue ioquendo

alia pr^dicentur in ^««/r.Sunt enim propriae qu^-

fiiones,& refponfipnes diucrferum gencrum:fed

ficut ^uid reperitur in orani gencre , ita Scquale

extenfiue , licct propric tjuid ipfi fubftanriac , &

^uale Qualitati attribuantur. Vcl alitcr dici po-

tc(l,qu6d Dodor nqn excludit alia Przdicamcu-

ta ab hoc.quod e&pr<tdicariin(^uale , fed intcndic

oftendere quod Djffcrentia non cft qualitas Pra:-

dicamentalisexhoc, quod prxdicatur in efuale.

Aliud enim eft aliquid eflTc (]uale , 5c aiiud ipfum

in quale pradicari. Breuiter ergo dico , quod ficut

formar,& aftus accipiuntur duplicitcr,(cilicet li-

mitate, & tranfcendentcr,fimiliter,& qualitas:&

ita praedicari in tjuate. Et fi.railiterpoteft diftingui

de adu primo,& fecundo,& quaiitatc fic,vei fic,

dida: & ita proportionaliter de przdicari in (jua-

/^. Antonomaftice igitur, & propric loquitur Do-

ftorhic, vt prius.

14. Ad aliud, patet ex fecundo articuid:non cnim

intendit Dodior quod Differeriahabet duos mo-

dos przdicandi difcretos.vcl diftindbos, ficut de-

finitio;fed per^««/f^««^intenditqualccflentiale.

frtpcfith Ad aliud dico , qu6d Gcutfal/um cft nihii for-

fiilfa mhilefi raalitcri ita praedicatio faifa,& propofitio, vt ta-

firmalttir. |jj^ includcns tepugnantiarrj , & incompoffibiii-

tatemeff nil>il, licet dicatur propofitio.vcl pr«-

dicatio materiaiitcr, vcl fecundum quid.Modi

igitur praedicandi pofitiui conueniunt pracdic^-

tioni pofitiuae, ideft, compoiIibili,proprielo-

quendo: fed nihilominu* concedo qu6d in pra:-

dicatione falfa,aliqnando dcnotatur prxdicatum

effc de quiditate fubietSli.aliquando dcnomjnans

ipfurn , quia tamcnnon cft ita exparte modi ef-

fentiali. Nec etiam ex parte modi pracdicandi

proprie erit.Dicd igitur quod ft iapis pradicare-

tur dc hominc, in ijuid praedicaretur^crgo ex op-

pqfito oppofitum. Et poffct etiam concedi,qu6d

ficutfals6 prsdicaiur, itain ^uidia\ih praedica-

tur:&hoc intendit Doftorin iittera, vtpatet

fpeculanti.

jy^ Secvndo dubitatur, circa argumenta prin-

cipalia ,& folutioncseorum. Videturenimqu6d

de Specie poffent piures qua:ftiones formari illis

duabus , videiitct ct(i fultiicitur , & de quo prdulica-

fur, & fic de aliis.

Item , ad quaeftionem fadlam per ejfe de Specie,
conuenienter rcfpodetur per Vniucifaie,vt patct.
Item , ad quaeftioncm fadani per prddicari dc
homine , conucnientcr rcfpondetur pcr animal,
ergo non folum in intcntionibus, cum pndicari,
&infundamentis, ciimefe fit conueniensquae-
ftib, & refponfio,

Item , vnum difparatum non prxdicatur de
alio : fcd Genus & Spccies funt huiufmodi , crgo
rion conuenicnter refpondetur ad quaeftionem
fadam de Specie pci pradicariy affirmatiuc per
Geniu.

Item , videtur m^nifefta repugnantia in didlis
liuius 7.Metaphyfic^,& 4.Scnteniiatum,diftin(5t.
ii.qua:ft.?.& hic, foluendo fccundum principa-
le, vbi videtur fuftinere differcntiatn fupcriorem

cffc genus, rcfpe£lu inferioris.Quod enim eft ge»
nus alicuius , prxdicatur pcr fc dc iilo , vt patet:
fcd diffcrcntia fupcrior non praedicatur de infc-
rioiri differentia per fe , vt ex inteniione habet in
locis ptxalicgatis ,,ergo non cft genus eius : re-
fponfio ergo nuila.

Item, videtur qu6d infuiHcicnter foluat obie-
ftioncs , vcl repiicas contra illam refponfionem,
& maximc fecundam , quia pcnitus vidciur con-
cludere.

Item , quare in ilia fecunda repiica fpecificac
genus Subftantiae potius , quamalia genera, &
quomodo proccdic illa confcquentia , Npn fub-
ftantia cfiet priot, ci^m ncn fempcr differcntia fic
prior,vt patet de vltima differentia.

Ad ifta. Ad primum dico,qu6d ad propofitum I ^,
comparando Speciem ad Gcnus , fufficienter io-
quitur Do6lor. Poffent etiamaliaomncsreduci
ad iftam, vt patct.

Ad aiiud dico , quod extraneuin cft a confidc-
ratione Logici dc iftis confidcrarc ca in cffc ef-
fcntiaii,vel quiditatiuo, vt didumeft prius. Lo-
quirur etiampropric dcejfe, Scprddicari, vt patcc
in littcra. Licet crgo ej/e fuo modo conucniat in-
tcntionibus,non tamcn propric vt rebus.Vci ali-
ter, quod-tune acquiualcnt fundamentis, vci re-
bus, quia non vt modi , fcd vt ^k»</ accipiuntur.
Pcr idem patet ad aliud de prndicari in funda-
raencis,quod extrancum cft,vt patet fupia,qu«ft.
1 1. &alibif2Epe.

Ad aiiud dieo,qu6d verum eft quod affumitur 17»
in afto exercito , & accipicndo vttumquc vt quidy
fccus eft de z&afignato.

Gontra.Sicut hacc cft falfa , Lapis eft hamo > ita
& hacc, homo pradicatur de lapide. Dico quod fecus
eft in rebus, fccus in intentionibus,maxirae con-
ctctiuc fumptij : quia fic accipiuntur vt fuppo-
nunt pro fundamcntis , & non pto fuis fuppofi-
lis, vel fignificatis. Contrk,ha:c eft eirentialis , &
per fe, Genw pradicatur de Specie,dico qu6d fi hoc
eft vcrum,intclligitur dc z&ufiinatey&i. nonexer-
cito. Qupdnon cft effentiaie in z&.\\exercite in.
fqndamcntis , poteft dici effentiale logice in in-
tentionibus ,im(k\ifignato, vtpatct.

Ad aliud poteft dici,vt notaui fupr^,quasft, i i.
& 13. qu6d loquitur Dodlor hic fccundum fa-
mofam expofitioncm aliotum , qui tcnenc de
roente Philofophi ibi effe, Differentiam fupcrio-
rcm pr^dicari pcr fe de infcriori , & includi in
inteilc£tu eius. In locis. vcro allegatis loquitur
fecundum opinioncm propriam.

Ad aliud,potcft conccdi qu6d infertur,& pro- 1 8,
pterhocillc modus dicendi non eft imirandus,
Sed adhuc fuftincndo ipfum,poteft djci ad argu-
mentum, qu6d non fequitur proccffus in infini-
tum in differcntiis , quia diccrctur quod ftatus
effct in fecunda : quia illa cft fimpiiciter fimplex.
Et negatur qu6d eadem ratione ftandum eflet in
prima.

Ad alind dico, qu6d vei ideo fpscialitcr loqui-
tur de Subftantia , quia notiora funt nomina dif-
ferentiarum iilius Pracdicamenti , nominibus
diffcrcntiarum aliorum.Vel idc6 quod fubftantia
non pcr additamentum definitur, fccns dealiis.
Et etiam quia forte in aliis generibus non itane-
gatur proceffus in infinitum, in fpeciebus & dif-
ferenriis , ficut in genere Subftantia:. Non eft
cnim inconucniens,imm6 ncccffe in aliis Pracdi-
camcntis non Subftantiam pizccdcrcfpecicsil-
lorum gcnerum. Et.quod tangitur de differentia

vltima.

Qu^ftionisXVII.

Tltima , dlco qu6ci loquitQr de diffcreniiis com-
muniternotiSjCuiufmodi non funt vItimz,eo
modo quo dicit Philofophus, quamlibetpartem
T>if*rintim definitionis eJFein plus, quim dcfinitum. Vel
«/W»»« qmo- jj^jQ quod vniuerfaliter loquatur , dico qu6d
a^figy**' difFcrentia vltima inquantum pars eft prior Spc-
cic. Et fi contra hoc dicatur , quod conuertitur»
taAumeftfupri,quxft. 9. quomodo inteUigi de-
bet. Non enim comptehenfiuc , fed compTctiu^
didum eft.
14. Sed adhuc poffet dubitari^circafolutionem

vltimi ptincipalis, quare potius conceditur acci-
dens rcfpcdlu diuerforum cftc genus,& accidens,
qu^m difrcreniiam. £t quod difFercntia poftct fe-
cundum veritatemdicigenus , & Spccies , vide-
tur de roente huius i. Reportationum , diftin^t.
ij.quacft. z. vbi dicit quod omneVniuerfalere-
ducitur ad Genus , vel Speciem , quoniam illud
quod eft DifFerentia , vel proprium refpe(Stu ali-
cuius,rerpedtu fuorum inferiorum eft Genus,vel
Species. Diftcrentia crgo fuperior refpedu in-
fcrioris alterius denominationis , clarum eft
/quod uon cft Species , raltcm (peciaUfllma, ergo
Genus.

Ad hoc refpondeo,qu6d bene de accidente pri-
mx-intentionaliter, & fecundz-intentionalitcr,
concedi poteft abfque repugnantia , quod dicit
Dodor,quiain omni genere eft tjuid.Sed licct de
diftcrentiarecund^-intcntionalitcr poftet concc-
di qu6d fit genus ad iniermcdiam,& vltimam,vt
infra magis,non tamen dc difFercntia primz-in-
tedonaliter accepta.Et ratio eftmultiplex, quam
tangit Dodor 7. Metaph.& 4. Sentcntiarum,vbi
prius. Et quod adducitur dcprfmoReportatio-
num , poteft dici qu^d fe habet per modum Ge-
nerisjvel poiius Spcciei.przdicare non fubiefte,
& refpedu fuorum inferiorum ciufdem denomi-
nationis. Vel fuftincndo alium modum dicendi,
vtprius, conceditur quod vniformiterhocdici-
tur de vtroquc,fed alius modus diccndi eft magis
ad mentem Dodoris. Elige tamcn quodvolue-
tis,& die confequcnter.

CtViESTIO XVII.

qua: cft lo. apud Scotum.

Vtrum Genu4 Jit principium Specierttm?

I, /^ Vzrit vltimatc circa capitulum de Gcncre,

V.^proptcr verba Porphyjrij comparantis figni-
ficationes Generis ad inuicem , Vtrum genus fit
principium Specicl? £t roaximc habet attendi
hxcquatftio de Gcnere, & Specic,in fundamcn-
ti$,vt inquit Dodlor in littera hic , licet etiam in
irvjccntionibus poffic vecificari cx confcqu^nti
quodammodo.

D E P R I M o, quid ^»w,patct ex di&is faiis,
Principfum autem quid, & quoties fumitur,habe-
tur j .Metaph. text. comm. i . & alibi in aliis. Po-
tcft enim aflignari principium fecundiim quanti-
tacem continuaro ; & hoc vcl fecundum locum k
natura, vcl a propofito; vel fecundum tempus
prztcritum , vei futurum ; vcl fecundum motum
natutalem, vel voluntarium. Secundum quanti-
tatem etiam difcretam , vtppte fecundum ordi-
ncm poffct afEgnati principium , vt 1 2. Metaph.
patet,& hoc vel natQraIero,vcl voluntarium. Se-
cundum ctiam quiditatcro potoft alEgnari prin-

543

cipium, & hoc vcl quoad cognitionem , fiue in-
telle£liuam,fiue fenfitiuamivcl quoad cntitatem,
vel quantum ad fubfiftcndi confequcntiam , vel
quantum ad natutam,vel caufalitatem,vel quan-
tumad poientiam, & aftum. PofTet etiam alio
modo diftingui de principio,ficut de ordine folct
fieri. Quoties eniro fumitur «r<^ , totics prius &
prineipium. Ordo autcm alius pcrfedionis , alius
gencrationis , alius natutx , alius dutationis, &
alius originis : & fimilirer dc principio intelli-
gendum cft.Sed vltcriorem dcclarationem didlo-
rum dimitto ledlori fagaci , quia hic pcrtta&are
alicnum, & pcrtzfum forct.

Quotics ctiam c««/2r, totics & principium acci-
pitut,vt fupta.quzft.z ^ . ictigi.licct propric prin-
cipium conucniat caufis mouentibus , & agenti-
buSjVt Aucrrocs, comm. 1. primi dc Phyficoau-
ditu exponit Ariftotelem.Sed an rcdlc, habct vi-
deriali^s : hoc enim noroen fi«</4appropriatut
fini,& principium cfficieiiti,& elememum, niatci ia-
li & formali. Scd comrounitcr caufa 6c principium
▼t fynonyma habentur , & maximc in propofito.
Licct ^r/»«/>/«i« propric fccundas fignificationi
gcneris conueniat:communitcr raroen tcrti«,fcd
an etiam proprie per modum videlicct efficientis
ftatim magis. Quid Species , & quoties accipiiur,
quzftione fcquente habet videti.

Diuifio quxftionis cummunis , nifi quod fe-
cunda pars aliqualiter fubdiuidi pofTct.

Ordo vcr6 patet ,quia prius crat detetminan-
dum de Genere, vt hic fumitur , in illa videlicec
tcrtia fignificationc , quam ponit Porphyrius dc-
finitiue , & dcclaratiuc , qukm dc comparationc
ipfiusad alia. Oranis enim potcntiacognofcens
conuenietiam,'vel difTctentiam aliquorum.prius
cognofcit cxtrema , vt 1. dc Anima text. comm,
146. habctur, hzcautcm quzftio habet pro fun-
damento huiufinodi compafationcm, vt patct.

De Secvndo, arguit ad partetn negaii-
oam duabus rationibus : & vtraque ducit ad im-
poffibilc , & contradidionem. Prima fic forma-
tur:Gcnusnon eft principium fuiipfius, ergo
non eft principium Spcciei. Vel fic fyllogifticc;
Nihil cft principium fuiipfius : fed fi Genus efTct
principium Specici , efTct principium fuiipfius,
ergo,&c. AfTumptum pro malori patct.ex oppofi-
tionc principij , & principiati : quia oppofita re-
latiua inferunt contradidoria. Minor vcro pa-
tct duplicitcf ,prim6 cx idcntitate Gencris, &
Spccici , per Philofophum 7. Metaphyf. tcxt.
comm.4}. GenMnihitefl,Scc. Quidquid autem
eft principiuro vnius eorum quz funt fimplici-
ter , idem cft principium alterius , vt patct. Se-
cund6 patct minor ex perfcica przdicatione
GcncrisdcSpecic, I. Poftcriorum, Inprxdica-
tione enim tali , & roaximc primi modi , prcdi-
catum cft idem fubiedo, etiam formalitcr, fal-
tem tcrminatiue , & fupri, qucft. 13. tadum
eft idera.

Secunda ratio proceditcx oppofitionc rotius,
& partis i vel principij , & patct. Qu6d autcm
Genus fit totum , allcgat Porphyriumin littcra,
& eft cap. dc Spccie,& idem habet Boctius,libto
Diuifionum , vt fuprk , quzft. i j. vifuro eft. Se-
queretur enim hcc contradidio , qu6d Gcnus
effet compofitius , & fimplicius Specie , fi eflet
principium Specici.

Ad oppofitum adducit* Porphyrium in littc-
ra,comparantem tcniam fignificationcro Gene-
risad fc^uDdam : fcdcommunitcrinoriginali-

bus

t.

4.

% num.t.

♦ pm^ »•

544

|>jjs hal^etiir pritnm , & vtraque littera potefl
jfalu^ri. Nan> illa tjua: eft prima ordine fcriptu-
%'^ , eft fecund^ otdinc caufalitatis , ic inten-
|:ioni$ , fif: c contra, Priipa enim fignifica-
f io eft qiuljcitudo , vel coUeflio defcendentium
ab ▼no primo : fecunda vejto ed principium ralis
multitudinis , & patet quod via caufalitatis , &
jntcntionis , iftud eft ptimura, Poteft ergo littc-
f a corrigi fi habctur primam , vcl intelligi finc
cotte^ionc ad fcnfum datum. Sic inquit genus
^ettio modo didum eft principium' fpecierum,
ijcut genusfecundomodo,veI ptinjo modo, &c.

Deinde refpondet ad quarftioncm, vbi duo fa-
cit. PriiTj6 conclufionem affirmatiuam ponit, &
probat. Secundo pro declararioneillius proba-
tionis qusdam notabilia adiungit. Secunda ibi:
fedfiiendum, Scc.

Dicit ergo prim6 qtudfic : Sc hoc loquendo
4e fundamentis Gcneris, & Specici. Quod ide6
notantcr dicit , quia loquendo dc intentionibus,
funt firaul natorl, & difpatata; fpecies Vniuerfa-
Jis,& fic vnum non eft de cfTcntiaalterius. Et at-
guit ad hoc fic : Geniti ejl ejfemiale principium eo-
j^ncfiendi fpecierHm , igitur , &c..haEC confequcntia
pofict probariex i.Metaph.comni.^. Vnftmejuod-
ijHeficutfihahet, Scc. fcd Dodor probat eam alio
modo , (jHiadefinitiofaciensfiiredefinitumexprimit
ejfentialia principia definiti, vt patet i .Topicorum,
cap. 4. Talis autem dcfinitio datur pcr gcnus &
differentiam 6. Topic. cap. i. definitum talc eft
fola Specics , proprie loqucndo , immo etiam
fola fpecialiflima , vt patet 7. Mct^ph. text.com.
1 }. & 1 7. & 6. Topic & ip libro diuifionum , &
4cfinitionum Boecij.

Deindepro maiori declaratione didorum ad-
ducit *■ duo notabiliafinguIariflSma, & Meta-
phyficalia,valde vtiliavbique,&fupra,qua:ft.i j.
fucfunt u&i fere, & infri qna:ft. 7. Anteprzdi-
camentorum, & in primo , diftinft. j. & 8. & in
Quodlibeto, quasft.i.articulo 2.adfinem,fimilia
tanguntur. Secundum notabile incipit ibi'>£^
■propter rationes, &c.

Dic ergo prim6 quod ficut Species poteft du-
pliciter confiderari, fcilicet in effe exiftcntia: , &
Phyfico , & in elTe quiditatiuo , & Metaphyfico,
fic fimiliter &partes & compofitio eius. Primo
modo matcria & forma funt partes , & hoc ma-
ximc vetum eft loqucndo in gcnere Subftantis
frorporeae. Sccundo modo gcnus & differentia,
quorum vnum, fcilicetgenus , fumitur ^ parte
roateriali, aliud , fcilicct differentia, ^ parrc for-
mali . vt fupri taftum eft copiosc , quxft. i } . &
Ytrumque importat illud idem quod Species, li-
cct alio modo, quia fpccies detctrainate,ipfa ve-
r6,& maxitne Genus indcrerminatc. Dicit igitur,
qu6d Genus non eft principium Spccici primo
modo , quia runc non prsdicaretut de ea , ficut
materia praEdicatur dc toto : fed fecundo roodo,
& ideo prardicator. Quare neceffe eft quod rales
partesponantur indefinitione, cum definitio fit
ratio quamfignificat ww(r«,4.Metaph. tcxt. comm.
a8. & t;^les pattcs fint partcs rationis,^. Mctaph.
text.comm.^^.

Et addit notabiliter , qu6d ficut matetia &
foima, qua:funt parres fccundum rem,& rei,
exttaneantur fibi inuiccm , immo funt primo di-
uerfa , faltem fubicdiue ad vnum intelleaum,
&idc6 vnum non prsdicatur de alio,itacon-
ceptus Gencris cxtranearur conceptuidiffcrcn-
|izfortnaIiter>licct fint aliquando idemrcali-

Expofitio

ter : qaare vnum non prasdicaretur de alio , liccc
prasdiccntur de eodcm tcrtio , & idem impor-
rent, diuerfimode tamen, quia vnum , fcilicet
Genusper modum ^«i</,& effentis; & aliud,
fcilicct diffcrcntia , per modum qualii , & infor-
mantis , vel denorainantis , vt prius fspe,& fpc-
cialiter quasft. praccedente. Vnum etiam , fcili-
cet Genns , indeterminate , quia pra:ter detcr-
minationem vltima; formae , importat idcm , fed
altcrum , vidclicet Diffcrentia , cum determina-
'tione talis form3e,& exemplificat de animali
rationali , & homine: & patct littera. Vultbrc-
uiter quod ficut in re extraneatnr maieria forroq,
ita apud intelledum conceptus Gcneris concc-
ptui Differentix exttancatur.

Confcqucnter ponit * aliud notabilc, often- ) 8.
dens differentiam inter partes rationis, & partcs ♦ num^.
fecundum rcm , fiuc Phyficas : & tota littera cla-
raeftexhis qujedida funtfupri, quacft.i}.Con-
ueniunt enim in fignificando pattem materia-
lcm,& formalem , licet fccundum maiorem , &
minorem abftra^ionem. Scd differunt quoad
modum fignificandi, & przdicandi : quia partcs
rationis fignificantpartes peimodum totius,fei
partes fecundum rem, fignificant paries per mo-
dum partium, vcl partis. Vbi debet intelligi no-
mine/^tirf^ fignificantis, conceptus, vel voces,
vel tcrmini impofiti partibus. Vcrbi gratia , coc-
pusorganicum, &anima incclledlioa; animal &
rationalc , & huiufmodi : ideo propter catem
modum fignificandi prxdicantut partes fe-
cundum rationcm dc toto tali,& non praedi-
cantur partes fccundum rem , faltcm pndi-
catione formali. Ponit excmplum dc animali,
& aere in comparatione ad hominem, & ftatuam;
quorum vnum fignificat per modum totius, quia
concrctiuc concrctione ad fuppofitum. Vndc
animal eft habens fenfum , fecundum Auicen-
nam : aliud vero vt a:s , fignificat partem effen-
tialem , vcl intcgralem : & ideo pcr modum
parcis, licct poflic alio roodoaccipi per modum
totius , vt fi dicatur tfflfff 7. Mctaph. Quarenon
praedicatur , vt fic , de toto , quia hsc eft falfa,
Statua eft ts.

£x his diAis foluit argumenra principalia bre- 9*
uibus , &maximc primum , diccnsquod Gcnus
potcft diuerfimodc dici tofum , & pars, vt patct
pcr Boirtium, libro Diuifionum , & hoc proptie,
& appropriatc, vt didtumcft priiis.quift.i }. fol-
uendo argumenta principalia ibidem. Genus
cnim in definitionc cft pars,in diuifione ver6,
velprjedicationc, tocum. Ec ficutdicflumeftdc*
toto,& partc, ica dc principiato, & principio di-
ccndumeft. Genus enim indefinicndoeftprin-
cipium,in pra:dicando vero principiatum,faltem
exmodo fignificandi,& idcntitacereali ,& for-
roali eciam,fccundum aliquos. Nec fcquitur con-
tradif^io , eo quod cft dc codcm ad idem.fccun-
dum idem & codem modo , & fpccie, &c. vc ha-
betur I. Elench.de Elcncho.

De Terti Ojcircadifta infolutionc iftius 10.
quaeftionis , liccc fuerinc pro maiori parce tada
priiis, aliqua breuibus tangam. Videturprinio
quod illa prima confcquentia non valeat, Gcnus
eft ptincipium cognofcendi fpccicm , crgoeft
principium effcntiale Spccici , quia accidentia
funt principia cognofccndi fubftantiam, & fub-
iedlum fuuro accidens , ciim definitur pcr ipfum,
& tamcn non funt principia cffentialia illorum,
vt patet.

Itcm,

Qu^ftionis X V 1 1 1. 54 5r

Item, vtdetur aabd de intcntionc Gcncris pof-
fct dici idem , icfpcau intcntionis fpccici , quod
dc fundamentis tenctur. Nam Gcnus definitur
pcr fpccicm.vt patet in littcra Porphyrij, ergo&
c contra. Quarc Gcnus crit principium cogno-
fccndi fpcciem j igitur & cflendi , fi valct argu-
mcncum tuum.

Itcm , Logicalis dcterminatio, & intcntio , cft
prim6 de intcntionibus : cum ergo hic loquatur
de Gencrein tertia fignificatione , vtpertinctad
Lo^icum, vcfificabitur prim6, & pcr fc,h«c pro-
pohtio in intentionibus.
II^ Item, /I Gcnus eft principium fpeciei,hoc

erit vt matcriale : fed materia non cft princi-

f)ium cognolccndi, cum ipfa cognofcatur in av-
ogia ad formam. i. Phyficx , tcxt. comment. 69»
crgo,&c.

Item , fcire eft effcdus dcmonftrationis.in qu4
paffio de fubicAo concluditur, ita qu6d illud
quod fcitur eft conclufio illata : definitio autcm
non eft dcmonftratio , ncc dcfinitum conclufio
illata,malccrgo dicit , quod dcfinitio facit fcire
definitum.

Item , poflet dubitari , circa iliud primum no-
tabilc , quare Geiius, & Diflerentia dicuntur par-
tcs rationis , fundamentaliter ipfa accipicndo,
cum fint res prims intentionis ; & qualiter fu-
mitur ibi ratio , & quare materia , & forma»
non praedicantur ficut Gcnus , & Diftcrcntiar
& videtur qu6d contradicat ibi , & in fcqucn-
tibus. Dicit enim prim6 , quod illud quod im-
portatur detcrminate pcr Spccicm, indetermina-
tc importatur per Genus,& Diff^crentiam:ciim ta-
men infri dicat , qu6d Differentia cum dctcrmi-
natione vltima: fottncc impoiiat illud , crgo de-
tcrminatc.

Item , quzcumque vni , & cidem funt cadcm,
intcr fe funt cadcni, Phyficorum, & Priorum
primis : fed Gcnus & DifFerentia funt huiufrao-
di , crgo malc dicir , quod cxtraneatur vnum al-
tcri , ficut matcria formae. Similiter poflet argui
de raatcria , & forma , propter identitatem eo-
rum eidem tcrtio , vt corapofito. Circa alia,
quas fcquuntur in littera , non oportet immo-
rari , quia fupr^ , quxftione 1 3 . fatis didum eft
circa illa.
IX. Ad ifta rcfpondetur. Ad primum dico , qu6(l

loquitur Dodior de principio cflcntiali cogno-
fccndi , vt ipfe notantcr exprimit in littera : ci»''
iufmodi funt illa , qux funt de intrinfcca ra-
tionedcfiniti. Etperhoc patet ad inftantiam de
accidentibus , rcfpeftu fubftantiae , & e contrai
quia non intrinfccc , & cflcntialitcr ; fcd cxtrin-
fec^ , & per additamentum notificant. Vcl li
contcndatur de quocumque definicnte , pof-
fet dici , qu6d accidcntia notificant i pofterio-
ri. Loquitur autcm Do<5tor dc nocificantc ii
priori , & tunc conccderetur , qu6d infcrtur de
rubicfto refpedu accideniis. Prima tamen re-
fponfio fortior.

Adaliud,patetqu6dilla dcfinitio, & notifica-
tio Specici pct Genus , cft pcr additamentum , &
extrinfec^.

Ad aliud,patet in fimili infril,qazftione z.
Anteprxdicamcntonmi. Plura cnim rcalia in
Logica pcrtrac^antur , lic^t non cx primaria in-
tentione. Communitcr enira qux dicuntur de
intcntionibus,poflunt vetificari in fundamcn-
tis : fcd non femper h contra. Qui uraen vei-
Sc»ti»per. T«m.I.

let tencrc hanc propofitioncm eflc veram in in-
tcntionibus , vt fupponunt pro fundamcnris, fa-
cilitcr tencret : fcd fcntcntia Dodoris cft ma-
gisimitanda.vtjpatct bcnc fpcculanti.

Adaliud poflet dici,qu6d Gcnus cft princi- Ij.
pium formale , licet non vltimatum , vt ta^um
eft fupri , qusftione 15.& idc6 dicitur propor-
tionale macerix, non veri maceria. Vel dato
qu6d verc matcriale , nego qu6d m.ireria non fir
principium notificandi , & cognofcendi illud cu-
ius cft , vt 7. Mctaphyficx , & 3 . ScntenciarHm,
diftindioncii.habctiftc. Et quod additurcx i.
Phyfic. intclligendum eft ^ poftcriori , & quoad
modum cognitionis noftrx , vt diftindionc 11.
1. quxftionc 1. exponit ifte.Sic etiara forraa cog-
nofcitur pcr opcrationcra. Qui autcm vcllet po-
ncre Gcnus cflc principium originatiuum , Sc
quodammod6 cfte(5l:iuum fpccicrum ( quia fic te-
ncrct fimilicudo , quam ponit Porphyrius inrer
rertiam,& fccundam fignificationem Gcneris)
habcret alitcr diccrc. Scd ca qux difta funr, pro-
babilia videntur, inaliquo cnim cft firailitudo,in
aliis ver6 non.

Ad aliud dico,qu6d accipit y?/V* extcnfiu^, 14«
pro darc diftinde cognofccrc , cognitionc etiam
incomplcxa.VcI dato qu6d propric intelligit vir-
tualitcr , & radicalitcr , & accipit cjuod fiitur pro
detjim. Dcfinitiocnim cftderaonftraiiopofitione
diffcrens i.Poftcriorum.

Ad alia> patct difFuse fuprk , quxftione ij. Ec
qubd tangitur dc contradiaione, notaui.articulo
iecundo, qu6d loquitur tantlum dc Gcnerc. Vcl fi
dc DifFercntia,non taracn vltimajdc qua loquitur
illa, vt patet in cxeraplo de rarionali, quod ponic
DifFcrcntiam vltimam, vt infrjk, quxftionc finali
de DifFercntia,habctur.

Ad aliud , concedo idcmitatcm realcm , & cr-
tranciratera formalcra. Contrk , funr idera for-
maliter rertio. Nego > fcd ben^ c contra , nam
dato afFumpto difficilitcr cuadererur. Regulata-
men Philofophi intclligcnda cft abfque modifi-
catione. Similitcr diccndum eft dc matcria,&
forma. Ncgo cnim identitatem rcalem , vcl for*
malcm eorum , compofito. Sed c cohtra conce-
do vtramque.

QlYJESTlO XVIIL
qua: eft 11. apud Scotum*

An h/ec definitioSpeciei, Spccics cft,qu£
prxdicatur dc pluribus numcro
diffcrcntibus , in co quo quid,y2f
conuenienter dattt^

t.

DE P R I M o. Sitis hoti funt tCrrtiini huiu»
quxftionis , nifi quia fxpi fupri , hunc tcr-
minum ffxcies , omifi , & remifi ad hunc locum.
Eft cnim xquiuocus iftc tcrminus^wV/, vr p.icct
pcr Porphyrium in Iittera,qui ponit fignifica-
tioncsciusduas. Sed alij plures eius ponunt fig-
nificationcs. Dicitur nim(\uc ^wieskfiecio^cit,
quod cft confidcrare,& no naoetur in vfu.fcd eius
compofira. Prim6 cnim accipitur , vt notat Por-
phyrius, pro for/na, rel pulchritudine, vndejpedtt
Priami*,Scc. Secund6, provtrclatiucdfcitnrad * »i, friwut
Genus » vt cft vnum de quinque Vniuerfalibus,
Vt &fi6

546

Expofitio

& ficin propofito accipitur.Terti6,pro fru(Stibiis,
leguminibus, vcl condimentis aroraaticis. Quar-
to, pro fimilitudine rci fenfibilis, vel intclligibi-
lis. Vnde j . dc Anima, tpxt. comm. } 8. Lapts non
efi in tmima ^fidfpecies lapidU. Quinto, pro matc-
rie , vt cum dicitar , IfHpannifitnt eiufiiem fpeciei.
Sext6 , pro accidente, feu modo fignificandi par-
tis orationis, dato ipfi ad defignandum rem fuam
fub eflc primario , vel fccundario , tjuz dicuntur
primitiua,& dcriuatiuafpecies, quod defcribitur
uc a quibufdam : Species efioriginalis difpojitio di-
Bionis , per quamfitprimitiui , & deriuatiui difiretio.
De qua plura in titulo dc modis fignificandi ha-
bcntur: vnde verfus,

Efi generis fpecies,fpe(Ms Helent.^fpeciefifue
Fiendit apotheca, vocttm fpecies hahet ortum.

Defignat fimile materiemqtte rei.
Haber autem, vt aliqui volunt, Species logica
fimilitudincm cum fpecic ciuili, vel naturalirquia
ficut illa eft forma, pulchtitudo, vel adus corpo-
ris ; remota turpitudine , ita ifta cft natura com-
plete attributa, remota potenrialitate generis per
difFerentias. Sed pofiet etiam dici,qu6d eflc adus
indiuiduorum , & forma, VndcBoetius : Species
efi tenuis fimilitudo Jingularium. Accipitur etiam
prims-intcntionaliter , & fecundx-intentionali-
ter. Primo modo eft patura communis pluribus,
numcro differentibus , communicabilis, & de ip-
fis quiditatiue pracdicabilis. Sccundo eft refpe-
{kas rationis , fundatus in natura tali : & de illa
cft principalis intentio Logici. De fundamento
vero eius ex confequcnti , & fecundario. Intellc-
6tus enim confiderans naturam aliquam vnam,
vnitatc minori,vnitatc numcrali,in vno, vel piu-
ribus indiuiduis, comparar ipfam ad illa, de qui-
bus dicibilis eft , & ad gcnus propinquum : qoae
comparatio paflio, eft rcfpedus rationis,qua fpe-
cies nominatur,& in refpedu ad genus & indiui-
dua diuerfimode,vt infra dicetur.

Ordo patet ex determinatione Porphyrij.,&
his qnae didta funt fuprk , quacft. 9. diuifia vero
comraunis cft.

De Secvndo. Arguit ad partcm ncgati-

uam fex rationibus , quarilm prima fumitur cx

authoritare famofa Porphyrij,de dcfinitionecor-

relatiuorum , & fatis claraeft. Secundaratio pro-

cedit per non adaquationcm , & conuertibilita-

tem definitionis cum definito,& fupra,quaeft.

14. tadaeft. Tcrtia , procedit ex authoritate 6.

Topicorum , cap. 4. Et poteft confirmari ex j.

Metaphyfic^, text. comment. 19. & 3. Metaphy-

ficas Auiccnns, quia vnumquodque efi fimelipfitm,

vt fix fitnt fimel fix , & decem decem. Cum aliac

crgo ponantur definitiones Speciei , aut illic non

valent , aut ifta , aut faltem aliqua fupcrflua : fed

qua rationc conccderetur alias non valere , &

fimiliter de ifti : quia vniformitcr arguitur au-

thoris infufficientia. Similc argumentum facit

infra , cap, dc DifFcrcntia , qHaeft. j.ante oppo-

fitum , & foluit notantcr. Et quod ibi dicitur,

ejuia fiftc non ejfet definibile , &c. Intelligo fic,

fi eiufdem funtmuhae definitioncs,ciufdem crunt

multae eflcntia: : & fi fic, non crit vnum,fcd

inuUiplex. MuUiplex autem non eft definibilc,

vt patet. Prima confcquentia patet , quia dcfi-

nitio eft ratio indicans quod quid crat eflc. Sc-

cunda confequentia patet , quik vnius entis cft

vna eflentia , quod maximc verum eft de vno pcr

fcjcuiufmodi eft fpccics. Quod autem fpecics

habeat alias definitioncs, patet in littcra Porphy-
rij,& Do6kor hic copiose.

Quarta ratio procedit pcr viam oppofitio-
nis , & patet. Formabis autem argumenta copio-
fius,quia Dodor breuiter arguit.

Ad hanc quacftionem refpondet , & ben^, 4.
qu6d rcfpedtiua non funt oppofita , nifi ad idem,
& fecundum idem : & fic in propofito non acci-
piuntur. Sed contra hoc arguit , infercndo ex
hoc , quod fpccies bis diceretur ad aliquid , con-
tra Ariftotelem j. Mctaphyficac , text. comment.
20. qui habct hoc pro inconuenienti.

Quinta ratio proccdit per non adacquatio-
ncm , vel conuertibilitatem definitionis , & dc-
ivniti.

Scxta rario procedit contra hanc particulam
definitionis fpecialiter , fcilicet efie pr<tdicabile dc
fluribtts , quia fpecies non cft przdicatum , per
Ariftotelem, i.Topicorum, vbienumcrat pras-
dicata quatuor , inter quac non ponit fpeciem, vc
patet. Et licet argumentum pcr locum ab au-
thoritatc ncgatiue mintis valeat , quia tamcn ex
intentione ibi fufficicntiam prsdicatorum often-
dit,ide6 argumentum procedir.

Ad oppofitum adducit Pbrphyrium*,&ad- ♦ num. 1..
dit qu6d ad vtramquc partcm huius quacftio-
nis poflent adduci argumenta , euacuationcs,
vt fupra de Genere habetur , & fimiliter cic-
ca particulas huius definitionis pcr ordinem.

Ad qusftionem breuiter rcfpondet , tenen- 5"«
do partem aflirmatiuam. Ad cuius declaratio-
nera remittit fe ad ea quac difta funt prius , dc
definirione Gcneris. Tota enim dcclaratio ibi
pofita valet hic , nifi qu6d in ^id,Sc differen-
tihtu numero funt in hac dcfinitione , tanquaih
difFerentia: conftitutiua: , & contradiua: , & fub
alia ratione ipfum in c^uid , & dificrentibtu fpe-
«V,ponuntur in definitionc Generis. Prsdica-
ri enim de pluribus eft ratio Vniuerfalis , &
cft communis vtrique dcfinitioni : Bifierentibtu
mtmero , & in c^uid, variant Speciem a Gene-
re. Et ficut didlum eft de dijferemibm fpecie,
quod ponitur ibi expofitiufe , ita hic de difieren-
tibtu numero eft dicendum. Singulae etiam qus-
ftioHCS ibi pofita: ; videlicet quid dcfinitur , an
resian intentio,& de cxemplopofito in fun-
damentis , de prsdicationc Gencris de Spc-
cie , & de differentibtu fpecie , & de phiralita-
te fpccicrum requifitarum necefTari^ ad ratio-
nem Gcneris , & de in quid , & de principio,
& principiatis ; poffent proportionaliter hic
moueri , & eadem fere cfTet determinatio : qua-
re Dodor omifit ifta , tanquam fuflScicnter dif-
cuila ingeniofo leftori.

Deinde rclpondet ad argumenta princi- £.
palia.

Ad primum dicir , quod liccr in hac defi-
nitionc non ponatur Gcnus , in alia tamen
ponitur , in qua exprimitur habitudo Speciei
ad Gcnus , quam ponit Porphyrius prius in
littera , quam iftam. Vnde dicit , quod Specics
habet dupliccm comparationem , vnam ad Gc-
nus , cui fubiicitur , & fecundum illam defi-
nitur per Genus , vt per fuum per fc correk-
tiuum ; aliam comparationem habet ad indi-
uidua, fccundum quam definitur per ipfa , tan-
quam etiam per correlatiuum pcr fc , licet non
primumjVt infra ftatim.

Sed quia contra hoc aliquis poflet obiiccrc.

Qu^flionis XVIII. 547

cx diAis Porphyrij in litrera, cap. de Svtcie, vbi
vult qii6d extrema , fcilicet gencralifnmum , &
ifpecialiflimum , habent vnicam habitudinem,
Kilicet illud ad inferiora tantum , iitud ver6
ad foperiora , intermedia autem ad vtrumque,
ide6 dicit Dodor non fecundum quam eft ge-
nus , fed fecundum quam eft fpecies : hoc eft
didu , qu6d Species fpecialiflima, de qua cft hic
fermo , mod6 mutat habitudinem , nec nomen
Specici ex comparatione eius ad indiuidua , &
Genus , quia vtrobique eft fpecies : & ita hccc
fint fecundum vctitatcm dux compar.itiones,
funt tamen in hoc tanquam vna. Species ver6
fubaltern^ , vt comparatur ad diucrfa , fortirur
diuerfa nomina , quia nunc Species , nunc eft
Genus. Non crgo compar.itur Species ad in-
diuidua , vt Genus ad Species , fed vt fpccics,
qux non contrahitur per difFcrentias quiditati-
uas ; fed hypoftaticas, & dicit totum cfTe indiui-
duorum, &c.
7' Ad fccundum principale , remittit fe ad dida

prius, quasft.14.

Ad tertium diftinguit de vno definito , aut vi-
dch"cctabfoluto,aut relatiuo. Primo modo pro-
ccdit argumcntum , fcd non fccundo modo.
Modo Specics relatiuum cft , vt patet , & ide6
cum ad duo refcratur , duas definitiones haberc
conuenienter potcft. Sed contra hoc replicar,
quia Porphyrius ponit tres definitiones fpeciei.
Vnam fpcciahflim^ , alias duas communes vtri-
que, fcilicct fpeciaHfEmar, & fubalternac , vt pa-
tct cx httcra fua:vbi dicit in plurali«/Ae vero,8cc.
Pluralis vero numcrus ad minus pro duobus fup-
ponit , quia zquiualet fingulari geminato , vt
qusftionc fcquenci patcbit : hoc autcm vidc-
tur inconueniens » fi tantiim duas habitudincs
habet , quia ficut fufficientcr exprimitur , habi-
tudo cius ad indiuidua , pet vnam definitionem;
ita & ad Genus pcr aUam : fuperflua eft ergo ter-
tia, & qua ratione vna, ita & alia, vt priiis argu-
tum eft.
"• Ad hoc rcfpondet vno modo , dicens quod

Spccies cciam ad ipfum Genus habet duplicem
comparationem , vnam in ratione ordinabilis
in linea Prrdicamentali ; aliam in ratione fub-
iicibilis in enunciatione : & fecundum has duas
dantur illac dua» dcfinitiones Speciei, in compa-
ratione ad Gcnus , vt patct in littera. Sed quia
ifta refponfio nonvidetur fufficicns, ncccftpro-
pria , fed aliorum expofitorum, obiicit notanter
contra ipfam,ficut in fimili fupra^qujcft.p.habet.
Ordo enim huius libri , fcilicct Porphyrij , ad li-
brum Perihermcnias,eftmediatus, quiamcdiat^
liber Prjcdicaraentorum , cuius iftc adminicula-
tiuus,& introdudlorius eft : arguitur crgo pcr lo-
cum a maiori negatiuc fic : Si in libro Pracdica-
mentorum non determinat ur de incompIexis,cu-
iufmodi funt Genus 8c Spccics, & fic dc aliis, vt
vnum de .ilio in pronofitione enunciatur , ergo
multom jnus in hoc libro : Illa ergo fecunda com-

fiaratio Spcciei ad Gcnus non pcrtinct ad hunc
ibtum , crgo nec fecundiim illain dcfiuitur con-
uenicntcr in hoc libro.Quod autcm in libro Prz-
dicamentorum non detcrminetur de incomplexis
fub illa ratione,oftendit:Quia tunc fupcrflue in li-
broPerihermcniasPhilolophusdeterminallctdc
Nomine &c Verbo fub illa ratione,fi iam in libro
Prxdicaraentorum determinatum> vt fic, dc ipfis
fuilTct.

Scoti oper. Tm. I.

Idc6 alio modo rcfpondet ad illam replicam, o,
contra folutioncm tcrtij principalis , tencr.do
tantum cflc duas definitiones Spccici : vnam vi-
dclicet in comparationc ad indiuidua , 6c aliam
in comparatione ad Genus ; & tunc vna illa-
rum , quic ponuntur in comparatione ad Gc-
nus , non efl diftinda definitio abalia , fed ex-
pofitiua eius , vt fupra in fimili , de differemi-
hmjpede , in dcfinitione Generis dixit , fic vide-
licet exponcndo , Species efi ^m* pomtMr fub affi-
gnttto gcnere , & de (jua Gentu in eo tptod ^uid eft,
prxdicatur ; non ponitur ibi & copulatiuc , fcd
expofitiuc pro idefi, Scc. Et quod dicit Porphy-
rius , ylliie erunt , &c. non intclligit alictatcm
eflentialium dtfinitionum , fedquarumdam no-
tificationum , quia illa diuerfitas «ft tantum fe-
cundum quid , & non fimplicitcr. Vel cllentin-
lis , immo non videtur cife diuerfitas , nifi in
voce rantum. Ex eo enim quod per fe fuppo-
nitur Generi , in co oftenditur neccfrario Gc-
nuselleperfe inijuid prxdicabilcde ipfa. Vn-
de, inquit, Dodor in alia comparationc , fci-
licet Speciei ad indiuidua , confimilis diuerfi-
tas repcritur , nam Indiuiduum pcr fe fubiicicut
Speciei,& Species in eo quod ^«/</r/? prsdicatur
de Indiuiduo : & tamcn non propter hoc ponun-
tur duae dcfinitiones Specici in ordinc ad indiui-
dua, fcd vna tantum.

Ad quartum principalc , remittit fc ad re-, lo.
fponfionem datam immediate in pedc quarftio-
nis ad ipfum. Ad replicam contra illam rcfpon-
fionem refpondct , concedendo qiiod non per
diuerfa fibi accidentia refertur Specics ad Ge-
nus , & ad indiuidua , id eft , non pcr accidens,
fcd per fe refcrtur ad vtrumque : cuius ratio-
nem adiungit diccns , ^it tMnc , inquit , per
neutrum definiretur : c^mz. ieiinino datur pcr cf-
fentialia & accidcntalia. Excmplificat de homi-
ne , cui accidit duplum , cft cnim vnus honio
duplz magnitudinis, vel quiditatis ad alium ho-
minem ; vel aliud quantum : ex hoc accidic ho-
mini , & idc6 non dcfinitur homo per tale ac-
cidcns. Similiter in propofito eft dicendura
quod habicudo ad Genus , & indiuidua , per fe,
& cflencialitcr conuenit Spcciei : & idco pcr
fe , & eirencialiter dcfinitur per vtrumque. Et
cum probatur ex j.Met.iphyfic2 , quod non, ex-
ponit notabiliter Philolophum , diccns quod in-
tcllcxit accidcns non refcrri vt ad fubiedum,
& terminum per fe , vt patct per cxcmplum
fuum ibi , cum dicit : Non efi autem intelieQus,
id eft , adius inteliigendi , qui eft accidcns , ad
intelUgentem , vt fubiedlum , & intelUgihile , vt
oppofitum fupple per fe rcfpeftiuc didum ,&
fic , inquit Dodor , nori eft contra didta , quia
non comparatur Species hic ad Gcnus , vcl in-
diuidua , vi accidens ad fubicdlum , vcl oppofi-
tura, vt patet.

Alio modo exponit Philofophum , vt j. Mc- 1 1.
taph. & infra,cap.dc ReIationc,quzftione finali,
exponit ipfum , diccns , quod idcm rcfctri pcr fe
ad plura , poteft intelligi duplicitcr , fciliccr, vel
pcr fc primo , vel per fc non primo. Primo
modo loquitur Philofophus , & non fecundo
modo , & fic procedunt argumcnta , qux faila
fucrunt fupra , quzft. 14. lUudiatem perfi pri-,
mo refertur , quod fecundura rationcm propriam
fonnalcm Ipccificara rcfcrtur. Jllud\ezb.per fi
non primo , quod pcr rationcm fui gcncris rc-
V v X fertur.

548 Hl Expofitio

fiettur. Quod autem per fe , oftcndit , quia vni-
ucrfalitcr , quandQ ratio refercndj non accidit
relato , fed pcj: fe , & eflcntiaiiter copucnit fibi,
tale non pcr accidens rcfcrtur. Modo Genus in-
cludicur per fe in conceptu Specici , crgo quod
fjbi conuenit ratione Gcneris non per accidens,
fed pcr (e conucnit ci:fi crgo genus alicuius fpc-
ciei pcr fc refcrtur ad aliquid , & fpecics pcr fe
refcrtur ad idcm : quod oftendit dicens , quia
impojfibile efiah/olutttm in fita, ratione formali incltt-
dere reltftiuuTfi , contra Nominales , fomniantes
jrclationem non diftingui a fundamento. Licct
cnim aliquando rclatio fit eadem realiter fun-
damento abfoluto , non tamcn formalitcr po-
teftclle, vc I. diftindt. z. quxft.j. copiosc ha-
bcc ifte.

'** Applicandoad propofitum dicit , quod Spe-

cics per fc primo rcfcrtur ad Gcnus : per fc au-
tem non prim6 ad indiuidua , quia ratione fui
Generis , quod eft Vniucrfale , cuius per fe , &
primumcorrclatiuum cft indiuiduum , vel fin-
gulare. Ratio enira Vniuerfalis eft dici de , vel
fradicari de,o^ux includicur per fe in qualibet eius
/pecie , ergo in intcliectu fpcciei : modo Spccies
pon dc aliis , quam indiuiduis cft dicibiiis , ncc
praEdicationey^<«4,nec exercita, Sc maximc fpe-
cialillima. Per fe crgo rcfertur in ratione pra»-
dicabilisad indiuidua,in rationefubiicibilis.Et

•*^ ponit excmplum Geometricun) deduplo, 8c dimi-
dio, & fitb-Tmtltiplici.

Vbi aduertcndum , quod multiplex eft genus
quoddam proporcionismaioris inasquaiicatis, &
fith-T/inltiplex , quod eft corrclatiuum cius , eft
eti^m genus pfppprtionis minorisinaequaiitatis.
Sub primo continentur piures fpecies , immo
finicx in infinicum , vt duplum ^tripbtm , tjuadru-
plum , &c. Similiccr fub fccundo concinencuf
fpecies rclaciuc oppofita: tocidcm , pcr addicio-
nem huius Prarpoficionis fitb , in compoficione,
vt fiih-duplum ,fi(htriplum,Scc. Dupium igicur
dicicur reiaf iuc ad dimidium , ficur paccr ad fi-
lium -y fccundum propriam racionem : & praecer
hoc rcferrur zd fitb-nutltiplex , quod eft cprrela-
tiuuni fui generis, fciliceti»»/»^/^'^.

f j- Et addit Doftor diffimiiitudinem hic^ & ibi,

<^H\a ibi , inqmt^ correlatiuum Generis continet cor-
relatiuum Speciei : htc non ; hoc cft diftu , ficut du-
plum cft fpecies multiplicii , ita divtidium eft fpe-
cics fib-multiplicis : ideo concinecur correlaci-
uum fpecici , fciliccc dupli , quod eft dtmidium,
fub corrciatiuo Generis , fcilicct multiplicu,<iuoi
eAfiib multiplex. Hic vcro fingularc , vel indi-
uiduum, vel fubiicibile, quod eft corrciatiunm
Gencris , id eft , ipfius vniuerfaiis , non conti-
nct fub fe Gerius, quod cft correlatiuum Spcciei,
quia tam Genus , quam Specics , funt fpccics
yniuerfaiis,& neutrum cft fpccies indiuidui con-
tinenciapaffiua.

Deinde appiicando ad propofirum argumen-
ti principalis , dicit quod duac definitiones Spc^
ciei affignantur cx hac fccunda pcr fe eius habi-
tudine, prima ex pcr fc , & prima. Sccunda cx
per fc , non primi , vnde notantcr Pot phyriuj
lenuirordinem conuenientem definicndi : & di.
cit qu6d fecunda quar datur perpofterius , id eft,
per indiuidua , eft magis ad propofitum hic,quia
cft ipfius Speciei propria , inquantum cft Yni-
uerfalc : hjc autcm maximi fif fcrmo de Specie,
fub ratione vniucrfalis,Tcl praedicabiiis, vt patct

fiiprk, quaeft.^. & alibi : igitur fccunda dcfinitio
Specici eft famofior hic , quam prima , iicct pri-
mafit cflentiaiior, & priorfimpliciter ; quia po-
tiiis fubiedi , quam przdicati rationem habet:
idco iubet Plato quicfcere , & non enumcratur
intcr praedicata in topicis.

Ad quintum principaie refpondet dupiiciter. '4*
Primo conccdendo airumpcum , nec eft incon-
ucniens;quia non func diftinfta vniucrfaiia Spe-
cics & definicio. Secundo modo poteft ncga-
ri aiTumptum , quia prsdicari in ^ttid conuc-
nit fpccici : fed definiciorii nulius vnus mo-
dus prxdicandi correfpondcc , ficut ncc parti-
bus cius : prxdicatur cnim in^uid^ &in ejtta-
le : &C hjE duas refponfiones fucrunt tadtae fupra,
quajft.9.

Ad vicimum principale remitcit fe ad^eaqua:
didtafunt fupr«l,qua£ft.5j.determinata enim in iila
quxftione,fuDt tanquam principia communia ad
aiia piura.

D E T E R T I o , quia fupra , cap. de Gc- I f,
nere , & alibi , fcrc omncs dimcuitaces hic cra-
<2andx , funt dcterminata: , ideo brcuiter me cx-
pedicndo circa foiutioncs argumcncorum , aii-
qua motiua tangam , & foluam. Videtur enim
quod Genus & Specics non fint per fc primo re-
latiua , vt iacpe Dod^or dicit hic : quia omnia re-;
laciua vel func difquiparancia: , vci aequiparan-
tijE:Genus, & Specics non funt reiatiua squipa-
rantiac , vt pacet ; ncc difquiparantias , quia taiia
jion funt fpccics eiufdem Gencris propinqui , vt
patcc difajrrendo. Genus autcm & Spccies funt
fpccies fpecialifllmac ipfius Vniuerfaiis , vt com-
mpniterponitur.

Icem , non videcur quod Specics pofllc pet
fe rcfcrri ad Indiuidua, quia tunc did:um Por-
phyrij dc excremis arboris prxdicabilis non ila-
rct , nec Species ellet excrcmum , fcd indiui-
duum.

Item , Philofophus i. dc Anijna , ponit duas
definiciones animae, qua^cft ens abfolucum , &
fimiiicer depii/ribus aiiis, pacet in dodrina cius,
& aliorum. Malc ergo dicitur in folucione ter-
tij principalis , quod vnius abfoluti non eft nifl
vnadefinitio.

Icem , ficut cfTc abfoiuti cft formaliter ad
fc , ita relatiuum ad aiiud , igitur fi refcr-
tur per fe ad plura , & per confequcns habcbit
piurcs dcfinicioncs , vt concedis : habcbtit ct-
iam plures cflcntias , & ita non crit vnum , vt
patet : malc ergo concedis rclatiuum habe-
re plurcs definitiones , & per fc habitudincs
ad diuerfos terminos , & cum hoc ipfum cfle
vnujTj.

Itcm fupra , quasft. 9. improbatis modis di- l6.
cendiaIiorum,ifteponitnumerumVniuerfaIium
& fufficientiam pcncs pritdicari , quarc in hoc li-
bro confidcratur dc incomplcxis , vt vnum de
alio cnunciatur , ergo malc impugnat illam pri-
mam refponfionem ad rcplicam contra folutio-
nem terti; principaiis.

Item , fupr^ , quaeft. 1 1. contra primani opi-
nionem in folurione qusftionis , adducit Por-
phyrium , vbi dicit afft^nauerunt , id cft , defi-
nierunr, vt exponit Do6tor , ergo eodem modo
debet cxponi hic , cijm dicit , aHtt vero , fcili-
cet affignationes erunt non Ipecialijftmarum , &c.
Maie ergo cxponit ajfignationes pcr notificatio-
nes.

Icem,

Qu?efl:ionis XVIII. 549

»7-

iS.

eits fmnt r#-
Utiints dif-
fn^srMHtit.

Item , prdMe^hiie Se /tAlicihiU funt 6pponue
intentionesjcrgo diuernficant /impliciter, & non
foltkm fecundum quid , illas duas definitiones
Speciei in ordine ad Genus.

ItemtillaexpoHtio in Philofophum ^.Mctaph.
Ac intelledu refpc^u intelligentis , & intelligi-
bilis non videtur bona , quia nedum ab obie<f^o,
fedetiam ^ potentia dependet i&us intclligendi,,
fecundum iftum maximc. Similiter omnc acci-
dens dcfinitur per fubic£h]m,ergo per fc rcfcrtur
ad ipfum,& prsttcr hocad tcarjinura.fi habct tcr-
ninum alium i fubicdlo.

Itcm , fi indiuiduum , vcl fingulare eft pcr fe
corrclatiuum vniucrfalis , qui ratione crgo dcfi-
nitur Spccies pcr indiuidua , pari ratione czteca
Vniucrfaliadcfinirentur , quodminimc vidctur
verum. Rcfponfio igiturneutraad Philofophum
/.Mctaph.bcnc currit.

Item, omnia quinque Vniuerfalia contincn-
tur Cuhjuhticihili , in ordinead Vniuerfale, quod
cft genus eorum : ergo ficut diminucum conri-
netur Cuh fiA-nudtiplici , ita genus fub JiSiicihiU,
quod cft correlatiuum tmiuerfilii , vel praedicabi-
lis , quod idem eft : malc ergo dicit , qu6d hon
eft omnino fimilc quoad ad hoc,in propotcioni-
bus,& intentionibus>

Item , illud quod cft fimul natura cum priori,
eftprius quohbct illopofteriori : fed correlati-
uum vniucrfalis eft fimul naturi cum vniucrfali,
& Spccies eft poftcrior vniuerfali , ergo eritpo-
fterior correlatiuo primo vniuerfalis : malc ergo
dicit quod fecunda dcfinicio Speciei datuc pec
poftcrius.

Item , ficut crgo definitio includit G*nu$ &
differentiam tanquam partes fuas , ita & fpecies:
ergo qua rationc definitio non habec vnum mo-
dum prxdicandi , ita nec Spedcs, & ex oppofito
oppofitum.

Itcm , contra folutioncm principalem qua:-
ftionis , pofiet obiici fic : Definitio conueniens
Specici in ratione Vniuerfalis , vcl przdicabiiis,
dcbct conuenirc omnibus,quibusconucnit Spc-
cies , vt fic : fcd non modo fpecialifilma , fcd &
fubaitcrna eft fpccics fic : hzc autem definitio
folum /pccialiflimx conuenit,ergocft diminuta.
Maior patct in fimili dc dcfinitioncGeneris, &
aliorum fimilircr, Plucaaliapoirentadduci, fcd
his folutis patebunt alia.

Ad ifta tefpondetur.. Ad primum , dico vno
modo , qu6d Genus & Species func relariua dif-
quiparantis , & funt in prxdicamento Relatio-
nis reduftiuc , vt infri , cap. dc Rclatione, &
oppofitione , dicetur : 6c ita vnum reducitur ad
relatiuum ruppofitionis,& altccum ad rclatiuum
fuppofitionis , & fic redu^ue funt in diuerfis
gcneribus , licet fortnaliter fint eiufdcm gencris
immcdiati , tanquam fpccialiflimz. Alio inodo
poteft dici , quod non funt fpccies fpccialiflinue,
vt fupra didtum eft , quatft. 9. & 1 1. & alibi ,&
hoc loqucndo de Specie abfolutc , vt prima de-
finitione hic dcfinitur. Maior etiam eft vnitas
in intentionibus, qu^m in rcalibus, vt fzpc fuprik
di^tum eft. Brcuiter ergo fiuc tencatur qu6d Ge-
nus & Specics vt quiJ , & formaliter,fintfpecies
fpecialifllma: , fiue fubaltcmz ; rcdudbiuc tamen
^ formaliter , funt diuerforum gcncrum fubal-
ccrnorum. Qui ctiam vellet tenere quod cflcnt
eiufdcm generis infimi vtroque modo.non vide-
tur efle aiiquod inconueniens,maximc in fccun-
4isintentionibus,quicquid fitde primis.
Sc9ti ofer. Tom. I.

Ad aliud , di£him eft in feenndo articulo, i^,
quomodo intelligit Porphyrius Speciem non ha-
beredaas habitudines , & quomodo non. Vide-
turctiam loqui deSpecicprimae-intentionaliter
tnaximc ,.Ioquitur etiam eo modo quo Piato
pofuit quietem , fcilicet in diuifione quidita"
tiua , & fcientifica : fecus eft dc diuifione hy-
poftatica , & materiaU. Primo modo conce-
do quod fpedcs eft extreraum , fecundo mo-
do non.

Ad aliud , patct ex littera Dodoris : non di- ^hf»Uu»
cit enim abfolute quod vnius abfoluti non fint '*""** **
plurcs definitioncs , fcd fic , quod <pulihet earKm ^ .T" ^"
jfit indicam eim ejfe in fe , hoc cft didu , qu6d li-
cct eiufdem abfoluti fit vna dcfinitio materia-
lis , & alia formalis , ficut loquitur l^hilofo-
phus 1. de Anima , non tamen plures formales,
vel materiales feorfum. Poiret etiam dici , quod
anima ibi definitur , vc qubdammodo refpcdi-
uum, quia inquantum adlus , vcl principium , vt
ptret.

Ad aliud , quod tangit pulchram diiEcuIta-
tcm , dico qu6d non variatur eflentia relatiui,
nifi rcfcratur pcr fe prim6 ad diuerfa , quia e}(
hoc qu6d rcfcrtur pcr fe primo ad vnum, inclu-
ditur fiium genus cfle ad aliud formaliter, lic^t
non femper c contra. Sicut cnim variacio ellcn-
tia; in abfolutis conucnit px diuerfitatc differcn-
tiarumvltimarum , itain relatiuis ex hoc , &
cum hoc , ex diucrfitatc primorum per fc termi-
norum. De hoc magis patebit infrk , cap. de Re-
lationcqusfti finali.

Ad aliud , poteft dici , qu6d loquitur fupr^, 1 o.
quacft,?. depriuiicari aptitudinalitcr & vt cft mo-
dus ipfius incomplexi , in fefeorfum , & in po-
tentia remoto , fiue propinqua: hic vcro loqui-
tur de fado, & in compofitione adbuali : ita bre-
uiter quod pra:dicari , vel przdicarc, & fimili-
tcr dc fubiicibili confideratur, vel in primo adu
intcllc(5tus , vel in fecundo. Primo modo confi-
dcratur hic , & in libro Prxdicamentorum ; fe-
cundo modo in libro Perihermcnias.

Ad aliud dico , quod non dicit Porphyrius
cxplicitc ajfi^nationes in plurali numcro, fcd tan-
tum in fingulari. Vcl aliter quod loquitur ia
plurali numero , fccundum opinioncm alio-
rum , vt patct in littcca ibidem. Vel qutJd xqui-
uocatuc dc afftfftatione : vel quod fupca , cap. de
Genere , arguit DoOcot ad hominem , & to-
picc.

Ad aliud , patct fuprk, articulo fecundo. Licec
enim fint diuerfac intcntioncs , vna tamen infer- ,

tur ex alia pcr modum fequels : quod enim fub-
iicitur, alicui fubiicitur de neceflltatc ; ad maio-
rem ergo exprcflSoncm , & declarationem lo-
quitur.

Ad aliud , licct mulia poflcnt dici , tamen ^ j
pro nunc brcuitcr dico , quod loquitur Doi^or
hic dc depcndcntia zdus intelligendi , in ratio-
ne menfurabilis ad menfuram j & non prarcisc
cfFeftfls ad caufam , nec fuftentabilis , vel inhs-
rentis ad fuftcntificans , vel ad illud cui inhzrct:
& hxc eft intentio fua , &expofitio, vi patct in
Qapdlibeto,qu«ft. i j . art.i.ad finem.

Ad aliud, poteft dici vno modo , quod corrc- vniutrfalu
latiuum Vniuerfalis, vc eft przdicabilc,cft ipfum *»rrtUtim$tm
rubiicibilc , & non przcisc fingnlarc , vel indi- i**^
uiduum : & fecundum diucrfitatcm fubiicibilis
diucrfificantur definitioncs fpecierum eius , vc
patet. Vel alitcr , daco qu6d indiuiduum eflet
V V 3 eiu^

.t^i

%i>.

Speeiis vt
frior iniiui-
duo.

Spteitl per f«
eenuenit pr*-
dieari , fy
Juhiiei.

l.

550

,€ius 4;ortcI jTimjRt , liotitimtn ita ptfnicur in dc-
finitionc aliotuj^ , ficut in definitione Specici,
pcopter ca <]uz di&a funt rupra,qu^. i ^.foluen-
do primum principale.

Ad aliud dico , quod licet Spccics , vel Gcnus
contitieantur fub fubiicibili vt m<^M,noR tamen
yt <piid j fed fub pradicabili : & fic patet optimc
folutio Dodfcoris fubtiliflima. Srautem tcnerctur
aiu6d Indiuiduum eflet corrclatiuum Vniuerfa-
llsjclara cft folutio.

Hic poilet pondcrari multum differcntia in-
ter fpecicm fubicdam , & prxdicatam , & an fit
idem formaliter , vcl alis , & qua: fit elfentialior
habitudo Generis , an ad Speciem , an certc ad
indiuidua;& an fubiicibile & prxdicabile fint dc
cflentia Speciei, vcl pafllones cius, vbi plura fub-
riliaaddat ingeniofus ledtor : funt enim valde
fubtilia, & arduafi bene examincntur.

Ad aliud, poteft dfci vno modo , qu6d accipit
hic pritff , Scpofteritu , vt fupponunt pro funda-
mentis , & fimiliter Jpecient & indiuidHa. Vel ibi
\y pofieriiu habet refpe^luum ordinem denotare,
pomparando videlicet per fe corrclatiuum ad pcr
fe primum talc:& fic littcra habet dependcntiam
_cx praecedentibus. Vcl alitcr quod ficut prioritas
priginis ftat cum fimultatc naturx , & correlati-
uorimi, ita in propofitoproportionalitercftdi-
cendum. Pr^dicart cnini eft pra 4li« dici, vt fupra
faspe didlum eft. Prius igitur & pofterius funt fi-
mul naturi, ve| naruraliintellcdiione, vtpatet.
Specics autem dicitur cflc prior indiuiduo , in
ratione prxdicabilis : licct afio njodo poflet dici
poftcrior, vr oftenc^it ratio. Si autem tenctur in-
diuiduum non cfle correlatiuum per fp yniuerfa-
lis, patec facilitcr ad argumcntum.

Ad aliud, di£kum cft (upra,qua;ft.9.& pro nunc
breuiter nego fimilitudinem , quia Species dicit
teriiam entitatem , diftitKSbam apartibus , per fe
vnam , cuius cft vnus modus pcr fe prae^icandi:
fecus eft dc definitione. Scd ti tenerctur fimili-
ter dc dcfinitione , difficilc cflet cuadcre argu-
mcnturn. Quarc autcm potius ip efnid , quam in
ifuaUy prxdicatur, didum eft ibi.

Ad vltimum,qu6d hic loquiturdc Sppcjcpro-
prie , & appropriatc, quae tantum cft Specics , &
nullo modo Gcnusjqui* fpecies fubalterna in ra-
tionc przdicabilis , non eft Species , fcd Genus.
Similitcr oninis fpecies , vt fpecies , prxdicarur
dc folum numcro difFcrentibus, vt fupra , qu- 14.
didum eft. Hiccrgo dcfinitur fpecies prxdicata:
fpecies ver6 fubiedba definitur alia definitione.
Per fc igitur conucnit Spcciei pracdicari,& pcr fc
fubiici , & vtrumque conuenit fpccialiflimx , &
fubalternz. Similitcr habere fub fc difFerentia
numero conuenit per fe vtriquc. Habere autem
differenria fpecic accidit Speciei , vt fpecies eft;
dantur crgo dcfinitiones per per fe couenicritia,
& non per accidens talia. Non ita eft de Genere
refpedu generaliflrimi,& fubaltcrni.

Q^iESTIO XIX.

Quac cftii.apudScotum.

Vtmm ifla fit 'i/era , plurcs homincs
funtvnushomo.

Clrca qucddam didtum cxeplificatiuum Por-
phyrij, cap. de Spccie , vbi incidcnter ponit

Expofitio

«,

numcrujn Pradicatncntorum, & ordinatorum fn
Przdicamcnto , & confcquenter infcrt duo cor-
relatiua, quorum fecundup cft quod defcenden-
do k generaliflimis ad fpecialiffima , ppprtet ire
pcr multitudincm , & diuifionem : fed c confra
afcendcndo oportet irc pcr compofitionem : cu-
ius caufam fubdit, quia Omtte commuw efi pol(e£li~
uum tmltorHm , & magu commune efi magit cplleEH-;
UMtn , vt Genns ejuam Speciet. Et ideo inquit, phtr
res homines particulares /itnt vntu homoparticipatio-
Tufpeciei , dc quiE fcquuntur ibidcm. Qua:rit Do-
€tor de vcritatc huius propofitionis,P/«rr/Ac»»/-
nesfunt vnus homo : nihil aliud addendo,fed abfo-
latc ipfam proponendo , ficut infri, cap.de Dif-
ferentia, quarrit dc veritatc illius , Spcrates finex,
&C.& fimiliter infrk, in PraEdicamcntis,& alibi.
Vbi aduertendum qu6d huiufmodi quiftiones
valde difficultcr pcrtradtat , vt fupra patct in-illa

?uacftione de praedicationc Generis de Specie , in
undamcntis, vt homo efi animalj^c.

D E P R I M o. Quid fit pluralitas , taftum eft
fupra, cap. de Gencrc, & habct videri fuper j. &
lo.Mctaphyficz. Siuecnim fumatur comparati-
uc, fiuc pofitiue, dicit multitudincm, & idc6 to-
tics habet fumi , quoties multitudo. Quotics au-
tem accipitur m«/r(V»^<;, patet exmultiplicitare
vnitatis$. Mctaphyficae. HTc enim fumirur pofiri-
uc, & pro mulritudinc nuracrali , vi patet. Mui- Muliituit
titudo enim efi tjuod efi diuifibile potefiate in non con- 3*"'-
tinua ; vel, efi aggregatio vnitatttm:8c hoc materia-
litcr loqucndo de vnitate,& non formalirer,quia
fic funt contraria,vt patet 10. Metaphyfic.Quid
homines,8c homo notum eft : qu^rantur cnim rpul-
tas notificationcs hominis in libris, & aurhoritati-
bus dcfinitionum, fupra etiam, quxft. i }. ractum
eft. Differunt autem in modis fignifieandi tan-
tum , & non in fignificato , vt patet , dc quo
infra, qusft.dc definitionei£quiuocorum,& ali-
bifacpc.

Quid aurem vni4s, & quoties dicatur , patet in j.
littcra hic aliqualiter , & j. & 10. Mctaphyfic:c,
copiose, & fppra , quzft.4. tetigi aliquantulum.
Sed breuibus pro nunc norabo. V^nim cnim eft Vnum jw
^d efi indiftifitm afi , & diuifitm a cjuocumejtie alia.
Qux negationcs prxfupponunt pofiriua,idc6 f ft
defcriptio circumlocuriua, vel accidentalis. Vni-
foi eriam(fecundum Boerium,de Vnirate & Vno)
efi ejua vnaqttaque res vna efi , SceA defcriprio ab
effedu formali. Tangar hic dc modis vnitatts,ex
Bocrio ibidcm, leStoi , quia qua: fequunrur ex
Ariftorele accepi. Dicirur etiam vnitas principJum
tiftmeri , velpars eiui , & eft defcriptio per paflio-
ncm,& conuenit omni vnitati,diftinguendo ta-
mcn de numcro, quiditatiuo videlicet , & quan-
titatiuo, vt aiunt.

Vnum aliud per fe , aliud per accidens. Primo
modo diuidirur in rcale, & logicale. Rcale diui-
ditur in vnum continuitate, & hoc contingit vel tipUx,
propric , pro co , cuius motus eft vnus ; vel im-
proprie , prq contiguo : & vtrumque contingit
eflc vcl fecundum lineam reclam , vcl reflexam:
quorum primum cft magis talcSecundo in vtro-
que mcmbro ip vnum (pecie,vcl fiibie6to;& hoc
vcl immediato, vt omnia vina in forma vinijvcl
vltimat6 , vt omnia fluida in forma aqus. In
vnum gcncre, vt homincs equi, canes : & potcft
diuidi vt genus : conuenit,& differt ab immedia-
tc praccdcnti. In vnum definitione , vel fpecifi-
cS, vt Socrares , & Plaro ; vcl generica , liccr fub
modo fpecici , vr omne? fuperficies, fcd primum

cft

4-

Vnum mid-

Quasftionis XIX.

SS'

eft magis talc ; vt patct. In vnum indiuifibHita-
tc.id eft,quod indiuifibili intclUgcntia intclligi-
tur, vt matcria prima, forma prima, cns, & alia
fitnplicitcc fimplicia : & ad hoc polTant rcduci
przcedcntia,vt patet.
5' Vniim veco logicaic diuiditur in vnum mane'

r«, vtquorum matcria, id cft, diffcrentia indiui-
dualis, cft vna. In vnum^cie, quorum ratio, id
eft, dcfinitio cft vna. In vmtmgenere , quzcum-
quc fub eodcm gcncraliflirao coniincntur. In
wtum /ecunSon proportionem , quxcumquc. lic fe
habciu ad inuiccm , vt aliud ad aliud , vt ficut
fc habct fercnitas ad acrcm , fic tranquillitas ad
mare , vcl Hcut fe habct animal ad hominem,ftc
color ad albedincm.

Vnura autem pcr accidcns cft , vcl quando
vnumaccidcnscomparatar ad fubic£lum,vt Co-
lifcus muflcusi. vel quando vnum accidens com-
paratur ad aliud, vt muiicum iuftum ; vcl quando
accidcns comparatur ad fubiedum , 8c ad acci-
dens : vt mulicum ad Corifcum mudcum , vel c
conttaivei quandocomplcxum accidcntalecom-
paratur ad aliud , vt Corifcus muficus ad Co-
cifcum muficum.
^* Vnitas , vel identitas poflct alio modo diuidi,

rmitMf nml- ad mcntcm huius Dodoris , in plcrifquc locis:
"' fic qu6d videlicct alia cft rationis , fcilicct ratio-

cinantis , vt entia tcctij modi perfcitatis ; alia ex
naturarci, vbi cxcluditur verificatio contradi-
ftionis de fic cifdem , feclufo aftu collatiuo in-
ccllcdtus ; alia formalis, vt fc habct vniucrfaliter
omnc fuperius ad inferiora ; aiia flmultatis , vbi
eft verarcalis idcntitas,& prscipuc rcperitur in
diuinis ; alia cfTcntialis, & non differt a tcrtia, vc
communitcr dicitur , nifi foI6m in diuinis ; alia
fubftantiua , & hoc vel pcr conucnientiam rcalis
fubflftentia: , vel per conucnicntiam przdicati
potcntialis , per rcalitates difFcrentiales contra-
nibilis ; alia obicdtiua refpedu praedicati quidi-
tatiui, limitati, vdtranfccndentis ; alia per fc,vc
in compoflto Phyfico, vel Metaphyfico ; alia per
accidens ; alia ordinis;vItima aggrcgationis.

£t licet hzc diftinftio pofTct reduci ad priorem
quodaramod6 , cft nihilominus alia , in vcrbis
ialtem. Pluces aliz definitioncs poflent intcodu-
ci hic , fpd ha:c fufficiunt pro nunc, quia potius
ad Metaphyficum pertinctt^mMconfideratiojfic-
ut & cntis, quam ad Logicum. Inteiliguntur ct-
iam prcdicata dct/w categorcmaticc fumpto, vt
patet, de quo infca magis dicctur. Aduenc ctiam
qu6d tmum pofl^t diuidi in partes fubie(fliuas,
ucut & en^fi cflcnt nominaimpofita,vt vnum in
fubftantia dic;^tur identitas in quantitatc, zqua-
litas,&c.

Ordo huius quzftionis pat^t : diuiflo vet6
communis cft.
^ DeSecvnoo. Ad partcm af&rmatiuam

arguit quatuor rttio|iibus , & rcpptantur valde
difficilcs , cum fuis folutionibus : & tota hacc
qucftio intcr caetcras huius opcris , ideo cautc,
& diligcnter legantur. Prima ratio procedit pcr
locum a partc in modo ad fuum totum ; vcl ab
infcridri ad fuum fuperius , fecundum alios Lo-
eicos. Eft enim regula vniuerfalis , quod tnguea-
«a k determinahiit cum detemunMtione non dinunuen-
U , nec diftrdhente , aJ ip/itm determin^hile prtcise
/kmptttm,vMlet argMmemum : & eft alia regula anti-
qua, qu6d tmneje habens per modjm ttppofitionie rt-
ficSu 4iUeriue , inferiut efi eo. Quod ctiam debct
iacelligi de oppofltione non diminucnte , nec

diftrahente , & fi cft appofitio accidcntali$,debct
intcUigi inferiw pro minus communi , & ita cft
pars in niodo , vt homo albue , rcfpedtu hominis,
ycl alhum homo, rcfpcdu albi : fic ccgo arguitut
hxc , Participatione^ciei pluret heminet , &c. ccgp
plurcs homincs , &c.oftcndit veritatem antece-
dentis ex litteca Pocphycij. Confcqucniiara au-
tcm pcobat , toUendo inflantiam , fcu tacitam
cuacuationcm. Diccret enim aliquis , qu6d ibi
arguitutcum detcrrninationediminuentc, quia
ly Jpeciei diminuit vnitatcm in anteccdcntc,& fu-
mitur abfolutc in confcquentc.

Vbi aducrtcndum prim6 , du6d vnitas numc- 8.
ralis ( vt habctur j. Mctaphyfic. cap. dc vno text. ynifnumt-
comm. 1 1.) cft maxima vnitas przcipue de numc- '*
ro illacum quatuoc, id cft, fpecificx,gcnccicsc, &
pcopoctionis , idc6 infcct illas , & non c contca;
quia infeccns debet cfTc magis talc, quam illa-
tum. Non fcquitur ergo, funt vnum fpccic.crgo
numcro : quialy^^wiVdiminuit quodanimod6,
ita quod eft quafi fecundiim quid tale.

Notandum ctiam vltcriiis,qa6d dctcrminatio Dttermin»-
alia contrahcns, ali4»dlminuens , alia diftrahcns: "'» '"*'"-
licccaliquiduo vltimamembta capiantpro eo- ^
dem , & vnum plerumquc ponatur pro aliorpro-
prie taracn loqucndo, pofTimt poni tanquam di-
ucrfa.

Determinatio comrahens,(cvL ccftringcns,cft,qu«
facit tcrminuiti teneti pro paucioribus , quam fi
pcr fc , fine illa ponetetur , vt aU)Mm , nigrum , &
nuiufmodi : & talis dcrerminatio non tollit ra^
tionem ilUus , cui addinir , ncc diminuit inhz-
fionem , licct quodammod6 communitatcm, vcl
fuppoficionem.

Determinatio \cth diminuens cft, qua: non tollit 9'
rationcm illius , cui additur , fed benc partim
pcrimit, nedum communitatis , indcterminatio-
nis, vel indifFcrcntiaE.fcu fuppofitionis,fedetiam
dcbitae inhaefionis : vtallntm/ecundum tlentes,Sic.

Determinatio autem Mfirahens ( qux ctiam &
ptiuans , & amplians, dicitur) eft, qux collit, fcu
dcftruit totalem rarioncm illius , cui additur.
Qux dicitur difirahens , quafi ad diucrfum tra-
hcns , quta ttahit terminura ad aliam fignifica-
tioncm i fuo proprio fignificato ; vtmortuum,pi-
Qum, & imaginatum, cognitum, fccundum aliquos:
fed alij volunt qu6d fint potius dirainuentes, vel
indiffcrentcs , quia ncc ponunt, ncc totlunt ra-
tioncm fui determinabilis,faltem duo prima funt
diftrahcntes,vt patet.

Tcrti6 fcicndum , qu6d generaliter omnis de- I o.
terminatio dcbet poni cura fuo dctcrminabili ex
partc ciufdem cxtremi, fcilicct fubiefti, vel ptx-
dicati , in propofitione. Verbi gratia , cefect di-
cccc,Ao«M alhut currit,8c diccte,homo efi eurrens al-
bum, vt patet ; hoc enim cft gcncrale in omnibus
modificationibus , & rcalibus , & intcntionibuSt
vt infra fxpc habct iftc. Dicit ctgo Dodlor, tol-
lendo illain cauillacionem , qu6d cum ly vnitt in
antecedcnte ifto , participatione fpeciei plures , &c.
ponitur in pratdicato , & ly ^ciei in fubicdlo,
qu6d ly vnut non diminuituc a Xyjpeciei : Sc ide6
ilat pco vnitate numecali vtcobique , in antece-
dente videlicct , & confcqucnte. Ulam autem
pcopofitioncm,quam notat Do6lor, fcilicct, Ni-
hU dimimtit ah ali(fuo , &c. habec ipfe in }. Scn-
centiarum, diftind. 1 1 . quxft.i. & ). notantcr,&
alibi fzp^.

Sccunda ratio principalis oftcndit oppofituro

illius > quod prima deducic , Uc^ vcraque arguac

Vv 4 vniuer

ss^

Expofitio

vniucrraiitatem propofitionis.Pumatamen pro^
cedit de vnitate numerali , & fecunda de vnitate
ipecificaiEt alfumit regulam notabilem pro ma-»
iori. Minor vcro videtur efle vera y. Metaphyf.
(cap. de P^fOt vt ftatim dicetur. Verbi gratia, pfo
illa maiori,£»/ cft commune fubftantiae,& acei-
denti : accidens autem eft ens fecundum quid rc'
fpc6ta fubftantiae , vt 4. & i . Mctaphyfic. patet.
Ideo cum dicitur ens in alio , fta,t-*w/ pro acci-
dcntcjvt patet. Similiter dicendum cftinpropo+
fito de ffjo.
1 1 . Tertia ratio procedit per locum k dcfinitionc,

vel defcriptione vnim, fuperias ta&ae ex 5. Me-
taphyfic. text. comm. ii-ejft videlicet irnUuijHm a.
fii &CC. forma autem hominis, id eft, humanitas,
eft communis omnibus hominibus, ita quod ha-
bct indiuifionem fpecificam,faltem in ipfa, ideo,
&c. Vkimo arguit Logic^, vel potius Sophifticc
magis. Vbi fundat fe inilla faraofa, quod fcm*
pcr eft confequcntia bona , quando oppofitum
conlcqucntis non ftat cum antccedentc , & aftii-
mit diftributiuum duorumin antecedentc,& ex-
clufionem affirmatiuam pro^Qppofito confequen-
tis,vt patet in littcra : nolo enim in his dcinceps
vltra difficihora loca prolixus videri,quia ex prae-
miffis reputo aperuifte amplc viam lcdori.

Ad oppofitum, arguit duabus rationibus, Pri-
ma ratio proccdit pcr conuerfioncm fimplicem,
& fatis patet. Sccunda ratio procedit ex oppofi-
tione , leu rcpugnantia prsedicati & fubiedi, cu-
ius fundamentum eft ta(9:um fupra , quaift. 1 3 . &
infra, qusft. f . dcDifterentia, habctur fimilc.
Subict^um enim fiimitur fub modo pluralis , &
praedicatum fub modo fingnlaris numcri , qui
repugnant intcr fe , & refpeftu eiufdcm fimilis.
Cum crgo ly homines fit phiraUs numeri , & Jy
vmu homo fingularis , pr^dicatur oppofitum de
pppofito , vel fahcm idcm fub vno oppofirorura
Hc fe fub ahero. Sicut enim albcdo non eft ni-

fredo , nec album nigrum , ita nec homo albus,
omo niger : quare fimiliter in propofito : idco
di6):um eft fupra , quod hacc eft falfa , Albedo efi
alha, propter repugnantiam modorum talium in-
fcparabilium:fi:cus de modis feparabilibus,vt pa-
tet ibi.Videtur ergo propofitio omnino falfa.Scd
hoc argumcntura videtur concludere vniformi-
ter dc vnitate fpecifica , ficut numcrali , dc quo
ftatim forte.
11. Confequcntcr refpondet ad quacfitnm ^ , vbi

♦ num. t. fic proccdit. Prim6 vnam definitionem praemit-

tit. Sccund6 membra diftin£tionis profcquitur,
dcciarat , & ad propofitum applicat:prius tamen
primum mcmbrum dcclarat fundamcntis Arifto-
relis , & ad propofitum appUcat,qu^m fecundum
membrum exprimat. Leftor vcro alium ordinem
tenerc poteft. Ait cnim quod vmm, vel vntu po-

♦ ifum. 1. tius, vt loquitur Dodlor * poteft accipi vcl cate-
Vnum cste- gotcmaticc , vel fyncategorematicc.Hoc fccun-
^ZT*!m ""^ membrum ponit infra ibi : Aliter fiimitur
rtmMiti'.^'^ wj«'> &c. fimilem diftindlionem habet infra.cap.

de Subftantia , quxft. i . de Soltu, & 1 1 .diftindl. i.
& alibi de Totm , vt 1 1. diftind.^. quzft.i. fimi-
litcr in 3. diftinft. 9. dc Soltmmodo. Primo modo
(igmdcAt^fferentiam entu, inquit Doftor. Vbi au-
uertc quod extcnfiuc loquitur de dijferentia, ficut
alibi facpc vocat aftum,& potentiam obiediuam
differentia^ cntis. Opponitur cnim hoc modo
vnum multitudini, vcl eft prindpium eius,vt ta-
0:um cft fupra.
' i • Parifienfes quidem in hocloco fuper Po rphy-

rium , volunt qu6d tmtu categorematice fum-
ptus , fit principium numcri : quod fatis bcnc
intelligi poteft. Allegat pro fe Ariftotclcm^. &
5. Metaphyfic.videatur irL4.text. comm.j.& in-.
de : licct ibi maxime dc vno , vt cft paflio vnica
entis , loquatur : fcd ad hoc vidcarur copios^
ifte , fupcr 4. Metaphyfic. quaeft. i. vbi fingula-
ris dodhrina ad propofiram. Irl j.verb.Mctaph.
text. comm. S.C^t»^, habctur copiosc.qaod,di^
cit. Quatuor veromodi , dequibus ioquitur in
littera , affignantur ibid. text. comm. ii. vt fu-
pra notaui. Nam iila cft diuifio iogica vnim,
Dcinde introducit problematicam vnam condi^
tionaicm dc hoc primo membro , fub dubio :
quafi omittcndo qualitcr vnitm categorematici
fumptum dicatut de illis quatuor modis, vcl ac-
ceptionibus , feu vni/ : an fciiicet aequiuocc , an
certe vt de fimpiiciter , & fccundilm ^uid tali-
bus. Si primo m6do , cum refpondendum fit ad
muitipiex, fempcr praemifsa dcfinitionc, con-
cludit quod propofitio ifta Plures homines, &c. cft
vera tribus modis, fcilicer pro vnitate fpecifica,
gencrica,& proportionis,& quarto modo cft fal-
la, fcilicct pro vnitate numerali,& iiaec cft prima
cohciufio foiutionis.

Si autem tcncatur alia via, quam magis lau- 14.
dat Do£tor,& 5.Mctaphyficae maximc teiiet;& cx flifes homi'
diftis Ariftotelis ibid. tcxt. comm. 1 2. infercn-, "" f"ftic$-

n t»ttone fbf-

tis cx vna vnitate.vtpotc maiori minorcm olten- '^^.^. ^ -^ ^^^^
dit , concludit quod propofitio eft fimpiiciter hemcjutmo-
falfa ; quia quod dicitur de aiiquibus , vt dc </».
fimplicitcr, & fccundum quid talibus, dum ab-
folute ponitur , fumitur pro fimpliciter tali , vt
primo Elenchorum famose habetur : Omne ana-
lo^um,Scc. vntu igitur accipitur hictantum pro
vno numcro , & qnia fic impoflibile eft plures
eflc vnum , quia tunc contradiftio manifefta,
quare propofitio falfa , & contradiitioncm im-
plicans : & haec eft fecunda conclufio foIu>
tionis.

Dcinde pertraAat fccundum mcmbrum prin-
cipale diftindionis , fcilicet fi vntu fyncatcgorc-
maticc fumatur : & prim6 dcclarat intcilccbum
vniiu fic fumpti , diccns , quod dicit modum in-
tcliigendi terminum , pro fuppofito dctermina-
to , indctcrminatc tamen : ficut figna particula-
ria, & iliud appcllant Grammatici nomen par-
titiuum , vt zmtu florum y & fubdit quod homo
in hac propofitione , Plureshomines , &c. a partc
praedicati non ineft fubicfto taiis propofitionis.
Illo modo , fcilicet veraciter , igitur conciudit
quod fic accipicndoz^mwwjnihil aliud addendo in
propofitione, ipfacft falfa, & hqec cft tertia con-
clufio folutionis.

Et quia aliquis fortc diccrct , quod ly vnm a * J"-
partc prxdicati non accipitur pro vno fuppofico,
fedpro pluribusjhoc excladit,diccs,Nihilenimefi
in/uhieSio,8cc. Etfidicztai quod copulatio fubin-
tcllcda a parte fubiedki hoc faceret:pluraiccnim
aequipoiier fingulari gcminato ; vndc hic, Plures
homines , fubintcliigitur iftc homo, & iftc homo,
&c.Dicit Do(fior quod copuiationon confundit,
& maximc przdicatum : quod probat per inftan-
tiam,quia aiias ifta eflct vcra in fenfu compofito,
Gluatuor Jiint duo , fic deduccndo, duo & duo func
duo, fi praedicatum confundcrctur haeceflet vc-
ra vltra , Vtio , & duofunt ^uatuox. Hsc ctiam eft
vera , vt fubiedum fumitur infcnfu compofito,
fcqucrctur igitur quod quatuor e(Tent duo,quod
cft falfum , ergo altcra praemiffarum : non mi-

nor^

Qu^ftionis XIX.

553

% Dom. 4.

JittttlniH*-

ti» cmtrthit
dttpmifuAi-
/#, n»n tStri.

»7-

18.

nor, vt patet , ergo maior : igitur copulatto non
habct vim confimdendi.Vllcrior prorequutio di-
^orum flatim, in tertio articulo,& alias,vbi oc-
curret opportunitas dicendi.

Demum foluit * argumenta principalia. Ad
primum,negat confequentiam : & exponit Por-
phyriumnotanter. Vbi aduertendura,qu6d alius
eftordo plerumquc fcripturar , vcl vocalis cx-
prcflionis , & alius conftruAionis , & fententia:
intelle^ualis : \nA.c pttrticipMione jpeciei licctpo-
natur ^ partc fubicdi ordinc fcriprurac,dcbet ni-
hilominus conftrui, & intcUigi a parte prxdica-
ci : & (lc faluatur illa rcgula notabilis , in argu-
inento de determinationc, & determinabili , re-
fpcdu idcntitatis cxtremi.

Ad fecundum , dicit valdc fignantcr , qu6d
determinabiie, etfi contrahat dcterminatjonem
aliquando ad fuppofita , extenfiuc loquendo dc
fuppoficis,non tamcn contrahit naturaliter, nec
ordinatc ipfam , fed potiiis e contra , & maxime
nen ad ficnnSim tjuid. Et ponit excmpla vtriuf-
que membri in littera. Vbi applicari potcft illa
diftindio fuprk alEgnata articulo praefcnti de
multiplici dctcrminatione. Vnde (ficut alias di-
6tum eft naturaliter loquendo , & propric pofte-
riora funt detcrminationes priorum,& non ita c
conucrfo, ficut nomina adicdliua nominum fub-
ftantiuorum ; & gencraliter accidcntia fubftan-
cianim. Sed aliquando conuenit e contra detcr-
minari , vt inquit Dodor , maxime ad fuppofi-
ta, Quare cum dicitur homo alhns , detcrminatur
homo per albcdinem ad fuppofita , & c contra, li-
cct non ita propric. Sed vt intcUigatur deter-
minatio,vel verius loquendo, contracStio , debet
contrahibile pra^poui , & contrahcns addi ; fed
iiue fic, fiuc fic,ftat fcntentia Doftoris veriilima,
quia ad intellc(5tum,& non ad vocalem ordinem,
eftrcfpiciendum.

Cum igitur dicitur vntu homo , non diminui-
tur veritas ex addicionc fui detcrminabilis na-
turalis , fed potius faluatin: , ficut modus intrin-
fecus non diminuit , nec deftruit quiditatcm,
nec c contra , vtin fimili habct.Do6lor i. Rc-
portationum , diftinft. 45. quasft. 1. bcne tamcn
contrahitur ad ftandum pro vnitatc , quae cft in
homine. Similiter cijm dicitur homo mortutu,non
dimiruiitur mortMw, fed contrahitur. An autem
diminuatur homo , vel diftrahatur , dubium cft,vt
ftatim tangam.

Ad tcrtium , ncgat optimc confequentiam
propter variationem hominis in antccedentc, &
confcquentc , in ratione detcrmmationis, & de-
tcrminabilis. In ant<;cedentc enim tangitur in-
diuifio fpecifica , vcl naturalis :Jn confcqucntc
ver6 numcralis , vel hypoftatica. Aftumptum
igimr cx 5. Metaphyficx cftconccdendum: fed
io inferendo , eft Accidens , vel figura didionis,
vd Confcquens, vt patct pra£kicanti,

Ad quartum , negat fimilitcr confcquentiart:
& ad cius probationem rcfpondet dupliciter.
Prim6 ncgando oppofitom confequcntis conue-
nicnter aflignari , quia non tantim vniu homoy
&c. fed non plureshominesy&cc eftoppofitum con-
fequcntis. Et hoc ( vt notantcr dicit Dodor)
eo modo quo confequens cft propofitio vna, dc
quo habct vidcri fuper libros Pcrihermcnias, dc
vnitate vidclicct, & veritatc propofitionis, & fi-
militcr fupcr libros Elcnchorum. Nam propo-
iitio multiplcx non cft vna , nec vcra, ncc falfa.

inquantum talis. Idc6 pulchrc Aiciimfi/it vnum,

vt confequenter exemplificai in littera. Vbi ta-

raen non accipit propofitionem vcram fimplici- ift* <J» Ifit

ter, fedadhucdiftingucndam,hancfcilicet,^f /""' '^'-*

& ifte funt vntu homo , qua: vera cft in fcnfu diuj- *»'"'•?"•'»•-

fioniis.

Et fimiliter illa pro qua ponitur, fcilicct, ?Im- * ?•
res hominesy & hoc intcllieendo litteram.vt com-
munitcr habctur imprella , & vt fratcr loannes
Fokfal dcclarat cam prolixe. Licct profe6t6 cum
originalibus antiquis concordando , vbi com-
muniter habctur fic , Verum eft in fenfu compofitio-
nis, licetnon diuiftenis, &c. poteft cxponi hoc mo-
Aoifijit vnum , id eft , vna propcfitio catcgorica,
de quavnitatc loquitur Doftor hic. Sequitur,
vnum, vcl vna eft ,vt facit fcnfumcompofitum:
& fic loquitur Dodlor dc ea , in tota hac qux-
ftione. Nam ciim conclufit hanc elTe falfam in
folutione qujeftionis , Plures homines , &c. hoc
intclligit vt vna catcgorica eft , & non vt hypo-
tetica •, vt patct. Quare littcra antiqua poteft te-
neri, & faluari , & cxpofitio difti viri omitti ; &
vbi habetuf ly vera , ponatur ly zma , vel vmrrn,
vel ly vnum ad lumc intelled.um , non refcrcn-
do ad vnitatem propofitionis in fc , fcd ad iliiid
immediate prarmiirum, fcilicety?/5irz7r«»j. Quafi
diceretverum cft ipfum confcquens cflevniim,
vt fumitur in fenfu compofitionis , & non diul-
fionis. Et ad hanc expofiiioncm facit quod fe-
quitur, vbi dicit Dod:or , quod tunc non oppo-
nitur ei tantitm vntts homo, &c. fed nonplures homi-
nes, &c. vbi manifcftum cft quod fi accipcrctur
in fenfu diuifionis,non opponeretur ei hxc , non
plures homines.^^zm liatc negat prxdicatum a plu-
ribus fnmptis pcr modum plurium , igitur alia
fic afiinTiat : alias non elTct oppofitio , fcd C\c
enim aflirmat , nifi in fenfu compofito accipia-
tur , vt patct. Oppofitio enim propric eft pafl!io
catcgoric2j& non hypothcticai.Similitcr Vnicas
reciic eft in carcgoriciSj& non in hypoiheticis,!i-
cet cxtenfiuc vtrumquc conucniat eis : excufec
igitur fuiipfius,& non Dodoris inaducrtcntiam,
hoc in loco,& vbiquc.

Dicit igitur Dodor, quod te€tc afllgnando 10«
oppofitum confequcntis, non opponitur antcce-
denti : quare confequentia primanon fuii bona.
Et aflignat caufam inlittera , vbi plurapoflcnc
tangi de natura huius diftributiui vter^ne : fed vttrauttff».
videantuT parua Logicalia, & modi fignificandi: rum tfivnm
ftatim autcra fortc aliqua adiungam ad haec. Vbi ^ow^.jwwa.
ctiam aducrtc ad parcnthcfim in littera cum dicit
( eft enim vtertpte fignum diuijiuum , ) vult breuitcr
dicerc, qu6d hic vtertjue iftorumeftvntu homo , at-
tdbuitur praedicatum piuribus , non per modura
plurium,id cft, non collediuc,fcd fcorfum,& di-
uifiuc fumptorum:hic vcr6 non plures homines,Scc,
negatur przdicatum a pluribus per modum plu-
rium,id cft,fimul, & collcdliuc fumptorum:qua-
re ftant fimul, tanquaranon rcpugnantia, & hxc
cft prima rcfponfio.

Alia rcfponfio ad probationem confcquentiar, 1 1.
cft ibi : Felpoteft concedi , &c. AdmilTo vidclicec
quod \ixc ,tantum vnut homt , & eflet oppofirum
confcquentis,quod potcft conccdi faltcm impli-
citc ,& aequiualcnter , ratione altcrius exponcn-
tis , adhuc ncgatur qu6d repugnct antecedcnti:
quod declarat rccurrendo ad nnturam diftribu-
tionis huius , & cxcluiionis illius : excludituc
cnim non przdicatum a pluribus , fed prardica-

tum

1

554

Y

Expofitio

tunn fic accpptum > k quolibet non Ctc fumpto.

Exclufio enim non fcmper excludit aliud fecun'

i^j ^ dun> cllentiam , fpd fecundum eflc & fyricatego-

remata difponunt fubiedain ordine ad prxdi-

cata : fed an categorematicp , velcefte fynca-

tegorematicc accipiatur vrrtu hic , dubium eft,

V' ; de quo amplius ftatim : hsc omnja probabili-

ter , & fuccinfte dida fint. l^edor difcrctus eli-

gat fortiora , & addat , vi expedit , ybique in-

gcniose.

%tt D E Tertio. Circa dic^a aliqua motiua

5 / occurrunt : primo circa dida in folutionc quse-

ftionis. Ei licet cijca illam diuifionem vnipum

categorcmaticum, & fyncategoremaricum , pof-

fent plura notari , omitto ramen illa ie(5lori , re-

currenti ad parua Logicalia, & alibi , vt expedir.

Videtur primo quod illa diftindio , feu condir

♦ ooni. t. tionalis deciaratio primi membri vniui * , vide-

delicet categorematicp fumpti , «quiuoce fcili-

cet , vel vt fecundum quid^ &c fimpUciter acce-

pti,nulla fit.P-iimo quod non pofllt accipi zqui-

uoce , quia in asquiuocis non eft confequcntia;

fcd fequitur,funt vnum mimero, vel fpecic,crgo

vn um.

Item , aequiuocata non inferunt fe inuicem,
cum fint conceptibiliter diucrfa , inquantum ta-
lia : fed fequitur,funt ynum numero,ergo fpecie;
& fic vltra procedendojcrgo, &c.

Itcm , quod dicitur de aliquibus , tanquam dc
fimpliciter, & fecundum (juid, talibus, jEquiuoce
fe habct ad illa : nam ille eft fccundus modus
asquiuocationis , yt patet i. Elenchorum ; quarc
npn difFert fecund^. pars conditionalis a prima.
J j. Item , fi fic diceretur, eftet fallacia ^ fecun-

dum quid , ad fimpliciter, vel c contra , in ar-
gumentis Ariftotelis j. Metaph. qucm Doctor in
littera introducit. Non fequitur enim,Eft homo
viuus , ergo mortuus , vel pidus ; ficut nec e
contra.

Itera, videtur contradicere fibiipfi i .ElenchoT
rum, quajft.i 6. & hic : nam ibi vult quod termi-
nus analogus per fe pofitus , aeque importat fua
fignificata,& quod habet reduci ad primum mo-
dum zquiuocationis ; hic vfro videtur dicere
oppofitum exprefse.

Irem , quomodo fyncategoremara eflcnt modj
intelligendi categorematicum ?

Item , videtur quod ibi fit repugnantia, fup-
ponere fcilicet dcterminate , indeterminate ta-
raen.

Item, cum folius accidentis fit inefle,& homo
non fit accidens,quare crgo dicit homincm inef-
fe , vel non ineflc.

Item,comparatiuusgradus habet vim confun-
dendi terminum fequentem : plures autem eft
comparatiuus,quare rpale dicit quod nihil eft in
fubicAo illius propofitionis^/«r«Aowz/m, &c.
virtutecuius ly vntu poflit confundi.
p^. Ad ifta refpondetur. Ad primum,diftumeft

priusquodDodtormagisfequiturfecundam par-
tem conditionalis , quamprimam, & itaargu-
mcnta contra primam poflent admitti : fed fu-
ftinendo illam partem , poteft dici ad primum,
quod confcquentia non valet , njfi prsfafta di-
ftinftione , & fumpto vno in vno fenfu : & fic
non eft confequentia proprie , fed qua:dani illa-
tio , vt in fimili infr-i, qu.4. Anteprasdicamento-
rum habet.

Ad aliud , dici poteft quod fecus pft com-

parare arquiuoeata intcr fe , fecus ad tertium,
cui conueniunt. Primo modo procedir argu-
menrum : nam non fequirur , Eft vniras nume-
ralis , ergo fpecifica. Concrctiuc tamcn fcqui-
tur aliud ad alterum , ratione concomitantiae
neceilaria; ; ficut forte ad fubftantiam fequitur
accidensjin ordine ad rertium. Poflet etiam fieri
vis de xquiuocatis eiufdem,vcl alterius denomi-
nationis, & de zquiuocatis a cafu,vel a confilio.
■Plura alia confiderabit lc(3:or acutus.

Ad aliud dico ( ficut alias notaui ) qu6d /e-
cmdum quid tak , poteft accipi dupliciter. Vno
modo , vt accipitur in fallacia lali, i. Elencho-
rum quod cura addito , fcilicet diftrahente, ac-
cipitur. Alio modo , pro minus principaliter ta-
Ij : verc tamen & formaliter tali. Exemplum
primi , vt homo mortuui. Excmplum fecundi , vt
accidens refpedu fubftantiae. Argumentum igi-
tur procedit primo modo : DoiSbor autem loqui-
lur hic fecundo modo.Pcr idem dicendum eft ad
argumentum fequens : ha:c refponfio eft neccfla-
ria plcrumque in dodtrina huius , & maxime in
hi$ Logicalibus , vt patct infra , quaeft.j. cap. dc
Di^erentia.

Ad aliud dico , qu6d loquitur i. Elencho-
rum , de virtute fermonis ftrifte , & quantura
cft ex vi vocis fignificantis , hic vero loquitur fa-
mose, & quoad vtentes : quare non contradicit.
Videatur ibi pro maiori elucidatione huius re-
fponfionis , & alibi pluries. Ibi etiam loquitur
de Analogo aequiuoco , hic vero de Analogo
vniuoco,

Ad aliud dicendum , quod fyncarcg"orcmata
funt difpofitiones quzdam attributae ab intel-
le£tu ipiis fignificatis : & fimilitcrdicendum de
vocibus ad voces comparatis. Polfunt ergo di»
ci modi quidem intelligendi , & adtiui , & paf-
fiui , fuo modo : nam aliter iritelliguntur catc-
goremata cum ipfis , & aliter fine ipfis. Vndc
in modis intelligendi dantur plures gradus ,. vt
prius in fimili de intentionibus fccundis, eft di-
ftum. Sed an fint intentiones fecunda», vcl non,
dubium eft , cum conueniant tcrminis fignifica-
tiuis , neduni in tertia acceptione , fed in pri-
ma , & fecwnda : de diuerfitate autem eorum ,&
proprietatibus , & vlteriori inucftigatione,qus-
ratur apud authores , & maxime Parifienfcs , &
Oxonienfes. hic cunfta pertradare nimis proli-
xum videretur.

Ad aliud dico , quod ly vnus , vel aliquis , &
huiufmodi , additum termino communi , facit
ipfum fupponeredeterminatCjita quod non con-
fuse : ideo ad verificandum talem propofitio-
ncm fufficit verificatio prsedicari de vno fuppo-
fitorum. Determinatur ergo ad ftandum pro fup-
pofito fuo & vno : fed quianon magis pro hoc
vno , quam pro illo , idc6 indeterminatc , ita
quod ly indeterminate habet referri ad indifferen-
ri.im fuppofitorum, &ly determinate ad verifi-
cationera , & acceptionem fuppofitalcm : pro
quoruro prolixiori dcclaratione qusre authores,
vt nofti , in materia de fuppofitionibus termi-
norum , & aliqua alibi , in dodrina huius , &
maximc infra , cap. de Subftantia, quarft. i.& 2.
Non eft igitur contradidio , nec repugnantia m
didtis Do(5loris,fi bene exponantur.

Ad aliud , patet ex a;quiuocatione huius tcr-
mini inejfe, de quo habes notanter infra, quift. ».
cap. de Accidcnte.

Ad

XquluteMt»
»d nliud cS-
p»r»t»ftin-
ferunt.

Seeundhm

quidfumituf

dufUciter.

Sj/nc»tcgD-
remat» dici
ftjfunttnedi
-intttti^endi.

*7-

Qi^sftionis XIX.

555

Adl vltimum cJico , quod ly plures ibi non ac-
cipitur comparatiuc , fcd pofitiuc > vt tadum
cftprius. Vcl fi adiiuc comparatiue,nondiftri-
buit qucmcumquc tcrminum fcqucntcm, fcd tan-
tum formam , in qua fit comparatio , vcl tcrmi-
num comparationis.
j^g^ DeSecvndo. Dubitatur,circa qusdam

dida in folutionibus argumcntorum , & ipfis ar-
gumentis. Primo vidctur qu6d illa propofitio in
primo argumento , fcilicct rtihil <Umimiit ^b 4/1-
^Mo ^nifi fonatur y & non fit vcra , Vt patct hic>
%/£tfnops eft aWtu ficunStm dentes , immo vidc-
tur quod non diminuit illud , quod ponitur k
palrte eiufdcm extrcmi ,iuxta fcntcmiam huius,
diftin(5kionc }6. primi,in folutione principali,
folucndo primam obiedionem , vbi dicit qu6d
difttadlum rcfpcdu diftrahcntis non cft diftra-
Aum , fcd refpedu tcrtij , ad quod comparatur
fub ratione diftrahentis. Similcm fentemiam ha-
bct primo Rcpori.itionum , diftindlionc 3.qu£>
ftionej. «rticulo t. folucndo obicdionem , di-
cens quod vnumquodque , quod fccundum quid
eftaliquid,fimpliciter eft illud fccundiim quid.
Primo ctiam Elenchorura , quacftione j 1. tangit
idem fere.

Item, quarepotius ncgatio,vel diftributio \
partc fubicdli diftribuit pracdicatum,qukm detcr-
minatio diminuens,vel diftrahensi

Item , contra illam propofitionem , in folutio-
ne fccundi principalis , determinahiU noncomrahit
determinationem ad ficundum quid: eft inftantia ad
hominem , in tertio , diftindt. i i.qusft. i. fol-
uendo tertium principalc , vbi dicit , quod ciim
dicitur , ChriHits eft homo creatHi , ly creatm diftra-
hitur ibi pcr ly homo : &c tamcn eft dctcrminabi-
le eius.
X % Item , quare potiias ad fuppofita ,'quim ad fc-

cundi\m quid ,concedit determinabile contrahe-
rc detcrminationem.'

Itcm , videturquod repugnant ifta,aliquid vi-
delicet efle contradiiuum alicuius , &nondcter-
minatiuum cius,feu detcrminationcm.

Item , quarc dicit aliquando contrahit ad fup-
pofita?

Itcm , folutio fccundi vidctur rcpugnare folu-
tioni tertij, vbi conccdit hominem clie detcrmi-
nationera vnius,etiam ad fccundtim quid.

Itcm, videtur illud tertium principalc, ex fun-
damcnto j.Mctaphyficae concludere qu6dratio
vnitatis confiftit in fola ncgatione,quod non con-
cedunt fcquaces huius,imra6 nec ipferacr, vt pa-
cet 4.Metaph.quzft.i.

Itera,circa quartura principale, & folutionem
eius , licet fatis didbum fit,plura tamen dubitari
poftcnt. Prira6, an rcquirantur fempcr duo ap-
pellata ad hoc fignum vterque.

Et videtur quod non,quia non habet maiorem
vim diftribucndi,qu<im omnu:(tA omnis non requi-
rit plura appellata,fcu fuppofita, vtmulti volunt.

Itcm , videtur quod non tant firaul, non plnrest
▼cl tantitm z/niu,8c vterqne.

Itcm , qualiter ftant fimul diftributio, &diui-
fira verificatio?

Item.quomodo plura poftunt furai pcr modum
vnius,abfquc repugnantia?
3 ®' Ad ifta rcfpondctur.fuftincndo Doftorcm, qui

loquitur alir er in Elenchis, & in fcntcntiis.vt vi-
detunfed omnia cocordari faciliterpoirunt.Con-
fiderandura cnim eft quod alitcr loqucndura cft

dc ptrtibus ynitis, & dcipfis feorrun» acceptis ; &
alitcr dc aliquo in fc , & ad tertium comparati-.
uura in ratione prardicati, vcl fubicdi:)bo»7#enim
& mort$um repugnant intcrfe.vt patet cx rationi-
bus eorum : fcd ipfis vnitis in rationc dctermina-
bilis,& dctcrminatis,& comparantis ad tertium,
V tpotc ad homincm, dicendo , /wm0 mm«M<f ^/&v-
mo, cft oppofitum in adicdo ex 1. Pcrihermcnias,
cap. 1. fcd nihilominus horao moriuus cft homo
mortuus fimpliciter , vcl homo fecundiim quid
fimplicitcr, vt vult DoAor.Sunt crgo tria confi-
(jcranda, fcilicct dcterminabilc , & dwetminatio
diminucs,&tertium.Mod6 ciira dicixaT, t^.thiops
eftalbiufecHdMm denteSyXich ibi albcdo fit fimplici-
teralbedo,&non dcftruir.urin fe,diminuitiir ta-
men in ordinead tertium. Etqa6d nataoft con-
ucnire fubicdlo fuo , vcl fecundiim fc totum , vcl
fccundiira maiorem partero eius.

Imelligitergo Dodlor^qu^ddctcrminatiodi- 5 1*
minucns aliquod determinabile,vel in fc , vcl
faltcra in ordine ad tcrtinra , debet cftc ex par-
te eiufdem cxtrcmi cum ipfo , vcl faltcm ibi in-
tclligi : & fic loquitur , vbi allcgatur in Scn*
tentiis.

Ad aliud,licet pofiet dici qu6d quiafec efthoc,Sc
MHdeftillMd,^oteA tamen dici quod hoc ideo eft,
quiavisnegationis, vel diftributionis ncgatiui
cadit.ncdumfupcr extremum,fed ctiam fuper co-
pulara, & pcr confequcns fuper prxdicatum, ciim
res verbi fe tcneat a parte prsdicati,aliae vcro dc-
terminationes tantum cadunt fupercxtrema,quia
funt abfolute modificationes,vcl difpofitioncs,&
non refpcftiuc.

Ad aliud , qu6d facit bonam difficultatem ad
hominem,ex j.Sentcntiarum,poteft dici vno mo«
do,qu6d illa vcrba ponit in quadam rcfponfione
Topica,& non a{Icrtiuc,ide6 ponit aliam rcfpon-
fionem raeliorem ad argumcntum". Vel aliter
qu6d homo non eftibi detcrminabile , fed dcter-
minatio,vt patet cx littera fcquenti,vbi addit Do*
(2^or , vt dicatur creatus bomo. Pcr qucra ordincra
dat intelligere qu6d creatut eft determinabilc pri-
mo loco pofitum,vt prius notaui:& ita illa vcrba
non repugnant hk didis , imm6 confirmant , vt
patct.

Et fi dicatur , qu6d homo eft fubftantiuum , vcl 5 *•
fubftantia, & creatus a.die^iuiim, vel accidens,dic
(vt prius notaui ) qu6d fecus eft quo ad vtentes,
fecus dc rigore fcrraonis,& ex natura rei.Hoc ma»
ximc habetcolorera in propofito. Nam nfltura
humana habet modura accidentis in Chrifto , vt
ifte, & alij Thcologi pertradkant in eodcm tcrtio.

Ad aliud, patet ex natura dcterminabilis , quia
non poteft conferre alteri, quod de fc non haber.
Quodcrgofibiconuenit confcrt. Quiacrgode-
cerrainatiuura ens fpecificat id quod fibi additur,
& quia firapliciter , & non diminutum , ide6 non
diminuit.

Adaliud ,poteftdici ,qu6d contrahere prarfcin-
dit ^ determinare,vt patct in Theorematibus hu-
ius. Sed ad propofitum dico , qu6d hic intclligi-
tur contraftiuum materiale , non formale. Velfi
concedis formalem contracfbioncm, ita fuo modo
dctcrminationem. Placent tanti»m pratccdcntes
refponfiones.

Ad aliud poteft dici , qu6d hoc dicit proptcr j 5 *
dcterminationcsconuenientesdumtaxnt vni de-
terminabili , vt fi dicacur , homo rationalu , ve( fau-
iufmodi.

Ad

556

Expofitio

Ad aliud patet cx littera,vbi dicit Doaor,qu6d
hal)et rationem determinationis , non quodpro-
pric fit determinatio.

Aliud cft etiam fortc accipere hominem in obli-
quo,& aliud in refto ad propofitum,vt patet fpe-
culanti.

Ad aliud, patet quod vnitas necefTario impor-
tat negationem , vcl pro formali , vel faltem pro
connotatOjlicctnon praEcise illam dicat. Vcra eft
ergo propofitio aflumpta, per locum ^ concomi-
taiitibus fubftantiam , vel cx neceirario confe-
quenti alterum.

Ad aliud dico , quod eft magna altercatio de
hoc quod alTumitur , an fcilicet omnit requirat
pluraappellata aftu , vtpatet pradicanti autho-
rcs de naturadiftributionum. Sed breuiter po-
teft probabiliter dici, quod requirit plura fuppo-
fita, faltem in efle obic£tiuo , & fi non in aduali
cxiftcntia, vt in fimili fupra , cap. dc Gencre, di-
ftum eft. Similiter dicatur dejly vter^ue. Pofl^t
etiam dici quod expreflius vterque quacrit duo,
quam omnis tria,rel plurA,eo quod importat
demonftrationem duorum,faItem ad intellcdum.

Ad aliud dico , quodbcne ftant fimul, vt fatis
declarat Doftor in littera, & hoc accipiendo non
flures , vt fuprk declaraui , opponi huic plures ho-
mineSyScc.
54* -^^ aliud, patet ex natura huius diftributionis,

& proprietatum cius : imm6 eft regula gencra-
lis , quod ad hoc quod propofitioncs de hoc fig-
no vterque , fint vcrac , oportet quod pracdica-
tum infit diuifim illis , pro quibus fubiedum di-
ftribuitur. Vnde fi Socrates , & Plato portcnt
fimul vnum lapidem , hxc efiet falfa , Vterque
ifiorum pertat Upidem , & ha:c vera , Neuter iiio-
rumportat lapidem.

Aduertendum etiam , quod k propofitione , in
qua ponitur vtertjue , ad propofitioncm , in qua
ponitur i^i , loco vterque , fubicdtis pro eif-
dem fumptis , valet argumentum , & e contra:
& hoc fi ifti tcnetur diuifiuc , fecus fi colle-
€d\ic. Et hoc eft quod tetigit Doftor , in fo-
lutione quarti principalis , dicens, illud ejHod po-
nitur loco con/equentis t fi fit vnum , & plura alia
qujerantur ad hxc , in paruis , & magnis Logi-
'« • calibus.

Ad vltimum patet in multis,vt de partibus
in toto, fiue fint eflentiales , fiue intcgralcs : &
hoc fiue fit compofitio rcalis , fiuc rationis.Nec
modus <juid y ncc c contra : fcd quid,eiMid ; &
tnedusyfnedo repugnant,vt fupradidura eft fie-
pc. Oppofita enim pofttint per modum com-
portibilium , & non oppofita aliquando per mo-
dum incompoffibilium , & fic de aliis. Similiter
fubftantia pcr modum accidcntis , & abfolutum
per modum refpedliui. Addatdiligens leftor, his
przmiflis exiftentibus incitatiuis,fubtiliora,& al-
tiora,vt expedire videbit,iudicio boni viri.

Q^ je s T I o XX.
quas cft 13. apud Scotum.

yimm prima diui/io Dijferentia fit
comeniens^

X. /^ Irca capitulum de DifFerentia , quacrit circa
^^ primam diuifionem Diffcrentis , qu«e eft in

communem,propriam,& magis propriam,an fci-
licct fitconucnicnteraffignata.

D E P R I M o. Aducrtcndum qu6d Porphy-
rius affignat duas , vcl tres diuifioncs DifFcren-
tia:,licet alia: poffcnt dici fubdiuifiones primae
diuifionis : quare dicit Do6lor primam diuifio-
nem. QuidD/^rm/4, &quoties , patct in lit-
tcra Porphyrij. Et hic in littera Dodoris , & fe-
quentibus quaeftionibus, copiose. Diuifioveio,
quae & partitio , & fcdio , fubauditur quoties ac-
cipitur hic , in primo argumcruo brcuibus Do-
«Skor tetigit ; fed prolixius de ipfa , & cius viilitar
le, & conditionibus , & fpccieDus, vidcatur apud
Boctium in libro Diuifionum , &c vbi ibi allegac
copiose.

Ordo huius quxftionis ad praecedentcm patet
ex procclTu Porphyrij, & his qus tada funt fupri
qusft,5).Adfequentcm vetopatet ipfius ordoma-
nifcfte. Diuifio autcm communis cft.

De Secvndo. Arguit duabus rationibus *•
pro parte negatiua. Prima procedit ex fufficienti
dcdudione fpecicrum diuifionis , cas remoucndo
ab hac, de qua qusritur , vt arguatur fic : llladi-
uifio non cfi bona , quae fub nulla fpecicrum di-
uifionis fufficientcr , & famosc aflignatarura ca-
dit : fed hxc eft huiufmodi , ergo , &c. fupponit
enim Do6lor,cum Boetio,diuifioncm omncm t>luifioimit'
cflb aut per fc talcm , aut per accidcns : fi primo "/"•*•
niodo , hoc contingit triplicitcr , aut fcilicet Ge-
neris in Spccics , & generaliter fupcrioris in infc-
riora , licct Boctius diuifionem Spcciei in indiui-
dua, videaturrcducere ad diuifionem totius in
partes : fed hoc poteft faluari , & declarari diuer-
mode,auttotius inpartcs ,aut vocis in fignifi-
cationes. Si vero fccundo modo , hoc etiam con-
tingit tripliciter,quia aut cft fubicdi in acci-
dentia , aut c contra : aut aceidcntis in acciden-
tia,quando plurainfunt eidem tertio , quonim
membrorum declaratio cxemplaris qiwcratur in
Boetio, vbi priias , fcd brcuibus pro nunc fit talis.

Excmplum primi , vt arumalium aliud ratio- J»
nale, aliud irrationalc. Vel fic, aliud homo, aliud
afinus ; fecundi , vt domus aliud tcdum, aliud
parics; tertij , canis alius latrabilis, alius bel-
lua marina -, quarti , vt , hominum quidam al-
bi , quidam nigri ; quinti , alborum alia homi-
nes , alia margaritac ; fexti , dulcium alia alba,
alia rubea, Oftendit autem Dodbor minorem in-
dudiuc. Primo , quod non fit Genctis in fpe-
cies , quia non squc primo dicitur de his tri-
bus :nam principaliter de DifFerentiamagis pro-
prie difta dicitur , quia illa eft fimplicitcr difFe-
rcntia , alia? vcro fccundura quid. Sccnndo quod
nontotius in partes, co quod praEdicatur de diui-
dentibus, non fic totum integrale , vel efrentiale,
de quo loquitur: nam totum vniuerfale pcrtinet
ad primum mcmbrum. Terti6,qu6d non vocis
in fignificationes,propter tres caufas. Prim6,quia
non zquc importat illa tria,vt didlum eft. Sccnn-
d6 , quia eft ptincipium confequcntiae , quat non
eft in «quiuocis. Tcrtio, quia dcfinibilis eft,quod
non conuenit acquiuoco. 6. Topicorum , cap. 2.
Deinde oftcndit,qu6d non eftdiuifio per acci-
dens , quoad aliquod trium mcmbrorum , vnicS
probatione , quia ipfa intelligitur per fc in omni
membro diuifionis , quod non conuenit diuifo
pcr accidcns:nam nec accidcns in fubicdo , nec c
contra; nec vnum accidens contingcntcr concur-
rens in eodcm tertio cum alio iacluditur per fc.

Sccunda

Qu^ftionis XX.

557

ji, Secanda ratio princ!palis procedir per viam

DiMi/unb remotionis conditionis bonc diuinonisabifta.

et»dititn*t. Solct cnim coramuniter dici, qu6d ad bonam

diuifionem tres conditiones requiruntur. Prima

Jiu6d membra diuidentia non coincidant inter
e. Secanda qu6d membra diuidentia difiun£bi-
u^ fumpta , conuerruntur cum diuifo. Tertia
au6d membra diuidentia debent efTe poHtiua,
ialtera in diuiHone Generis in Specics. Mod6
priraa diui/ionis conditip non conuenit huic di-
uifioni , quod odcndit Dodor dupliciter. Prim6
quia trimembris, quare vnum mcmbrum non
opponirur alicui , aliter plura vni opponerentur,
contra Philofophum lo. Mecaph. rcxt. comm.
17. & I. Periherraenias, cap. j. Secundo, quia
vnum merabrum fequitur ad aliud , quod non
conuenit in oppoiitis. Qu6d autem fequacur
deducit , & littcra fatis patet. Formctur autera
arguraenrum Hc; Illa,diuino non eflbona , cui
non conuentunc conditioncs bonx diuiiionis:
h^ceft huiurmodi,quarc,&c.Minorautcm dcdu-
catur vt prius. Formatc fic argumenca , omitco
pleruraque fagaci ledlori. Addic qu6d fimilitcr
poteft argui ad probandum diuifionem afligna-
tam ie pradicari y\c\ prddicttbili y cap. de Gene-
re , cflc inconueniencera : & quia membra coin-
cidunc , & ad inuiccm fequuncur. Prtdicari cnim
tfifr* alio dici , quare quod prxdicacur dc plu-
ribus , proprie przdicatur , quod de vno folo
communiter , vel impropric , vc pacec : & fimili-
ter , inquir , vbicumque dacur diuifio petproprie,
& cammmiter.
j, Ad oppofitum adducft Porphyrium in littc-

ra,quem fcquuntur Auerroes ,& Boctius , & Al-
bertns , & caeteri expofitores. Deiude refpon-
det breuibus , & clare ad quxfitum , dicens,
quod eft bona diuifio , & zquiuoci in asquiuo-
cara, non tamen penes primum modum , fcd
penes fecundum : de quibus modis habetur pri-
mo Elenchorum. Eft enim primus modus , cum
xquiuocum eft i cafu ; fecundus , ciira ^ confi-
lio i rertius , ciim terminus fimplex vnum , com-
pofitus duo denotar. Exemplura primi,vt ca-
nis , vel equus ; fecundi, vr rifas,Tel fanura j rer-
tij, vtimmortale. £t adducit didura Aridote-
lis, I. Elench- cap. 2. de illo (ccundo modo
zquiuocationis , qui non propcer analogiara,
ied propter tranfumptionem diflinguitura pci-
mo,vripfe habetfupcr 1. Elenchorum, quxft.
1 5. Vulr ergo dicerc , quod hoc nomcn diffireh-
tia proprie fignificar illam , qux facit aliud,
vel que eft pcr fe, velquae cft magis propric
didla.Tranfumptiuc aurem,& quadam merapho-
rifignificac illam , quz facir folum alteracum,
vel quae «ft per accidens, vel quz eft communis,
feu propria.
*• Confcquenter refpondet ad primum prin-

cipale , implicite ncganjo quqd non (it diuifio
aequiuoci in zquiuocata. Et ad primam proba-
cionem non refpondet , eo qu6d oftendit qu6d
non fit zquiuoci quoad primum modum , quod
conceiTumcft. Ad fecundam autem refponder, &
ad tertiam , qu6d non fequitur , ncc^ definitur,
nifi in vno fenfu : & fic non eft zquiuocum , fed
vniuocum. Cum enim dicitur , eft differentia
magis propric dida, crgo differentia. Non valer,
nifi przfada diftinftionc , & fumpta differentia
illofenfu, vtpatet. Similem fentemiam habes
infir^ , quzfL 4. Anteprzdicamentorum. Aduer-
te ibi , ciim dicit Do^or , & effeprincipittm confi-
Scoti oper. Tom, f.

tjHentia , qu6d poteft inrelligi vcl de infcrenre,
vel de illato indifFerentcr, vr patct fpeculanti:
fcd magis hic inrcltigi debet de illato. Nam
confequens ctfi non temporc , tamen naturi
prius cft antcccdcntc , & ita eft principium con-
quentiz.

Ad fecundum , ncgat anTumptum. Et ad pri- 7*
mam probationem , oftendir qualiter reducitur
ad bimembrcm:ficut etiam Porphyrius in littera
facir. Et excufat Authorem notabiliter, diccns,
qu6d pofuir illa duo membra , fcilicet difFcren-
tjam communem , & propriam , locodiuifi , id
cft , huius quod eft differentia. Non magis pro- T>iuifte «^-
priam , quia eft fecundum membrum principale "*' '^. *•-
primz diuifionis , & hoc fccir gratia breuiratis, '"""*"^'
& icageneraliter omnis diuifio , vel eft bimem-
bris formalitcr , vel redudiiic.

Ad aliam probationcra dicit , quod mem-
bra, cum przcifione fumpta , non inferunt fein»
uiccm : nam non fcquicur , Differnnt difFcren-
tia proprie fumpci tancijm , ergo differunr dif-
ferenria communiter didla. Similitcr de aliis
eft intelligendum. Eodcra modo , inquit, eft
dicendum demembris alccrius diuifionis , ciim
fcilicet diuidicur difFcrentia in facicnccm al-
tcracum , & in facicncem aliud : pro quibus
omnibus videacur Boctius in Commento hic,
& czteri cxpofitores. Similem fcnrcnciam ha-
bec infra , cap. de Qualicatc , couiparando fpe-
cies Qualitatis intcr fc , & quantum ad op- ■ t
poficioncm , & confecucioncm mcmhrarum , &
fpecicrum, & alibi plcrnmque.

De Tertio. Liccr przdida facis cla- 8. *

ra fint , pauca camen langam , pro maiori
declaracione. Prim6 circa primura principa-
le , vidctnr quod ifta diuifio poflic poni Ge-
neris in Spccies , eo quod maior eft vnicas in
incencionibus , qu^m in rebus , vt fuprk di-
dium eft fzp^ , hzc ergo inccncio differentia
poccrir poni gcnus ad has rres fpccialcs , li-
cct ex parcc fundamentotum non reperiatur
tanta vnicas. Qupd eciam addicur,Gcnw fci-
licec dici ttjtte de fpecielfM , habec inftantiam,
quia in omni genere ftac ordo , & analogia,
vc pacec fnpr^, & in primo ,diftin6l. 3. quzil.
j. & cft fcnccncia Philofophi 8. & 10. Meta-
phyf. & quod ibi dicitur , totum videlicet non
pradicari de partibtu , contr^ , przdicaiur in ob- *|

liquo , & concretiuc. Prima ctiam probatio
ad oftendendura qu6d non fic vocis in figni-
ficacioncs , videcur infufficicns , quia rancilkm
procedic de prirao modo zquiuocacionis. Alia
eciam probario , quz oftcndir quod non fic
diuifio per accidens , vidcrur aflun\erc fal-
fum , tcnendo zquioocationcm diuifi , vc
patet.

Itera,vidccur illa propofitio afFumptainfc- $>
cnnda ratione principali , fcilicet tantkm vnum
vni opponitur y efte falfa, loquendodecontrariis,
& relariuis oppofitis : nara album opponitur ni-
gro , & flauo , &c.

Item , non videcur qu6d raembra alicuius di*
uifionis fequanturadinuiccm: difparatacirim,
vel repugnantia (unt.

Item , c6m dicit in folutione primi argumen- ^
ti * , qu6d differentia fitmpta in vno finfit ypoteil
effe principium confitjuentia , eft inftantia infr^,
quzft. 4. Anieprzdicflmenioruro , foluendorcr-
rium principalc , vbi dicir qu6d talis illatio
non eft confequentia , fcd illatio eiufdera ex

Xx fe:

558

Expofitio

|0.

Vmuocttti»
fn fntentio'
jubmt requi-
rit preportit-
pim in fttn-
4smtnti(,

X I.

tn Sptciihut
qutmtdo in-
sjualitiu.

|t.

£e : Sc i. Elcpdjpnun , quxft. 8. foluendo fccun-
(dum principale , dicit idcm. ^*ra ad hoc , in-
.quit , qu0d C0nfeqiumi*fit hona , eportet tjuod confi-
qtum virtualiter inclHdatur in anteeedente , & non
fidr propria ratione.

Itcm , vidctur quod illa rcducaio huius diui-
fionis ad bimcmbrcm , quam tangit in folutionc
fccundi principalis , non fit bona , eo qu6d vna
conditioniim bonat diuifionis eft , quod membra
Cnt pofitiua, vt fijptadidum eft. Aliaaddat cu-
riofiis leftor , vt expcdire videbitur. Ad iftabre-
uitcr refpondctur.

Ad primum , quod faltcm infundamentis re-
quiriiur vnitas pjroportionis, vt in intentioni-
bus fit vniias yniuocationis, vt fupril, cap.de
Generc , habctur. Modo in fundamentis harum
irium intcntionum non cft talis proportio , non
enim ita allmm diftinguit Socratem i Plaionc,
ficut rationale homincm ab afino. Vnde pr«di-
cari in tjuale conuenit xquiuocc DifFerentix , &
duobus vhimis vniuerfalibus. Eft ergo haecvox
dijferentia arquiuoce fignificatiua hatum trium
intcntionum , & ci nuHa vnaprimo corrcfpon-
det , in rationc fignificati. Contrk , tunc videtur
qu6d Vniucrfale , vel prsdicabilc , non erit vni-
uocum ad quinque Vniuerfalia, contra eaqua:
dcterminata funt fupti , in materia in vniuoca-
tionc Vniuerfalis in communi. Circa hoc ftude,
fortc infta , quaeft. $. proUxius tangetur.

Ad aliud, ta^tum eft fupri , quacftione dc vni-
uocatione Vniuerfalis, &c infri , quasft. 4. An-
tcpraedicamentorum patct , & alibi fafpc. Eft
cnim inasqualitas fpecicrum quoad difFcrcntias,
asqualitas vero in conccptu gencrico. Contra,
fenfitiuum , a quo fumitur animalitas in homi-
ne , cft nobilius quam in afino , ergo animal no-
bilius inhoc, & iIIo,& pej: confequens non
asquc przdicatur. Rcfponfionem quaerc.

Adaliud, quodloquiiur Dodor de prardica-
tione formali cflcntiali , & in rcdo.

Ad aliud , conccdo quod infertur , vt patct ex
folutione quaeftiouis.

Ad aliud , etiam concedo qu6d illud non
fufficicnter proccdit,nifi praefata diftinftione.

Ad aliud , dico quod intelligitur de per it,
& primo oppofitis , yc alias prplixius pa-
lebit.

Ad aliad dico , qu6d nou fequuntur gcncra-
litCE ad inuicem per locum intritifccum , vel
pcrviam eftentialis inclufionis, fed per necef-
fariam concomitantiam in tertio , vt quaeftione
praecuntc taftum eft. Exemplum ,fcquitur , Efi
fitperficiis , ergo linea , vel ,fuperficiatum, ergo linea-
tum , quod tamcn non arguit vnum includi for-
maliter in altcro , fed concomitari neceftario, Sc
ficde aliis.

Ad aliud dico , quod loquitur extcnfiuc de
confequeniia, &nonproprie, vtloquitur Do-
OlOv, vbi allegatur in Antepraedicamentis,& hoc
iiitelligo ,nifi fieret confequentia refpedualtc-
lius inclufi, vel includentis virtualiter.

Ad vltimum , dico qu6d illacunditio intelli-
gitur de diuifione Generisin fpecies , vel gene-
raliter quod intelligitur conditio fotmaliter,
pon citcumlocutiue. Circumloquimur enira po-
fitiua plerumque per quafdamnegationes , vc
patet in diuifione animalis pei rationale , & ir-
rationale;& in diuifione entis,perin aIio,&
iion inalio, &c. Si quis etiam obiiceret contra
diuifionem , quia commuoc uon ponic in nunic-

rum «um fuis infcrioribus , patct de quo coMr
muni hoc iniclligi debet.

Qjf iE S T 1 o XXI,

qua: eft 14. apud Scotum,

%4ff hacfifzferai Socratcs fcncxdif-
fcrt a fcipfo puero }

QVxrit,circa cxemplum Porphyrij in lic-
tcta , declarando primum membrum diui-
fionis prsdift* , fcilicet diffcrcntiam commu-
nitcr acccptam , qui dicit qu6d nedum ab
alio , fcd ctiam k fcipfo , inquantum nunc mo-
cum , nunc quicfccns , vel nunc pucr , nunc vir,
vcl fcncx, differc aliquid tali diffcrentia , -r4»
fcilicct haec propofitio Socratesfenex diffirt a fe-
ip/opuero,Cn vcta.

D E P R 1 M o , non oportec laborare , quia hi
termini fatis noti funt. Soerates cnim ( vt aiunt )
fuit Ptimus Philofophocum , l quo Socratici di-
di funt. Vnde ob fui ptimitatcm , & famofita-
tem , communitcr authorcs cTus nominc vtun-
tur. Quid finex , quid/»«fr, & differentia, fatis
clatum cft. Pueritia enim &cfeneElttf funt de nu-
mero feptcm , vel o<5lo , vel pauciorum ariatum,
vt Mcdici , & Philofophi , atque Theologi varic
loquuntur.Quaerantur authorcs,vt lcdtor volue-
rit. Ordo qucftionis patet. Diuifio commu-
niseft.

De Secvndo, arguit tribus rationibus ad
partem ncgatiuam. Prima fumitur ex natura rc-
lationis , & rclatiuorum. Relatio enim eft cns
duplici dependentia dcpendens : quarc impoiE-
bile cft eam cffc fine cxtiemis, cum fit dependen-
tia vnius ad aliud , vt infri , cap. dc Relatione,
habet ifte. Eteo modo quocft rclatio , quaetic
fcxttcma , fi adu , adlu ; fi potentiai , vel aptitudi-
ne,fimilitcr. Cum igitur differentia dicat rclatio-
ncm adualem , quaerit exttcma a£tu. Vndc com-
muniter dicitui quod omnis alictas , & diffcien-
tia,quaerit exiftentiamcxtrcmorum. Idco liccc
dicatur Chimaeram cffe non eandem homini,
non tamen diftingui , vel differrc ab homine.
Modo idem Socrates non eft zStu fimul fcncx &
puer , vt patet : quaie non ledc , ncc vcie dici-
tur quod differt k fcipfo puero.

Secunda ratio procedit pcr locum ab oppo-
fitis , & infert a primo ad vltimum , non idcnti-
tatem Socratis fibiipfi, quod implicat.loquendo
de omni modo idcntitatis. Et oftcndit fe proce-
dcrek deftrudione confcqucntis ad dcftrudio-
nem antcccdentis.

Tertia ratio procedir a primo ad vltimum,
per tres confequentias inferendo, cundem So-
cratemcffemulta: quod fluplicat. Inpiobatio-
nc prima: confcquentiae, affumit vnam propo-
fitionem notabilem , de relatiuis aequiparantiae.
Vide ip.diftind. i. &alibi fspc idcm. In pro-
^tione fecundx , adducit difta Ariftotclis j. &
10. Mctaphyficx. Vidcatur in 5. textu non ha-
bente commentuni , & in 10. text.comm. 10. 12.
17. <^ alihi. Tertiam confcquentiam probar pcr
regulas comrouncs Logicales, quas fuprafxpe
notaui.

Ad oppofitum arguic primo authoritatc:
deinde ratione, pei locum ab oppofitis:cuius
fundamcritum fumit cx io.Metaph.text.com. la.

Deinde

I,

t.

QuJEftionis XXI.

559

Deinde refpondct paucis, &:facilicerad quz/i-
tum , tencndo pacccm affirmaciuam : przmifsi
tamcn diftindbionc difFcrenciz ,dcquaquz(lio-
ne praEccdence. Nam cancum proponcio illaefl:
vcra, accipicndo differentiam pro difFctcncia com-
nuniccr acccpca , vc excendic fc ad quodcum-
quc accidcns per accidcns : & fic fencd^us &
puericia func difTcrcncitE. Secus eft fi accipiatur
difFerencia propria , vel magis propria : nam fic
propoficio cft falfa. £c racio hiiius cfl , quia
nullum accidens pcr fc rci variacur , mancnce
re , imm6 cale cfl coacuum rei , & idem fibi:
fub cuius oppofico non poccfl incelligi illud
cuius eft , abfque implicacione. Oppoficum efl
de accidcntc pcr accidcns. Nedum igicur ab
alia re , fcd a feipfo , in diucrfis cemporibus,
tali difFercncia aliquid poccft rc<ac difFcrrc.
Ifla cfl racio , quam Dodot cacuic. Scqucrc-
tur cnim quod fi aliquid difFerret k fe cali-
bus difFcrcnciis , tunc fimul cfFct ipfum , &
non ipfum : quod manenti non manens non
efl idem , nec rei cfFentia variatur , mancntc
ce ipsa.

Confcquentcr foluit notabilitcr argumcnta
principalta. Ad primum rcfpondet dupliciter.
Prim6 ad niaiorcm , diflingucndo de cfTe adu,
aut in ratione rcfcrcndi; aut inrationeexiflen-
di. Exemplificat de priori , & pofleriori. Ean-
dcm refponfionem habct infri , cap. de"Relatio-
ne,quzft. 5. foluendoquartum principale. Vbi
dicit quod cfTe rclatiuorum quando dicitur quod
debent cffc fimul natura , non cfl cfTe exiflentiar,
fed cfTeproprium relatiuis,inquantum referun-
tur , hoc efl , cfFe intclledlualc , & obiediuum.
Ideo communitcr glofraturyJw»»/ natura , id ctt,
fecundijm naturalcm intelligentiam. Alio modo
refpondet ad minorcm , conformitcr difiis fuis
infri.cap. dcRelatione, quasflione pr«allega-
ta , foluendo fecundum principale , oflendcndo
quod extrema funt adku , fi bene afligncntur. Et
adducit docuraentum gcneralc de extrcmis rcla-
tionis zquiparantiaf. Non igitur Socraccs fenex,
& Socrates puer , prarcise funt extrcma : fed ad-
di dcbet vttobique ly differens, quod cfl pctfe
relaciuum , illa ver6 pcr accidcns , vcl fecun-
diim dici tantum , de quibus non intelligitur
proprietas illa relatiuorum , fcilicet effe fimul
natura.

£x hac folutione optime euadi potefl illud
argumentum , quod valde ponderatur in do-
ilrina huius , & fpecialitcr }. diftind. Primi,
qua:ft. 7. & 15. diftinft.i. ad probandum qu6d
idem non pofHt mouere fe, co quod rclatiua
oppofita rcalia , requirunt diftindionem rea-
lem cxtremorum. Diccndum cft ergo quod et-
(i voluntas non diftinguatnr realiter a feipsi,
& fimiliter de incellcdtu & graui , & leui,&
huiufmodi : tale tamen vt mouens diftinguitut
reaiitera feipfo vtmoto: ficut homovtalbus,
diftinguitur realitcr a feipfo , vt praecisc ho-
vnp eft.

Ad fecundum principale , negat confequen-
tiam , propter Confcquens, & figutam Didlio*
nis , licet Dodor hoc non addat , commuta-
tur enim (juale in (juid , vt patet. Fallacia autem
Confequencis poceft ibi afEgnari penes ipfius
tercium modum , & hoc fi ly /ibi rcferat hoc
toivkm , Sacrates Jenex. Si ver6 referat tantum-
modo Secratem , poceft reduci ad primum mo-
dum, quiaarguicur k deftru£tione antecedcn-
Sctti oper. Tom, I.

tis ad deftrudlionem confequentis : ik parte
enim in modo ad totum , non tcnet dcftra-
diue.

Qupd ibi tangit de relattuo reciproco , dc- ^»
clarabis ex Grammaticalibus poficiuis , & fpe-
culaciuis , & Logicalibus , vt nofti. Siraile habet
in I. diftindl. 4. qua;ftione '\\\3i,Vtrum Detu ge-
nuit alium Deum ? Propofitionem vet6 afTum-
ptam , in probando fecundam confequentiam,
negat. Socratcs cnim pucr non eft fnperior ad
Socratem , fed potiijs c contra , vt patct.

Ad tcrtium principale,fecundum vnam viam
refpondet , negando primam confcquentiam,
recurrendo ad naturam huius verbi//«i^«.nam
includic negacioncm, racione cuius mobilicat
immobilicacum capax fequcns , & immobilicac
mobilicacum : & afTignat inftanciam in aliis
tcrminis.

Ad probacionem ver6 illius confcquenciaf,
refpondec bcnc , quod cenec in rckciuis acqnipa-
rancix poficiuis, non negaciuis.

Obiicic confequenter notanter contra hunc 7.

modum dicendi , oftendendo quod quamuis ha-
beat locum in terminis communibus, nonta-
men in terminis difcretis , vel fingularibus, ali-
tcr cniih fupponit tcrminus communis , dum
prarponitur; & alitcr dum poftponitur officia-
li , vt cijm dicitur : ab homine tu diffen , & tu dif'
fers ab hemine. Prima vera , fecunda falfa. Simi-
literin propofito, h.xCi Socrates differtab heminet
eft falfa : fcd h«c , Socrates diffeh ab omnihornine,
cft vera , quia ibi ly differt immobiUrat mobilita-
lum : ha:c autem , Socrates ^ omnis htmo diffe-
runt , eft falfa , quia ibi , ficut &i in prima , mobi-
litaturA<w»o,& tunc vel Socrarcs non cflct ho-
mo , vel difFerrec ^feipfo ,quorum vtrumque eft
falfum. Sed in terminis fingularibus non ha-
bctur hasc diuerfitas fuppofitionis , quia fi fic
difcrctus , difcretc fempcr habetur.

In fingularibtu , inquit , »0» refert propenere, & 8.
i.Perihermcnias, cap. i. fequitut igiiur gra-
tia matcriac , Socrates /enex differt a feipfi» puero,
ergo Socrates fenex , & Socrales puer differunt.
Conceditur igitur primaconfequentia, & fimi-
liter fccunda , quam appcUat vltimam , liccc
non fimplicitcr, refpediiuc tamen, quia in or-
dine ad primam. Ponitur enim aliquando fu-
perlatiuus pro comparatiuo , & e contra. Vni-
ucrfaliter cnim verum eft qu6d eo modo quo
aliqua difFcrunt ficfunc mulca , fi racione,racio-
ncj fire,re; fi accidcncalicer , accidcntalitcr,
&c. Negat ergo Do^ftor tertiam confequcntiam,
& aflignac duas raciones negacionis. Prima, quia
cft fallacia i fecundum quid ad fimpliciccr. Se-
cunda , quia arguicur ^ coniundis ad diuifa,
in didtis fecundum accidens , concra Arifto-
telemz. Perihcrmcnias ,cap. 1. Raro cnim va-
let argumentum a coniundlis ad diuifa, ficut e
contra.

D E T E R T I o , circa dida aliqua occurrunt 9.
dubia. Prim6 circa folutionem quzftioriis * ^ aoin.ft.
videtur qu6d propofitio illa non fit diftinguen-
da , quia vel fumitur ibi differre abfolute , &
indifFerenter ad illa tria membra , aut deter-
minatc contradle. Si primo modo , cum fit ana-
logum , debet fumi pro famofiori fignificato,
& fic propofitio eft fimpliciter neganda. Si fe-
cundo modo , quod vidctur verius , iuxra il-
lam propoficionem fupra , eap. de Specie , quzft.
1. Quando fcilicet aliquid fe habet ad aliqua
X X X fim

560

Expofitio

*o.

II.

%t-

iimpliciter , Sc recundum quid ,- li addatur libi
aliq^uid determinans ad fecund^um quid , ftat
tantum pro illo : fed hic additur yfwfS/^, vcl
fueritia ipfi difFercntix , qu« determinant ad
fecundum quid dijferre : quare ftabit difFcren-
tia hic exvi fcrmonisjpro diffcrcntiacommuni-
ter accepta , non igituf diftinguenda cft propo-
fitio.

Item , contra primam folutioncm ad primum
principalc , videtur quod fimultas requifita ad
relatiua , nedum quoad adum rcfercndi , fcd
quoad cxiftentiam , dcbet intelligi : alias diftin-
<a:io rclationis in aftualem , Sc aptitudinalem,
nuUa cfter. Quod probatur , nam quoad effc
obieftiuum, & mtcllcfluale, fimul funt rifibi-
le , & rifus : & ita quoad atSlum refcrcndi. Qua-
re fi talis duntaxat aftus requiritur ad cxtrc-
jna rclationis aftualis , vna erit aftualis , ficut
alia , diftindiio igitur nulla. Aftumptum pro-
balur , narn impolCbile cft intclligcre aptitu-
dinem , vel aptum natum , inquantum talc , ni-
(i intclligatur terminus , feu illud ad quod
pft aptitudo , licec non neceiTatio fimul finc
adu.

PofTet ctiam dubitari ibi , qualitcr illud quod
non eft adlu in re , vcl cum alio, poflit efle iCta
in intellcdlu , vcl fimul in alio fic a<5l:u. Sed hoc
infrk , cap. de Relationc, quaeft. j. habct proli-
jcius videri.

Item , conrra fccundam folutioncm eiufdcm
argumenti , arguitur. Vnius per fe rclationis.
eft vnum pcr fe cxtremura : nam rclatio habcc
cntitatem , vnitatem , & petfcitatcm , ab cxttc-
mis : fcd diffcrentia cft vna reIatio,& per fe,
ergo ipfius erunc extrema realia. Modo hoc
jtotum , Socrrates finex differem , vci Socr/ttes
puer differem , non eft huiufmodi , patet cnim
quod eft aggregatum per accidcns ; crgo , &c.

Circa folutiones fecundi, & tertij principa-
Jium , poffent plura taqgi , & dc natura offi-
cialiun> diuerforum , & diucrfimodc raobili-
tantium , & fuppofitionibus terminorum , fed
omitco hic tantam prolixitaretp. Vidcantur
alibi copiosc. Sed videretur alicui , quod il-
ludcopulatum , Sccrates fenex & Socrates puer,
non faciat fingularem , contra ea qua: habec
Dodtor , in obicdbione contra primam viam,
foluendo tercium principale.

Item , videtur <iu6d /eneiltu & pueritia non
fint determinationcs diminuentes , cum fint
accidcntia natutalia hominis , cuni quibus vc-
fc faUiatur natura humana. Prima ergo ratio
affignata , pro negatione tertix confequcntije
rertij principalis , nullacft.

Item , vidctur quod arguendo a coniunilis
addiuifa.in terminis accidentalibus , valet ar-
gumentum. Nam fcquitur , 5ffcr«f« fi? homoal-
btu , ergo Socrates efi homo .• & fic de aliis : im-
mo in fubftantialibus non valec , quia non fe-
quitur, Homo efl animal , ergo homo eit. Plura
alia circa hacc poftent adduci , fcd ifta ad prx-
fens fufficianc , quibus folutis , alia facilius foi-
ucnrur.

Ad iftarefpondetur. Ad primum di<aum efl
ptius de mcntc huins, 1. Elenchorum, quaft.
i6.qu6d illa propofitio, Omne analo£um,8cc.non
cft vera de virtutc fcrmonis , & fic dando pri-
mum membrnm , nihil fequitur. Quod addi-
tur quoad fccundum membrum , fcilicet quod
contrahitur , pofTct dici conformiter diftis hu-

ius , I. Elenchorum , quacft. 9. & 10. qu6d ter-
minus a^quiuocus non poteft contrahi propric,
nec per mediatc adiundlum , & multo ininus
per immediate adiundum , ficut eft in propofi-
to. Terminus enim , vel fundamemum rciario-
nis , non intelligitur propric tanquam conira-
i5liuum eius , & maxime vbi plura fundamen-
ta , & plures tetmini annumerantur. Cum enim
dicicur , Socrates finex , poteft vtrumque efle
fundamcntom , vei vtrumque tcrminus. Qua-
re oportet diftingucre de difFcrentia , vc di-
cic Dodor. Quxratur fingularis dodrina hu-
ius,fuper i. Elcnchorum, quacftionibus prae-
allegatis , ad hoc di<5tum Dotioris fuprk , cap.
de Spccie , quaift. z. fi eft verum , intclligi-
tur de immediate adiunda via difcurfiui pro-
ceffus tantiim , & non cx virtutc fermo-
nis, fed arguitiue adducic illam propofitio-
nem ibi.

Ad aliud , quod cangit bonam difncultatcm,
habet videri prolixc infr^ , cap. de Relatione,
& fupet qurntum Metaphyfics, & fuper Scn-
tcntias, & alibi : fed pro nunc breuitcr poteft
dici , quod in hoc difFcrunt , quia hacc , aptitu-
do , & iliud , aEliit , vel ailualn relatio. Et for-
tc non quxrit relatio aptitudinis terniinum. Vci
fi fic , non a6tu relatum , fed aptiiudinc , vci
nullo modo. Prxfcindir cnim teiminus cius
ab aftu & potcntia , vt dicit Francifcus in i.
Confiatu, dift. 30. quxft. finali. Vbiplura fin-
gularia ad propofitum notari poffunt. Rifus
etiam non mucuo fortc rcfertur , nec pcr (c cft
relatiuum rifibilis , fed potilbs rifiuum , vcl qui-
ditas cuius eft paflio. Dato igitur quod intcllc-
ftus inceiligac fimul rifibile& rifuni, nontamcn
vt adualia cntia , ncc a£ku mutuo , & pcr fc re-
iata : fecus eft dc difFcrcnre & difFerente. Refpe-
6kiis enim aptitudinalis nunqUam fit adualis,
fcu formalis; fed bene formalera expc£lac , & in
hoc ponirur difFcrre ^ fundamenrali : altera ta-
mcn intciligitur , & adu fundamenro inhxret,
vcl ineft potiijs , vt infii , cap. dc Proprio,quxft.
4. habetur. Plura aliaaddat hic curiofus lcdor.
Suprk cciam cap. dc Gcncrc , cadlum eft de apci-
rudine , & condicionibus eius , & alibi fxpc
quxratur.

Ad aliud , dico qu6d Do6lor ibi oftendit
quid per fc,& formaliter , eft hic relatiuum,
& quid pcr accidens , fcu marerialiter. Vult er-
go quod difFercns , & difFercns, finc formali-
ter , & pcr fe talia. Socrates vcro puer & fc-
ncx materialiter. Conccdo ergo quod vnius
per fe rclationi» fit vnum pcr fe extremum for-
malitcr , plura tamen niaterialiter. Ad plura
etiam per fe referri potcft idem , licctnonpri-
mo. Vidc vbi fupra quotiaui Doftorcm , &
Francifcum, & 1. dift.4. PolFet etiam dici ,qu6d
additio fundamenci , vel tcrmini, refpcftiuo,
noji arguicaggregatiuum pcr accidens , vt fupra,
in matcria de Vniuerfali in communi , tadtum
eft:&ita negarctur quod afFerturpcr fcvnitas
cxcrcmiin propofico, propccr additionem ifto-
rum ipfi differenti.

Ad aliud poteft dici , quod fi finguiare ge-
minatum xquiualercc rermino communi, hoc
vcrum eric cantum refpcdu diuerforum fingu-
iarium , idcft, vbi gcminantur diuerfa fingu-
iaria, & non vbi idcm fibiipfi , ficut accidit in
propofito.

Ad aliud diCtatn cft fupra,quxft. z.deSpe-

cie.

Termifiut re-
l»ti»nU non
efi eius ton-
traHiMUs,

'3-

Relafio »fti-
tudin»Us
quemodB terr
minum rt-
quirit.

Rlfus fy' rif-
hile non in-
telliguntur,
•vt entin
adualia.

M-

RelatioKtt
vniui quo-
modeplHi.i
extrema.

SinjuUrit
terminus
quomode n-
quiualet ec-
tnuni gtmi-
natus.

Qu^ftionis XXII.

561

cic ,in nmili. Lic^t enim pueritia non difttahat,
vci diminuata tationcSocratis abfoIute,climi-
noit camcn in otdinc ad tetiiam , fcilicet muiti-
tudinem , (icut notantei dicit Do6lot in iittera,
refpeEbt tdlit pnulicatiy &c. ita qu6d atgueie k
multitudine tali , fcilicet accidentali ad multi-
tudinem ciTentialem , eft aigueie k fccundum
qaid ad nmplicitei , vt patet.

Ad aliud , vide infii , fupei i. Peiiherme-
nias , quxft. 7. optimc, &c fupei x. Periheime-
nias , vbi allegatur. In aliquibus praedicatis ac-
cidentalibus fcquicui , in aliis non , vt patcr per
regulas Philofophi ibidcm. Qujeie cxpofito-
res,& maximc Antonium Andrcz poft hunc,
vt nofti.

QjfiESTIO XXII.

qusc cft 15. apud Scotum.

Vtmm^rima definitio dijferentiayfiili-

cet y qua Spccics abundac a

Genere , fit conuenien-

ter data?

DEfinitio illa , & procefTus Dodoris , intel-
iigi maximc habet de DifFerentia ptimz-
incentionaliter accepta , fed nihilominus om«
nia pofTunr intelligi ia fecundis incentionibus,
vt oilendam.

Quantum ad P r i m v m omnes termini cla-
ri funi exfcpe didis. Ordo qua^dionis ad piz-
cedentes patct, quia pti6s erat inftandum circa
diuiHoncm multiplicis , & declarationem mem-
brorum , quam circa definicionem eorum , ficut
mulciplexj inquantum caic, prius eft diuiden-
dum , quim definicndum. Diuifio communis
eft.

De Secvndo, arguit primo duabus la-
tionibus ad paitcm ncgatiuam. Piima latio

{)roccditex nominis interprctationc, huius fci-
icetquod cft Abundare. Ec allcgat pro minori
Philofophum , in Pizdicamentis : & habctui
cap. de Subftantia , piopiiecate tcrtia. Sccunda
racioptocedic diuifiue, fcu inducfliuc , inucfti»
gando videlicet "i quo Species habet difFeicn-
riam , pct exclufionem duoium primorum mcm-
brotum , infercndo tertium , oftendit oppofi-
tum definicionis , & aliud inconucniens , fcilicet
oppofita fimul incffc cidem , quod implicat.
Hxc inconucnicntia, & folutiones eorum tan-
git Authoi in licteia , & Boctius in Comnien-
loegtegic, quac vbiquc videbis. Allcgat in'pfi-
mo mcmbro illud principium famoium Philo-
fophoium, quod habecuti. Phyficoium , text.
cornm. 54. 8c i. Elcnchorum.cap. 1. &alibifzpc,
quod tamen ctfi matciialitci, vcl cffcdliuc vc-
rum fit , oidinalitcr tamcn falfum , & natura , &c
duratione, vt rcdcTheologi fentiunt. Pro fe-
cundo membro eft propofitio famofa , quz eft
Auguftini I. de Trinitatc ,cap. 1. & Philofophi
z. dc Anima, text. comm.^j.

Adducit immediate euafiones, imrah bonas
folutiones ad illa duo, quz infcruntur, fuftincn-
do tertium membrum indudlionis : & in hoc
foluit fccundum ptincipale.

Obiicit confequenter contra has euafiones
Scati oper, Tom, /.

DijferittttM
ejl d* eJftHlis
Sf*eitt.

cribus rationibas ; duabus piimis rationibus di-
uifim , & feorfura , & tcrti6 coniundim. Aftu-
mit in prima rationepiopofitioncm notabilem,
quzpoteft clici 1. Elcnchorum, fcilicet , iS/^fi>i7
dat ijnod non httbet , vcl ^uod defe non htthet , dcc.
In fccunda aftumit aliam famofam , quz potcft
haberip. Metaph. text. comm.8. & i.Mctaph.
cora. I. & 8. Phyfic. & i. Coeli , & alibi (x-
pe , maximc in dodlrina huius. In tcrtia ratione
langit didlum Philofophi i. Peiiheimenias,
cap. dc rerbo. Ad oppofitum allegat Porphy-
rium.

Deinde lefpondet ad quzfitum , tenendo
paiccm affirmatiuam , quam paucis opcimc de-
claiat, eo quod dcfinitio indicat eftentiam,& in-
tcllcdlum adzquatum ciTentialem dcfiniti:quod
pacct i.Topic,cap.4. vbi dcdnitut defimiio,i^a6d
fcilicet , eft oratio (juid efl ejfe /ignijicAns. Con-
ftatautcm cz gcneie, & DifFcicntia: vt 6.T0-
picoi. &CJ. Mccaphyf. & alibi pleiumquc pa-
tct. Scquitut crgo qu6d DifTeicntiaincluditut
in incelledtu cfTentiali Specici : non fic autcm cft
dcintellcdlu Gcneris. Quodprobat dupliciter,
quz omnia tada funt copiosc. fupfa,quzft. j.
& 6. de Genere,& infra , quzft. 7. Anteprz-
dicamentorum , & alibi , in dodrina huius (x-
pe,vt ibi notaui. Hoc etiain tangit 1. quxft.
fcquentc, vbi vult quod ifta dcfinitio eft Dif-
ferentiz inquantum conftituciua Spccieieft,&
non inquantum diuifiuaGeneris.

Confcquentcr foluit argumcnta principa- y.

lia. Ad primum refpondet , diftingucndo dc Centmrmi*
continentia. Eft enim cominentia mulciplex , vt *"'''']?''*•
alias noraui , quia &V\zforma!ii ,feuatlualu ,vt.
tocum Phyficum, vel Metaphyficum, concinet
fuas partes ; alia potemialu , feu permij/iua , vt
materia Phyfica , vel Metaphyfica, continer for-
masjvcl proportionalia forinis ; alia virtualu , vc
caufa emcicns continet cfFeftum , & maximc
zquiuoca ; alia eminentialit , vt Deiis concinec
omnia alia encia ; alia vnittua , vc patct in iden-
ticc plura continencibus. Secundum cigo diuer-
fos modos continendi, Gcnus cftinplusSpc-
cic , & e contra : & vnum eft contincns alte-
rum , & c contra: & fic exponit Atiftotelcm,
& Porphyrium diuerfimodc intclligcndo abun-
dare.

Ad fecundum principalc , recutrit ad folutio-
nem prius datam fupr^ , quam declarat pulchrc,
Phyficc , coniparando formam naturalem com-
pofiti ad materiam , & ad cfHciens , a quibus
diueifimodc in compofito habctui : & fic duz
cuafioncs datz fupra ad argumentum , benepio-
ccdunt. Habct enim compofitum formani k
matccia, eo modo quo matct ia illam habet, quia
tantum in potcntia. Nam in quocumquc cft
aliud, habcnseft, & tale'habitum, vr in illo
habctur : habct autcm adlu formam ab cfficicn-
te cfFediue : & poftct addi quod ex fe , vcl a for-
ma ipfa formaliter. Et fic tiiplicitci , vcl qua-
diuplicitei foima eft in compofito potcniiali-
tei a matciia ; efFcdliuc adlualiiei ab cfficiente;
foimalitei adtualitei ab ipfa foima ; virtualitcr,
vel occafionaliter, vcl caufaliter k fine. Ea ta-
men qux dicit Dodior firma funt , & fu£Gcirn-
tia.Eft igicui fallacia Confequcntis in argumen-
to , penes fecundum roodum , quia arguit ab iu-
fufficienti , vt patet.

Vltim6 refpondet ad illas tres replicas. Ad

primam , concedit affumptum. Etquod infertur

Xx 5 fic

6.

$6x

Expofitio

10.

Gc glo^Tando qahA non habec Diffcjremiatn ^Aa
\ Gcnerc, bene taraen potentia.

Ad fccundum refpondet dupliciter. Primo
concedendo oppoiira inefle cidero genejre, ficut
rationaie, & itrationale , infunt a^a homini , Sc
afino, qua: funt eadem genere, & fic de aliis. Se-
pus eft de codcm Specie, vel faltem numere. Re-
ducerc autem ad adum potencialitatem difFe-
rentiarum in Gcnerc , eft conftitucre Species,
ficut de materia , & formis oppofitis , eft diccn-
dum. Alia refponfio quod a;quiaocacur de pocen-
tia : & eft fatis bona refponfio. Vno modo fumi-
tur vt dicit ordinem ad adum , & fic eft difteren-
tia enti? 9.Mctaph.^w.««"w.i.C^»Wtf.Alio mo-
do pro indeterminato , & fic fumitur Jn propofi-
to. Matcria enim & proportionabile ei eft po-
tentialc , & de fe indcterminatum : adlus verd
determinatum , & dctcrminatiuum 7. Meiaph.
text. comm. ^5. Primo modo proccdit argumcn-
tum.

Pcr hoc rcfpondet ad tcrtium diftinguendo
dc prsdicatione difFercntiz de genere, aut fcili-
cct vniuerfali , aut particulari : quod poccft in-
telligi duplicitcr. Vno modo , rccurrendo adil-
las crcs acceptiones tetminicomniunis, & tunc
vniueifalitcr pratdicari intclligitur illud, quod
in tcrtia acceptione fibi conuenit,hoc cft,in fup-
pofirionc fimplici , & pro naturafic indetermi-
natc fumpca, Particularitcr vcr6, quod in prima,
vel fecunda accepcione , quia fcilicet pro fuppo-
fitis vcrificatur. Aliomodoiatis bcncintelligi-
tur, Vhiutrfaliter t id efl , in propoficione vniucr-
fali : pttrticulariter Autem , id cft, in propoficione
parriculari , vcl indefinita. Vnde hec cft vcra,
^nimal eji ration^le , vel AUijuod animal efi ratio-
nale : fcd hacc cft falfa , Omne animal eft rationale,
Stat ergo Gcneris potentialitas , vcl indec^rmi-
natip, cura tali prjEdicationc. H«c tadla funr fu-
pra , cap. dc Gcnere , qusft. j.foluendo fexri^m
principale , vbi de dupjici indetcrminatipne
didum cft. Plura horum declaraciua alibi qu£-
rantiir.

D E T E R T 1 p , quamuis prsdidla fatis cla-
ra fint , aliqua tamen tangam , pr6 maiort de-
claratione corum. Primo vidccur quod ca qtias
dicunrur in folurione qusftionis, 8c in coco pro-
ceflu eius , non pofTunt applicari ad fecundas in-
tpntiones. Cumigitur Porphyriuslogiccdefini-
re debcret , & per confequcns inrcntioncs ex in-
tentionibus , videturquod iftadefijiitio non fic
bona.

Itcni , videtur quod illud fundamcntum Do-
ftoris , in folutione quxftionis , & argumenro-
rum , quod fcilicet gcnus in potentia , vcl inde-
terminate continct difFercntiam, Species vero
aftu , fit falfum , quia vnumquodque cft aftu
feipfum ; fcd Gcnus cft diffcrcntia, faltcm reali-
ter , ergo impofTibilc eft Genus efTc aftu , quin
difFcrcntia fit adu : quia matcriatum nou matc-
riatis non poteft effc idem : continentia ergo
Generis rcfpedlu difFerentiarum non eft potcn-
tialis, Ycl permifliua , fcd potius aduahs^vcl
vnitiua,

Icem, fi inteHigitur definitio dcDifFercntii
fecundx-intentionah*ter rumpt<l , quomodo crit
in intcllcdiu Specici > c6m fint difparata , 8c
quomodo pcr ipfam abundabit <k Gencre ? &
quomodo continetur in vno iStu , in alio in po-
tentia? & fic de aliis, qus ibi dicuntur.

PofFct etiam d^ubitari de his qux cangit,quan-

tuth ad ptzdicationetn Generis dcDifFcrentia,
&econtra. Videturcnim quod DifFcrcntia pcr
fe prsedicetur de Gcnere, quia quidquid proptet
quid demonftrari poteft de ahquo , pet fe pracdi-
cat4ir de illo : fcd DifFcrcntia cft huiafmodi re-
fpedu Generis, & hpc loqucndoiu fundamcn-
tis i crgo , &c. Patec confequcntia cum maiori.
Minorem autem probo ex didis huius,z.dift.
primi, qua:ft. i. in folutione , vbi dicit qu6d
quicquid primd , & immediate conuenit alicui
de quolibet , quod eft in eo , fiue fibi fuperiori,
fiue infcriori , poteft demonftrari propccr quid,
per illud cui primo conucnit , tanquam pcr me-
dium : fed DifFcrcntia pjrimo , & immediatc , &
pcr fe conuenit Specici , Genus veio induditut
pei fe in Specie, tanqu^m fuperius ad ipfam, igi-
tur per rationem Speciei de Genere propter quid
demonftrari poterit ipfa DifFercnria.

(^od tangitur in folutione fccundi principa-
h's , de continentia formarum in materia , poflec
dubitari, prolixe pettradi^ando inchoacioncs for-
raarum , Sc rationes fcminales , & diucrfas po^
tentias materiz , qua: pertincnt ad Phyficum, &
Metaphyficum. Vidcatur ifte 7. Mctaph. 8c 2.
Scntentiarum.dift. i *. & 1 8. & alij, i. Phyfic. &
alibi ;f2pej& maxime Antonius Andrca: in quacft,
3. principiorum , & modcrni Scotiftac , & fupcr
primum Phyficorum ; in quxftionibus ctiam 9.
Metaphyficx videatur ifte pro multiplici ac-
ccptione^«mi*pra;cIare.

Itcm, videtut qu6d hacc , Animal eU ratienale,
fit vcra vniuerfaliter,fic iicendo, Animal eflomnt
rationale.

Item ,exhocqu6d Socrates eft indetermina-
te fe habens ad fcdere , & ambulare , non fequi-
tur , Socratesfidet, igitur foIu{ip illa vltimi argu-
menti miniis rcdle procedit , alia inquirat ingc-
niofus le£i;or.

Adiftapcr ordinem. Adpnmum,dicoqu6d
licct ( vt didlum cft ) principalius, vel cxpreflius
intclligantur dida in hac qua;ftione , & defini-
tione , de fundamentis , pofFunt nihilominus in.
zikxx.Jignato vetificari in fecundis inccncionibus,
ficut in fimili infr^.qusftionc fecunda fequenti,
ad fincm , declarat Doftor illam definitionem
quartam DiffcrentiaE:^«i fcih"cet diffieruntafe fin-
gttla. Cum ergo dicitur , Differemia eft qua abun-
dat,8c hicfupponunr intcntiones DifFerentia?,
Specici , & Gcncris , pro fundamentis , ficut fu-
pri, de Genere & Spccie, farpe didhim eft. Qupd
igitur in aftu fignato dicitur dc inrentionibus
concretiuc fumptis, in nGtnexercito vcrificatur in
fundamcniis, EH igitur Dijferentia,\i eft inten-
tio, qua non vt forma informante, ncc intrinfc-
ce confticucnce , fed t]ua vt intentione applica-
bili ei , quod eft principium formale intrinfc-
cum adtualitcr, formaliter inclufum in Spccie,
vt fupponit pto fundamenco , abundat Species i
Genere fupponencc eodcm raodo. Eft ergo dcfi-
finicio Logica , (Juia de intentione , & intentio-
nibus , vt tamen pro fundamencis fupponenti-
bus, vt patet.

Ad fecundum, quod tangit pulchram difEcul-
tatem , poteft dici vno modo , quod identitas
realis aliquornm eft duplex. Vna ratione vnius,
vel vtriufque cxtrcmorura , fc identificantium.
Alia, ratione conuenientiac , vd identitatis in
tettio. De prima proccdit argumentum,fed non
de fccunda , qualis eft in propofito. Fundamen-
tum' huius folutionis potefl colligi ab ifto S.dift.

Primi.

II,

li,

QusEftionis XXIII.

56J

14.

if-

frtftfithnm
vniuerftlitiu
^fmrtHuU-
ritoi vnd*
ttumfitnr.

Pnmi^Iiter poteft did , quod adtualitas , & po-
tentialicas , de quibus ioquitur Dodor in lictcra,
debcnt intelligi quoad incluiionem formalem,
& formalem idencicacem : non quoad inciuiio-
nem realcm.feu identitatem talem.Qai yer6 non
ponerent diftini^ionem aliquam praecer opus in«
telledus,incer Genus k difTerentiam , difficultcr
poilent euadere argumentum.

fireuicer ergo dico,qu6d Genus continet adlua-
liter potentialiter,id eft, indeterminatc difTeren'
tias,quas Species determinatc continet. An au-
tem pofllt luftineri , Gcnus continereformalicer
DifTecencjasjdubium eft.Ec poteft dici qu6d non,
vt indeterminatum eft , fed bene vt concradlum,
& eife cocius communicans. Plura ardua Meta-
phyiicalia poiTeut hic adduci , fed hzcfuBiciunt
iunioribus.

Ad aliud , patet ex ptima fclutione , qualiter
omnia illa in a£tuyi^«4/4dicuntur dc Differenciaj
vt eft fecunda intentio.

Ad aliud,quantum ad prsdicacionem Genrris
de Differencia, vidcaturiftc ;. Metaphyfica:. Scd
quancum ad przdicationem DifFercntiae de Se-
nere,dico qu6d duplex eft demonftratio,iicuc du-
plex medium , vniuerfale fcilicet , & pacticulare.
Dii^um Dodloris z.diftin6i:.Primi,vbi quottatur,
intelligi debet (vt cft addudum ad propoficum)
de dcmonftracione parciculari ,&tuncfuperius
fupponit,& verificatur pro infcriori.Vt fi argue-
tetur fic •.Omnis homo\ejl rationalis , ali(juod animaL
tfthomo y ergo , &c. Si yer6 acciperetur animalvt
commune eft, rel vt indiffcrens , przdicacio Dif-
ferencizde ipfo erit per accidens.Hcut & propri^
pafEonis hominis. Vide hunc , quxiii. Prologi
Sententiarum , foluendo obiei3:ionem quandam
cx Henrico de Gandauo.

PofTet aliter dici.quod di£lum Doftoris debct
intelligi de eo quod per fe primo ineft per mo»
dum paflionis , non deeft. Vel alicer qnod Do-
ikot in originali fuo corrcxit illa. \ctbzjtnefitpe-
rioritScc, vt patet intuemi opus eius quod cafti-
gauimus.

Ad aliud dico, qu6d vniaerfalitas& parcicula-
ritas propofitionis debetattendi maxime ex patte
Cabic£ti,Sc non prsdicati , quia fyncategeremata
iparte fubieifli difponunt in ordine ad prasdica-
tum,non autem econtra,vt infr^.cap.deSubftan-
tia,quaeft.i.habct Dodlor. Aliter eciam poteft di-
ci,qu6d hzc eft falfa , Animal eft omtu raiionale,
Ct ponatur rationatica^ conuenire intelligentiis.
Scd hzc cft inftancia fpecialis , prima folutio
fapir.

Ad aliud, non currit fimilitudo , quia indeter-
minatio , vel indififcrentia Socratis ad illa acci-
dentia,eft contingens,& fubiefliua. Generis au-
tem refpe£tudifferenciarum eft neceffaria, & i^-
feparabilis,vt pacet fpeculanti.

I.

Qv^STio XXIII.
qujc cft %6. apud Scotum.
AnVifferentia ^ojpt defimri.

DE P R I M o. Termini dari funt. Sed vide-
tur qu6d ordo huius quzftionis ad przce-
dentem eft przpofterus , quia prius erat viden-
dum , an pofllt definiri , ^u^m difputandum de
ipfius definitionibus.Sed de ordinc par^m refert.

1.

Saluari tamen poteft hocmodo,quia de(initie,de
qua in quzftione przccdente , maximc actcndi
habet de DifFcrentiafundamencalicer fumpca, Je

J|ua non eft principalis intentio Logici. Vel fi dc
ecundis incentionibus pofiit verificari, vt decla-
ratum eft, uon tamen fecundum illam racioncm,
fecundum quam principaliter hic confidcrantur.
Nam pcincipalis confideratio hic de Differentia
eft,vt habct rationem vniucrfatis, vel przdicabi-
lis : quare definitio feqbens , fcilicet praJicari ie
plMribi4t,c(k principalis,imm6 quafi foia.dc^juacx
intentionehicloquicur Porphyrius,& Dodlor.
Igitur in ordine ad illam przmific hanc quzftio-
nem , an fcilicec DifFcrcncia poffic definiri , & fic
faluacur ordo.Diuifio ver6 communis eft.

Db Secvndo, arguit duabus rarionibus
ad partem ncgatiuam, quz fatis clarz func.ctiam
fzpc fupra habitz, ex fundamcncis Philofophi,
quancum ad maioces.Vbi aduerccndum,qu6d be-
ne formando primam racionem;illud quod poni-
tur pro maiore debet poni minor,& c concra.

Ad oppofitum adducit Porphyrium. Breuibus
verbis rcfpondet ad quzficum , tenendo partcm
affirmatiuam. Illud cnim poteft rc6lc definiri,
quod habct Gcnus&diffcrentiam, & fi eft rcfpc-
dliuum habet fundamcntum , & terminum : fed
Diffcrentia eft huiufmodi, vc hic loquimuc de ca,
quarc, &c. Minor paret ex diftis fzpc fuprk , Sc
maxitiw quzftionc de nt^mcro Vniucrfalium , &
de definitionibus Genefis& Specici. Vniucrfale
tnim,\c\ pr^dicari de pluribta, (cjuz eft ratio eius)
contrahicur per ^uid , & tjHale : & vltcrius ipfum
tjuale per qualc e(Tenciale,& accidentale:& iterum
qualeeffenciale fpecrficaiur per diffierentibiu ffiecitt
& numero. Differcntia ergo cum fit fpecics Vni-
uerfalis,habec Genus.habet etiamdifFerentias, yt
quale cflentiale , ibi ftanio , fi definiacur ipfa in
communi. Si vero ipfa vt incermcdia eft,addicnr
dijferentihH4 lpetie.,f\ icerumipfa vt vltima.addicur
difficrentibtu numero ipfi ^M/t/f-effentiali. Do<flor vc-
ro rcmittit fe ad quzftionem fequentem,quia ibi
hzc omnia clarius^pt^ruaftantur.

Deinde refponder ad argunienta.Ad primum,
diftingucndo de Diffcrentia , vel vt Differcntia
eft.vel vt fpecies.Primomodoprocedic argumen-
tum , fecundo modo non. Et licct frater loannes
Foxal dicat hic qu6dhzc totafolutio nOn poflic
verificari de Diffcremia , nec vt eft primz intcn-
tionis, nec vt fecundz , fed prima pars de prima»
& fecunda de fecunda , quia folijm Diffcrentia vc
eftprimz intcntionis , habet rationem differen-
tiz refpedtu alicuius : & folum Differcncia vt efl
fccundz intentionis,haberrationem,vcl modum
Specieijtamen probabi|iter dic«, qu6d totafolu-
tio poteft verificarideDifferciitia,vt eft fecundz-
intentionale, & forrc etiam tota de Diffcrentia,
vtl^primz-intentionale.licct miniis proprie.

Intelligo ergo verba Dodloris fic, quod Diffe-
rentia vt vnum Vniuerfalium, no habet differcn-
tiam conftirutiuam eius , vt potc hoc quod cft in qf«mtd» h»
tfuaU ejfenti^le, inquantum Differentia fumitur 'f ''/*««»-
fub niodo differentiz,id cft,fuiipfius vt n:odi, ica
P:ilicet qu6d ficot ifta eft vera,/« ^ale tffentiale eft
Differentiavt modm, ita effet vera ifta , Differentia
vt tertium Vniiurfide , efl Differtntia : fed ranrum-
mod6 habet illam differenciam , quz eft diuifiaa
fuperioris, & ipfins conftiruriua , inquantum ha-
bet modum fpeciei : ita qa6d nihil aliud vult di-
cere Dodor ibi , nifi qu6d Diffcrentia potcft ac-
cipi vcl vt ^uidt vcl vt madm. Primo modo ipfius
X« 4 eft

J

4.

liifftriHtia

564 1 1 1 Expofitio ^O

eft Did^eremia , vt tatnen induic modum fpeciei
fecando modo non. Nam DifFercntia vt hic fii-
mitur, non induit modum differentix , fed bcne
Speciei , vel Generis. Nonergo intendit Do(5tor
aiierere qabd DifFerentia reipe^u alicuius poilic
habere modum differenciaE , fed potiijs negat , 8c
fic lota folutio potcft intelligi de fecundis intcn-
tionibus , aliter non bene edet ad propoHtum ar-
gumenti.-quia argumentum nedum de primis,fed
ctiam de lecimdis intelligi potefl.
r. Pofrct etiam intcUigi folutio de Differentia,vt

eft primx-intentionaie, eo quod habet modum
Speciei.Prxdicatur cnim de pluribus diffcrctibus
numero , in eo quod quid : vt patet de rationali.
Vel de differentibus Specic , fi eft intcrmedia.
Quare cum omnis fpecies habeat dcfinitioncm,
difrercntix erit definitio. Hoc maximepoflet tc-
neri.fi vera effct illa opinio , quas ponit differen-
tiam fuperiorcm przdicari per fc dc inferiori.
Scd fccundum vcritatem hoc non cft verum.
Nam'iicet rationale refpc£fcu hominis,vel anima-
lis,habeatracionem,vel modum Differenti£,non
tamen habet veram racioncm Speciei.nin fimili-
tudin3ric:eo modo quo aliqui dicnntens cfTc
fpecicm. Ec vna ratio huius eft,quiapars Speciei
non cft fpeqes , vt habct ifte , in i. diftinft. i.
quxft.6. & hoc loquendo de parte , qux fic eft
pars,qu6d non totum. Alia ratio eft , quig nihil
proprie eft Specicsj quod non eft per fe in Gene-
re:DifFcrentiaeft huiufmodi, qnare,&c. Et pro-
pter hoc aliqui diftinguuntdc fpecie praidicata,
& de fpecie fubie6ta. Si crgo DifFcrentia crit fpe-
cies , erit tantum prsdicata , & non proprie fub-
ic(fta:fcdquantum valet illa diftinftio taftum eft
sliqualitcr fupri,& alias habet videri.Veriijs igi-
tur folutio vcrificatur dc DifFcrentia fecundas-
intentionalitcr, quitm dc ipfa primac-intentiona-
liter acccpta.

^, ObiicitnotabilitereontrafolutiQnem,& affu-

mit vnam propofitioncm famofam in doArina
Tpiius , qi;6d vidclicet comparatio alicuius ad
quodcumque , non variat rarionem propriam
eius, vcl faltemnondcftruitipfam. Omne enim
per fc tale, ad quodcumque comparatur fcmper
eft tale. Et poteft confirmari ex 1. Phyfic. text.
commcnr.i6.&: inde, Gijtodvereefi,8cc. Quacratur
ifte,in QixodIibeto,qu2ft, 3. articulo 2. & in pri-
mo.diftincl. i.partc z.qu^ft. 1 .folucndo principa-
lc,& alibi fafpc.Male ergo dicitur qu6d Dif^cren-
lia comparata ad fuam difFerentiam non habct
rationem DifFerentix, ciim ipfa fit pcr fe ipfajvcl
DifFerentia.

Ad hoc rcfpondct , dicens , quod DifFcrentia
vt ^uid , non variatur cx comparatione eius ad
quodcumque , & raaximc ad fuam differentiam:
fed hoc non obftante , non habct modum Diffc-
rcntix , hoc cft , uon induit fe vt modura com-
paratum ad fuam diftcrcntiam , fcd induit fpe-
ciem vt modum. Eft ergo Differcntia compa-
rara ad quodcumquc , fed non habet modum
Differcntiac in 01 dine ad aliquid,& hoc fibi, liect
aliis fit modus.Eft cnim ita^««</,qu6d non modut
(ibiipfi , aliis vero modiu eft , & non ^nid, fempcr
tamen ^uid.

Ad fecundum principalc refpondct , vt facpc
fupra, quod Diffcrentia eft fpecies, & hoc vt mo-
di4t,non vt ijttid. Cuilibet enira Vniuerfali appli-
catur fpecies vt modtu,non fic de aliis.

y^ De Tertio. Quia in quxftione fcquenti

habcnt ifta videri copiose , pauca tangam prp

nunc.Prim^ cirea iflam przdicacionem , In quaU
effintiate efi Differemia, dubitatur , quiaconftitu-
tiuum effcntiale alicuius non continetur fub
ipfo: fcd in^ualeejjfentiale conftituit Differentiam,
ergo non continctuc fub ipfa : falfa ergo cft talis
prcdicatio.

Item , tunc fequeretur quod Differcntia praj-
ccderct feipfam. Nam in ^ualetjfentiale prxcedic
diffcrcntiam,c6m conftituat eam.& fic pars eius:
fed in illo priori in (juale ed Differeniia, ergo
Differentia antcfeipfam.quod implicat.

Item , quare Differentia non induit modum
Differcnti*, ficiK Specics Speciei , & Genus Gc-
neris.maxim^ ciim tranfumitur it Differentia , vt
eft principium formale differendi , vel vc cft no-
men prima; incentionisjficutquaeftione fequcnte
habetur.

Item , cum Diffcrentla ptimac-intcntionalitcr 8,
sccepta non definiatur, quia noncft proprie fpc-
cics , & Differentia fecundjc-intentionaliter fa-
bricetnt ab intelle6);u,moto k proprietate funda-
menti, igitur i^detur qu6dillaeodemmodo non
poflitdeHniti.

Item,videturqu6d illa propofitio ,Omne tjuoi
e/iperfetale,8Cc.Cit falfa : nam4.& y.Mctaphyficx
Philofophus videtur velle quod accidens in or-
dinc ad fubftantiam fit non cns,& tamen in fe eft
vere ens.Similicer de terra,& ipfius quantitate in
fe,& in ordinead c£lum,& fic de aiiis.

Itcm , cum dicit quod Differentiaeftnecefla-
rio Differentia, videtur dicere falfum , cum con-
tingcnter caufctur ab incelledu,& in effe confer-
uetur.

Ad ifta refpondetur. Ad primum conformi- J.

rer didlis fupri , quacft.6. de proprio Vniuerfalis.
Contineti fiib alio contingit dupliciter.VcI con-
rincntiaaccidcntalis dcnominaiionis , vel cffen-
tialisinclufionis. Primo modo non inconaenit
confticutiuum contincri fub conitituco , & fupc-
riusfub inferiori , & mtxime in fccundis inccn-
tionibus,quianedum aliis.fcd fibiipfisfuntmodi
incelligendi. Sccundo raodo non efl poflibile , &
fic proceditargumentum.

Adaliud poffct dici conformiter di£kis fupri,
quatft.4. & f. de Vniuerfali, qualiter fcilicctcft
iTjodusintclligendi cuiuflibet intelligibilis. ScJ
breuiter & probabiliter dico , quod in illo priori
«■« ijuale non cft Differentia formaIitcr,fed tantiJm
fundamentaliter: nifi forte Differentia vt modut
pracccderct diffcrentiam vt ^uid, qnod non vidc-
lur probabilc,maxime fi fint idem in re.

Ad aliud dico.quod ratio illius cft tadla fuprj», j^^

& habctur i.Reporcacionum,diftinft.2j.qu3cft.z.
co quod omnia Vniuerfalia reducuntur ad duo
prima.fcilicct Genus & Speciem , quod non fo»
lljm vcrum eft in fundamentis.fcd in ipfis inten-
tionibus. Et hoe ideo quod omnc vniuerfale ha-
bct aliqua fuppofica, aut folum numcro, aut fpc-
cie diffcrcntia, quare induit moduro Generis, vel
Spccicj, non ira eft principium differendiforma-
Iitcr,vel ex principiis fubieifti egrcditur.vcl adcft
8c abeftpertranfmutationem Phyficam:ergo nou
induit modum Differcntix.nec proprij , ncc Ac-
cidcntis. Licct igitur aliis,& prims-intentiona-
libus, &fccunda;-intentionalibus, fintmodi illa
tria Vniuerfalia vltima.non tamen fibiipfis.Secus
eft deduobus primis.Dubium tameneft deAcci-
dente ,an fibi & aliis poflit applicari, vt moditt,de
quo infri,cap.de Accidente.

^tqupd additur in argumento cx quzftione 1 1.

fequente,

Qu^ftionis XXIV.

565

fcqucnte.dc ilU tranrumptionc, verum cft quoad
nomen, non auiem quoad oranem proprietatcm.
Ad aliud ta(%um cA: r«pc fupri.qualitcr c(l alio
tnodo vniras, & conucnientia , &ordo in intcn-
tionibus , & alio modo in rebus. Definitur enim
cranfccndens rccunds-intcntionalitcr, & Hmili-
tet Generalifllmum,& proprium,& Indiuiduum:
fed nonitafundamenta. Dato crgo quod pro-
prietascx parte rci Ht incitatiuum intellcflus ad
fabricandum talia , non tamen vniformiras hinc
inde , niii rara. Similiter poteft dici de modis fi-
gnificandi,fuo modo, & vocibus ngni(icatiuis,&:
proprieratibus correfpondemibus. Induunt ergo
ifta modum Speciei propric , non ita funda-
inenta.
12,. Ad aliud dico , quod didlum Philofophi intel-

ligitur impropric,& tranfumpiiuc vt ifte cxponit
I.&: 4. Scntentiarum. £t quod tangiturde quan-
litatetcrra,fimiliter,non iimpUciter, fedimpro-
pric, & refpe£tiuc debct intelligi : licct ibi poflct
cfte inftantia , quia non arguitur de co quod cft
per fe talc. Eft ergo accidens verc cns & in fe , &
in ordine ad fubftantiam,licct illud vcrum ens fit
diminutc ens,refpe(5tu iilius quod eft fubftantia.
Ad vltimum poteft dici , quod intelligitur in
fenfu compofito , eo modo quo inteiligitur illa
propofitio I. Perihcrmcnias Omne quodefi^uando
efi,icc. Aliud eft ergo dicere differentiam cfle ne-
ccflari6,& aliud ipfam neccflarii efle ipfam. Qui
vellet etian) ibi rccurrere ad efle quiditariuum,&
ad erte exiftentiae ipfius DifFerentiz, forte poflet.
Sed de hoc non curo modo : fupra in fimili tetigi
ifta,& alias fi occarrent. nunc feftino ad alia.

I.

Qj^iESTIO XXIV.

qua: cft 17. apud Scotum.

An hac DifferentUdefimtioJitconuenienSy
Differentia prxdicatur depluri-
bus diffcrentibus Spccie , in co
quod quale.

QVacritur de fccunda dcfinitione Diff"cren-
tia:,lic^t fit prima,via intentionis hic,vt no-
taui prius , & ha:c quasftio eft valde fubtilis , &
plura ambigua inciudens,& difHcilis, quare len-
to greifu difcutiatur , & non volatu afinino , fcd
aquilino.

D E P Ri M o. Satis noti funt tcrmini ex didis.
Quoties fumitur in tfuale, & ^uale , did:um eft fu-
pra, & dicctur magis inf ra , quzftione prsfcnti,
& fequente,& alibi. Videatur Philofophus,& cx-
pofitores j.Mctaph.text.comment.ip. &inPrx-
dicamentis , cap. de Qualitate , & in tradatu de
modis fignificandi , & in dodrina huius, hic&
alibi farpe. Ordo qua»ftionis patct ex didis , qux-
ftione praccuntc,& hoc in comparatione ad qua:-
ftioncm pracccdentem, ad fequentem vcro fimili-
ter patet.vt fupri de definirione Generis, & par-
tibus definitionis , difputatum eft. Diuifiocom-
munis fcrc.
1. DeSecvndo, arguit quinque rationi-

bus ad partcm ncgatiuam.Dua: primac proccdunt
cx adacquatione , & inconuertibilitatedefinitio-
DifiitiiloHu nis,& definit j,& c contra.Nam communircr iO^
trttctndttt»- gnantur tres conditionis bonx dcfinitionis. Pri-
ma quod fit conuertibilis cum definito « fic qu6 J

conueniat cuilibet eius fuppofiro,& foli definito.
Sccunda qu6d explicct adxquatc cflcntiam , &
quiditatcmdefiniti,nihildiminuium , neque fu-
perfluum continendo.Tertia qu6d faciat differre
ipfum a quocumque,dequo non vcrificatur , vel
non ipfo , dc quibus quacratur in Topicis , & in
lib. Dcfinitionum Boiitij , & alibi. Ex remotione
igiturprimx harum arguitduabus primis ratio-
nibus. Licct enim ad infcrcndum bonitatem de-
finitionis,non fufficeret vna , vcl alia iftarum,fed
omnes firoul quxruntUr , aliter ertct confequcns
in infercndum , tamcn in fuflScientiam eius fuffi-
cit tcmotio vnius , vel altcrius , quia facilius crt
deftruere, quimconftrucrc : & honum efttxcaufk
integra, malum Hutern expriuatione eHiu/cumque con-
ditionit reijuijiia.

Prima ratio clara eft , nam prsfupponit diffc- j .
rentiam hic definitam , eflc vnum de quinque
Vniuerfalibus , & effe communcmad differen-
tiam intermcdiam, & vltimam. Definitio autem
iftanon eft ita cortimunis , fcd tantum conuenic
intermediar,vcl generica:,vr patet.

Secundaratio etiam claraeft,qus tamcn ponic
differcntiam (vt prima facie apparet) effeabftra-
^um , & perconfequens non applicabilem fub-
iedto, velfundaracnto primx-intentionali , quia
prxcisc in concrcto applicantur intcntiones fun-
damentis , vt fupra ta(^um eft fxpii^s. Quod au-
tcm fit abftraiflum oftendit eo qu6d fibi corrc-
fpondet concretum,vt differcns : quod confirmac
cx textu. Vbi aduertequ6d cijm dicit in finc , &
confimiliterinaliU,<\ax\A pcr 4/f4,intelligit alia duo
membia,hoccft,differentiam propriam,& magis
propriam : vtfcilicet homo pcr rifibilcabafino,
per tudibiIediffertDiffercntiapropria,& per ra-
tionale ab irrationali differt DifTerentia magis
propria.

Tcrtiaratio poteft rcduci ad remotionem fe- 4,

cundx conditionis bonx definitionis, quia fcili-
cec hxc definitio non cxprimit effentiaiii definiti
conuenienter , eo qu6d definitum noneftrela-
tiuum : hxc autcm definitio eft relatiui > quare,
&c.Poteft ergo formari argumentum fic : quan-
documque in definitionc non rclatiui ponitur
relatiuum , vt cflcntialc in dcfinitione > dcfinitio
eft vitiofa : fcd in hac definitioneponiturtalitcr
reIatiuum,crgo,&c.Minorcm oftendit in princi-
pio argumcntijvbi dicit qu6d dici dee(t ratio.vei
de ratione rclatiui. Nam dici de,vt di(fbum eft fu-
pr^,quxft.4.conuenit accidentibus intentionali-
bus,vt potc prxdicatis , quxrcferunturad fubic-
Aa.lmplicite cnim in hoc quod cft dici de, inclu-
diturprxdicatum,vcl prxdicabile, & fubie(fbum>
vcl fubiicibile , qux func rclatiua : & ponitur hic
loco Gencris , quare vc pars effentialis defini-
tionis.

QuAd autem Diffcrentia non fit rclatiuiun, j.

oftenditur. Ptinio rationeoftcnfiua, eoquodeft
ijuo & non ijuody hoc eft, eft rclatio , ergo non eft
relatiuum.Patctcoufequentia,quiafirclatio cffec
rclatiuum, tunc rcferrctur ad aliud , aut crgo fc-
ipsa , aut alia : non fcipsa , quia in omnibus citra
primum differunt ^uo & ^M0<^,fententia fioeiij. Si
aIia,quxro de illa vt prius , vel ergo in infinitum
proceffus, vcl relatio nonrefertur , & per confc-
quens rclatiuum non erit , & propter hoc cora-
munitcr dicitur , qu6d celacio non fundatur in
iclarione.

Confcqucnter oftendic idcm indudliuc.Nam (1
Diffcremiarefetcarjautcrgoad rcmpritn; intcn-

tioniSj

566

V i Expofitio

tioms.aiit fccund«;non primae.quia tunc relati-
ua non cflTcnt fimul natura , quod cft contra Phi-
lofophum, in Przdicamcntis , cap. de Relatione.
Rcs enimprirax intemionis fant priorcs nacura
fecundis intentionibus.cum (int entia naturx, Sc
fundamenta fecundarum intentionum : nec ad
rcm fecundx.vtoftcndit indu£kiue,pr^fupponen-
do quod vnum vni opponitur. Gcnus autem op-
ponitur Specici, & c contra , igitur ncutrum op-
ponitur Differentiar.Indiuiduum ver6 opponitur
Vniuerfali, qUare non Diffcrentias. Proprium au-
tcm 5c Accidens non vidcntur aliquam habitu-
dinem habcread Differcntiam,tuncquiahabent
alia correlatiua,tum quia poftcriora natura.

tf. Quarta ratio procedii per rcmocioncm tertia:

conditionis bonac dcfinitionis , & pracfupponit
quod DifferentiaeO: zh(iia.(kam,8cdiff'erem,\eldif-
fert,eias concretum:concrctum autcm non potcft
verc prasdicari de fuo abftra£to , vt fupr<t , q.^.de
Gencre, dcclaratum cft , quia funt oppoHti modi
infcparabiles.&c.Cum ergo non poflit rcAe dici
quod Differcntia diffcrt pcr fuam definitionem
ab ahis.non poteft per confcquens definiri.Vnde
hoc argumentum non foliim oftendit hancdcfi-
nicioncm, dc qua qnxritur , non cffe conuenien-
tem:fed vniuerfahtcr concludit,differenciam non
poffe habere definitioncm. Quinta, & vlcimara-
tio potcft rcduci contra fecundam conditionem
bons definitionis, eo quod non adaequate hxc
definitio dicit effentiam dcfiniti,quod patet:quia
fic fuperflu^ ponerentur alia: , quas affignat Pot-
phyrius.AlIcgat Philofophum 6. Topic. & habe-
tur,cap.4. & fupra, cap.de Specie, quzft.i. idem
habctur,& ibi declaraui totum.
* num.t. Ad oppoficum * adducit Porphyrium , deinde

tcfpondct ad quasfitum.Vbi duo facit.Primo con-
clufionem refponfiuani deducir. Sccund^ obic-
<ftiones quafdam adducit, & foluit. Secunda ibi:
ContrayiUaDifferentia, &c. Cirea primum adhuc
duo facit.Primo quandam diftinfbionem pr^mit»
tit. Secund6,iuxtamcmbradiftindionis, inten-
tum concludit.

— ^ Dicit ergo, quod Differentia eft duplex, fcilicet

inter?nedia,c\ixx rcilicct eft diuifiua Generis,n6 vl-
timi,& conlticutiua Speciei fubalternac;ficut cor-
poreum , vel animatum , vel fcnfibile in Genere
Subftanti^,& fimiliccr in aliis. Alia cft Diffcrentia
^ltima,c[ax fcilicet eft diuifiua vltimi Gencris, &
conftitutiua Spcciei fpeciaIiffima::vtr<»/io»<i/^,vel
fecundum zUos,mert4le,teC}peQ:a hominis.Vel hoc
totum rationale mortale. Haec diftindlio fatis patet
de mence PhiIorophi,& Potphyrij , vc fupra.q. de
numcro Vniucrfalium j tetigi. Ponit^ergo , iuxta
membrahuius diftindionis, duas conclufiones,
vel tres.falccm implicicc.Prima,qu6d haec dcfini-
tio fccunda cft Di&renciac intctmediai.vniuerfa-
liter fumpia: : ita quod cuilibet cali conucnit , &
refpctfiu cius habct ditSlas conditiones bona: de-
f]nitionis,& dcclarat quid ibi loco Gencris cft, &
quid loco Differentiac , ficut tetigi qua:ftiono
pta:cedentc,& in fimili fupr4,cap. de Gcncrc , &
Spccic,copiQsc.

* Secunda conclufio cft, qu6d hacc definitio non

conuenit Diffcrentix vltim^:ex qua fequitur ter-
tia,qu6d fcilicct non eft definitio Differeciac vni-
ucrfalitcr fumptXjVtfcilicct eft communis ad in-
tcrmediam,& vltimam,qu? eft tcrtium Vniucrfa-
le.Et dat quandam congtuentiam huius in fimili,
de Specie, qu6d fcilicet ficut Porphytius affignat
ynara dcfinicioncm Spccici , qus prxcise fpccia-

lilEmx conuenit,aIiam vero, vcl alias , qux con-
ueniunt tam fpecialiffimx , qukm fubaltcrnz, de
quibus fuprlt , cap. de Specie , habes. ita affignac
vnam definitioncm DifFerentix, qux tantum in-
tcrmedix conuenit,vel fiDifferentiz in commu-
ni , non tamcn vniuctfalitcr ; alias ver6 affignat>
quac conucniunc cuicumque Diffcrcntix,&ita
ipfi communiprim6,&vniuerfaIiter,vtpatet dif-
currendo.

Dcindeobiicitcontraiftavaldenotanrcr.Prima
obicdtio ducit ad hoc inconueniens,qu6d fciliccc
fiprxdidacffcnt vera, darcnturplus qukm quin-
quc Vniucrfalia, quod oftendit ex fimili medo fe
habendi ipfius modi przdicandi in quidi ad diffc'
rensff>ecie,Sc differens numero, & ipfius mOdi pracdi-
candi in ^»4/«,quarc cum per diuifioncm, &con-
tradlioncm ipfiu$i»^«»W,pro diffcrcntibus fpecie
& numero conftituantur duo vniuerfalia, fciliccc
Genus & Species , fimiliter fi hxc dcfinitio non
fit Differentiae in communi, fed intermediz, cric
alia definitio Differentix vlcimx,qux conuenific
in hoc quod eft in<jMaIeeffentiale,8c differunt prx-
cisc pcr differtns ff/ecie , & numero. Ipfum ergoiw
^uale conitz(kam per iIla,conftituet cum iUis has
duas fpecics , habcntes diftinftas definitioncs:
quarc lex vniucrfalia. Vbi aduerte ciim dicit in
littetif^ua duo cenffmiliterfe hahent,8cc. quod illud
debct referri a.d differensffecie , & differens numero.
Vcl crgo fcx vniuerfalia , vcl hxc definitio erie
Differcntix in communi,& non intcrmcdix. Sc-
cundaobicflio cft quafi confirmaciua prxceden-
tis,& exclufiua cauillationis.

Dicerct enim aliquis qu6d Differcntia intermc-
dia , & vlcima , non erunt duo Vniuerfalia, quia
conucniunt vniuocc in ipfo vniuerfali in com-
muni,cuius erit vna definitio communis vtrique,
cx hoc logice & in ratione prxdicabilis , proptct
illasquasaffignat Porphyriusinratione diuifiui,
& conftituciui, & diftiui^iiui , in lictera , vc infri
tangctur. Hic fcilicet pradicari deplurihns in ejuah,
fcilipct cffentia)c,nihil aliud addendo. Arguit igi-
turqu6d calisdefinicio non valcret , quia datuc
pet xquiuocum,vt pore pcr ly plurihm, c^aod ofte-
dit pcr regulam Philofophi, in Topicis:quia op-
poficum eiuSjfcilicct vnum, eft xquiuocum , crgo
& ipfum : quia fi vnum oppofitorum eft mulci-
plex.&reliquum.i.Topic. Allegat Philofophom
pro affumpco.j-Mctaph.text. comm.8.& inde,&
maxime tcxt.com. i i.8c fupri,c.de de Specie,q.i.
pcrtradtatumcft.ifiquiuocum ver6 non prxfadi
diftindione , ficut non definitur , ita nec definir.
Concludit ergo qu6d fimplicitcr Differentia vl-
lima,& intcrmcdia erunt duo vniuerfalia.

Confequenter ibi , Sed tunc videtur , jnftat vc
conclufionem principalem dcfendat ,& perin-
ftantiam tollit fecundam obiedionem , dicens,
qu6d fi procedcrct illud argumcntum , tunc dcfi-
nitio Vniucrfalis primo Perihermcniasaffignata,
non valcret,quiadacurper^/«rf^w ,nihiladdcn-
do,nec ipsu contfahendo,feu diftingucndo,quod
camen non cft dicendum, vt fupri declarauit,q.^.
& communis fchola defendit. Si autem , inquit,
concedis definitioncm Vniuerfalis valere, in qua
ponitur ly pluriliM abfoIutc,k fimili habcs concc-
dcrc,& vcrius dcfinitioncm Diffcrentix in com-
muni non vitiati ^et\y pluribns , maximc cum ibi
contrahitur per ly inijuale. Sed fortificando ob-
icdlioncs adhuc replicat infcrcndo hoc inconue-
niens , fcilicet qu6d Genus & Species poffunt
confimilitcrponi vBum vniuctfale.

Nam

10.

1 1.

Qusflionis XXIV. ^67

Nam ficnt tu fugis inconueniens illatum, fci-
licet quod cfTenc fcx vniuetfaiia, eo quod conuc-
niunc illa duo, DifFetentia fcilicet intefmedia,&
vltima , in ipfa vniuetfali DifTetentia , cuius etit
^^ vna definitio,& vniuoca,itadicam qu6d Species,

& Genus conuetiiunt in hoc communi , quod eft
frdtdicabile de plurihiM in <)nid ,appelletut A,quod
fcilicet fit infraVniuerfale,& fupta Genas & Spe-
ciem , 6c deBniatut tali definitione vniuoci vcti-
que,& tuncctunt tantumquatuot vniuetfalia.
1 2,. Deinde ibi cum dicit, dieipetejl : t ftfpondet ii-

roul ad hac teplicam, & ad primam obiedlionem,
oftendendo fingulariflimc fimilitudinem non
curtete , compatando difTcrentiam vltimam ,&
intermediam , ex vna patte ad Genus & Spe-
ciem ex alia:quianedum per differentiym fptcie,ic
nMmCT^f.differunt illa.fed in ipfoiff^Mi</;quia ^qui-
uoce eisconuenit,vni petmodum partis ptopti^,
licct appropriate pet modum totius; alteri pec
modum totius,& proptii , & apptoptiate» vt fu-
prJi,q.de numeto Vniuerfalium habct.Non ficex
alia parte eft asquiuocatio ipfius in qtuU ejfentiale,
quia vttaque DifFerentia przdicat partem fotma-
lem,licet tamcn pct modum totius. Conueniunt
crgo in vna definitione DifFercnti* in communi,
illaduo ; non fic ifla conueniunt in aliquo infra
Vniuetfalerquarcconcludit, vtptius.quod DifFc-
rentia et it vnum vniuerfale , Genus vcro & Spe-
cies duo.
I j . Deinde ibi:Pr« definitiorte Mtem vntHerfalu, &c.

Toluit fecundam obie£lionem , finiul & illud du-
bium de definitione vniuerfalis, tenendo lyplnri-
bm ellc verc vniuocum ad plura numere,Jpecie,8(c.
Sc fimplicitet dici dc cis. rhum vcr6 licct non Gt
«quiuocum ad vnumnumero,/pecie,Scc.non tamen
/implicicerdicitur de eis , fed fecundijm quid de
vna fpecicvel genere,& fimpliciter dc tme nume-
ro,ficutrupr^,q.2.deSpecie,infecundaviatenuir.
Exemplificac dc honutte , & fuo oppofito,quod cft
nonhomo , nam homo de homine vero dicitut fim-
pliciter,& dc hominc pifto , vel mortuo, feeun-
dum quid zmodo nonhomo efl vetc vniuocum ad
mottuum,& non mottuum, & fimplicicer dicituc
de vtroque,Iicet falfa dicatur de non mortuo,in-
telIigendoff«nmm»M)npto homine viuo. Siau-
tem intelligatur de lapide.vel huiufmodi,ver^di-
citur;veritas tamen,vel falficas enunciationis non
tollit vniuoeationcm ptaedicati : vcrc tamen , &
/implicitetdicitutde morruo, fiuehomine, fiue
alio.Reddit aucem rationem,quarev»«m non di-
citucacquiuoce,rccuf rcndo ad regulam Topicam,
& concludit qaodprzdicatur ficut priJjSticilicet
iimpliciter,& fecundumquid : vt homo de viuo,
8c mottuo . per decerminationem diflrahentem
in quid & fimplicicer.
'4* Tollic aucem inflanciam finaliter, quia aliquis

diceret qualitet imum diflinguicuf in illa 1 . Top.
C./.& j.Mccaph, vbi fupri , fi non cfl nec vniuo-
cum , necsquiuocum ad ipfa, dicens quod hoc
non efl inconuenicns,quia hoc contingic in mul-
tis noroinibus mulciplicicer didis,vt patet maxi-
mcj.Mctaph.&exempIificatfpecialitetinteralia
de ptiuatione. Vbi aduettcndum (ne ledlot hic
fatigetut) qu6dPhiIofophus ibidem,text.coram.
a7.& 9.Metaph. text.contm.^.diflinguitmodos
rnuMtitmt ptiuationis vno modo ex parte aptitudinis.quam
varii tntdi. impof cac;alio modo ex patte negationis,quam fi-
gnificat.Primo modo habet quatuof modos. Pti-
mus eit , fi aliquid non habct aliquod nacotum
iubeci , quamuis ipfam non fic natum habere

l

illud, vt planta didtuc pciuaci oculis : & ifle mo-
dus cfl imptopriiflimus.

Sccundus efl , fi non habet illud quod aptum
cft habcte, aut ipfum, aut fuum Genus : vt alitec
homo dicituc pciuaci vifu, «Utcc talpa, & cfl mi-
aiis pcopcius.

Tcctius efl , fi non habet quod natum efl ha-
bece,& quando, & in quocumque loco fuerit, &
fecundum quod,& ad quod,& vt qaantum:vt ca-
tulus pofl 9.dic,& fic de aliis,& eft propriiflimus.

Quartus, pct vim ablatio eius,quod quis natus I f •
cfl habete fccundum impetum natucatem , vc vo-
luncafium:exemplum vbique clarum efl.Ex partc
veco negationis , modi priuarionis funt quinquc.
Primus per appofitionem huius przpofitionis in,
in principio compofitionis apud Latinos,vcI hu-
ius particulae « apud Gfzcos:vt(n<(^w4&.Seciidus,
yiinuifibile, proco quod nullo modoefl tale,vci
ro co quod efl talc,fcd turpiter,& fic dealiis:fc4
ic videtar coinciderc cum primo modo. Tcrtiut
pcoco quod pacum habet oppofici poficiui , vt
«■Tngff , quod Latine idem eft quod non igneum,
fcd hic cbntinetur fub fccundo. Quartusqnod
non facile,vcl non bcnc cft tale; vt infecabile di-
citur quod non facilc,aut non benc fccacur.
Quintus quod omnino non habet oppofitum:&
hocmodo monoculus non dicitur czcus,fed qui
nullo modo habetvifum. Ad ptopofitum autem
Dodtofis hic fufficiunt primi modi , fcilicetcx
patte aptitudinis aflignati , licct etiam alij modi
poffint applicari bcnc.

Confequentet refpondct ad argamcnta prin- 16,
cipalia. Ad ptimum , temiftit fc ad diAum in fo-
lutionequzftionis. Ad fotmam argumcnti , ne-
gandum cft affumptum , & declaratio cius , quia
przfupponitfalfum,fcilicct diffcrentiam in com-
muni hacdefinitioncdefiniri.

Ad fcGundum przmittit diftindlionem Diffc-
rentiz notabilem,& bfcuicet ncgat difFcrentiam,
vt hic cft fcrmo dc ea , cffe abftraftum , ficut ncc
aliquidaliorum Vniucrfalium,co quod (vt fupri,
cap.dc Gencre didlum cft) Logicu» dcfinit fecun-
das intcnciones in concrcro,nedum ad fuppofica,
fcdcciam ad fubicfta , vel fundamenca , nam fic
funt applicabiles primis : btnc tamcn eft abftra-
£bum,vt eft fpccics multitudinis, & primz inten-
tionis,^ quo dicuntur conctctiae differens & diffe-
rens,8c fignificat rclacioncm.inquic DoCtot.

Declarat autem quid fit Di^rewi* fccundz- I7.
intcntionaliter accepta , vt hic cft fcrmo dc ipfa,
diccns qu&d hocnomen D/y«-*»ri«tfanfumitur
^ DifFcrcntia , vt eft nomen primz intentionis,
quod poteft intelligi vel quoad originacionem
inccntionis, vt quibufdam placct : & tunc DifFe-
rentiaptimz-intcncionalis fumitur ibinon pro
relatione,vel fpeciemultitudinis , fed pto funda-
mento.vel tcrmino eius,quod cftprincipium for-
male di^ercndi , de quo confequenter loquitur
Doftor.Vel poteft intelligi illa tfanfumptio quo-
ad fimilicudinem vocis,& fatisbene,quicquid di-
cat Fokfal, ficuthocnomenj|^«n«ilogicetranfu-
mitut ^ fpecie.vt fignificat fimilitudincm tcalcm,
vt fupti, q.4. declaratum cft, qualiter j^ffiw efifi-
nulitudo tenuu indiitiditorum , fecundikm Boctium.
Similitet hoc nomcn profrium, & hoc nomen^^-
ni4t ttanfumituf.

Intclligo cf go quod hoc nomcn Differentia,\t 1 8.
fignificat fecundam intentionem applicabilem
ei . quod cft ptincipium fbrmale DifFercntiz , vc
Di^rentiaeftres prim^ intentionis,(vbi norlter

dixic

568

V I YExpofitio

4ixu: m,& non wmefit quia res,non nbmina fun-
4ancur , & funt relacipnes) tranfuniicur k DiJfe-
reatia,ideft,ab hoc nomine Dljferentia prima:-in-
tentionalitet ^ccepto, eo quod (icutillud (ignifi-
cat relationem fuadatam in multitudine,rel fpe-
ciem.feu modum moltitudinis.ita iftud fignificat
intentionem applicabilem ei , quod eft princi-
pium multitudmis,vtpote rationali : & fupponit
pro eo,intantum quod ex Kocquod talis intentio
^licui applicatur,(equicur neccllari6 dilUndtio,&
difFercncia elTentialis eius ab alio, & ita multicu-
^orHcut hoc nomtnrifiu tranfumitur ad floritio-
nem pta.Ui8c cur/iti admot^velocem aquar, &e(l
^equiuocatio penes fecundummodum.Tangiter-
go Do(5lor in folucione ifta , triplicem difTcren-
tiam : vnam proprie fumptam, &c formaliter,qux
ell fpecies,vel modus multitqdinis , & primae in-
(entionis ; aliam tranfumptiue , qus eft fecundx
intentionisitertiam fundamentalcm,feu origina-
}em refpei3;u vtriufque,fed diuerfimodervt ratio-
I7ale,yel hu>ufmodi.£t poteftponi fundamentum
vtriufque,vel faltem temotumprimx, & propin-
quum fccundx , fecundum tamen diuerfas eius
acceptiones , vt fupra in generali didtum eft , de
tribus acceptionibus fignificatiuis termini com-
munis.Ec licct Doftor appcllct ipfum principium
formalc Differentix, porfet etiam appellari prin-
cipium materiale,alio refpedlu , pro quanto fun-
damencum,de quo ftatim magis.
jQ^ Deindc ad probacionem affumpti refpondet,

quod tantum <t Diffcrentiay^x. eft nomen primx in-
tentionis,cocretiue dicitur<//^r;»i.£t addi^uin
Porphyrij refpondet nngularillime ipfum expo-
nendo,dicens,qu6d cum diciiut, Sacrates/enex dif-
fert, non eft intelligendum quod differt , vcl diffe-
rens.ihii prxdicatum,(itconcrctum DifFerenti^^-vt
eft fecunda intentio,y^(/_/!«,inquit,fy?iiSf»<^ di(%um,
vel eKcmplam, adpropofitum eius, quia illa extre-
uia,fcilicet Socratesfetiex, Sc Socratespner, fundant
px natura rei difFerentiam , vt eft relatio realis;^
qua fic denominatur , & in ipfis extremis totalir
bus funt aliqua principia formalia difFcrendi , vt
pueritia, & lene<%u$ , quibus intelledlus applicat
nanc intcntionem Differentia , vt eft cofnmunis,
cuius nomcn tranfuraitur \ DifFcrentia reali , vt
prius notaui.Similiter eft de exttemis difFcrcnti?
ptoprix , & rnagis propiiz intelligendum. Vult
enim quod fcmper concpmitantur fc mxAiCtgc
tr.cs DifFerenti.T,
1 0, Ad tertiam refpondet , recutrendo ad eandem

diftiniftionem DifFerentix,negando difFcrenciam
non rcfcrri , yt hic accipitut , lic^t vt eft abftra-
(kvsm primx intentionis non referatur, vt proce-
dit argumentum. Ad argumentum indudliuum,
concedendo primum mcmbrum, negat fecudum,
Refertur enim ad illa tria,fcilicct indiuiduum re-
laiione fccupdum genus.vt fupri,cap. ^c Spccie,
q.i.diAum eft in fimili. Vocat tamenDoi5lory»^-
ieEium tale correlatiuum,& jUud eft commune ad
indiuiduum,vel fingulare, vel infcriusi& vniuer-
faliter ad quodcumquc fubiicibilc.£t allegat Phi-
lofophum 4.Topic.c.5).Refercutetiam ad Genus,
£t ne aliquis inftatet qu6d vnnm vni primo op-
ponitur:fpeci>s autcm prim6 opponitur Generij
& c contta,declarat fe,dicens qu6d non inquan-
tum Gcnus eft.fed inquantum diuifum, & Diffe-
rentia diuifiua.Similiter refcrtur ad fpecicmnon
prim6 , vt fpecics cft , fcd inquantum conftituta
per difFerentiam , vbi femper fupponunt intcn-
tiones pfo fundamcntis. Simile infra , cap, d^

Proprio , quxft. i . habet , & alibl,fxpe.

Deinde ancequam foluat quartum principale, % f.
foluit quintum, quia cius folutio dependet ex di- Kt^taUimm
iftis. Non eft enim inconueniens ciufdem refpe- vnHmplnres
6tiai ad diuerfa rclati,plures eflc dcfinitiones , vt 'j'^^'""**' g
^pr^,cap.deSpecie,q.i.didlumeft.DifFcrentiaau-
tcm eft huiufmodi,vt patct ex ptxmiiSs.Declarac
ergo per ordinem quatuor definitiones DifFcren-
tix,quas ponit Porphyrius. Prit/ui, inquit, efi eitu
inquantumconjlitutiua^vx. fupr^.q.j. huius cap.np-
taui:& littera eft fatis duz. Secunda,id eft,ifta de
qua in hac quzftione quxritur , eft Differcntia in-
termedit,vt didium eft,& addit DoGtox,inqHantum
ift vniuer/ale:hoc el\,<iabd illa eft cius, vt cft prx-
dicabile,& per confequcns vt rcfcrturad fubiici-
bjle, relatione fecundum Genus. Si autem acci»
piacur generalius.vt taftum eft in folutione qux-
ftionis,hoccft,non addendo differentitm^ecie,[ed
tintam de pluribtu in ^M4/«,fcilicet efteniiale, eric
definitio Diftcrencix in communi,vt fcilicet ter-
tium Vniuerfale ,dequo hic agitur,inquit,nam
de illo eft ptincipalis intentio in hoc capite tan-*
quam de adxquato fubiedo.

Alix dux,fcilicet tertia, qux eft , Differentia eft X t,
iUud,quod eft natutn Suidereea quafuntfub eodemge-
nere;5c t\azxxz,c^ax e{i,Differentia eft ; qua differunt
afefingula,dii\xax de ipfa,inquantum diuifiua eft.
In quatum prima tangicur diuifio adiua; in fe-
cunda patliua. Sed ficut Porphyrius, & expofito-
res eius in lictera dicunt , confiroilitcr dicit, Do-
(5);or,qu6d illa quarta fic abfolute fumpta parum
valer,&cum corrigitur peradditionemiftam,fci'
licet & conducit adeffe ,(fr tft pttrs effentialii effe rei^
tunc contrahicur magis ad rationem conftituen-
di,qu^m diuidendi, hoc eft didlu, qu6d tuncilla
dcfinitio erit DifFerentix, inquancum conftituti-
ua eft,& fic dax erunt eius , inquantum conftitu-
tiua,& vnainquantum diuifiua,& quariainqDan'
tuni Vniuerfale,vcl prxdicabilc.

Ad quartum ptincipale refpondet, ponendo ij,
xquiuocacionem Diffcrentix fecundx-intmtio-
nalitcr acceprx. Nam vno modo accipitut prouc
jam in folutionibus ptxcedentibus declarauit,vt
hic cft fermo de ea,fcilicet vteft tetcium Vniuer-
fale Alio modo vt fuprk,cap. de Genere tadtii eft,
declarando illam particulam differentibiu jbecie, Tiif*r*»tU
pofitam in dcfinitione Generis : primo modo eft *»"•■«'«« &
concrctum.fccundo modo abftradtum.cuius con- * '"*
cretum eft difftrtns , & habet fub fe duas fpecies,
fcilicet difftrtntiam ^tci* , & differentiam nurnero,
quibus correfpondent fua concrcta , fcilicet diffe-
rensff>ecit,&c differens numero,i.x adiungit congtui-
tate,& probabilitaiem huiusdiftin(ftionis, & fo-
lutionis:quia tam definitum hic,quara definietia«
reperiiitut vniuocc in omni genere,eo modo quo
de Genere fupra.cap.de Gencre,dixit,& declaraui
ibi.Nulla aucem res ptimx intentionis fic reperi-
tur,ergo hscc particula, fcilicet differentibm Ijiecie,
pofita in 4cfinitione DifFercntix,cum fit applica-
bilis rebus omnium Gcnere , licct non oranibus,
erit intentionale, & perconfequcns cius abftra-
&um.£t addit vnam ptopoficionera notabilera de
conuertibilitate definitionis, vel defcriptiouisj&
defimti,feu defcripti:& concludic intentum.

Vltimo.tefpondct ad fotmam argumcnti,con- ia
cedendo confequentiam cum maiori , negando Ctntretm»
minorem,& probationemeius. Licctenim con- -/*• a^flrtSt
ctetumopponaturfuoproprio abftrafto, nonta- ?**'*'"'• »p-
men concretum concreto difparato,vel abftradio, '^ '*'"''
faltem no vltitnato,vi fupta,q.}.de Genefc,dixit.

Supponitur

Qu^ftionisXXIV.

569

Supponitur ereo falfum in argumcnto > fciliccc

differentiam hic definrtam cfle abftr^ftum huiut

concrcti differtm jpecie. Ex hac folutione habes

quadrupliccm difFerentiam , trcs fcilicet prius

enumeratas , & quartam nunc additam , quae efl:

fpccies multitudinis rationis , vel modus eius,

vel faltcm in ea fundatur immediatc. Inftat con-

tra ifta , oftendendo qu6d difFcrentia cft abftra-

Aum , & hoc vt eft tertium Vniucrfalc : & cft

contra folutioncm przccdcntcm, &contrafo-

lutioncm fccundi principalis. Quod probat du-

plicitcr. Primo cx quarta dcfinitionc diffcrentix,

quia ponirur tanquam qHo,8c non tanquam quod,

Eflc autcm ^uo eft proprictas abiVradi : ciTc vcr6

^d concreti, quod oftcndit in cxcmplo dc albe-

dinc & albo. Sccund6,quia fi cft concrctum,ha-

bet abftra(5bum,quaerit ergo quid, vel quale , in-

nuens quod nullum dctur.

* y • Ad primum rcfpondet * , declarando fingula-

* n«™'7. riflimc illam quartam dcfinitionem, quac decla-

UitUtintuf' '*^'° vbiquc pondcranda cft ( ficut fupra tctigi

«r fitni»- ^^pius ) quia dcfinitiones' intcntionum dantut

Tttnu, pcr fundamcnta , pro qiiibus fupponunt , & pof-

funt bcnc intclligi przdicatione materiali efle

vcras, quamuis, ob maximam fubtilitatcm , Do-

£bor reducit eas fupra ad prardicationcs forma-

Ics. Vnde cum dicitur , Gentu ejlqHod prddicatur

de pUmhm , &c. poteft inteUigi in prsdicatior

ne materiali fic , Gcnus cft intentio applicabi-

lis , vel applicata ei quod praedicatur dc pluri-

bus : faltcm quicquid fit dc Generc ,& Spccie,

& de DifFcrentia pcr modum praedicabilis dc-

.6nita , ipfa tamen in rationc diuifiui, vcl confti-

ratiui dcfinica , fupponit ncceflario pro funda-

mcnto.

l^. Didt igitur quod Dijj^entU eflejua , non vt

formd informantc , ficut albedo cft , qua aliquid

cft album formalitcr informans ipfum , & hoc

eft didum prius , quod fcilicet difTercntia non

induit" modum difFerentiae , fed bene Spccici,

fed qui vt intentione applicabili principiodif-

fcrentiae , vt rationali , vcl huiufmodi, difFcrcn-

tia fpccie , vt <juo fecundae-intentionaliter ac-

cepto , differunt aJeJinguU fpccic. In qua dccla-

ratione tangit tripliccm difFcrentiam , (cilicct

dupliccm recundae-intentionalem , &vnam pri-

mae-intentionalcm fundamcntalem,vel fccundae-

intentionalem per modum primae fe habentcm.

Non folum cnim iftz definitiones DifFercntix

poflunt verificari in fundamentis primae-intcn-

cionalibus, vcrum ctiam in fecundx-intcntio-

nalibus , vt fupr^ de Gencrc Sc Spccic in fimili

di6bum cft. Quartam vcro tacuit hic, fcd an ibi

fit,vt fcilicet eft relacio rcalis, dubium eft,de quo

fortc in cercio arciculo.

Xj. Ad aliuddicic ( ficuc fuprk cadtum eft , &in-

fri , cap. de Proprio , quzft. i. folucndo fecun-

dum prindpale , habct ) qu6d non potcft ab-

ftraAum diftiercntiae exprimi vno nomine , ficut

ncc aliorum Vniuerfalium , fortc propter pe-

nuriam tcrminorum , vcl aequiuocationcm , fed

rantum circumlocutiuc fic, fcilicet »wrfWi« dif-

ffremix , fimiliter dc aliis diccndum eft : tale

autem non praedicatur de rationali , quia cft

abftradbum a fubicdo. Vndc fupra dixic qu6d

haec eft falfa , hotm efi intentio , imm6 hxc ctiam

fpecies ejf intentio. Vbi notantcr dicit rationali &

non raxionalitas , vt infrk cap. de Accidentc in

fimili habet , & fuprk etiam tctigi. Quia ficut

uitcntioncs concretiu^ confidcrancur a Logi-

Scotl oper. Tom. I.

co,ita& fundaraenta, falccm in aliqua concre-
cione.

Vlcim6 per modum corollari) cpilogaciui , iS.
colligic principalia quaedam didla in folucione,
& quaeftionis & arcicuIorum.Primum di6tum eft
de multo, & t/m, qu6d poflunc accipi,vel primae-
incencionaliter,velfccundae-intcntionaliter.Idc6
5. Mctaphyficx , cap. de f^ne , Philofophus po-
nic duas diuifiones vnitu , vnam rcalcm , aliam
Logicam. Similiter poteft dici dc muUo , & fe-
cundum hoc pcrtincnt ad confidcrationcm Lo-
gici , vel Mctaphyfici , diuerfimodc confidcra-
ta , & faluatur , inquit , faciliter vniuocatio eorum
in omnigenere , quafi dicat , qu6d vniuocc repe-
riuntur in omni Generc inquantum intcntiones,
licctnon inquantum res. Hocmaximi colligituc
cx fblutione quaellionis , & quarti prindpalis.
Communitcr in originalibus ibidem fequitur,
tamenpotejt effe tejuiuoeum y &c vidctur littera cor-
rupta , & iudicio mco poflec benc fupplcri fic,
In ^uid tamen potef}- effe tijuiuocumy &c. quafi dicac,
qu6d in ^/«/aequiuoce conucnic Gcncri , & Spi-
ciei , vc prius didum cft, in corporc quxftionis,
& loco iftorum po(mi plura fpecicy & numero; hoc
cft didiu, qu6d etfi pluralitM dicacur vniuocc dc
illis , & fimiliccr in quale , non camcn in tptidy
qupd intclligo vii diuifionis , non praedicationis
difFcrentiae accipiantur pro fpeciebus per cas con-
ftitutis.

Si volucris alio modo cxponcre, confidcra *p.
ipfe. Poflct littcra intclligi abfoUite fic : potefl
tamen effe a^iuocum , &c. fcilicet aliqukl potcft
poni aequiuocum ad illa pro fubftratis fuppo-
nentibus , licct illud non fit pluralitas. Addic
eriam aliud ditSbum in folutionc , quomodo vi-
dclicer^/Mni/(/<».in definitione vniucrfalis fitvni-
uocum,&c. Tantsl ptolixitatc iuxta lirtcram vfua
fum , quia difficilis eft , & nc vidcar mtu ( vc
zi\xni)pertranfiensfarinamX.c€toi aiitenn ingcnio-
fus abbrcuict , vcl dilatet , vc cjfpcdicrit. Noui
enim minijs pcpuc<Sbis , pro quibus laboro , ex
charirate , tantam prolixitatcm , vel maiorcm
fore ncccfratiam , imm6 dubito cxpofitionem
indigere plerumque alterji. Res tamcn fubtiles,
& rcmota ^ fenfibus non pofFunt nifi fubtili-
tcr pertraftari , fed quicquid fict, non'dubito
groffa capita h«c faftidirc : charitat tamcn pa-
tiens efi.

D E T E R T I o , occurrunc nonnulla dubia )0.
circa dida Doiboris in hac quaeftione. Ec prim6
circa folucionem quaeftionis , cum dicit Do6bor
quod definitio , de epia epuritur , efi intermedia , non
vltima. Contra , ficut Genus prsdicatur de hoc,
& illo , quae tant^m numcro difFcrunt , vr fu-
pri quaeft. i. de Generc , tccigit, fimilitcr vide-
tur dicendum dc DifFcrentia, non enim commu-
nior Gencrc,igiturdiuifio difFcrcntiae in intcr-
mediam & vlcimam , cft cantijm in indiuidua»
ficut t;idum cft ibi , dc diuifionc Generis inge-
neraiijftmum , Scfidfalternum : ScSpecici in fi>eci0-
lijfimam, Scfididtemam. Indiuid^ui vcr6,inquan-
tum talis , non eft dcfinitio , neque dcmonftra-
tio ,ncquefcicntia, 7. Metaph. & cap. de Spcde
in Porphyrio, & alibi fzpc.Male ergo dicir hanc
cfle bonam dcfinirionem , & cum hoc ipfam ef-
fe difFcrentiz intcrmediae , & non vltimz , nec
ipfius Diflcrenti? in communi.PofTct confcqucn-
tcr ibi dubitari, ficut fupri dc dcfinitionc Gene-
ris, innuendo nugationcm» cum didtut deplmi-
bm differentihm.

Yjr Itcm,

570

Expofitio

Item , noH vidcmr faluabilc , vnam diffcren-
tiam alicuius Gencris diuifiuam , effc vniuocam,
& alteraro oppofitam , acquiuocam ; cum igitur
in ejuU , & in ejnde fint differentiK ipCias pr^dica-
bilii cU plurihus , vl fupra faepc , & hic dicit, ergo
in tjuid non etit aequiuocum, &i« ^Hole vniuo-
cum. Probatio affumpti , lum per regulam To-
picam , Si vnum oppojitorum multipLex , & alterum
erit mnltiplex : tum quia differcntia eft diuifiua
Gcncris, & conftitutiua Spcciei. Sed vniuocum,
cuiufmodi cft Genus, non diuiditur pcr arquiuo-
cum, fimiliter xquiuocum non conftituit intrin-
fccc , & effentialiter vniuocum. Sicut enim non
definitur , ita nec definit, & per confcquens non
conftituit. Poffet confirmari idem, ex idcntitate
Gencris & differentias : vnde fe^uitur vnum cfle
multiplex,fi alterum cllet tale.
31. Itcm, non vidctur maior conucnientia Pro-

pri; & Accidcntis , in ^uali accidcntali,quam Ge-
neris & Spcciei in ipfo >'» ^uid : fcd illud illis cft
yniuocum , vt videtur Dodor vcUe , in cap. de
Proprio,& Accidcntc,vbi ponit multipliccm ac-
ccptionem Accidentis , & in dcfinitioneProprij
ponitur loco generis cxprcfse , & Accidentis im-
plicitc , rcl faltcm fe tenct ex parte generis , vcl
potcntialisjfcu contrahibilis vtrobique.

Prajtcrea , videtur quod ratio , quam afllgnat
pro ifta 2quiuocatione,nullafit, cum dicit quod
CenHt pritdicat partem , &c. Qoia fi fic, fequerctur
vbiquc quod nihil effet vniuocum parti , & toti,
quod vidctur falfum,tam de partibus fubiediuis,
quam ctiam dc cffentialibus, & integralibus, at-
l^nam.s. quc quiditatiuis. Poflet infuper ibi * ponderari
qualiter GenHt pradicat partem & Species totum
formalitcr accepta. Nam fupra, qusft.j. de Ge-
ncre , dixit , ex intentione Boctij, quod Gentu in
prttdicande efl totumy licet in definiendo Jitpars. Simi-
litcr quomodo diffcrcntia , cum fit relatio ratio-
nis , praEdicac p^rtem formalem Indiuidui , vcl

5 pcciei ?

Itcm > poflct congrue dubitari , quarc non dc-
finiuit Porphyrius differentiam in communi , vt
cft tertium Vniuerfale, dc quo in hoc cap; inten-
dit , vt dicit hlc Dodtor , cum tamen Gcnus in
communi definiat,& non genus fubaltcrnum,nec
gcneraliflimum primo ?

Item,quare potius diffcrentiam intermediam,

quam vltimam , definit, maxime cum Spcciem

-c fpecialiflSmam in ratione prasdicabilis definiat,

6 non fubalternam ?

I i • Itcm.aut Porphyrius enumcrat fpecics fpecia-

liflimas Vniucrfalis,aut tantum fubalternas, aut
vtrafque. Si fpecialifl[imas,eruntpluraquinque,
patct, quia differentia vlrima,^ intermedia,funt
du£B fpecies fpccialifl[imx Differentiac in commu-
ni, vt hic videtur habcri ; fimiliter de gencre ge-
neraliflimo & fubalterno refpeftu Generis in
communi ; & de fpecie fpecialiflima & fubalter-
na, refpedu Speciei , & de proprio huius , & il-
lius , rcfpcdu Proprij ; & de accidente fcpara-
bili , & infeparabili, refpedu Accidcntis, eft di-
cendum. Erunt igitur decem Vniuerfalia, fi fub-
altcrnas primas , erunt tantum duo , vidclicct
vnum diftum dc pluribus in tfuid, & altcrum in
fuale, vel faltem erunt tanium tria , vel ad plus
quatuor , ponendo zquiuocationem ipfius in
^uidy & ipfius in tjuale in communi. Genus vide-
licct , & Species , Differcntia , & Prxdicabile in
quale accidentale didum , nifi fortc fingas illud
cffe aequiuocum.

Item, videtut implicarc , cum dicit vnum dici
fimplicitcr , & fecundum quid,non tamen aequi-
uocc, cum tamcn fecundus modus aequiuocatio-
nis I. £Ichchorumafl[ignatus fit illc.

Itcm , quomodo non effec fallacia a ficundtm 3 4«
ejuid ad fimpliciter , vel faltem c contra hHc, fiint
vnum numeroyergo zmumfpecie, contra Ariftotelem
5. Mctaph. qui fic docec rectc argucrc.

Iccm,ficut vnitas.numeralis & fimplicicer vni-
tas,&alia: fecundum quid,icapluralitas propor-
tionis eft fimpliciter , & raaxirac pluralitas , vt
docet Philofophus ibidem , in y. Quarc infert
alias , & non c contra : ficut ex alia parte pcr
oppofitum dc vnitate : igitur ficut vnum dici-
tur fimpliciter , & fecundiim quid , ita eodem
modo pluralitoi j dcclaratio crgo Dodboris nul-
lacft.

Item , ci quod cft fimpliciter tale , & ei quod
fecundum quid , nihil dacur commune vniuo-
cam,ex inrencionc huius, infra, cap.dc Relacio-
ne, & I. Senccnciarum ,dift. 19. ergo vnttm non
eft vniuocum ad vnum numero,& fpecie,&c.igi-
tur xquiuocum,vcl dacur mcdium,quod vidccur
concra iftura,& fcquaces communicer.

Circa illud exemplum de non Aow/w,poflcc du- 3 f •
bicari, fcd non curo immorari. Mirum eft etiam
quod Genus , vel Spccics addita vnitaci , dicacuc
dcccrminatio diftrahens , ficut mortuum , hominij
cum tamen ifta confcqucntia non valeat , homo
viuxt , ergo homo mortuui : hsc autem valet,y««
vnum nHmero,ergo vnum^ecie, ye\genere,8cc.

Itcm , poteft dubitari circa talcs diuifiones,
vnius fcilicct , & priuationis , & alioruin fic diui-
forum,ad quam fpeciem diuifionum a Boctio af-
fignatarum , habent reduci. Non videtur qu6d
ad aliam , quam ad squiuoci in squiuocata, vei
vniuoci in vniuocata , vel fi ad nuIUm , igitur
Boctius diminutus cft.Plura alia poflent ibi tan-
gi , fed haec principalia funt , & latis diflicilia , <k
quibus fi liberari potcrimus,aIia cuadere non du-
bitamus.

Ad ifta igitur,fuftinendo femper Dodorem ve- 3^*
ritatis,falua fentetia altiori,conabor refpondere.

Ad primum,alias illam difliculcacem proble-
macice cctigi, quod fcilicec potcft poni Gcnus,&
fimiliccr Species , acque Differcncia, &c. habcre
modum Generis refpcAu fuorum inferiorum,vel
modum Speciei fpecialiflimas,& prima via vide-
tur magis fccura,qus fi teneatur, facilitcr euadi-
tur argumcntum,negando differentiam intcrme-
diam eflc indiuiduum , vltimatuni faltcm. Sed Ci
alia via teneatur , diflicile cft euadere argumen-
tum. Et fimiliter argucretur de Specie fpecialif-
fima , & dc Gcnere gencraliflimo , quorum defi-
nitioncs afliignat Porphyrius , nifi quis dicerec,
quod calcs definiciones incelliguntur in aduyi"-
gnato , vc verificancur in fundamcncis in adtu
exercito , & fic indiuidua dcfiniri non inconue-
nic , fecus eflcc dc adu exercito , & fic cxponcre-
tur Philofophus, vbi allegacur.

Sed videcur difficulcas fpccialis adhuc de gc- 3 7*
ncralifllmo , quod Do6tor , in quxftione Ancc-
pracdicamentorum, afllgnac fubicdum libri Pra:-
dicamencotum , & hoc fccundac incencionalicer
fumpcum, cum fubicdlum fcicnciae habeat necef-
fario ^uidefl,dcejuia, & pafllones demonftrabiles
pcr fc primo dc ipfo , qua: non poffunc verificari
de indiuiduo. Similitcr fupra dixic quod dcfini-
ciones fecundarum intcncionum inn(k\\ fignato
aflignacarum,vcrificantur pcr fc primodefcipfis,

&

Qu^ftionisXXIV.

571

Sc dantur ex eflcntialibuj fuis in fuo gcncrcrqua-
reprima viamagis fapit. Saluatenim coordina-
nonem notabilem in fccundis intcnt ionibus , &
multa fubtilia, & neceflafia ad procclUim Dodko-
ris huius. lilealius modus dicendivideturcoin-
cidere cum illa opinione , impugnata cap. de Ge-
ncre,quaeft. I .qu6d fcilicet rcs fub intentionc dc-
finitur kloco. ConHdera tamen alcc cimda, ben^
moderando.
) t. Ad aliud quod tangitur dc nugatione, patct cx

didis fupta, cap. de Gencre , in quarftione dc hoc
mota,& quacft.i.ponuntur enim non vt partcs di-
ftinfts^fcd vt fpecificatum,& fpecificabile : & ita
▼num cft cxpontio alterius.Dantur enim iftx de-
finitioncs communiter , vt docet Fhilofophus 7.
Metaph.pergenusprimum,&omnesdifferentia6,
vfque ad vltimam.

Ad aliud, fuftinendo ipfum itt ftidciTe propri^
zquiuocum , poteft dici vno modo , quod luum
oppofitum cft etiam xquiuocum , cuius modi eft
ipfum I» qnale in communi ad in ^mU «jJimiaU,
& MccidemaU. Nam illud fibi primo opponitur,
ynum tpptfi- ^ non ;„ -^^ effemiaU , vt patct. Vcl alitct) quod
*ir* vnitueB inconucnit vnum oppolitorum cfle aequiuo-

&*herum*i ^""^ » & alterum vniuocum , quando non funt
quiMofHm^ oppofita fccundum omnem fignificationem i &
ficeft inteliigcndus Philofophus inTopicis,&
cft intentio Dodtotis hic , & infr^,qua:ftione vl-
tima dc DifFcrentia,fuftinendo r<if»o»4/f eiTe aequi-
UDcum, & irrationale vniuocum. /« ^uid autem Sc
in(pMle,fme in communi, fiueefientiaie,hon funt
oppofitafccundum omncm fignificationcm, qiiia
omne prsdicatum in tjuale videtur dicere tan-
tiim partem formalem , vel eflentialem » vel ac-
cidcntalem , licet forte pcr modum totius , &
ita vidctur quod opponatur modo praedicancti
in quid ipfius Generis,& non ipfius Speciei.
J^. Et quod ibi additur, fcilicct quod differen-

tia aduenient eineri confiituit fpeciem , hoc po-
teft conccdi jfcdinillo priori non pratfadjl di-
ftindtione, non eft propric difFercntia. Vnde dif-
fercntia poteft fignificari mediatc per vocem
jequiuocam,& immediat^ pet vniuocam:non
dicitur tcdh aduenitur Generi, nifimediatc in il-
lo priori,vclremote. Et cum dicitur qu6d («5'«»-
«ocum non tfi diuifiuum vniuoci > potcft concedi

f>roprie , quia ficut necconftituitproprii in il-
o priori , ita nec diuidit,nifi remote. Velaii-
ter,qu6d illud poflet negari. Nam vtrumque
diuidentiumaliquandopotcft poni xquiuocum,
& ita zquiuocum zquiuocans pci aequiuodan-
tia potcft diuidi , vt patct infra , cap. de Acci-
dente , quxftione 1. Potcft etiam vnum diui-
dentium efle vniaocum , & alcerum xquiuo-
cura , vt patet in diuifione entis in fubftantiam
& accidens. Vel vnum vniuocum , reliquum
ver6 ( vt hic ponit Dodlot ) didum fimplici-
ter , & fecundum quid.. Ha:c tcigi aliqualiter
fuprk , & quzftione quarta Antcpraedicamen-
torum.

Sed licet ifta fint probabilitctdifta , habet ni-
hilominus diftum Doftoris fpecialem difficulta-
tem , de diuifione Generis in fpecics per dif-
ferentias , cum differcntia diuidat, conftituat, &
definiat , qux non pofTunt conuenire «quiuo-
co , vt tetigit argumentum. Refolutc crgo te-
nendo hanc viam , dicatur quiid Differentia vt
DifFetentia eft , non eft acquiuocum , fed benc
poteft fignificari per vocem acquihocam , & vni-
uocam. Vnde eiuidem fignificati pofTunt cfle vo*
Stotioper.Ttm.I.

ces fignificatiuae plures ordinatcduarum vnare-
motius altera propinquius ipfum fignificat.

Ad aliud , poteft fuftineri maior conuenien- 40.
tia illorum duorum in quali accidcntali > quam
iftoruminipfo »«fM«^,quiaibi non cft ilia mul-
tiplicitas partis & totius , ficut hlc. Aliter for-
to poflet poni ibi aequiuocatio,fuo modo,& quod
additur de definitionibus proprij , & Acciden-
tis , poteft dici quod ponitur tantum circumlo-
cutiu^ , vel qu6d ibi contrahicur per imme-
diatc adiundlum , eo modo quo zquiuocum po-
teft contrahi , de quo foite magis infri , fuO
in loco.

Ad alud ,qu6d hic loquitur de parte cfTcn-
tiali , vel quiditatiua , & toto vniforrai. Licit
igitur partibus i & toti vniucrfali , fit aliquan-
do aliquid vniuocum , partibus tamen cflentia-
libus , & toti tali rar6. Vnde infra , cap. de Sub-
ftancia, dicit quod analogice prxdicacur Sub-
ftancia de partibus fiibftantiae i & de ipfa fub-
ftantia , immo Subftantia , qu« eft Gencralifli-
mum, non praedicatur de illis formalitcr, & pro-
prie , in ic6to faltem : quia tantum redudiu^
lunt in gcnerei Optime igitui: aflignat Do^or
rationem illius aequiuocationis , & hoc logic^
loquendo > quia ficutmateria & forma , fic funt
prim6 diucrfa j ita Gcnus & DifFcrentia , maxi-
mc fundamentaliter acccpta. Gcnus igitur ha-
bens modura matcriae j aliter in <juid dicitar , &
alitcr Species habens modum totius. Vcl alitcr,
quod non fequitur femper ex alictate ratiohij
modi praedicandi , nullum efTe vniuocum parti
& totijfed priraa refponfio pIacct,logice loqucn'
do , & intclligendo de partibus eflcntialibus , &
toto tali.

Qui vellet alitcr imaginari hic , poffet proba- 41»
biliter ^ principio dicere , quod Dodor loqui-
tur hic extcnfiue dc aequiuocatione, ciim dicit
in quid cfle aequiuocum , quia fcilicet non eft
ftridbiffime vniuocum : tamen verc cft vniuocum,
hoc eft , ihfra latitudinem graduum vniuocatio-
nis continetur , ficut ali^s f«pc dcclaraui mcn-
tcra eius,& fic facilitcrOmniafaluarcntur,quat
adduda funt tanquam inconUcnientia. Eft igi-
tur vniuocum anaLogum , quanta analogia non
reperitur »»^4/» eJfentiaU , & ide6 refpcdiue lo-
qucndo,ilIud eft vniuofum, & iftud acquiuo-
aim , non autcm firapliciter loqucndo : & tunc
poflct conftitutio fpccierum fubaitetnaruni or-
dinate fub vniuerfali defccndcndo fic imaginari,
ita qu6d in quid adueniens VniuerfaIi,conftituit
vnam fpecicra fubalternam,fimilitef & in tjuaU cx
alia parte ; & iteruni in ijuaU ejfentiale vnam, & in
quaU accidemaU aliam. Haecomnia probabiliter
didafint.

Ad aliud , quod additut fupri , qualiter fcili» ^
cet ifta forroaliter accepta , poflunt dicerc par-
tcm , & tdtum , & quafitatem efrentialem , &c. -t >
patet fupra 1 quaeftione de numero Vniucrfalium,
& cap. de Genere, & alibi , vbi ifta teiigi. Tranf-
feruntur e;iim Gcut nomina , ita & ptoprictates
fundamentorum ad intentiones. Et quoH dicitur
deillis in aduy%»4/« , vcrificatur in fundamcntis
in SiCbi txercito, • Plura alia circa ifta declaranda
quaere.

Ad aIiud,poteft dici qu6d definiuic aliis definf-
tionibus Difterentiam in coramuni, & eiiara hao
definitione , licct non przcis^ , feu adzqua-
te;quiaftando in vna parte huius definitionis,
fufficientcr definitur , vt dicit DoCtot in littcra.
Yy 4 Polf«

Expofido

571

Poflct etiara dici , quod definit intentiones , quat
funt appUcabilcs.propinque faltem,rebus,&; non

,», aliis. Sed hoc habet inftantiam proptcr defini-

tionem Generis , vt tangit argumentura. Prima
crgo folutio placct.

41 . Ad aliud , potcft probabiliter dici , quod idc6

non definit differcntiam vltimam, quiadifferen-
tJa: vltimac rerum communiter funt ignots. Idco
Philofophus z.PofterioruBJ, text.comm.17. dicit
quod tjuitlibet fars defmitionu eft inplui , ejuam defi-
mtum , eo quod Diffcrehtias communitcr acccpta:
in dcfinitionibus funt communes : quarc inten-
tionem applicabilem fundamento notodcfini-
uit. Et|fi inftetur ex Philofopho ^.Metaphy-
fick , qui docet dcfinirc ex vltima differen-
tia. Dico , quod cft vhima circumlocutiuecom-
muniter,& cx pkiribus vcnara,& communi-
tcr pcr accidentia", faltem propria. Et quam-
uis aliquando diceretur nota , rar6 tamcn re-
fpcdu aUerius. Vcl potcft dici quod implici-
tc dcfinitur dcfinita diffcrcntia intcrmedia , quia
nihil aliud addi oportet , nifi dijferentihtu nume-
ro. Ne videatur ergo fuperfluus tacuit illam. Et
quod additur dc Specie Ipecialiflima , potcft dici
quod iUam definiuit,& propter diucrfitatcm pra-
dicabiUtatis eius in^«iW, & vtoftendat diffcrcn-
tiam fpecici a Genere in ratione pradicabiUs.
Nam omnis fpecies , vt fpecics cft, prasdicatur de
tantum numero diffcrentibus , ficut infr^, in
fimiU de Proprio dicit : fi igitur fpccies f)r«-
dicatur de diffcrcntibus fpecie , hoc eft vt in-
duit modum Gencris , &: non modum Specici:
quarc nihil fine ratione Author , & Dodlor no-
fter loquunrur.

44. Ad aliud,patet ex didis. Si enim tencbitur illa

via,quasponitillaquinque dici detantum nU-
mero diffecentibus.potcft diciquod affignatSpc-
des fpecialiffimas , & hoc cft fatis bonum mo-
tiuum pro illa via , licct non concludat. Si au-
tem tenebitur alia via, quam magis commendaui,
dicctur qu6d cnumerat fpecics lubalternas , non
primas , fcd vltimas : nifi ponatur illaaquiuoca-
ti6 , de qua fupra in ipfis in quid , & in qmU. Et
licet illae habeant fub fe fpccialiffimas, & ita pof-
fent poni probabilitcr dccero, vel ad minus odlo,
quia tamen conueniunt in eodem ntjminccom-
ftiuni, vtpotc gencra in gcnerc, & fic dc aUis, po-
fuit prxcise quinquc generales intcntiones. Et fi
quaeras, quare non pofuit tantum duo, fuftinendo
illam coordinationem, quam priiis notaui?Potcft
dici(ficut in fimili fupra tetigi)qu6dhocide6
congruc fccit , quia multum^ remota funt ab ap-
pUcatione,& prxdicatione de fundamcntis. Cum
igitur Logicus confideret intentioncs, & cnume-
rct, & denniat,vt appUcabiles (faltem dc propin-
quo ) fundamentis , & in propriis concretis> non
duo vniuerfaUa,ficut nec deccm dixit.

4f. Illatamen via de aequiuocatione , habet ma-

gnam probabilitatem : qua tamen non pofita , fic
euaditurargumcntum. Et fi quis velict enumera-
re illa communiacurnillis fpecicbus ,non te£tc
iientiret , quia fuperiora non ponunt in numc-
liim cum interioribus. Exemplum huius patet
ih aliis : nam enumerando fpecies figura; , dici-
mus triangulum effe vnam cius fpecicm , non ob-
ftante quod contineat fub fealiasfpccialiffimas.

AdaUud,quod tangit bonam difficultatcm,
potcft dici vno modo , ( ficut fupra , cap. de Spe-
cie.quxft.i.notaui jqu6dy?c«»^OT fMiWeftasqui-
uocum , & fimiliter fimpliciter , vt habcc ifte in 4 .

diftindione II. quxftione j.foluendo Hcnrici
motiua , & quod Do6tor hic nccifhficundum <juid
pro pofteriori naturaUter , vcl pro mjjius princi-
palitcr tali , ficut accidcns dicitur ens fccundum
quid.Sed poffet fieri vis de rigore fcrmonis,quan-
do dicitur fecundum quid tale, & quando ta-
lc fccundum quid , de quo non curo mod6. Non
excludit ergo Doftor vniuocationem vnius pro-»
ptcr ha:c , fed denotat analogiam cui^ti vniuo-
catione.Ncgarur igitur qu6d illefit fecundus mo-
dus zquiuocationis. Peridempatet adaliudfc-
qucns.

Ad aliud , quod eft fatis pulchrum motiuum, a^^
potcft dici , quod facilius cft dcftruere , qu<im
conftruerc,ex7-Topic. quarc plurcs conditiones
rcquiruntur ad idcntitatem infercndum , quam
ad diftindioncm. Sicut in moralibus , bonum
cfl ex caufa intcgra , malum ver6 ex defeftu
quocumquc fcorfum : itaomnis pluralitas dici-
tur fimplicitcr pluralitas , non ita omnis vnitas
eft fimpliciter talis : quare magis patct Analo-
gia, & ordo hic , quim ibi. Hsec vidctur intcn-
tio huius, in i.diftind.1 .qua:ft.6. foluendo vnum
principale : G^uaofm^ue ^ inc[aiz j.differentia fitffi^
cit ad diftinguendum yfid nonfic de identitate, Qua:-
rc ibi optime. Et ad Philofophum dico , qu6di
quamuis tales confequentiae valcant fort^ po-
tius in ordine ad oppofita rcfpiciendo , qu<lm
ad rationem formalcm pluralitatis , non tamen
«anta Analogia cft. Tcnct etiam ille modus ar-
guendi ex concomitanti.i , & gcncralitate infc-
rentis , refpc(3:u illati. Brcuiter ergo dico , qu6d
comraunitcr cum omni vniuocatione dantur gra-
dus, plus tamcn in vno , qukm in alio , vt pa-.
tet : vidc j. Mctaphyficz qusft. de vno optim^
ad haec. Plura hic Metaphyficaliaaddantur. Pof^
fct ctialn ibi dubitari , cum dicit Dodtor qu6d
iww»,opponitur omnimodae pluralitati, cumta-
mcn )■. Mctaphyfica: vidcatur clTe vnus modus
vnitatis , cui non opponitur multitudo : fed hoc
habet videri ibi notanter , fampsc faltcm vnum
dicit.

Ad aliudjconccdo fccundum hanc viam,qu6d 47«
eft vniuocum, Analogum taraen. Scd an Analo-
gia dcrur vt medium , raa^iiraa altercatio cft : vi-
deatur ifte fuper i. Elcnch. quatft.i5.notanter,&
aUbi plcrumqui; ad haec.

Ad aliud, potcft dici qu6d accipit dctermi-
nationem diftrahentem extenfiue ibi. ExerapU
ver6 ponimus non vt ita fit,vt fiiprk fipe notaui.

Ad vltimura , patet cx didtis. Nam tenendo
viam iftam , rcducetuf illa diuifio addiuifionem
Gencris in fpccies. Et quod dicit Dodor , qu6d
non eft diuifio vniuoci , loquitur antonomaftice
dc vniuoco , fcilicet propriiffime accepto , hacc
fatis probabilia funt , & fatis confona dodrina:
huius plcrumque. Scd nihilominus poflet alia
via hic probabiliter fuftineri , fcilicet qu6d lo-
quitur Dodor dcficunditm ejuid ScfimpUciter hic
propric. Nam fua exempla , & dcclaratio ,mul-
tumpraEtendunradhaec : fed fic dicendo diffici-
lius foluuntur argumcnta. Sed ad primum poteft
dici, qu6d accipit aequiuocura propriiffirae , eu-
iufmodicft primus modus aequiuocationis,quan-
do fcilicct vox aequc prim6 plura impprtat , &
proprJc,& non tranfumptiue.

Ad aliud , qu6d illac confcqucnti* tenent pro- 48.
ptcr gcneralem concoinitantiam illorum mo-
dorum , & non proptcr formalcm contincntiam,
TC didbum cft prii^s : fccus efl de mortuo, 8c viu»

refpcdu

Qu^ftionis XXIV. 573

rcrpedhi hominis. Licct fortc in aliquo fenftt

hxc confequcntia valcrct > homo i>iMtu , er^ mor-

tMM. Vcl c contra , dc quo vide notanter infrii

fupcr I. Perihermenias^quaeftioney. Et fi quis

obiiccret, qui6d xquiuocum non dcfinitur, «'»««•

JiqHlmcip»- autcm in communi fic , pcr hoc quod cft ejfe in-'

ujt tjft dt- diMifiim , icc. poteftdici,qudd non eftpropric

y^'«.«*^- definiiio , fcd nominis declaratio , vcl dcfcripiio,

qux non rcpugnat zquiuocis.

Ad ah'ud patet ptius>

Ad aliud , qu6d potcft dari rnedium refpcfti*

ui loquendo , iuxta illam rcgulam communcm

Scoticam , §iiuftidt , fcilicet ,fitnt dtto extrema , i«-

ter (putjitnt media , ^Manto nwgis oliqMid recedit m»

wto , tanto acceiUt *d tiltemm : immo affumit no"

racn altcrius , vt patet 5. Phyfic. de mediis con-»

trariorum. Quacratur ifte quaeft. finali prologi

Sentcntiarum , & quxft.8. Quodlibeti. Secun-

dus ergo modus sequiuocationis potcft rcfpcdli-

uc poni medium intcr vniuocum , & acquiuocunl

primi modi:licct fimpliciter contincatur fub am-

bitu latitudinis xquiuocorum.

Ad aliud,patet ex didlis.

Ad vltimum , patet qu6d reduci poteft ad di-

uifionem aequiuoci in aequiuocata , in aliquo gra-

du faltem.Eligatur via quat ma^is placucrit.dum-

mod6 pofllnt cun£l:a confcqucnter benc faluarit

fed prima via videtur efficacior , & ad mcntcm

huius 5.Mctaphyfic2.

4^. S E c V N D o , circa quaedam diAa in argumen-

tis principaUbus , & folutionibus corum , btcul-

bus aliqua motiua occurrunt. Prim6 , vidctur

quod illud di(9:um,in folutionc fecundi principa-

lis, fcilicet qu6d SferentiaeJireUti«,&Jpecies mul~

iituditiUyCit falfum,& implicanscontradidionem,

vt videtur : quia quod cft fpecies abfoluti,cft ab-

foIutum:differentia eft fpccies multitudinis, mtU-

titudo autem eft abfolutum , ergo , &c. Patet con-

/cquentia cum maiori , & prima pars minoris eft

tuta. Secundam vcr6 probo , nam multitudo cft

quantitas , quantitas ver6 k toto genere ponitur

abfolutum. Confirmatur ratio , nam 5. Metaph.

cext. comm. zo. ponuntur rclationes primi modi

fundari fuper zmMm Sc multa , crgo xmMm Sc mMUtt

funtabfoluta.

Item,videtur contradicerefibi in folutione fe-
cundi principalis , & quarti , quia in prima dicit
qu6d differre dicitur tantumconcrctiu^ kdifiren-
tia,vt cft nomen prim* intentionis ; in alia autem
ponit qu6ddicitur concretiue i. Sfiremia,vt cft
nomen fecundae intentionis.
jo. Item, poftet dubitari circa illud didlum in ter-

tio principali , Sc folutionc cius, qu6dfcilicct rf-
lationon refertur , cikm tamen omne ens omni cn-
ti fit idem, vel diuctfum. 10. Metaph. tcxt.comip.
11. SimiMtct proportionaUtoi eji fimiUtudo propor-
tiomtm, fecundum Euclidcm , in quinto , vt iftc
plerumque commcmorat , & fuftinet rclationcm
fundari in rclatione, ad quod fequitur neceftari^
ipfam ^clationem referri : nam inquo eft albedo,
ipfum eft albura.

Item , lic^t idem pofllt refcrri ad plufa per fe,
vt fupfi,cap.de Specie,quzft. i .habet,& hic,& in-
fr^, cap. de Relatione, & alibi faep^, per fc tamen
prim6 non eft poffibile : & fic exponit Philofo-
phum, qu6d fcilicet vnum vni opponitMr. Dubium
igitur cft quod eft per fe primum corrclatiuum
Differentiacan fciiicet Genus yt diuifum,an certi
Species vt conftit«ta:nam a4<vtramquc per fe re-
fertur,& in fpcciali,vt dicit.
Scotioper. T»m. /.

Item , mal^, vt videtur, afllgnat duas dcfini*
tioncs eius , inquantum diuifiua , vcl inquantuRi
conftitutiua , quia ctfi in otdine ad diucrfa , po*
nantur plures dcfinitiones eiufdcm refpcftiui , in
ordine tamcn ad idcm , non nifi vna , vt fupra,
quajft. I .dc Specie notanter declarauit»

Item,circadiAafnfolutiohcquarri principa- Jt*
lis, poflet dubitari de fundamento diffcrcntiar, vi
eft rclatio realis, & vt relatio rationis, & an ftm-
pcr concomitcntur fc, quarc etiam illa rcalis non
fufficeret,& per confcqucns alia cft fuperflua, vel
c contra.

Item, communis do£btina cft,qu6d abftradluni
&concretum conueniunt inprincipio vocis , &
difFcrunt in finc : hoc i^utem non poteft faluari in
propofito, cum dicitur , qu6d intentio eUfferemt* eft
eitts ahfhafbinh

Item , ex illa diftind^ione de difFcrentiit , vidc'»
tur fequi quod concrctum praedicctur dc fuo proj
prio abftradlo , quia ficut DifFercntia , vt cft ter-
tium Vniucrfale, diffett ab aliis Specic, difFci en-
tiSi ips4 , vt eft rclatio rationis -, ita ipfamet differi
fpecie ab aliis>vel gcnere,vel numcro, & fic con-
cretum denominat ptoprium abftradlum , quoci ^ ?

cft inconueniens , vt patet fuprk , qudrftione jt
de Gencrci

Item , qualiter i/nui» & multum fint intentio-
nes , cum fint dc praedicamento Quantitatis, qu;^
eft ensreale. Oppofitumetiam videturdicere j.
Metaph. quantum ad multumi Philofophus ctiam
$. Mctaph. pertra6lat de modis vnius 8c multi , lo-»
gic^ fumptorum : videtur igitur qu6d Metaphy-
ficus confideret illa vt intcntioncs, & non folum
Logicus. Pluraalia addar, fi pQtetit , ingeniofus
lcdtor.

Ad iftarcfpondetur. Ad priiniitn , qui vellet ^ii
tencre illam viam fatis apparentem , quam ft-
quitur Francifcus de Mayronis , fcilicet quod
quantitas k toto gencrc fit rcfpediuum , facili-
rcr folueretur argumentum,ncgando multitMdi-
nem , & fimilitcr (juantitatem eife abfolutum : fed
tencndo aliam viam , qtiam imitatur Do<5lor, po-
teft dici qu6d differemia , & diuerfitas fint modi
quidam accidentalcs multitudinis , & non pto^
pric fpecics. Siroiliter dicendum eft de identitaie^
ScfimHitudine teCpe£ta vnitatis. Important igi-
tur multitMdo Sc vnitat rclationes talcs , ficut ra-
tiones neccf{ari6 fundandi cas , tamcn praecisi
dicunt ipfas , ficul vnum importat ncgationem,
non tamen przcisc ipfam. Vcl poflet diftingui
de multitudine pro formali , & pro fubftrato : &
fimiliter de vnitate. Primo modo poflcnt dici re*
lationcs , fecundo modo abfoluta , vel tranfccn-
dcntia indi^rereBtia. £t quod additut , muUitu*
dinem fcilicet eflc fpeciem quaniitatis , hoc po- >/*/>/(W»«i
teft negari , quia multitMdo cfl tranfcendens , SC fi' i^'"*
in plus qu^ra mtmerm accidentalis , qui cft fpe- ?•**"*'
cies quantitatis : nifi extcndatur multum ipfa
quantitas , pro quibus vide ipfum 4. Mct.-iphyf.
& in i.Sententiarum,& alibi,& fupcr ^.Phyficoi
rum.Quomodo antem vnitat fe habcat in raiione
fundandi relationes primi modi,& fimiliter«n«/-
mM^,quxrein Quodlibeto,quzft.6.fcdmeliiis in
I .dift. 1 9. & ) I . & fupcr j. Mcraph. Illz namquc
quzftiones Mcraphyficajcs valdc dcclarant om-
nia difficilic in his quaeftionibus> & c contra plc'*
rumque. ^ .

Ad aliud , potcft dici qu6d illa etclufiua cf^ ftilftttl»«#-
accommodata,itaqu6d intendit Dodor differ^ m*dii e»ti<rt-
ro dici concretiui i tUffirentia, stcd primx iti- tmmdi^trtn-
Vy } tcn '*^

574

Expofitio

tencionis , fic fcilicet prjccisc quod non ^ DifFo-
rentia vt cft tertium Vniuerfale , non tamen fim-
pliciter praccisc. Vel aliter,qu6dproptcr diffi-
cuitatem tUius argumenti^.euadendam , tenet illa
exclufio. Difficultas tamen alterius argumenti
cogit oppofitum.

,1 f Ad dliud,poteft dici quod famose loquitur hic,

alibi autem ex intentione oftendic quod rclatio
fundaturin reIatione,maximeaIterius denomina-
tionis. Videatur tamcn fingularifl[irae ad propo-
fitum.in 1. diftind. i ; quatft.; . & in Quddlibeto,
qua:ft.}.&in4. diftinft. ii.qusft.i.fupraetiam,
qusft. j. de Generetetigi plura ad propofitum.
Non opoctebat igitur hic aggrcdi illam difficul-
tatem, quia differentia realis eft g^w, &cnontjuod.
£t f^quxratur deipfa comparacaad aliaentia, an
difFerat ab eis , vel non. Poftct dici vno modo,
quod eft relatio fundamcntalis,& fic non difFerr.
Vel aliter, quod non prppric diffcrt , fed bene eft
prim6 diuerfa,de quo habet videri in Formalita-
tibus. Qusrc fingulariffime 5. Metaph. quacft.i.
conclufione 9. de Relatione, & vbi ibi notaui, &
qux ad hxc pondcrando.

j^. AdaIiud,quod qua:rit bonam difficultatem,

poflet probabiliter dici , diucrfis confidcrationi--
Dus, quod Genus efTet pec fe primum vno modo,
Sc alio modo fpecies. Prioritate enim naturs
prius comparatur ad diuifum , qukm ad conftitu-
tum V fed prioritate pecfcftionis,& incencionis, ^
concra : & quia k finevnumquodque eft iufte de-
nominandum , poccft probabilicer dici , quod re«
fpcAus eius ad conftitutu cft cfTencialior, Sc prfor
fimplicitcr, Vel poflct dici.quod per feprimo re-
fertur ad vtrumque,propter duas reIationes,quas
fundat,fcilicet diuidentis,& c6ftituentis:ad quod
tamen principalius dic vtprius. Etcumdicitur
qu6d non refertur pcf fe primo ad plura , verum
eft relatione ciufdem rationis. £xempIum,Socra-
tes eft pater,& cft fimilis,inquantum pater, per fe
prim6 refertur ad filium ; inquantum fimilis per
fe, pcr fe prim6 ad fimiIe:eodem modo dicendum
inpropohto.

Ad aliud,patet ex littera Do£I;ons,quia diuiflo,
& fimilicer conftitutio,eft duplcx:vna adliua, alia
paffiua. Secundum hoc aflignantur diucrfz defi-
nitiohes fic,vel fic.Vel alitcr dicatur,qu6d vnaeft
ejcpofitio altcriuSjVt fupri cap.dcSpccie,infimiIf,
qusft.i.dixit.

J f • Ad aliud dico,qu6d fundamentam difFcrchtiz

realis eft realei& fecundum eflc reale.Fundamen-
tum vero diffcrentia: rationiseft ens rationis, vel
rcale,fecundtira eflc tamcn diminucafn, vel ratio-
nis.Vnde ciim dicitur,//*»»»»,^ ajifttu differuntt ibi
eft difFerentia tealis.Sed cijm adiit\iTMfire»ttJpe'
^iV,cft difFerentia rationis. Sedan cum hoc realis?'
Poteft dici qu6d fic,fecundum diuerfas tamen ac-
ceptioncs fignificatoitlm. Vbicumque ergo fun-
datur rcalis , poteft fundari & rationis , licct
non e contra. Nec igitur vna , nec alia fuper-
flaa.Vt pateii ficut ncc multitudo vniformitcr ac*
cepcsfi

Adaliud,patet infrk,cap.de Denominatiuis, &
cap. dc Qualitate , de diuerfitatc dcnominatiuo-
rumconcrctorum,vt ibi notatur copiosc.Breuiter
intcUigitur illud di£bum famofum. Vbi concrc-
tum rede poteft formari ababftradbb, vbi nony
non.Exemplum defiudlop diSto it^virtHte,Scc.
jtf . Ad aliud , quod illud illatum non eft inconue-

niens forte,quando concretum fumirur vt mo-
dasj & in refpe£):iuis, Sc tcanfcendentibas. Exem»

plum , acciJens acciJtt\'l»h<trenttit inhdret , de quo
tetigi fupra, qua:ft. }. de Generc. Vcl pofFet coa-
cedi procefFus illein infinitum, in refpedibus ta-
tionis , vt fupra didum cft. Et hoc faluat meliiis
repugnantiam,quae vidcturin modisillis oppofi-
tis. Vel fi velles diccre ibi ficut in rcbus , qu6d
difFcrentia non difFcrt propric , fed eft diucrfa»
confidera an currit. Vide vbi fupra notaui,fuper
5. Metaph. ad propofitum pro , & contra. Plures
enim combinationes,& denominationcs hicpof-
fcnt adduci , & multiplicdtio in refpcdibus iftis»
qua: omnia rclinquo ledori. Si quxratur quare
potiills ^ difFerentia , vt relatio rationis dicacur
concrctiue „qukm aDifFerentia , vt tertium vni-
uerfale : dicendum vt fuprk notaui , in expofitio-
ne. Si quaEratur etiam , an talis difFerentia ratio-
nis, vtcft abftra6kum,fitfpeciesVniucrfaIis. Di-
ccndum quodnon vt f«»V, fed beni vt modtu , vc
de Indiuiduo di^um eft : nifi quod poflet poni re-
1' tio rationis tranfcendcns, hoc tamen non tollic
e us limitationcm yiejuid.

Ad aliud, patet j. Mctaph. quxft. de Diuifione
^»1«* Lpgica. Datur enim vnitas rationis, & rea-
lis,& fimiliccr muIcicildo,& quancicas.

Ad vlcimum,qu6d mulca dicuncur in Mecaphy-
fica,npn mecaphyficc:ficucinLogica,non logice:
& maxime in 5 . vbi nomina mulciplicia percra-
£bancur , hoc verum eft. Addat, & dimini^t dili-
gcns Icdor in omnibus.vt videbitur.

Q^ iE S T I o XXV.

qua: cft 18. apud Scotum.

An Differentia^r^diceturm. qualc?

QVsrit de illa particula , fcilicet in epidey po-^
fita in definitione Diftcrentix. Et licet pof^
fit eodcm modo dubitari dc aliis partibus denni-
tionis, vt fupr^ , cap- dc Genere, difputauit , vt-
pote de difFcrentibus fpede , & an in fundamen-
tis vcr^ fit prxdicatio DifFerentiz de Spccie , an
tequirac multas fpecies, & an fit principium fpe-
cierum , quz omnia omifit , quia fatis foIuuntuK
proportionabilitcr ex di£bis fupca,cap.de Genere.
Spccialitet igitur de modo pracdicandi Diffcren-<
cix quzrit>nam in illis omnibus conuenit cum
Geiiere , in hoc ver6 differt. £c quamuis <l fimili
fupr^ , an- fcilicec in epiid conuenienter ponatur
in definitione Generis , & quaeft. de numcro Vni-
acrfalium, & quxft.) . de Gcnere, & etiam in illa,
An genus fit principium fpeciei , faris folui poffic
qusftio iftii, nihilominusad maiorem expreffio-
hem , & declarationem feorfum voluit eam dif-
putare.

D E P R I M o. Termini fatis noti funt ex pr«-
cedentibus. Ordoveroparetdefe. Diuifiocom-
munis eft.

DeSecvndo. Tribos rationibui^arguic
adparccmnegatiuam. Prima procedic cx inccrr
prctatione huius vocabuli in tptid. Formentur ar-
gumenta refoluc^. Secunda inferc vniun incon-
ueniens, Diffcrentiam fcilicet cfle qualitatem^
quii intpode eftmodns praedicandi qualifatis:nam
ad quxftioncm fadbam perf«4/r conuenientcrre-
/pondetur per ^olitMem , co modo quo diuerfis'
generibus correfpohdent diuerfi modi przdicanw^
d^refpondcndij&fnWrrogandi^cx modis intelli-
gend),& effeudi originem habent^s.

Pro

QuxftionisXXV.

Probatfd falfitatis in illo argumcnto cft fpc-
dalis , dc difFcrrntia in gcncre Subftanii* , quat
prior eft fpccie.faltcm piioritaie haturac ,fiuefit
Vltima> fiuc intermedia, vt parsroto : priontate
eriam confcqucntiac » loquendo de intcrmcdia:
qualitas vcro cft pofterior fpccic dc genere Sub*
ftantia;> & fimilitcr fonc fpccic Quantitatis.
J. Sed fi voiueris probarcgcncraliterfalfitatcm

confcqucntis , arguitur fic : Gencra funt impcr-
mizta, formaliter faltcm, vt potcft colligi ;.Phy-
ficorura, &: j.Mctaph.ergo rcs vnius gerieris non
eft dc eifcntia alterius.DifFcrentia autcm cft de cf-
fentia fpecici cuius cft,in omni genere : ergo non
eft dctcrminatc Qualitas vt cfl gcnus diftiniaum
ab aliis.

Tertia ratio infcrt aliud inconucniens , DifFc-
rentiam fciiicet praedicari denominatiuc,vtdi-
ftingaitur contra praedicari vniuoce,quod oftcn-
dit cflc fatfum dupliciter. Vbi aduertc qu6d illud
vltimum argumentum.

Item, prMicMio<k»omi»atiHa, Scc. non eft argu-
mentum principale, fed cft fecunda probatio tal-
fitatis. confcqucntis illius tertij principalis. Ad
oppofitum adducit Authorem in littcra.
^. Deindc rcfpondet ad quxfitum >ex diftis Por-

phyrij, in littcra afllgnantis duas rationes, quare
DifFcretia prxdicatur in ^ualcqutc omnia patent
ex di<a-is fupri farpc. Vbi tangit dc duplici com-
pofitione ,&proprietatibus matcria: & formae.
Vbi intelligc compofitionem rationis , tam pro
ratione ratiocinabiii , quam ratiocinaiite , diucc-
Cmodc loqucndo, & quoad adum primum, & fe-
cundum,aut formaliter,aut virtualiter. Et fimiii-
ter omnia poiTunt inteliiei de intentionibus in
aftu JtgnMv , licct expreffius loquatur de funda-
mentis , & tdhi exercito : fcd tu cunda caut^ rocn-
furabis. Aliegatur Phiiofophus 8. Metaph. Sc eft
text. comment.6. 9. & i j. idera habct y.Mctaplu
adfinem , & alibi fxp^. Ibi ctiam tai^git conue-
nientiam horum terminorum,^/»V<«f« vidclicct,
4iS$u,8cfirmt notanter. Vide eum j.Metaph.& in
TheoreTnatibus,& i9.diftindl;.i.qusft.i.&; i.dift.
X. quflEft.5. & in 4.diftind.£.quaeft.io. Ad maio-
Tcm confirmationcm. Ariftoteies etiam,queni
vbique imitatar , vtiiur his terminis , tanquam
fynonymis pierumque. Diftinguit confequentcr
de adu duplici , & fimiiiter qdaiitate , & forma»
vt fu^ra, cap.dc Gencre, quacft.penuitiraa,habet,
& infra cap.de Subftantia, quxft.}.& cft intentio
Philbfophi exprcfsc in pluribus locis. Quzratur
X. & j. de Anima, y.&8.Phyfic. & alibi facp^,
huic enim diuifioni adiis correfpondet diuifio
potentiac in e(lcntialem,& accidcntalem : licet in
Theorematibus videatur dicere , qu6d in ocdine
ad adum fecundum przcis^ intciligatur : hoc ta-
men fpeciale eft. Confequenter foiuit argumenta
principaiia.
» Ad primum , inquit , aliud eft pratdicare tjuiJ,

& aliud prardicari in quitl. Hoc eft didu , aliud
eft efte de quiditate rei , & ita przdicare talem
quiditatem,& etiam importare ncdum particula-
riter.fcd totaiitcr,ex confcqucntix& ratione modi
fignificandi } & aiiud cft haberc iftodum qnid, vei
cHcntix , hoc eft , fubfiftcntis , & non denomi-
nantisrcfpeiflucius. Primum conuenit Diffcren-
tii, fecundum Generi , vt fupri (xph diStvttn eft.
Realitatibus cYiim eiufdcm rci porfiint conuenire
diucrfimodi,& tScndi,i8c prardicandi. Modus
namque rei formaiis eft fpfa. Hoc idem habet
pulchri in Theorematibus , vbi inquit qtrdd ef-

57J

fentiaic eft ih pius quam in qaid dlAain.

Ad fccundum , refpondct pcr Jtquiuocationeal
^«4/»r<«Af.;.Mctaphyfica text. commcnt. 15. vt
fupra,quxft.denumeroVniucrfaiiumdixit.

Ad tcctium cefpondct duplicitcc. Prim6,nc-
gando confcqucntiam , proptcr failaciara i£qul-
uocationis , & Confequentis : nam arguitur ex
infuflScicnti.vcIex indctcrminato.ad dctcrmina-
tum:& etiam cxzquiuoco ad vnum arquiuocato-
rum : fcd vnum iftorum fufficit ad viiiandum ar*
gumcntum. Poteft cnim cire difficuitas fpccialil
ibi dc compoflibiiitatc horum locorum , dc qua
non coro mod6. Aiio modo refpondct , conce-
dendo confcquetiam, & negando antcccdcns, co
ftiodo quorcd^cftantcccdcns.&propofitio vna.
Pro cuius dcciatatione pcrtradat propric logi»
cc definitionem denominatiuorum , vi diftin-
guuntur ab vniuocisi ficut fupra , qusftione j.
ae Gencre , habct , & ibi ad plenum tctigi tO'
tum. Vbifinaiitertangitur muitiplicitas fubie*
&i,Sc accidentis,& in qHale,(iax omnia patcnt.

Vitim6 , redit fupcr foiutionem primi prin*
cipaiis , repiicando optim^, quia vidcntur re*
pugnantia concedi in illa foiutione , hoc eft,
qu6d aiiquid dicat tjHid'^ & non per modum
^idfCedqualis : quiamodus pracdicati videtur ic*
pugnare fubiedbo , ficut tjuid , & i^naie rcpu-
gnant , fcd proptcr foiutioiicm Dodoris , po*
tcft faciiitcf ibi dici , quod iicct modus prxdi-
cati repugnct fubicdo , fic quod non poflit cf-
fe modus eius , pracdicatum tamen nontepugnat
fibi:vt ct!)m dicitur , /«^^ efi albMi , pra^dicacum
hon repugnat fubicfto, fcd bcnc modus eius.
Si tamen praedicatum przdicarctur («ib modo
repugnanti praedicato , bcn^ vaieret argumcn-
tum. Dodor tamen aiitcr rcfpondet , dicens,
^uod cepugnanti», vei oppofitio, habcnt fie-
ci circa idcm : & eft fentcntia Philofophi in
Elenchis , & 1 o. Mctaphyficat , & alibi farpe. Res
vero &'modus, non funt idem , id cft , ciuf-
dem gcncris , vei rationis : inter quat intelligir
tur cfTe oppofitio , igitur non opponuntur , li-
cet igitur tptid opponatur qnid , & «fuaU , <pt4i-
iit tamen in ipiid ndn opponitur f»«/» t nec in
^uale , <iHid\ fcd in quid, in t]uaU. Res, inquit,
rei , & modus, modo, opponuntur. Et excmpiifi-
cat de pluraii , vt quidi & finguiaci vt modm , vt
fuprii habetur.

D B T 1 RT I o. Quia h«C omnia fatis abun-
de fuperiiks , & alibi examinaui , idc6 paucA oc-
curtunt. Polfct enim primo dubitari , qualitet
rationes Authoris in iittcra , probant DifFe-
rentiam, vt eft tcctiuraVniuetfalc, pr^dicari in
^le: tum quia fiue quxratur de re , fiue de in-
tentione , quaiis fit , non conucnicntcr refpon*
dctur per difFerentiam fic fumptam : vt fi quxra-
tur quaiis fit homo , non conuenicnter dicituC
qu6d eftdifferentia. Simiiiter fiquzratur qua-
lis fit fpecies, non ie€th refpondeiur differcntia.

Item , quare appeilat compofitioncm cx ge-
nere&diflrercntia,primsfe-intentionaiitcr maxf-
me , compofitum rationis , ctim ex natura rci
vniantur in l)omine,& fic de aliis. PofFct ficri al-
tercatio circa illud didum ex S.Mctaphyficar, fcU
ndio immocari mod6.

Item ,circa illam deciarationem definitionis
denominatiuorum poftet dubitari : quia ii.di^
ftin&ione i.quzftione i.vult fuperiiis vel pac-
tem efIentiaIem,denominatiue prsdicari.

Itera , videtur qu6d nedum rcs rei , fcd mo-
V y 4 du*

^.

p»nitUr rei ,
tiic tonirk ,
fed m»du4
modo , (^ rtt

5/6

Expofitio

dus rci , opponatur ; quia non folum opponi-
tur albedo nigredini , led eciam difgrcgatiuitas
vifusjquae eft modus albedinis , opponitur nigrc-
diniriimiliter caliditas oftponitur aquz.

Item , cui vnuni oppolitorum per fe conuenit,
leliquum nec per fe , nec per accidens , conuenit
eidem : fcd DifFerentia de hac, & illa, prsdicatur
per fe in i^«W,igitur prxdicari in^uale non cft pro-
prius modus eius.Ad ifta faciliter rcfpondetur.
^. Ad primum, patct fupra,cap.de Gencre,quarft.

6. foliiendo primum principale , ficut duplex eft
f«/<i/dcSpecicinordine adGcnus,ica dicendum
cft in propofito in ordine ad Differentiam , vc
patct.

Ad aliud , tetigi prius f«pc , & nunc breuibus
in folutione quxftionis. Confidcrata enima Me-
taphyfico poifunt appcllari rationes,ve\ entin ratio-
nU ,\n comparatione ad confidcrata a Phyfico>
ficut fxpc habet ifte , & in Theorematibus, & i.
Metaph & i. Sententiarum,in Reportatis. dift.8.
quod quacuor caufx , vt confiderantur a Meta-
phyfico , abftrahunta feipfis, vt confiderantur i
Phyfico : & ita compofitio , fcu conftitutio cx

y, realit.itibus Gencris , & Differcntix , in eftc pr«-

cifo , & abftraiflo , potcft dici compofitio rationis,
6c hoc ratiocinabilis.Licet in vnitatc in re fit cor-
refpondentia in cfle reali, hoc tamen accidit, qnia
in eife obiedtiuo , & quiditatiuo talia confidcrat
Mctaphyficus : & ifto modo quaclibct pars defi-
nitionis appcllatur/or7»<s! : id eft,pra:dicatum for-
male,refpcdu definiti, cum quo ftat vnum habe-
re rationem potcntialis refpedu altcrius.

lo. Poteftetiam dici compofitio rationis ratioci-

nancis , id cft, fa£ta pcr intclledtum , co quod in-
tclledus facit illamorationcm,fcu complexio-
nem longam. 8. Metaph. & hoc via dinifionis,
vcl compofitionis , feu formaliter, fcu vinualitcr
faltem. Poteft adhuc ftri6tius dici compofitio ra-
tionis ratiocinantis , vt in adlu fignato ex in-
tentiotiibus confideratur , vel ex conceptionibus
primx- intentionalibus fub fecundis.

Ad aliud ex didis in folutionc, & fupr<k,qaaeft.
j.dc Gcnerc, patet : nam hic loquiturftride lo-
gicc de prxdicatione denominatiua , qux dicitur
k pofteriori , alibi vcroextenfiue , ficuc }. dift. i.
& infr^ , in Anceprxdicamencis , habet , quod

■^ omnis praedicacio , maximc formalis , poceft di-

ci denominaciua.

Ad aliud , poceft dici qtiod loquicurDodtor hic
de oppofitione formali , vt diftinguitur contra
virtualem. Inftanciae veroaddudla: proceduntde
vircuali.

jr. Alicctdico, quodfecuscft demodis exccnfiuc

fumpcis ,qui videliccc funt modi rcfpediu^ , rcs
vero abfolucs , quifcilicet cxnacura rei confe-
quuncur illa, quorum funt, &fecusdc modis
propric didis , qui praecise modi func , & ab in-
lelledu concingenccr applicancur rebus , licct
mococxpropriccacibus rerum. Argumcncum cr-
go proccdit primo modo, non fecundo modo:
nam tales neque formaiitcr , ncque virtualiter
oportct opponi rebus. Sed confidera plura , hinc
Sc inde ponderando.

Ad vltimum dico , quod Diffcrentia , vt DifFe-
rcntia , non pracdicatur in quid, licet bcnc vt Spe-
cies, vcl Genus : fed fempcr, vt difFcrentia eft,
prxdicatur inejuale : & fic conccdo affumptum.
Vel aliter , quod relatiua non dicuntur oppofita,
nifiadidem, &: fccundum idcm comparara. In
^uid autem Sc qualc func refpediua , quare noa

opponuncur , nifi ad idem comparentur , niod6
vcro differcntia comparatur ad diucrfa in argu-
mento , vtpotc ad lua inferiora, & ad funda-
mentum , cui applicatur : & fic poteft de his in
quidyde illo vero inquale ptxdicui. Czceraaltius
confiderabit lec^or.

cty^ESTio XXVI.

qux cd x^.apud Scotum.

An mortalc fi Differentia animala

rationdu dimjiua, (y* hominu

conBitutiua?

Clfcaquattam definitionem DifFerenti^jqu* 2*

cft G^M diffierunt afefingula , cui corrigendo
adiungitur,qu6d conducit ad ejjet& efipars efientia-
Usejferei. Quxrit circa exempla Porphyrij, prima
partcm declarantis , vbi dicit qu6d ^er Gentu non
differt Jpecies a fpecie ,fiddiffirentia diuidit , vt ali^s
inquiz,nonfiparat hominem at irrationalihiuanimali'
bm, fid ratitnale. ltem,ratienale non feparat homi-
nem <l Diis , fed mortale , vidctur crgo velle qudd
animal rationale fit gcnus incermedium,diuifum
per mortale , & immortale ; quaeric , inquam , Do-
<fior,an mortale fic difFercncia diuifiua animalis
racionalis,& confticuciua hominis. Vbi eciam
implicice qusricur , an animalrationale fic gcnus,
vc pacec.

D E P a I M o. Sacis noti funt termini. Mor- *•
tale enim videtur diccre aptitudinem ad m^ri , Sc
fimilicer rationale ad ratiocinari, licec non vt apti-
tudines funt, fcd pro principiis initrinfecis apcitu-
dinum debcnt poni differcnciaE, vchabec Franci-
fcus bic i & infr^^fuper i .Pcrihcrmenias,quxft.7.
habec ifte nocabilcm dcfinicioncm de mortm dt
viuo. Rationale cciam ncdum videcur imporcare,
vcl pro fignificaco , vel pro connocaco tiaturam
incclledbualem, vel incelledualicaccm , fed ( vt di-
Ctum eft ) apcicudincm , vcl poccncialicacem ad
ratiocinari, vel dijcurrere ; quarc non propric con-
uenic Dco , nec Incclligcnciis , vt quidam volunt.
Imporcanc etiam partem primo , ex confequenti
totum,vt fupr^ fzpiiis habetur.

Hatio namque vno modo folet dici vis ratioci- $ •
fiatiua : Sc fic videtur Porphyrius acciperc hic, **"• f^f^
cum dicityZow»^ enim rationales nos & Dy. Alio mo- ""r/*'"»"»'
do potcft dici forma conftituens hominem , fcu
modus cognofcendi hominis , vt diftinguitur ab
Intclligentiis.vt docuit Dodor in Iittcra,foluen-
do argumenturo primum principalc.Vndc Augu-
flinus , in libro dcDifFcrentia fpiritus & animz,
inquic. Jn patriafinjiumutabitur in imaginationemr
imaginatio in rationem , potemia in intelleilum , intel-
le6im in intelUgentiam , intelligentiain Detim.Tertih,
accipicur pro definicione , feu quidicacc, vel for-
mali racionale. Videatur Philofophus 4. 7. & 8^
Mecaph. & Formalizances ad propofitum co-
piose. Noncuromulciimin his declaracionibus
adducerc anciquos.quia facis ex feipfo Scotus cx-
ponicur. Dimicto in arbicrio lcdoris fecxcende-
rc,vcvoIueric.

Non dubico cun£ta alcius exScoto poiledici, 4.
quod ex quibufcumquc anciquis, quia addidit al-
tifllmcinuencis. Vndc non ratione maioris acu-
n)inis,fcddumcaxat authoriracis , & incpciciidi-
nem recipiemium vciicatem,vchabet Philufo-

phus

Quajftionis XXVI.

577

()hus i.Metaph. amplit^s antiqui reftandi funt,
aliquando tamen huius temporis Sophids igno-
rantes modcrnos, feu acutos, fingunt fe fundatos
recurrcndo ad antiquos,fed nec hos> ncc illos fa-
piunt plerumque.Aduertendum etiam quod hz£
quzfliio tota eft realis,Phyfica vidclicct, & Mcta-
phyflca.atqueTheologica, Hcut illa longa fupra,
cap. dc Gcnere , quod plerumque accidit in his
quaeftionihus incidentaliter , valet tamen ad lo-
gicalia redudiue, vt patet in fimili ibi fpeculantii
£11 etiam curiofa & pluradubiofatangit. Ordo
qaae(lionis,& diuifio eius patent.
«, D E S E c V N D o. Ad partem affirmatiuam

arguit prim6 authoritate Porphyrij in littera,
deindeduabus rationibus,quarum primaoftendit
r*tionale non efle vltimam differentiam , eo qu^d
non conuertitur cum homine,quod alias declara-
ui, quomodo fcilicet intelligi debet differcntiam
vltimara conuerti cum fpecie, & totam eius fub-
ftantiam dicere. Intelligitur enim de vltiraati, &
completi conftitutionc , & non de prarcifa enti-
tate , excludcndo alia , maximc in via huius : eft
«nira ibi antonomafia. Vel poflet dici qu6d con-
uertitur nedum ratione formalis fignificati , fcd
etiam connotati. Airumptumoftcnditauihorita-
tc Porphyrij in littera hic, & Philofophi i .Ethi-
corum:qua:re cap.i). & alibi eum.Vidcturigitur
mortale addendura rationali vt conuertatur totum
cum hominc. Ad hanc rationem adiungitimme^
diatc euacuationem , quam tenct infta , & dccla-
rat , ponendo fcilicet squiuocatiohem rationaUs
Diis & nobis. Contra quam arguit i. de Anima>
text.comm. j }.& indc. Et vt argumcntum faciat
adpropofitura , debet fieri per oppofitum autho-
ritatis,mutando fcilicct dcfinitioncm in idcntita-
tem. Et potcft confirmari modus arguendi pet
rcgulam Topicam •.ficutoppoJitMm, fciiicet adep-
fofitwn , &c. & ex i . Pofteriorum. Sicut t^rmati*
caufit affirmationis,& e contra.
6. Vult ergo inferre , qu6d ficut ex diftindione

obieftorum fequitur diftindio aduum, & ex di-
ftin^ione horum diftin£tio potentiarum , ita ex
identitate idcntitas : mod6,inquit,idem eft obie-
dlum intelledus Angelici,&humani ,quod ap-
pellat ejuod ^uidrei materialit, faltem , inquit,idem
generc.Hoc dicit vcl proptcr diuerfitatera fpeci-
ncara, & numeralem per confequens repcrtam in
talibus quiditatibus , tcI fortc quia non femper
eaderanuraero , vel fpecie, intelliguntur abillis,
& k nobis. Concludit igitur quod ficut obiedum
naturale eft idem, ita potentia naturalis quod id-
e6 fpecificat, quia poteft elle diuerfitas circa ob-
iedum fupernaturale,& modum cognitlonis eius>
& circa lumen gloriae, quod fe tenet ex parte po-
tentiac , non vt naturalis , fed vt eleuatac , vt pa-
tet. Vel dicit potentianaturalu , propter diuerfira-
tem in principio cognofcendi , & modo cogno-
fcendi, vt patetin folutione huius argumenti in-
frk. Sccunda ratio potcft fundari fupcr regulam
Topicam : Giueties , fcilicct , dicitur vnum oppofi-
terum. Et infert hoc inconuenicns , duas vidcli-
cet tantummod6 fpecies fpecialiflimas eflc fub
animali,quod multiim obuiat pcrfe^oni vni-
uerfi.
7. Ad oppofitum arguit fex rationibus fatis effi-

cacibus,in quibus fundat fblutionera quzftionis.
Prima raiio oftendit animal rationale non cfTe ge-
mitur ima- ""* P" locura k dcfinitionc ad dcfinitum dc-
ttrU , non k ftrudkiue. Sccunda ratio & fequcntcs , often-
/«ri»«. dunt qu6d mortali non conuenit ratio dificrcntiz.

Ptiraa eo qu6d fumitnr \ niatena,& non a for-
ma. DifFcrcntia vcr6 accipiiur a forma, vcl a rea-
litate formali, vt patct fxpc fupri ,& cft intcntio
Porphyrij , & Philofophi exprefsc. Pro minori
allegat Philofophum 7. Metaph. text. comm. 11.
&inde. Idem 1 JPhyficorum, & i. dcGcncratio-
ne , & alibi plerumque. Expunit autem Philufo-
phum,de qua materiadebet intelligi di^um ciusi
& poteft confirmari expofitio illa cx di^is eius>
in 5.diftin(5);.zi.& y.Mctaph.Tcrtia ratio prbcedic
ex differcntia conuenientiz prsdicatorum per fe
ad prasdicatapcraccidcns, vt habctur incoiiinut-
nitatibus Porphyrij •, ciim igitur in hoc mertftle
conueniat cum przdicatis per accidcns,qu6d pri-
mo incft indiuiduis > non crit prtedicatum pcr fe,
igitur necdiffcrentia. Afluhiptum deducit cx li
Metaph.in Proocmio,& ex alia propofitione no-
tabili , qu6d fcilicet aptitudo pcrfccft eius cut
conuenit adus , & vidctur quod velit fubintcl-
ligcrc pr}m6,alitcr non effct ad propoficum.

Quarta ratio procedit ex prioritatc differen- 18.
tis,ad illud cuius eft conftitutiua, vcl faltcm CtnliitHtiui
firaultate : quod forte dicit proptcr vltimam , & /'■""''' «»•
intctmediam , fcd prius dcclaraui quomodo funt P"""""'
priores ambae,faltem natura:hoc autem non con-
uenit »w«4/»,inquit. Qiiinta ratio procedit ex
proprietate vltima: differentiat priiis declaraca»
qux non conucnit mortali , vt patet ; quia aliis ab
homine conucnit. Vltima ratio proccdit ex defi-
nitionc quartae difFercntiz bcnc intellcda,& cor-
re6ta dcftrudliue. Afortale cniiti potius ad non el-
fc,qiam ad effc conducit.

Deinde refpondendo ad qusEftiohctn , paucit
concludit cx his rationibus partem negatiuamj
vbi polfunt formaliter poni dua: ,vel tres con-
clufiones , quoad duas , vel tres partes quzfiti.
Confequcnter refpondct ad argumcnta princi-
palia.

Ad Porphyrium cxponendum.ponit prim6 rc- f»
fponfionem aliorum,qu6dfcilicct imitatus cft ia
hoc Platonem :nam ratioanimalis ab ipfo pofira
conucnit Intelligentiis , qua: cft qu6d moucnt (c
motu voIuntario,quod ctiam facit per opiniont m
iiuius, ini.vbi tcnctAngclum leipfum conti-
nuc mouerci Dcfinit etiam Auguftihus 8. Ciuit.
(iraitando tamen in hoc Platohicos, & maximc
Apulcium Mandarcnfem } Dzmones,dicens quod
fitntgeaere animalia, mente rationalia, animopaffiua,
corpore acrea , duratione atema. Ibi etiam diuidic
animalrationale in DeoSi Daemones , & homincSi
Doftor ver6 non negando hahc cfrcopinioncm
Platonicorum , fedoftendcndo qu6d Porphyrius
non cft imitatus in hoc PIatonicos,inftat,eo qu6d
no imitaturillam dcfinitionePIatonis,fed potius
Ariftotelis , vt patet in proccfTu eius, cap. dc Spc-
cie,affignando coordinatione pracdicamcntalcra.

Defendit ergo Porphyriura alio modo, & faris 1 9,
ben^, dicendo qu6d loquitur famose , fecundum
opinioncm vulgi fcquehcisimagihationcm, qute
non eleuaturcxtra fcnfibilia , nec elcuat , & ide6
decipitur , & dccipit communitercircainfenfibi-
lia. Vbi notantcrdicit qu6d communiter nihil ac-
cipit,8cc.c\uiz licct fpecialiinilucntia, vcl notitii
Fidei , non tamen naturali modo cognofcct-di
viatoris,de qua intelligit Dodlor. Notanter eti.im
dicit qu6d centmuniter decipit , quia aliquando co-
incidit cum veritatc. £t adducitPhilofophum }. Rh imtrpe-
Phyficorum,tex.comm.7j.Imaginaturigitur vul- »■'< '•"■ y^
gus qu6d fubftatiz incorporec fint animalia qu«- '*'t*^* /*»*
claro>ficuc corpoccxrcnfitiuz.Vodeinoicuitcon-

fuecudo

578

Expofitio

II.

faetudo in lege"noftra,vt manuducerentut vulga-
rcs ,"in noticiam Angclorum j dcpingcre cos cor'-
poreos.&alatos, Sc prascindos in myfterium agi-
litatis,nunc nodbs, nunc armatos,ad diuerfa cre-
ditadeclaranda. Similitcr Trinitatcm pcrfona'
xum,vr patrem ad modum antiqui dieruni,feden-
tis in throno. Filium ih modum iuniorjs , & Spi*
ritum fandum aliis diuerfistnodis. Vnde Paulus
inqiiicRom. i.cap. quod InuifihHia Dei per ea qut
faSia/Unt intelUEla conlficimtur. In quibus omni-
biis valdc opus cft fale difcretionis , ne figura in
prototypum,& fruitio in vfum , vel c contra mu-
teror.lde6 Boetius in libro dc Hebdomadibus rc-
"ifte dicit,qu6d Cemmunium anima conceptionum ali£
funt communes ommbm,ali<t tantHmfapientibm,vt irh
4;arporaUa non effe in loco.

Aflignat autem caufam quarc italoquiturPbf-
phyrius, dicens , qu6d loquitur minus proucdis,
hoc cft, iunioribus, & rudibus.vt patet ex Prooe-
niio fuo,& huius libclli nominc, Appcliatur enim
Ifagogc in Categorias Ariftotelis , cum qiio con-
cordat fcntentia Philofophi,in Prooeraio Phyfi-
corum de cognitione confufa ptacccdente diftin-
dbara , & quod pucri primo appellant omnes ho-
mines patres, &: poftca difcernunt. Plura ah'a hic
pofTenc adduci , fed nolo vltra id quod neccflc cft
mc exrendcre,dicac le<Stor.

Deinde refpondec ad primam rationem prin-
cipalcm. Vbi benc ad^eretur in textu primam,Sc
recurrit ad refponfioneiii priusdatamfuprk,inj^
mediatepoftargumenrum.ponendofcilicetarqui-
uocationem rationalis, (^aod declarat affignas duas
rationes eius xquiuocationis. Prima,quia ipfe in-
telligit per fpecies ipnatas , id eft , concreatas fc-
cundum vnitatcm,vthabetvideriinz.diftind.5.
quasft. 1 o. & hoc intelligcndum cft dc fpccicbus
quiditatum communiunj , vt ibi declarat , vrtdc
poftunt proficere incognitione fingularium,&
experimenratiua : omne cniih ceaeuum alicui po-
teft dici fibi innatum.

Nos vero acquirimus de nouo fpecies median-
tc fenfu,vt oftcndit ex i .Pofteriorum,& idem ha-
f'"A"'T' * ^^'"r in iibro de Senfu , & Senf, de quo habct vi-
deri in prirtio huius, ■diftindt.3.quacli.6.& in Re-
portatis,dftin(a:.cidem,& fuper libros de Anima:
quia vaiiat funt opinioncs Do6boris de talibus
Ipeciebus;, an fcilicet fint fenfiliuae depuratx , an
ccrte inteHigibiles ex illis natae , aut quiditates
abftradae : faltcm hoc certum eft , qu6d perfpe-
cics fenfibiles via originis proccdimus ad intelli-
gendum.

Sccunda ratio eft,quia ipfi fine difcurfu intelli-
gunt, nos autem cUm difcurfu. £t notanter dicit
complexa, •quia.citCA cognitionem incomplexo-
f um non cft proprie difcurfus,Iicct bene ordo , &
iri nobis,& ctiann in ipfis,etfi non vniformis. Al-
legat Philofophumj.de Anima, fed habetur cx-
prefili^s in libro de Memoria,& Reminifcentia.

Vult ^rgo quod rationalitas noftra, & rationa-
litas Intclligcntiarum fint alteriusrationis,& pro-
pter diuerfitatem pcincipiorum cognofcendi, feu
concaufarum cognofcendi , cuiufmodi funtfpe-
cies in cognitionehicomplcxa,&propter diuerfi-
ratem modi intelligendi, fcu proccdendi in cog-
nitionecomplexa, & intcndit quod rationaU in
vno fcnfu fit difFcrentia vlrirtia hominis , & hoc
idcm' videtur fentire in QuodIibeto,quacft. i .par,-
te'i. & ratione i.& in ^.dift.^j. qiia:ft.i. lic^c dc
hac arquiuocatione ibi non loquatur.
I J . Contra hanc xquiuocationem adducit confe-

Cognit

fenfibiu

JnuSisentiA
intelli^iitfine
difiurfii.

quchter duas replicas. Prima frocedit er wgtili
Topica facpe allegata de commultiplicitaic pp'-
pofirorum : cum ergo rationale & irrationale fint
oppofita,fi Vnum multiplex,& reliquum : ex quo
infert quod hocconce(Ib,.hxc eflet vcra in yno
fenfu,Intelli£entia eft irrationaUs, c^uod videtur pri-
ma facie abfurdum.Simile argumentum habetin-
fra,qusft.j.Antepra:dicamentorum,contra asqui-
uocationem entis:nam ipsi pofiti, inquit, feque-
retur, quod hxc eflet vera in vno fenfu,fubfiantiM
eft n»n ens , quia non eft Quantitas, neque Quali-
ras, igitur non ens j vt opponitur illis , fi ens non
dicir conceprum cotnmuniorem illis.Et talismo-
•dus arguendi patct ex 6. Topic. cap*i j. Secunda
replica procedit ci definitione aiquiuocorum, fo-
phyftice tamen infcrcndo.vr patebit.

Ad primum iftorum refpondet duplicitcr. Pri-
•m6, conccdcndo quod infertur, ficut in fimili irt'-
■fra , vbi iam quortaui ,conccditSubftantiam efle
non ens in vno fenfu , ficut vox acuta poteft dici
obtufa, non vt opponitur obtufitas aclitiei vocis^
fed vt opponitur acutiei magnitudinis,vel liquo^
tis , & fimiliter in aliis multiplicibu* poteftcon-
cedi, & magis hic, fi irrationale.Sivcix folam nega-
tiortem ratlenalit^

Alia refponfio eft , concedendo illam prOpGfi-^
tionem, non pra:fafti diftindionc:nam fimplici-
Ter,inquic,eft vera, vel fecundum alix)s debct dici
fimpliciter efle falfa. Scd prima littera placer, vc
ftacim declarabo. Vulr ergo quod irrationale non
fir murtipleXjficut fuprk in fimili faepc diftum
ieft,& hocquianonopponitur^<i^»0»<i/i fecundum
omncm fignificationem , fcd tantum fccundum
vnam, vt lcilicct cft diftierentia aniraalis,non au«
tem yt eft diflerentia fubftantise inporporeat eo
vidclicet modo , quo couuenit IntelHgentiis. Ex
quo infert qu6d haec cft fimplieiter falfa ihomo efi
irrationalis. Secus efletdicfcndum fecundum pri-'
mam refponfionem , nam pofiti arquinocatione»
irratfonalis effetvetA in vno fenfn,ficat hKcJnteUi-
gentiaeftirrationalis. Et addit quod haec propofi*
tio , Bos eft irrationalis , eft omnino vera , hoc eft,
non diftinguenda , fed fimpliciter concedcnda.
Goritra quod obiicit , & pdllet etiam applicari
tortlra illudiam conccflum, fcilicct qu6d Intetli-
-gentSa eft irrationalis , & argumcntum prdccdij
ex natura pi;iuatiui , vel priuationis , nam eft ne-
gatio in apto nato, & in genere, & non abfolura,
yel extra genus : quare hiEC rion conceditur prb-
j^xihjLapis eftc<tcMi,licet fit rion Videns, igitur ifta,
Sos efi irrationalia , eric falf^, c^m irrattonale dicat
priuacionem rarionalis,vt videtur.

Ad hoc refpondct dupliciter. Primb, negando
aflumptum,fcilicet irratienale efle nomert priuati-
uum , fcd viderur rtcgacio praecise^ ^nde ly itiy
inquic , pofituin in compofitione., fHIicet huius
vpcis, vel didlionis , irrationale{ nam ibi inutatur
gratii Euphoniae Hinr ) dcbet accipi ncgatiuc,jvt
videlicet idem fignificat quod non, & non priuati-
Ue,& fic poteft dici de bouc, quia eft rton rationa-
lis,Iicet no fit aptus ratiocinari,ficut lapis eft non
vidcns. £t antcquam ponac fecundum modum ad
idem argumentum , obiicit coutra iftum modum
dicendi , infcrcndo qu6d runc non cflet differcn-
tia diuifiua animalis, fi idcm dicerer quod nbn ra~
tfonak , & probat confequentiam dupliciter. Pri-
m6,quia cxccderet animal , quod non conuenit
«JifFercntiae diuifiua; , vc paccc , fed potii^s diui-
fum excedit diuidentia , feorfum faltem.

<^6d aute excedat patet» quia dequocumque

alib

14.

Qusflionis XXVI.

579

fi0 MmiMlit.

«lio ente k mionali dici potcft , cum de quoli-
bet dicitiiralterum contradiAoriorum,& fic non
rolum animali conuenit. Secund6, quiaii folam
ncgationero importat , & pofitiuum non eft de
intclledu negationis,igitur y?n/J2'</f, quae cft dif-
ferentia fuperior , non crit de intelledu irratio-
nalis : hoc autem repugnat communiter didbis,
vt fuprk fxpc tadkum eft , id eft i difFercniiam in-
feriorcm includcre per fc fuperiorem, vc vidctur
elici ex y.Metaph.tcxt.comm.^}.
l6. Ad hanc obicclionem refpondct dupliciter.

Prim6 negando confequentiam : & ad viram-

3ue confequentiam refpondendo , qu6d negatio
la non cft extra genus, fed in gcncre,&talis po-
teft etre differentia , & non dicitur de aliis ab
animalibus. Sed licct hoc cuadat aliqualitcr pri-
mam probationcm confcquentiatjnontamenfc-
cimdam : quia (iue fic negatio in gcnere , fiue ex-
tra , non includic in fuo jntelle6tu poiitiuum,
ide6 aliccr rcfpondet dicens, qaod poteft conce-
di propcer fccundum iftorum , id cft, proptcr fe-
cundam probationem confequcncis , quod irra-
irrMtitndU tioTniU non eft difFerencia,& hoc propric loquen-
m» difftrtn- Jq^ ijQg g(^^ formalicer, liccc force circumlocuci-
ue : vel non eft difTerencia confticuens aliquam
dccerminacam fpeciem animalis. £c adlgnac ra-
tionem ex origine difFcrcntiz \ forma ,-cum igi-
tur diuerfarum fpecirrum animalis Hnt diuerfa:
formz, habcbunc diuerfas differcHcias poficiuas.
In fine h"ccers bcnc cffcc SfferentUfroprity omic-
tendo copuIacionem,vel [xCyMfferentut &propria,
fciliccc propriac pafHones. nam diuerfitatcm dif-
fcrenciarum confcquitur diucrficas pafllonum,
vt pacec.

Confequcnter ibi, yiliter poteftdici, &c. Ponit
fecundummodumdicendi ad illam obiedionera
fupra , ibi , Contrky priu^tum nihil proprie dicitur,
&c. fuftincndo irrationale accipi priuatiucdiftin-
guendo confcquentcr de priuatione, fcilicet pri-
nantc a6kum,& priuante aptitudinem,& fimilcm
diftindionem habet infra,inPoftpr£dicamentis,
qu.j. & dicit quod prima priuatio priuat adlani,
& etiam aliquando potentiam rcfpcAu agentis,
naturalis faltem,& habitum,vt coecitas : aliqiun-
do tantuth aftum , vt tencbra ; fed dimittit , vel
relinquit, inquit, aptitudincm,non foliim fccun-
dumfpeciem,quandoeftpnopria. Sccunda ver6,
nec a^um , ncc aptitudinern, ncc habitum , nec
potcntiam dimittit , vel relinquit. Qupd non
aptitudinem, de qua magis vidcretur, patct;quia
alias non eflct priuatio aptitudinis, & hoc maxi-
mefecundumfpccicm , vel gcnus propinquum:
& fi quid , inquit , relinquit , hoc eft lccundura
genus tantum , & non fecundiim fpeciem. Pro
quo declarando, notamodos priuationis, ^.Me-
taphyf quos fupr^ , qusft. j.huius cap. notaui.
Applicando ad propoutum , dicit quod rationaU
dicit tantum aptitudinem , & irrationale priua-
tioncra illius : nihil crgo fecundum fpeciem rc-
linquir,fed bcne fecundum gcnus relinquit apti-
tudincm, vel non rcpugnantiam:& fic dicitur de
boue, nam inqu>ntiun animal cft , non repugnat
fibi ratiocinari,ficut cxemplificat dc taIpa.Prima
crgo priuatio in hoc diftinguitur^fccunda,qu6d
prima dimittit aptitudinem , etiara fecundum
fpecicm ; fecunda tantum fecundum gcnus , vel
nullo modo in cafu, maximc fccundumgenus.

Ad forraam igitur argumenti dicatur , diftin-
gnendo maiorem , & fimiliter minorem. Nihil
enira dicitur priuatum , quod non cft natura,&c.

>7-

i8.

verura cft aut fecundiim fpeciem , aut faltem fc-
cundiim gcnus , vcl ad minus gcneraliflimc lo-
quendo fecundum tranfcendens. Bos vero ctfl
non fecundum fpcciera , faltem fccundum gc-
nus, eft natum habere rationcm, hoc cft, animal
cft natum haberc rationera , & faluatur in bouc,
vt patet.

Deindc foluit fecundam obie£Honera princi-
palera fupri ibi , Jtem,*tpiiuoca Jimt , &c. dicens
qu6dlicct Hgnificatis zquiuoci , inquantutii ta-
lia, nihil fit coraraune, nifi vox,ipfa tamcnfeor-
fum acccpta poffunt cfTe vniuoca habentia vni-
uocata : ficut igitur vox aequiuoca pro vno figni-
ficatorum dicic rcm , & conceptum illius , ita &
pro alio alterius. Non fcquitur creo qu6d In-
telligentiae fint tantum rationales fecundum vo-
ccm , & non fecundum rcm , imm6 ipfx magis
fecundum rgm, id eft, perfcdliilks, vt patet. Cum
communitate igitur folius vocis ftat pluralitas
rerum,& conceptuura j cuius oppofitum imagi-
natur argumentum.

£x hacfolutionectiampatet,qu6d voxsequi-
uoca non cft fimplicitcr vna,de quO tamen habet
vidcri egregie lupcr libros £lenchorura apud
iftura vbi gloriosc fcribit.

Confequenter his obiedionibus , & folutio-
nibus expeditis , redit ad foluendum illam re-
plicam , in fccundo argumcnto principali fupri,
coqtr^ rcfponfionem ibi datam, & iam fuftenta-
tam,a,tque declaratam de aequiuocationc rationa-.
lis diis & nobis.ibi videlicet, Centra,per Arijlote-
lem i.<^v^«/wM,&c. &exponit notabiliter ipfum,
& oftenditquodargumcntura non procedit,quia
non valec , nifi in caufis prscifis illc raodus ar-
guendi. Potentiarum enira diftindtio alia eft ab
intrinfeco , alia ab cxtrinfeco : & illa adhuc du-
plex, alia obici^alis, alia modalis , id eft , ob di-
uerfitatem raodi aeendi,ftat igitur identitas ob-
iedalis cura diucrutatc modi agcndi : vnde non
fequftur identitas potcntiarura ex identitate ob-
ie^orum tantum , nam, ( vt notaui prius ) fad-
lius cft deftcucrc , quara conftruere : & vbi plu-
res requiruntur conditiones ad inferendum iden-
titacem,fuf£cic dcfedus vnius ad inferendum di-
ftindioncm.

£xemplificac nocabilicer de fenfu communi,&
parcicularibus , & obiedis eorum , & allegac
Philofophum i. de Anima , text. comra. 145. &
circiter. Pro quibus declarandis , vide iftum ).
diftind.1. quxft. 3. & in Quodlibeto, quxft.i 3.
& fupcr libros de Anima , & alios vt nofti , eft
igitur fallacia Confequcntis in argumcnto.

Vltim6 , foluit vltimum principale, qcgando
difTercntias oppofitas clTe eiufdem comunitatis,
ide6 vna potcft efte fpecifica fpccialiflima, altera
vcr6 fpecifica fubalterna , fic , inquit , eft in pro-
pofito , &hoc ^oncnAo irrationale cffc diftcren-
tiani veram,propter iam didfca. £t addit pro con-
firmationchorum , vnam notabilem propofitio-
nera , qux poteft fundari in didis Philofophi 8.
Metapb.rext.coram.8.& lo.Mctaph. tcxt.com. 2.
& inde litteratota fatis clara eft.

D E T E R T I o , ctfi penradare huius qux-
ftionis difficultates , magis pertineat ad Meta-
phyficum, & Theologum,atque Phyficum,quim
.ad Logicum , ne tamcn prxtcrire vidcar, pcrtx-
fus ca qux ad communera vtilitatem faciunt.ali-
qua circa didla breuibus dubia tangam, inchoan-
do ab argumentis poft oppofitum , in quibus fla-
bilitur verius quxfiti. Prim6 citca priraum ar-

gumeu

J^fulauat»

f*»r/im fumm
ptm f»ffimt
hMbertfuk ft
VttiuKatM.

»9.

IdentitMi *(-
tt8i H»n te-
fert idtntitM-
tem petttttiM-
rum.

lO.

tli

58o

%*-'#'

Expofitio

gutnentum poflct dubitati , tin TmBigentU fint
0Himalia, Sc poflet probati quod Hc, natn compo-
fitum ex matetia & fotma intelle(%uali videtur
efle animal , fed Angelus , vel Intelligentia efl
huiufmodi, etgo. Minor cftncdum Paganorum,
fed ctiam multorum ThCologorum,fupcr z.Sen-
tentiarum,dift.j. Maiot vero poteft pcrfuadcri,
quia a in forma ignobiliori continctur aliquid
rirtualiter , multo magis in fot ma nobiliori ; fed
fenfitiuum , a quo dicitut animal , continetur in
anima humana,etgo eodemmodo,vel mnltib ma-
gis in forma Angclica. Quanto etiam forraa ma-
terialis cft nobilior , tanto magis rcquirit plura
organa ad opetationcs fuas exercendas,quod ar-
guit matetialeanimalis.
Zt, Item, quoad fccundum argumentum, non vi-

detur qu6d mortale infit rationc materix , quia
oppofita habent fieri circa idem : fed vita , vel
viuum , ineft ratione formaj , crgo & mofs , vcl
mortale.

Itcm, rcs habct efle ptincipaliter pcr formam,
crgo habct non clle principalitet proptct non
flTe fofm«»& ita fundamcntum argumenti ex 7.
Mctaphyficae non currit.

Item , illa expofitio de matetiis indiuiduali-
bus non vidctur valcre, quia quod conucnit plu-
pibus ciurdem rationis,conuenit eisratione ali-
cuius communis , cui primo conucnire debcr,
quatc cum mateti? indiuiduales plures fint , &
eiufdem rationis , igitur cfte , quo rcs, habet eflc,
vel non eflc,vel corruptibilitas,feu mortalcnon
conuenit prim6 materia: indiuiduali , fed potius
ipfi materiiE in communi.

Item , quoad tertium argumentum , videtur
primo dubia illa propofitio Ariftotclis i.Metapb.
maxime in dodrina huius Dodoris , vt patet i.
Metaph.& alibi faepc.nam tenet, a6kus vel opera-
lioncs primo cflc circa vniuerfalia, vel comunia.
1" } • Item,cum dicjt quod aptitudo ad alttiuii efi eitu

per fi , &c. non vjdetur benc intelligibile , nam
fi fic , fequerctur quod tifibilitas cflet pcr fe , &
primo hominis fingularis cum terminus eius,
cuiufmodi t^ridere , fit primd fi,ngularis , vt vi-
detur.

Itcm,clrca folutionern pfincipalem,& ea qu«
fequuntur , vbi tenere videtur quod rationale fit
diflcrentia vltima hominis , poflct dubitari co
qu6d vltimae differcntiz rctum funt nobis igno-
tae,cuius oppofitum tunc eucniret.

Itcm, quoad folutionem primae rationis prin-
cipalis , videtur rcpugnantia in didis huius , hic
&alibi: namin 1. Sententiarum, dift.i. quaeft.6,
impugnat illam viamjqu* eft AIcxandri,& Tho-
mas,& aljorum antiquorum, quac negatin Ange-
lis difcutfura, & in PrologoScntentiaium,qu.3.
oftendit quod Bcati difcurrunt.

Itcm , u intelligere pcr fpeciesinnatas, & pet
acquifitas, argucret difterentiam fpecificam , vel
geneticam fic intelligcntium,& arquiuocationem
rariocinatiua , fequeretur quod Chriftusnon ef-
fct homo vniuoce nobifcum , quod eft contra fi-
dem. Patet confcquentia.quia ficut Angelis fue-
rupt conctcata: fpccies omnium ietum,ita Chri-
fto,vt habct vidcti in j.dift.i^.
14. Itcm, in fecundo , vbi fupri, videtut fuftincre

qu6d intelleftualitas, vt tans, fit eiufdem ratio-
nis fpccificc in Angclo , & anima , licct eflcntijt
cotum non fint ciufdcm fpccici : fcd(vtprius di-
xi ) non videtut aliud intclligcte pcr rationale,
quam intcllc^tuale.

Item , fiue irrationde dicat negationem in ge-
ncre , fiue priuationcm , non videtur pofle fufti-
neri illa propofitio , tanquam vcra , InteUigentia
efi irrationalis , oum non contineatur fub gencre
animalis. Gcnus cnim quafi communc habitui Sc
priuationi, cftillud, cuiconuenit aptitudo ad
vtrumquc, vt fingularifllmc habet,dift.z8.Primi,
quaeft.i. in folutione.

Item,poflet dubitari,quae illatum duarum via-
rum de ly in, in compoficionc irrationalis fit con-
uenicntior,

Item,videtur ibi fupponere differentiam fupe-
riorcm pet fe prajdicari dc infcriori , cuius oppo-
fitum ex intentione habct 7. Metaph. & 4. Sen-
tentiarum.

Item- , an tenendum fit irrationale ^flc vcram
difl^ercntiam animalis,vel non.

Item, non foliim priuatiuum aptitudinale, fed
etiam a^ualc , rclinquit aptitudincm fecun-
dumgenus , ergoilladiftindiopriuatinonpro-
ccdit.

Itcm, vidctetur quod ha:c effet vcra, Lapts efi
irratienalfs , quia conuenit cum rationali in cor-
pore , & in fubftantia : fimilitet fequeretur quod
hasc, AlbedoefiirrationaliSfSc Albedo eficdca, elfet
vera , ponendo vniuocationcm entis , & ita vni-
uerfalitcr priuatio vniufcumquc diccretur de
alio, quaintumcumque difparato.

Itcm , circa ilUid dicftum Philofophi Potenti*
difiingmntur per aQus , &c. poffent plura tangi ad
altiorapertinentia, fednolo modo immorari.An
ctiam idem fit obieftum fenfus communis , &
particulariSjbonum dubium cffer.

Itcra, contra fundamcntum folutionis vltimi
principalis, poteft argui ad hominem : nam in 1.
dift. I . quaeft.^.in argumento poft oppofitum,di-
cit quod quanto forma creata eft nobilior , tanto
diftinguiturinplures gradus nobiIitatis:&exem-
plificat comparando elementa ad mixta ; cx mix-
ta inanimata ad animata ; & plantas ad anima-
lia ; & irrationalia ad rationalia, vel intellcftua-
lia ; manifeftura autcm eft qu6d forma huraana,
vel rationalis , eft nobilior forma irrationali,
vel brutali ; ergo dire(3;e fequitur oppofitum fo-
lutionis, vel rcpugnantia manifefta in diftis Do-
(^oris. Addat Icdor alia, fi voluerit.

Ad ifta per ordinem.Ad primum.illa imagina-
tio de materia Angclorum fatis perplexa eft, nifi
acciperetur raiVcria (vt quidam volunt) pro qui-
ditate limitata. Sed Bonauentura, & quidam alij
} . dift. Sccundi , vidcntur accipere materiam ab-
ftradam Mctaphyficc , & eiufdem rationis fic in
omnibus , ficut in quaeft. libri de Anima ( qua:
attribuuntut ifti ) habetur etiam , fed quicquid
fit dc hoc , tutius eft in via huius tcnere, in ipfis
non efle materiam, Phyficc loquendo, licet benc
proportionabilc matcria;,vt genus.oftendit cnim
fufficientcr in Quodlibeto,qua:ft.9.qu6d impof-
fibile eft Angelum informare materiara : hoc ta-
men non demonftraret fortc ipfum in fc non
componi ex materia ; aut igitur fimpliciter ne-
gandum cft in Intelligentiis cflc materiam , aut
fi concederctur non tamen fequitur quod fint
aniraalia , ficut optime Bonauentura 8. dift. Sc-
cundi , oftendit. Animal enim dicitur habens fin-
fitm , & cum dicitur quod aniraa fenfitiua conti-
netur virtualitcr , negatur ; quia fruftri ponere-
tur incis:fecus cftdehomine, necindigentor-
ganis , quibus cxercerent opcra diucrfa vitalia.
Qua:ratur iftc 8. djft. Secundi , & alij.

Excm

ly-

Qusftionis XXVI.

581

*7-

Ctrmptibtti-

tMU t»Mft

VMrU.

AAionet
fnnt (ingula-
iiain,}(MffiM-

19.

DifirtnlU
vltim» iir-
sumlteutiHi
pattjl txptni.

Exemplumde ponentibus coelum componi ex
materia , & anima inteilediua. De continentia
animz fcnntius in intellediua, eft benc dubium,
an fciiicet eft ponenda przcise in homine virtua-
liter, vel zquiualenter , an certe formaiiter : fed
quicquid Ht, non fequitur illatum , Hcut non (e-
quitur c contra : forma fcilicet perfeAior conti-
necur in aliquo virtualiter ,ergo imperfeAior.
Exemplura de forniacorporeitatis ,&de vege-
tatiua , feu fenfitiua in homine, refpe£lu intel-
leftiuz.

Ad aliudtpofTet fieri longus proceiTus de cauHs
mortalitatis, vel corrupcibiiitaiis rerum : vna eft
enim generalis,eo qnod omnia originaliter ex ni-
hilo, ide6 tendunt in nibil. Specialis ver6 alia
a(fliua,alia pafliua. Prima duplcx, alia extrinfeca,
alia intrinfeca. PafHua etiam alia obiedliua , alia
fubiediua. Poteft igitur probabiliter dici , qu6d
mortalitas nedum ratione materiz^fcd etiam for-
mz,& principaliusconuenit homini, & non fo-
l^m ratione formz,fed etiam efficientis poHtiuc,
▼el negaciuc:& gencraliter quot funt caufz dan-
di effciot non e(re,fuo modo. Famose tamen at-
tribuitur materiz , propter antiexam priuatio-
nem, quc machinacur admaleficium i.Phyiic.
texr.com. 80.& fic arguit Do£tor hic. Quzrantuc
Expofitoces,&Qiy:ftioniftzfuper i.Phjfic. & i.
de Generatione, & y.Metaph.Meraphyfici etiam,
fpecialiter ifte in 7.Metaph.& melius in z.dift.i j.
& I9-& in tenio,dift.i^.& in 4.dift.44.

Ad aliud dico , quod eo modo quo conuenic
corruptibilitas rationc materiz,conuenit ratione
ipfius communi primo , & hoc potentia remoti:
(ed ratione ipfius in pariiculari pocentiapropin-
qua.QuzraturnotabilitcrifteinTertio,dift.iz.&
7.Metaphyficz.

Ad arrud,quod tangitur de veritate illias pro-
poficionis i.Metaphyficz,licct exponatur (&(a-
tis benc) de adlibus tranfeuntibus debere intelli-
gi.& non dc immanentibu$, & obiedliue , & non
fubie6liue:vniuef falitcr tamen poceft dici , quod
vera eft ficvidelicec , ASionesfktitJittguliirium, &
obieAiue,& fubiedliuc ,maximctranfcuntcs : &
hoc vel przfuppofitorum , vel per ai5biones con-
ftitutorum , vel tanquam vhimacc dtnominato-
rum. Vbi etiam adnertendum , qu6d alia eft racio
agendi, vel rerminandi , & alia conditio agentis,
vel terminantis.Quzracur ifte fuper i.Metaphy-
ficz,& alibi fzpe. Nam famosc pettradtac hauc
pcopofitionem, & fzpenumero.

Ad aliud , patet ex di<flis perillam diftin^io-
nem de potentia, propinqua,.& remoca : k fimili
applicando ad apcitudinem talem,vel talem.Pof^
fet cti^m negari nmilicudo.quia in vno accipicuc
zGtio terminariue, vel obiediiue cfie alicuius : in
alio ver6 fubicAiue. PoiTet etiam dici,qu6d pro-
pofitio eft vera , vt accipitur ^ Dodlore, fed non
concludit intentumiconcedoenim qu6d cai con-
uenit terminus aptitudinis,ei per fcconaenitap-
Utudo,(ed non dicic per fe prim6. Poficc vlterii^s
concedi , quod ridert eft prim6 hominis, licct hoc
ridere htni4t,zlii etiam ratioagendi, alia conditio
agentis.vt ptius.Vide fingulariflimc infii in Prz-
dicamentis,cap.deSubftantia,quzft.z.

Ad aliud poifet dictvno modo, qu6d cic-
cumlocutiuc faltem poteft DifTcrencia vlcima
cognofci , licct forte non in fe diftind^ , & for-
maliter : & fic intclligit DoAor. Alicer qu6d ve»
rum eft naturaliter , fed concurrente fide fecus
eft. Vide 45. dift.4.de quo alibi altiiis habet per-
fccutari.

Se0tt«per.Ttna.L

Ad aliud poteft dici vho naodoex documenco
generali fupri aflignaco , qu6d in materiis reali-
bus loquitur in his quzftionibus fecund6m com-
munes Authorum opiniones, & ita intelligit hic
de difcurfu Intelligentiatum. Vel aliter qu6d
poteft verificari refpediuc loquendo, ficut^dice-
recur firmamentum non moueri moiu proprio
refpeAu primi mobilis. Vel magis ad propofi-
tum,firmamentumdicereturmoueripropri^,&
primum mobilenon moueri, fedpotiusmutari»
propcer velocitatcmmotijs : vel qu6d terra nui-
lius eft quantitatis refpedlu czii , fic bic , An-
gelus fi difcurrit , difcurrit in tempore in pcr-
ceptibili , vei in inftanti , feu cum inftanti tem-
poris : quia non tequititur prioritas & pofterio-
ritas'duracionis ad difcurfum ,fed fufncic ordo
naturz : noitrum autem intclligere cft cum con-
tinuo, & tempore perceptibili plerumque. Po*
teft igitur dici , quod in comparatione ad nos
non difcurrunt , fecus eft fimpliciter loquendo;
& fic faluatur Do6lor vbique. Nam aUbi vuic
oftendere qu6d non repugnat eis difcurrere fim-
plicirerloquendo.

Et fi dicerctur , quod tunc Deus difcurrerec,
quia ordo naturz poceft aflignari in cognitione
Dei. Diccndum quod addiunrfum requiruntuc
cria.Primum cogfjoffccre hoc per hoc. Secundum
cognofcere hoc poft hoc. Tcwium qu6d tctmi-
nus difcurfus fit obiedtum immediaTc cognofci-
bile,& alioa&u. Quicquid fitdeduobus primis,
tertium faltem non reperiturin diuinis.Videno-
tanter 1 j.q QuodIibcti,& alibi plurics iftuin.

Ad aliud, quod eft oprimum motiuum contra
viam coramunera , conccdo qu6d illud non eft
fufficiens mediura qegandi fimpliciter difcur-
fum,nec ponendi diuerfitacem fpeci(icam,fed bc-
n^ tefpeikiae loquendo,vt didum eft.

Ad aliud,qu6d loquiturDodtor ibi problema-
tice, etfi afterendo. Alia cnim via fecutior eft,nifi
ioquendo de conuenientia tranfcendenti.Vcl ali-
cer , qu6d accipit ibi itttelU£iiuUem pro potentia,
vel perfedlione concomitante eflcntiam , & non
pro realicate intrinfeca formaIi> ficut ponitur
Differentia.

Ad aliud,qu6d hzc propofitio , Intelligentia efi
irrMiotialu, forefi verificari vno modo, fi ly in te-
neretur vt eft negatio extra genus : alio modo vc
eft negacio in gcnere , vel priuatio non in generc
propinquo,fcd rcmoto,vt puta in fubftantia. Pro
quodeclarando, vide fingularem dodbrinam in
Primo,dift.iS.^uzft.i.inroIucione.& j. Metaph.
cap.de Prinatione.

Adaliud dico, qu6d vtta^ue viaindifferentec
poceft ceneri,quia coiiicidunt communicer nega-
tio in genere,& priuatio , vt habet in Prirno,vbi
fupr^ Ad aliud , qu6d loquitur famosc , vr fupr^
eap.de Gencre notaui. Ad aliiid.poccft dici,qu6d
non nifi citcumlocutiue.Ad aliud,qu6d licct con-
uenianc in relinquendo aptitudincmfccundum
Genus , diflcrunt ramen in relinquendo , & non
celinquendo fecundum fpecicm , quia Hlud ali-
quando relinquichoc vero nunquam.

Ad aIiud,poceft concedi rotum,vt patet ex do-
6lrinahaius,in primo, vbi fupr^:& hocextenfiud
loquendo:apciijs camen accipiuncur nomina pci'
uatiua, aptitudincm denotantia, qu^m adum in
tali extenfione. Logice tamen illa extcnno vfque
ad ens non procedic , vt patet. Circa didum Phi-
lofophi.P0rmfi<(,&c.videatutifte 1. Metaph.& j.
dift. I .& Z.& alibi fzpc.Sed potcft breuiter dici,
qudd alitet diftinguunturpotentiz per adhis , &
Zz alitcc

difcMrrM,

50.

In Dium mm
t»dit diftttr-
fus.

31.

Pittmtu di-
JiingumntMr
pttnSm ali-
tir , quMm
»8ufpir-*i-
itS».

58i

If "^ Expofitio

alitec aftus perobieda,tiam ptimaeft exttinfixa»
&acciclentalis:recunda vet6 exirinfcca ,efrentia-
lis taraen : pro quibus vidc hunc,in Quodiibcto,
quzft.ij.optimc.
*%, Ad aliud,videatutPhilofophus,&Expontotes

i.de Anima.& quaeratur Auiccnnaoptimc,6.Na-
turalium.Poteft bteuiter dici,qu6d habent diuer-
fa obicdlacum pr^cifione acccpta,& forte fecun-
dum rationes formales obiedtiuas , de quo non
curomedo difputare.In potentiis tamcneiufdem
generis,& fubordinatis , noninconucnic, imm6
neceffe eft, ponere identitatem obie&i,licet non
przcisc,& adzquatc.

Ad vlcimum,quod ungic bonum motiuum,et-
fi po(Tet dici qu6d argumenta in pcde quzftionis
funt Topica,& nonaftertiua, & cx di6kis aliorum
communiter accepta,& maximc in propoHte : ni
illud argumentum , da quo fit fermo in i.habet
Thomas in i.contra Gentiles, C.91.& p4.& in 2.
Sententiarum. Poteft etiam coUigi ex Bonauen-
tura,& aliis antiquis , & facit apparenter pro via
Thoms , ponentis quemlibet Angelum eire fpe-
ciem,vt patct,& ita patum curaretut ad intentio-
nem DoAocis.Nihilominus poteft dici,qu6d lo-
quitur ibi dc contentis fub eodem genere remo-
to,hic vero dc contcntis fub eodem infimo,vt pa-
tet percxempla fua hic,& inde.loquitur cnitn ibi
dcgradibus entium fubftantialium , qus funt de
pcrfcdione vniuerfi : hic vcro de fpeciebus ani-
malis prxcisc , & fic eft ad mentem Philofophi,
10.& J.Metaph.viallegaturpriiis,cuius vlterio-
fcm fpeculationem rclinquo lctftori fagaci.Poflct
etiam pertradari propter verba Doftoris hic in
fine quaEftionis de gradibus peifedionalibus fpe-
cierum, & qualitcr pcima fpecics excedir alias,&
qualiter accedunt,& recedunt,& an pofitiue, vel
priuatiue , & an formalitcr , vel viccualiter , fcu
emincnter.Sed alius erit locus , quia non funt lo-
gicz conHdcrationis , nec plura nunc didorum,
nifi vt fatisfaciamus, & nobis ip(is,& curiosc in-
ueftigantibus. & fic Dei grati^ eft finis diiferen-
tix de DifFerentia,pacis quoque Authori fit fem-
per laus,&gIoria.

'** Qjr^STIO XXVII.

qua: eft 30. apud Scotum.
Ffrum Proprmmfi ynluerfale ?

l. "pOftquam expediuit fe circa capitulum de

J. DifFcrentia , quairit circa capitulum dc Pro-
prib , inchoando \ commuuioribus, an Preprium
fit vmutrfale. Prius enim eft inueftigandum an fit
vniuerfale , quam de aliis conditionibus eius , &
caiteris didis Authoris,circaipfum,Etpotcftper-
traAari quacftio tam in fundamentis,qu<tm in in-
tentionibus, fed principalius in intcntionibus,vt
patet.

D E P Ri M o. Quid proprium , & quoties acci-
pituc.patet communiter hic in textu , & glofra,&
in didkis Dodloris huius,in proccffu, atque in tra-
ftatuModorum fignificandi. Dicitot enim Pr»-
frinm k prope , ideo mihi eft proprium , quod eft
meuro,& non tuum. Vide iftum i5.dift.4,& alibi.
Vndc aduertendum.quod ficut didum eft de Dif-
feremia criplicitet accepta , quod poteft accipi
aequiuocc tam in primis, qujlm in fecundis inten-
tionibus : ita fimiliter dicendum eft dc proprio
quadruplicitcr acceptojin hoccapitulo. Intentio
▼cto Authoris, & Dodoris cftdcipfo^. modo.

prouc videlicet eft intentio applicabilis ei , quod
cgreditur ex principii» fpeciei, & incft in aftu /-
gnato conuertibiliter, vt verificatur in zStu exerci-
r0,vtconfequentcrdicctur, namalij modi ipfius
Proprtj reducunturad accidens,falccm vtmodns.

Ordo quzftionis ad prxccdentem , & fcquen-
tem patet,Diuifio communis eft.

Di Secvndo, arguit quatuor rationibus z,

parcem r.egatiuam. Prima procedic pet locum ab
oppoficis,& pacet.Secunda procedit exmodo pr^-
dicandi fecundarum intencionum deprimis ,&
przfupponit hic efTc fermonem de Proprio,&vni-
uerfali fecundae-intemionaliccr fumpcis. Tercia
procedicjvc prius^deDifferemiajq.}. argumema-
tum eft:& allcgat pro fundamento Philofophum
4.Topic. cap.9. fpecialiter autem tangit qualitec
non referturadilludcuius eft,propter duo.Quar-
ta ratio oftendit quod eftens reale, & pec confe-
quens non eft fpeciesVniuerfaIis,vt hicloquimur
de vniuerfali.

Ad oppofitum adducit Porphyrium, & Philo- Propritim e/t
fophum i.Topicorumc.3.&4. Dcinderefpondet ^''"W*^*
ad quzfitum tenendo partem affirmatiuam,quam
probat perlocum ildefinitioneVniuerfaliscon-
ftruftiUc, & allegat Philofophum inTopicis lib.
i.c.4. Bencenim valetargumentum , EJtpr<tdica~
tum,ergovniuer/ale, licct non c contra:quamuis fit
inftantia de dcfinitionc,vt patet fupr^.q. de fufS-
ciemia vniuerfalium. Etqualirer prxdicatur do
pluribusdeclarat,quiadehisdequibu$fuumfub-
iedum,cum quo conucrtitur:& poteft fermo iftc
verificari in iStufignato in intencionibus,& cxer-
ceri in fundamentisjficuc dc aliis didum eft.

Quod aucem fuum fubie(^um prxdicacur de 5.
plucibus,oftendit, quiaillud eft fubic(5^um demd-
ftrationissinquopafliodemonftraturdefubieifto;
taleautem eftcommune,vel vniuerfale,vc patcc i.
Poftcriorum ccxc.comm.14.idcm habecury. Mc-
taph.text.com. / 3. & alibi fzpc, quod igitur prx-
dicatur conuertibiliter de vniuerfalt eft vniuerfa-
le,quare Proprium vniuerfale. Proptcr argumcn-
ta tamen diftingnit de Proprio , primz intcntio-
naliter & fccundx intentionaliter fumpro. Pti-
mum ^preprietate conccetiue dicitur. Secundum
vero non habet abftra(%um,vno nomine nomina-
tura , vt infri dicit. & primo modo inquit , Pro-
prium poteft efTe indiuidui, ficut fpeciei : ficut in
ciuilibus mutata lcge naturx.hzc domus eft pro-
pria Petri , hxc veto loannis. Vnde proprietarij
dicuncur cales , ficuc vfuarij Minores,ab vfii fim-
plici rcrum, feclufo dominio , in quo fequuntur
legem nacurz,& Euangelicam perfedtioncm. Si-
milicer illo modo dicicur rifibilicas hominis pro-
prietas , iqua forte tranfumptiuc dicitur Pr»-
prium, vt eft intcncio , vc prius de Differcntia di-
(Slumeft.Siccamenhomo,& rifibiIicas,non incf^
fe comparaco,fed reali,confidcrantur,de quo fta-
timmagisdieetur.

Confcquenter refpondet ad argumcnta prin- 4.
cipalia.Adprimum dupliciter.Primo quodargu-
menium commiccic faHaciam i4iquiuocacionis,
quiaprocedic de Proprioprimx-inccncionali,hic
ver6 eft fermo de fecundx intentionali, quale cft
commune, licctdicatur tranfumpciue Proprium.
Secundo fuftinendo argumencum non conclude-
re de Proprio primx-inccncionali , cciam recurrit
ad compofEbilicatem relaciuorum de codem;rc»
fpe6ta camen diuerforum , ficut fupra tadum cft
depacre & filio,& Generc & fpccie. Potcft igitur
Proprium comparari vclad fpeciem, vel ad indi-
uidua , & hoc maximc loquendo de fundamento,

vel

Qusftionis XXVII. jgj

6.

vel Cahit£to huius relatiui pr^priMm.Ptimo tnodo
eft proprium^recundo modo communc.

Vnde aduercendum , quod Hcut fupr^ de Dif-
ferentia didum eft , qu6d fcilicet eft triplex • vc
pote principium formale difFerendi , ficut racio-
nile i & relatio realis,& tertia quz eft relatiuum
rationis,& tcrtium vniuerfaie : ita liic imaginan-
dum eft de Proprio. Vno raodo eft paflio realis
emanans ex principiis fubiedi , vt rifihile , Hue iic
abfblutum, iiue refpeftiuum. Secundo modo eft
relatiuum teiicit prtprietdtt di(Qiim,ncut commu-
ne reale communitate. Tertio modo cft intentio
applicata illi fundamento fic egredienti,qu6d di-
citurprcdicatam conueTtibile in qiiale accidcn-
tale , & perconfcquens noningrediensedentiara
fubiedi» etd fubeius oppoHtonequit intelligi.
An autem ha:c refponfio pofllc applicariad Pro-
prium, Ttcft inccntio, habet courequentet inue-
ftigari.

Ad recundum,pacet rolutio:nam prxfupponit
filfamScilicetpreprietatemeffeibdtiStumproprtf,
vt hic accipitur. Sed contra hoc inftat dupliciccr.
Prim6oftenfiue,iuxtaillud principium famofum
(per quod tenet forma Syllogifmi:^<<a>OT^«tf fci-
licetxmi&eidem/Mnteademy &c.) Philofophi , &
Priorum,atque Elenchorum primis 7.Topic.& 4.
Mecaph.& arguit in tcrtia figura, & poteft rcgu-
lari per dici de errmit vt pacet.. CommunicCc enim
Dodlor non obfcruac rigorcm logicum in ar-
guendb, fcd fufficic qu6d acgumenca regulari
pofllnc, lex enim propccr ccanfgtcfToces fadaeft,
fimiliccr rcgulae dodlrinales propccr ignorantcs.
Si qui^ igitur inftarec quod argumentum non
valec , quia eft cx pucis indefinitis, effcc pucrilis
inftancia,nam non foliim hic, fed alibi hoc acci-
dit. Infcrtur igitur hanc eflc vcram, Vreprium efl
proprietM, qaia. ex vcris nil nifi verum.Quare pro-
prietasnon erit abftradum primz-intentionalc,
quia fi fic,non pra:dicatctur vcr^ de concreto fe-
cundaE-intentionali , cuiufmodi cft proprium, vt
inargumentoaccipitur, ficnt cnim fecundi in-
tcntioncs de primis tantiim concretiue,ita & pri-
macdeillis dici debent. Vniuerfaliter namque
fubco modo fignificandiquo accidcns przdicari
potcft dc fubicdo, & fubicflumdc accidentc , &
fub quo non.non.Vndc ficuthxceft v^tiyhomoeft
«•/t«<,itaccontra:licctin alietatc modi pr«dican-
di : & ficut hzc faffa , humanitas eft alha , ita & c
contra.Sccunda inftantia eft inquifitiua, ficut fu-
prk,deDiffetentia in fimili,habct.

Ad primnm dicit, quod cft accidcns : & poffct
etiam rcduci ad figuram diAionis, ficut fupra fz-
pe habet,vt patct, comparando hominem ad ani-r
mal in i(kaJignato , & exercito. Similitct compa-
rando homincm ad fpeciem, & Socratcm. Ciim
igitur dicitur qu6d rijihile eft propricras , accipi-
tur fecundum eflc quiditaiiuum , vcl matcriale,
dum vcro additur ia minori,rifibiIc cft proprium:
accipitur fecundiim cfTc cognitum , & ita vatia-
tur,& fic quatuor tctmini , & hoc eft quod dicit
Do(5tor paucis veibi$,extr4neein/!4nt,8(c.

Ad fccunduro, clara eft folutlo ex didis priijs.

Ad tertium principalc rcfpondct dupliciter.
Prim6 ncgando Proprium non refcrri, faltcm fe-
cundi^m Genus,& ira concedit fundamentum ar-
gumenti ex Philofopho. Inquantum igitur eft
przdicatum, vel prcdicabile,dicitur ad fubic-
Aum, ficut de aliis diAam eft. Alia refponfio eft,
fuftinendo ipfum in fpeciali rcfeiri , vt dc DifFe-
reatia di^um eft : & dicit qudd ad fpcciem, uon
Seoti oper. Tom, l.

inquantum fpccies,quia fic habet Gemispro eiut
correlatiuo,fed inquancum habcns Prorprium,fic*
ut DifTerentia refertur «d ipfiun , vc conftituAim.

Et quia ptobationes videntur contra hoc , re-
fpondet per ordinem : & vidctur breuiter diccre
ad primam,qu6d aliud eft Axcetehahem Propriumt
dcdieete fMhieiium Proprtf, & declarat iuxca didla
fupri.devniuerfali incommuni, in quo fubiedi-
ue eft Proprium , dicens , qu6d non in fpecie fe-
cundz- intentionaliterfumpta, ncc etiam priraae-
intentionalitcr,nifi multum remocc:& cxhoc
poffunt alia loca dedarari , vt pote illud fupr^ de
Subftanriis primis , & fccundis ; & illud inftk de
aIbcdinc,vclaIboSocratc,&accidente.Vndcnon
fequitur , Socrates eft alh$u,ailntm eft aeeidem , ergo
Socrates accidens:f\cat non fcquitur, Socrates eft ho~
Mojjomo efi fithflantiafeiunda, trgo Socrates.Sic hic,
Rifibile eft Proprium , homo tft rifthilt ; trgo , &c.
Nam in omnibus talibus variacur medium,& ac«
ccptio eius.Licct igitur in fuppofitione pcrfonali
pofOt faluariquod Species eft fubicdlum Proprij,
accipiendo vtrumquc , vt fupponunt prp funda-
mentis,non tamcn accipicndo ipfa, vt quid,8c pro
fignificatis. fiene tamen verumeft , qu6dSpecics
vt ^uid, non abiiciens tamen modum fpecici, eft
fubicdum Proprij. Vt modus, id eft, illius quod
dcnominatiuc dicitar Proprium , quia ncdum
fundamenca, fcd inccnciones habenc paflliones,
quibus applicatur Proprium vt modus , vt fupr^
didum eft. Similiter ipfuromet Propriii eft fub-
iedlam Proprij,& fic fubicdiun dcnorainat fuum
accideris. Nam ifta quinquc vniuerfalia, func
quinque generiles modi incclligcndi , applicabi-
Icsomnibus , aliquo illorumquinquemodorum
praedicandi przdicabilium , fiue fint res , fiuc in-
tcntioncs. Vbi le€tot plura addcre valcbit , quia
alias hzc ta^a funt,& cx di£tis nota.

Vc igicur Spccies fupponic pro fundametiro,
vel fubie<5lo fuo (nam pletumque accipimus fun-
damentura & fubiedlum pro codem hic) eft ha«
bens Proprium , vt Proprium fupponir pro fub«
ieSto , & fic poteft falnari Specicm habcrc Pro-
prium, & cflc quodammodo tubiedlum eius,auia
fupponit pro fubiedo fubiefti illius , & eft fub-
iedliuc in eo.Dato igicur qu6d non referacur Pro-
prium ad rifibile , rcfertur tamen ad Specicm vc
habentem ipfum. Vbi notanter dicit rifihile , &
oon rifibilitas , ptopter caufam prius afHgnatam:
quia fcilicetapplicaridcbcnt inteutionesfunda-
mentis ,eo modo quo funt ptz^iicabilia propoc-
tionalitcr cis,vel natutis earum,& non alircr.

Ad aliam probationem refpondet fubtiliter , &
vidcturfacere mixtum fcrmonem (vt alibi folct)
ex primis,& fecundis intentionibus:nS cum dicit
Propriopritu efliUud, &c. Habet maximc verificari
in rundamentis, vel fi in intentionibus, vt tamcn
fupponunt pro illisiSubieiflum igitur Proprij po-
tcftdupliciccrconfidcrari. Vno modofecundum
fe;alio raodo vt habens Proprium,ficut dc Gcnere
refpcdbu Diffcrentiz poflet diftingui ,vel fccun-
dum fe, vcl vt diuifo confiderato. Vbi applicabis
vcrba Dodoris in adlu /ji^nKrffininteniionibus,
ad fundamenta in ad^ucArrrmfffubtilitcr.

Vult enim diccre , quod quamuis fubicdlum
primz-intentionalicer acceptum , vt homo,verbi
gratia,fit ptior rifibili,naturifaltem,vt tamen in-
duit modum Speciei , & per confcqucns fubicdli
pafl[ionis,& habentis paflionera : & fimilitct rifi-
bile induit modum Proprij , & habiti <i fuo fub-
i(dto,non cft ptioc ipfo rifibili . fed fimul naturil,
Zz X quia

Spetiet fut-

tntd» fuHt-
aum lT*tTij.

%.

Tnprii fmUe-
Hum dupliti-
ttr ctnfiinar-
tur.

9'

Sptcits qui'
mtd» pritr
^fimiU »«-
titra frtfri*.

584

Expofitio li)

qaia quxndoiice eft h^ens illad , 8c illad habi-
tuin ab iflo : & fic appellat rabie6bum ipfitn Spe-
cictn fupponcntem pecronaliter,vtpciuS)Tel fan-
damentura fub Specie refpedu fundamenti fub
pcoprioi Qui vellet illa verba applicace ad Pco-
pcium, Tt celatiuum pcim2-intentionale,facili-
tec diceret : fed toca difficultas eft de ipfo , vc eft
intentio ,8c Ciccfi ad pcopoHtum folutionis, &
argamenti.

Ad quactum cefpondet , qu6d etfi fundaraen-
Xixm Pcopcij , vt eftquactum Vniuecfale, fit in re
•liquando ex natura cei,non tamen ipfa intentio.
^t oftendit qu6d illa definitio , fcilicct Mcidere
tmni yScfoli, Sc/emper , ( de qua in quxftione fe-
quente) focmaliter,& in zOtuJignMo accepta,non
vecificacetuc de aliquo , pcztec opus intellcdus,
Yt patebit in quseftione fequente. Dato enim
qudd in ce eftet vnio eftentialis cecum , & com-
raunitasquxdamcadicalis,non camen pcxdicatio
aftualis , nec vniuecfale in aftu , quia intelleftus
eft qui facic talia. Qupd igitur afttimitur de
tciangulo,non pcocedic.
I{0, De T e r t I o. Occaccimt quzdam dubia cic-

{ca dida.Pcim6 circa folutionem quxftionis. Vi-
detar enim qu6d illa folutio non fit ad propofi-
tum,quia tantum verificatuc de Pcopcio pcimz-
incentionalicet accepto : nam vt eft fecunda in-
tentio , de nullo dcmonftcatuc , vt patet ; nec eft
pczdicatum conuercibile cefpedlu alicuius,imm6
ficcidentale,& fepacabile, quia modi intclligendi
fepacabile^ funt,vt fupca,quzft.3.deGenece,
dixi.

Icem , catio Vniuerfalis pec fe conuenitcaili-
bet eius Speciei , non igituc fecmo eftec \x\c de
Pcopcio , vt eft fpecies Vniuecfalis , non ratione
fabiedli, fed tatiorie ipfius in (efocmaliteceftct
pcxdicabile de plucibus : auc igitur declaratio
" non eft ad propofitum,vel ad intelligenda in fun-

damentis .Poftct igitur difficultati, an folius vni-
uecfalis fic demonftcatio.

Item,videtuc qu6d Proprium, vt eft primz in-
centionis,non opponitutcommuni,quia oppofi-
ta dcbent eflc eiufdem gencris. Rcsigitur rei, &
intentio incentioni opponitur , vt patct fuprk in
fimili,quzft.4. Cum ergo commune fit fecundz-
imentionale , & Proprium primx-intentionalc,
non opponentur , qaod eft contca illam diftin-
iftionem in folutione quzftionis , &prima pcimi
pcincipalii.
I !• Icem , ficut de ratione Pcopcij eft conuenice

vni foli Speciei , ita & omnibus eontentfs fub
ipfa:qaacc nonfoli^ro ecitPcopcium Speciei, fed
etiam indiuiduocum. Conficmatuc, quia videtnc
effenti^lioc compacatio cius adindiuidua, vt eft
fpccies Vniuccfalis, ficapiatur fecundx-inten-
tionalitec,qu^mad Spcciem,ide6 ponicuc ly «mn»
immediate poft ly McieUt,in definitionceius : illa
igitarfolutio fecunda primi principalis , minus
bene proccdit.

Itcm.illaptopofitio in rertio argumento prin-
cipali , fcilicet qu6d NmUmth mecUtns refertur mU
/tiHm/ul>ie£ltim,non videtut vcca, immo contcadi-
dlocia cius cft vera,c6m omne accidens habeat
dcfiniri per fubiedaro , quod non eft propter
aliud , nifi propter habitadincm eius ad fubie-
^nra,vt habet infrk,quzft.}. huius cap.& quxft.
de DenorainatiuiSi& fupec 7.Metaph.& in 4.Scn-
tentiatum , dift.ii. & alibi fiepe , & eft intentib
Philofophi expcefs^ 7.Metaph.& alibi fzpe.fupc^
etiam cap. de Gcnece, quzft.x. pectradlaui idem

aliquantolan.Nec probationes illiiu propofitio*
nis cuccunc , nam quod infectuc in pcima, non eft
inconueniens. Ec quod tangituc in fecunda de fi-
multate relatiuorum,non eft vniuerfaliter necef-
facium.vt pacec in celatiuis tettij modi , licet ali-
tcc fatis ben^ cefpondcatnc ad illam cecuccendo
ad habens,vt tale.

Item , videtuc qu6d inconuenicntet dicat fub- i x,
icAamPcopcij non eire Spcciem,quia hxc eft vc-
ra in fecundis incencionibus,Pr0^»>» inefi Speciei,
&.non alitet quim vt fubicdto.vt videtuc.

Item , poftet difficultari , an proprium primx-
intentionalitet fit fubicAiue in Spccie fimilitct
acccpta,ficut dicit Doftor,cum°fint rcaliter idera,
vt mnlti volunt.

Item,quando aliquid eft per fe tale , quocum-
quenon diftrahente fibi addito adhuceft tale:
cum ergo fubieftam fecund^m fe fit ptiiis Pro-
ptio , ergo inquantnm habens erit etiam ptius
Pcopcio.Hoc poftet confirtnari ex diAis huius i.
dift. Secundi, quzft.x. vbi dicit qu6d nedum ab-
folutum caufz przcedit naturi efre£tum , fcd ct-
iam dum a&u caufat , przccdit.Similiicr ibidero,
quzft.j.& 39.dift,Primi,de Contingentia volun-
tatis in cau(ando,ctiam dumaducaufat,& rerum
contingentia,etiam dum aAuexiftunt.

Itcm , 3. dift. Sccandi , habct iftc qu6ddatut
communc reale, habens vnJtatem minorero vni-
tatenumerali,& i.atque 7. Metaph. & alibi fzpi
tangit idem : mal^ igitur dicit in vltima folu-
tione,qu6d nihil cftcoromune, non exiftcnte in-
telle6ba.

Ad hzc refpondetur. Ad primum (vt tetigi in X 3*
exponendo litteram,& fzpe fupt^) qaodibi acci-
piuntur intcntiones in idiw figtmo , & dcclaran-
tur in zCcxx exercito, & fundarocntis , tanquam in
clarioribas,& vltimatc confidcratis.

Ad aliud,pcr idcm. Vcl alitcr , qu6d talia funt
przdicata , qualia perroittunt fubicdla , vt habec
Boetius de Trinitatc. Suppofita igitut Spcciei
pcr fc,perfeitate ptimi modi, funt fuppofita Pro-
ptij perfcitate fecundi modi , fiue loquendo in
%&\xfignMo in intcntionibus , Ciatexercito in fun-
damentis. Vndc ficnt ifta cft pct fe ptimo modo,
Species prdJicatitr de differentihui numero , ita ifta,
*Propriiim dceidit omni, c&in fecundo modo ,vt
probabiiiter tcneo,& proportionaliter dicatur in
rundamcntis.

Dicp igitur,qu6d Propriuni,vt Proprium,non i^.
faabct alia fuppofita,qu^m Specicifuppofita,pto-
portionalitcr capiendo vtrumquc , licet benc,vc
fpecies , habeat alia : & intclligo in fecundis in-
tentionibus fuppofita Spcciei , non de quibus in
adu exercito potcft dici , fed de quibus tantura
i6ku^nato : hoc cft,non hanc , & illam fpcciem,
fed hoc , & illud difFetens numeto. £t cum dici-
tur, qu6d definiiioVniuctfalis pei feconuenit
Proprio,hoc habet folui in fimili , infr^, dc defi-
nitione accidentis. Vnde dico breuiter pro nunc,
qu6d przdicari accidentaliter conuertibilitec
conucnitPtopcio pecfe eflcntialitcr, & fimilitec
qu6d pczdicaci pec fe in fecundo modo conue-
nic,ci pcc fein ptimo roodo. Refcct igitucmul-
tiim in calibus locutionibus ccfpicere ad pcrfei-
tatero inhzrentiz, & inhzrcntis : & fimiliter di-
ccndum eft de ly ejfentialiter. Declaratio igitur
Dodloris optima eft,& faluari poteft te£kh intelli-
genti. Hzc rcfponfio cuadit multas ambiguitatcs
mc , & fubtilis eft , quat e eam ponderabit,& alt6
inueftigabit \c6tot foUicitus.

Ad

Qu^ftionis XXVIII. 585

I r. Adatmddedemonftracionctctigi fupr^. Bre-

Hmenflr»- uitcr dico qa6d in fcicntiis humanitus acquiHtiSi

th tft folim pro ftatu vi« , folius vniuctfalis cft dcmonftratio

vmmtffmlk. pgj proprium mcdium,!imm6 gcncraliter in nul-

la fcien^ia,iingularis,inquantum tali$,eftdemon-

ftratio : et/i enira de eflTentia diuinaXhcologus

aliquid demonftrat, hoc eft inquantum eft natu-

ra,vel quidicas,&: non inquantumiingularis, pro

quibus tamen altius videatur ifte > fuper 7. Mc-

taph.qusft.i3.& alibi.

Ctmmwt Ad aliud dico , quod commune eft duplex i pri-

*'/'**• mx-intentionale vidclicct, &fecund«-intcntio-

nale. Primo modo opponitur proprio ptims-in-

tentionali,& nonfccundo modo, maximen tale

Cit propiium fpeciei , & ica argumencum non eft

concra Do£lorem.

Ad aliud poteft rcfponderi ex definitione Vni-
uecfalis paflllonis primo Pofterioruro, vbi dicitur
qu6d inefiemni, &per/e, & fccundum cjHod ipfHm:&c
Yidccurzquiualeredcfinicioni Porphyrij hic,& e
cot>cra. Loquendo ergo tam iu intentionibus,
qu<tm in fundamentis,illa tria func per ordincm,
ica qu6d pofterius eft efTcntialius pofteriori,(icut
in dcfinicionc nacurz i. Phydc. dicicur qu6d eji
principium motus^ffr ftatus eitu in ^o eft primo perfe,
& HOH/ecunditm aceidens. Vbicamcnnon tenetur
vniformis ordo loquendi , et(i ad intellc^tum, &
ordinem conftcuendi Ht fimilitudo.

16. Habitudo igitur proprij ad habens ipfum , ef-
fencialior, & fpecialior eft,& fecundum fpeciem
ad ipfum refeccur , vc opcime dicic Dodbor in lit-
tera.Licctigitur^habitudine fecundum Genusef-
fentiaUus refpiciat ea, de quibus fccundario dici-
tur,non tamen habitudine fecundum Spcciem.

Nec obftat qu6d ly omni ponatur primo loco,
quia hoc arguit potius oppontum, Hcut in exem-
plis pracdidlis patet. Priores enim difTcrenciz in
definitionibus funt minuseftcncialeSiid cftjefTen-
tiam definiri ada:quate cxprimcntes , qu^m viti-
nia;,vel pofteriorcs : & ica ly /ili, Sc/emper fpeci-
ficant ly omni, Cicat per fe ,8c/ecunditm ^uod ip/um
in illa. Ariftoteles ergo redfce dicit, qu6d eft com-
mune,& vniuerfale cefpeftuindiuiduocum.,pro-
prium autem refpedu fpeciei. £c fi dicatur,qu6d
refpedus ad quodcumque , non toUit eftenciale:
ad quodcumque igicur comparabicur eric vniuer-
fale. Concedoquod femper eft vniuecfaje , & ce-
fpedlus ad Speciem hoc non toilit , fed ad hoc
aliud addic.

17. Vel dic,vt pcius.cecuccendo ad fuppofica Spe-
ciei.quz fecundari6 func proprij, & ica poceft di-
ci quod Proprium eftproprium Spcciei in ordi-
ne ad racionem inhxrenciac,vel ineftcndi^nam ra-
tio Speciei , & non Indiuidui eft adzquata ratio
taiis confecutionis. Scd poteft dici commune,vel
vniuerfale refpedlu eius,inquantum includitur,&
pacciculariter , & fupponit pro pluribus. Non
enim przdicatur rinbile de Socrate& Platone.
inquantum tales,fcd inquantum homines , & Ci-
militer in fecundis iutentionibus dcclarat , fao
raodo.

Ad aliuddico,qu6d etfiaccidens omnehabeat
ordinem,feu relationem dependentix, feuinhz-
rencix, falcem apcitudinaiis , ad fuum fubie^um,
nontamen propterhoc efle eftentialeeiuseftad
aliud fe habere : & ita non eft formalitet ad aliud,
& de tali,(formalitcr fcilicet,& non materialiter,
feu fecundum dici ,relato) loquitur Dodor in
littera.Mod6 Proprium ciim fit formaliter refpe-
^liuum rationis,non folum habet (cferci ad fub-
ScHi oper. Tom. I,

iedum.fed ad focmale efTenciale cclatiuum,aut fe-
cundum genus, aut fecundum fpeciem.aut vtco«
que modo : & fic pcocedit pcima pcol>atio argii«<
menti ben^.

Secunda poteft fatis beni euadi , vt in iittcr»
patet ; lic^t enim homo fit prius fpccie, vt eft in-
tentio, non tamenhomoinefTecomparato , ic
fpcciem haben$,vt accidens,non tamcn funt for-
maliter relatiua.Vbi atcende qu6d alius eft modus
habcndi correlaciuorum , & alius formx^ fubie*
(koyic ica fpecics eft habens proprium , vc corre-
laciuum alccrum habec , non camcn vt fubicdhim
formam inhzrentem, nifi connotatiuc,fcd ficri-
fibi!e,vcl huiufmodi,proprium habct,& itacafti>
incellige Dodotcm.

Ad aliud patetexdidlis,qu6d ibi JiCtasftgnatut
rerificatur in primis ; hic enim, propriurn prddica-
turde Specie, vel ineft Speciei , eft fecundi modi in
zfkvifignato cxcrccnda in primis proportionabi-
liter.Quotics autem ine/fe accipitur, infri q.i. de
Accidente,optimc habet. Supponit igitur fpecies
in tali locutione pro fubicdlo fubiedi ipfius pro"
prij,vt priusdixit.

Ad aliud dico,qu6d loqaitur Dodor in his Lo-
gic^libus famose de Proprio , & fubiedo, quoad
confiderationes reales,& idc6 poti6s tenet diftin"
£l:ionem realemeorum,qu<im identitatem, vc pa-
tet.Pofito tamcn qu6d fint idem realiter in fun-
damcntis ,tuncnon propric diceretur proprium
inhacrcre, licet bene inefTcjncc recipi, lcd cxten-
fiue poteft dici ejfe in, ficut potentias animz dici-
mus cfTe in cfTentia animz , cui tamen funt reaii-
ter idem,vt i^.dift.i.habet ifte.

Ad aliud dico,qu6daliud cft ioqui de fubiedlo
abfolutcfumpto , Sc aliud fub refpedu habcntis
acccpto.Primo modo conccdo qu6d eft prius, fe-
cundo modo non , vt dicit Do&ot : & hoc rcdu-
plicatiuc tenendo ly intfuantum ; Cecus fi permifH-
uc, feu fpecificatiue tencretur , de quo habet vi-
deri infri,quift.i.de Accidente,folyendo princi-
palia. Et cum allegatur Dodor in 2. & i. dico
quod accipit ibi abfolutum caufz , & non funda-
mentum fub rcfpedu reduplicatiuc. Vbi ctiam
acrendendum qu6d aliud eft ioqui in taiibus de
relaciuis duorum primorum modorum , & aiiud
de reiatiuis tertij modi.

Ad vltimum dico , qu6d ioquitur hic de cotn-
muni,feu vniucrfalicompieto,aut cercein potcn-
tia ptopinqua. Vbi ver6 allegatur ,loquicur de
communi,feu vniucrfali incompleto,& in potcn-
tiarcmota,quorum declarationem rctigi prius
fuprlk,& alibi.Ledor curiofus addat fi oportuerir.

Qj^ASTio XXVIII.
qux cft 3r. apud Scotutn.

Vtrum definitio Proprijquarto modo,{fii'

licet, Quod accidit omni, foli,

& fcmpcr ) fit conuenienter

data^

QVzrit dc definitione Proprij quarto modot
de quo eft intentio hic , & Ipccificat quar-
tum raodum , eo quod Porphyrius defcribit quo-
daraod6 ipfura aiiis tribusmodis fumptura, ficuc
de Differenria fuo modo habetur fupr^. Nam
Pcoptium fecundf-incentionalitec fumpcum,illis
Z z } tribus

1%.

^9'

r.

586

Expofitio

^iribus modis ctiiftis , poteft dici acci«}cns , raltem
vt modus , fcd an fic de Proprjo qiiarto modo,
patebic infta, & rpeciHcat ipfam definitionem
in littera , qu« , vi dixi quxftionc praccuntcpo-
t<ft rednci ad illam primi Poftcriorum , y t patet
fpeculanti.

D £ P Ri M o. Satis noti func termini ex ii-
jftis prius , quid videlicec iefinitio , & quotie$
Mceifitur. Quid eiiitn preprium tjutirto modo , pa-
tct,'nue accipiatur primaE-intentionaliter , fiue
fzcpndas-intentionaliter , Sc magis quzftione
fequente elucefcet. £c in hac quaeftione , Quid
Mccidere , & quoties fumitur , pacct in folucione
huius quxftionis , & infr^ , cap. de Accidentc,
qua;ft. I. & t. & quaeftione fequentc. Illa: aiix
pitticalx om»i 8c foli &c /imper , fatis notae funt.
Per primumdenotatur adzquatioextenfiuacon-
tinenciz , vel praedicacionis , atque generalis
habitudo. Per fecundum fpecificatio rationis
ineilendi , & przcifa , atque fpecialis habitudo,
ic adaequatio (vt ita loquar) intenHua. Per ter-
timn adzquatioextenfiuadurationis , & exom-
nibusfimui , vt dicic Doftor , conuertibilitas.
Denoratur enim infeparabilitas Proprij , atque
eius conuercibilitas refpe^lu fui fubiedbi per illa
tria , & hoc fecundum eife matcriale , &c fecun-
dum efte quiditatiuum eiusinfundamentisexer-
cendo , & correfpondenter in intcntionibus Ct-
gnando. Ponuntur etiam illa tria ibi fyncat«-
gorematicc implicitc importantia fua dctcrmi-
nabilia , fcih'cet fuppoHta , vel contenta ; &na-
turam , vel rationem formalem cius ; &rempus.
Vnde i.Pofteriorum dicit Philofophus qu6d de-
monftratio omnis eft cx his qux func vniuerfali-
ter,tam ex parte tcmporis , quam fuppoHtorum.
Qua: omni^ irioderari dpbent , tam de primis,
quam de fecundis intentionibus proportiona-
bihccr loquendo.

De Secvmdo, arguitfcx rationibuspar-
tcm negatiuam.

l*rima ratio procedit pcr rationem bona: defi-
nicionis deftruftiue, nam debec dari per Genus &
difFcrentiam. 6. Topic. aui fahem per rationem
Generis loco ipfins : hicver6non poniturhec
genus Proprij ,nec ratio eius , quac cdprddicari de
plurihM, qua vtitur Porphyriusin definicionibus
aiiorum.vt patet fupri,

Sccunda ratio procedit pcr remotionem alte-
rius conditionis bonac definitionis , vt priiis no-
taui,quia vidclicct conuenit aUeria definito,
quodnondebet.AllegatPhilofophumy.Meiaph.
texc. coin.4}. priiis tamen deciaraui-iliud di6tum
Philofophi.

Tertia ratio procedit codcm modo , & hoc fi
proprietas accipiatur primae intcntionah'ter,vc
vidctur ipfam accipere , vel fi fecundae-intcntio-
naliter in cafu,adhuc dcfinitio abftradJi non con-
ucnit concrcto , nec e contra , nifi per aecidcns,
propter diucrfiratcm modorum fignificandi. Sed
primum videturmagisad propofitum. Vndc di-
cit,*»-^*» proprium non , nijiper accidem , quafi dicat,
quod ficut definitum accidit alicui , & c contra,
ita definitio.proportionabihter loqucndoidcfini-
tio igitur proprictatis , vt eft prims intentionis,
accidit Proprio,vt cft fecundz intcntionis.

Quarta ratio impugnat primam particulam
pofitamin definitione , quia eft difpatatum de-
finici.

Quiniaratio oftcndit ah'ud vitium definitio-
nis huius , dari fciiicet pcr copulacionem contra.

dodlrinam Phiiofopht 6. TQpicor.cap.ij.

Sexta racio oftendic excefTum dcfiniti rcfpcAa
defiaiencium , quod non ccnucnic in bona defi-
nitione , fed e contra potiijs , quia quzlibcc pars
definitionis cftinplus,&c.z. Pofter.tcxc.com. 17.
& maxime hoc vcrutn eft de parce prima , quz
ponitur loco Generis , & vniuerfaUcec nullam
cxccdic definicum. Ciim igicur Proprium , (icuc
& alis intentioncs , rcperiatur vniuoc'e in om-
nibus nouem Gcneribu« , accidcns Ter6 non,
quia tunc tantum cfTcnc duo generalifEma , in-
quit, videlicet Subftantia, & Accidens: incon-
grue ergo ponitur accidens in definicione Pro-
prij , quia fi pro vno fignificacorum , cunc pco-
prium excedit, fi vt communis omnibus , illa ef^
communitas folius vocis:squiuocumautem, in-
quantum rale,non definit.

Ad oppofitum adducic Porphyrium in lic-
tera.

Deinde rcfpondec ad qusficum , tencndo par-
tem afHrmatiuam, quam exprimendo , declaran-
d6que, dicit quod perly accidit in hac defini-
tione primo loco pofitum , implicite habetuc
ratio prxdicati , & modus przdicandi. Nam lo-
gice loquendo, vt infr^ , qua:ft.z. de Accidente,
patct. Harc vcrba inejft , vcl adejfe , vei accidere»
importanc rationem przdicati , non praecise,
fed contrafte , ita qu6d aequiualec diccre , Pr^-
prium accidit , & dicerc , Troprium ejt prtdicatum
in (juale accidentale. Nam quod praedicatur ii>
qnid , non accidic ; fimilitcr quod praedicatuc
in (juatt ejfentiale , non accidic : co ergo quod
dicitur accidit , habetur qu6d in qualt accidentale
dicirur. Per alia ver6 tria qux fcquuntur , fci?
liccr omni , & Joli , & Jimper , habetur conuer-
tibilitas , vel conuertibile : & ita incellcAus
dcfinitionis ctt, quod Proprium prsdicaturde
pluribus in ^uale accidentale conuertlbiliter : &
pofTec addi differentihui fpecie , vel numero , vt
priijs de DifFercnria didlum cft , nifi forte quod
foliusSpeciei fpecialiflimae intelligitur effc defi-
nitio , & proprium , vc fupra , cap. dc Generc,
quarft.^. tetigi. Et remittit fe ad diuifionem , &
fubdiuifioncmVniucrfalisintextUjcap. dcGcne-
re,vel potius przdicabilis, & fupta fa:pc habetur:
& addit quod ha:c definitio coincidit cum defi-
nitione Philofophi i.Topic.c.4. & nimirum, quia
omnia ferc qux dicit Porphyrius , acccpit hinc
indcexdidlis Ariftotelis.

Propter argumenta tamen folucnda , adducic
pulchram diflindionem de accidente,quaccla-
riiis.feu difFufiijs,habcrur inAi , cap.de Acciden-
te,qu«ft.i.& potcft reduci ad bimcmbrcm fic:Ac-
cidensaliud intentionalc, aliud realc. Primum
duplex,&c.vt patet in littera.Allegat Philofophu
5»Metaphyficx,pro accidente rcali, tcxt. com. 1 3 .
& inde , implicitc faltcm , & tangit illa intcntio-
nalia confcquenter , fcilicct ejfein , & dici de:de
quibus fupri.qusft..^. & infra , quarft.i. de Acci-
dente.& cap.de Subftantia.Dicit igicurquod Ac-
cidcns,quod diftinguitur contra fubftantiam,
pertinetad confiderationemMetaphyfici,& non
Logici.nifi per Accidcns.Sccundo modo ponitur
in dcfinitione Proprij,tanquam Gcnus,vel DifFc-
rentia generica communis duobus vltimis vni-
uerfalibus,feu vniuoce, feu analogice. Sed tertio
modoeft quintum Vniuerfalc. £t haec multipli->
citas,&cognitioeius , euadit pluresdi£5culrates
in hisquxfiionibus , vt patet. Confequenter re-
fpondet ad argumcntaprincipalia.

Ad

Qu^ftionis XXVIII. 587

Ad primam.per intercmptioncm aflumpti : &
dechrat qualiter ibi implicitc , & aequiualenter,
ponitur gcnus Proprij , vcl ratio gencris loco
ipfius , & totum prius dixi. Vbi aducrte in litte'
ra ad vnamparenthenn ibj {/nhocijuod tFtvnd,
&c. ) vfque ibi , exclufiuc ( <i^ci vnitter/klitd-
tem , &c. )

Ad fccundum , nmilitet intetimendo aHum-
ptum , licet enim diffcrentia vltima conuertatur
cum definito , & hoc intelligendo f^n^ , vt prius
fcpius notaui, non tamen praedicatur acciden-
talitcr : quare hxc definitio non conuenit ei
completc , fcd tantum partialitcr. Vbi tangit
modum przdioandi difFerenciz , vt fupri facpe
habecur.

Ad tertium , eodera modo negando aflTum-
ptum. Vbi, didinguendo de propriecace,dicit
qu6d neutro modo definitur hac definitione.
Nam ea qux ponuntur in hac definitione , funt
entia rationis , fcu intentiones fecunda;, vt dicit
Dodtor, tamum defini$mt fetMndum iatellcnnm, hoc
efl.cns rationis, vcl fabricatum pcr intellcdlum,
& non ens reale , quia definientia prxcedunt na-
cutaliter dcfinicum : incentioncs autcm fequun-
tur naturaliter res prima: intencionis.
•7. Dato etiam per cafum , quod proprietas cfl

Alftr»llMm abflradlum , vt ef^ fermo de ea, non definicur
m$n rtHi di- conucnienter hac definicione , quia Logicus de-
ftur MteiJe- gp jj inientioncs , vt aftu applicabilcs rcbus , fed
abflradta , vt talia , non Rc pofTunt applicari:
quare non te€th potcfl dici , qu6d proprietas ac-
cidit , quia abflrahit abaccidcrc, licet fortcin
potcntia accidit , velidcnticc, nontamcnfor-
maliccr, ficuc album accidic , non camenalbcdo
propric , logicc loquendo. Vniucrfaliccr enim
definiciones in zfkoft^nate dcbcnc dari dc fecun-
dis intencionibus , co modo quo in a£l:u exercito
pofTunc vcrificari in fundamencis , vc prius no-
taui , & infri magis pcrcradlabitur. Incclligit
crgo Doftor ibi pcr modum oppoficum ei , cui
conuenic accidere aftu , modum flgnifican-
di abflradi , qui opponicur modo concreti , vt
patct.

Ad quartnm inquit ex diflinftione prxdidla
accidcntis , quomodo accipicur accidit in hac de-
finicione : ncgacur igitur afrumptum.

Ad quintum , quod licct inconueniens fit de-
finire pcr copulacipnem , dcnocando diflindas

ftarccsdefinicionis copulari, noncamencircum-
ocutiuc , vbi diffcrcntiis non efl nomen detcr-
minatum impofitum , vt fupra notaui : fic fit in
propofiro , vc dcclarat.

Ad vlcimum , pacet ex zquiuocatione acci-
dentis : nam proccdic de ipfo primo modo acce-
ccpco, vt pacec,
8. De T e r t I o.Liccc prxdida fatis clara fint,

aliqua tamcn paucis tangam , & primo circa fo-
lucioncm quxftionis. Videcur enim quodperly
accidit, non habccur racio prxdicaci cijm pona-
turpro difFercntia hic : per differcntiam autem
non habetur ratio gcncris , alicer fufficerct fola
difFctencia in dcfinicione.

Icem , contra diflinftionem illam dc acciden-
te fecundx-intentionaliter accepto , quancum ad
primum membrum , ciim dicit qiiod eft idem
quod (rj^/w.&cridctur controucifia fupri.quxfl.
4. in folutione fccundi principalis , vbi dicit
quod ejfein conucnit accidcntibus rcalibui, </irt
ver6 de conuenit accidcntibus fccundx-inten-
tionaIibus:quatef^in non conueuic Proprio,

vt hic efl fcrmb de co. PofTct ibi podderati qua-
liter fuboppoficoaccidentis, maximc infepara-
bilis, pqflit intclligi illud cuins efl, finerepu-
gnantia : quia lunc ignis fub frigiditate, & fic
de aliis, quod videtur inconucnicns.Pofrct etiam
ponderari qualiter pcr accidens confiderac Lo-
gicus accidens rcale , cum camen fit fundamcn-
tumpeifcconfideratorum abipfo.

Itcm , accidcncia confcrunt ad cognofcendum $,
^ModqHideft , primo de Anima, quarc non folum
per priora , fed ctiam per poflcriora dari potcfl
definitio , quod eflcontraprimam partem folu-
tionis tertij principalis.

Item, ciim dcfinicio fit indicatiua efTcntix rei,
eadcm autem cfTcntia fignificatur per concrc-
tum , & abflraflum , igitur eadcm definicio
vcriufqucquod cfl concra fccundam panem eiuf-
dem folucionis. Confirmacur ex didis foprik,
quxfl. 7. ad finem , vbi dicit qu6d coincidunt
ifla, intcntio, inquantum intentio , & intentio
inquantum applicabilis rei , vbi videtur vcUe
quod in abflra(Slo cfl applicabilis rei; fimilitec
diccndum cfl de proprietace.

Iccm , videcur hic concedere qu&d in quxftio-
ne prxccdcnce ncgauic, propriccacem fcilicet efTc
abftradlum Proprij vt cfl inteniio,

Icem , in quinco argumenco videcur inferre
canquam inconuenicns illud quod efl neccfla-
rium plerumque difparacum , fcilicet definiri
pcr aliud , vt patct dc Gcnere &: Specie , & fic
de aliis.

Item ,. poflct dubicari , quare prohibetur defi-
nirepcrcopulacioncm, cum camen dcfinicio dc-
tur aliquando per diflinda realitet , inter qux il-
ccc poncre copulacionem.

Iccm , vidctur quod illud illatum in vlcimo
principali , fciliccc fi accidcns efrct vniuocum,
qu6d tunc cfTent tantum duo generalifllma, non
fcquatur. Nam ancccedcns \ mulcis ponicur , 8c
confcqucns minim^.

Ad ifla rcfpondecur. Ad primum , qu^d iuxta jo,
fententiam Philofophi 7. Metaph. texi.comra.
i6.idcm nomcn poccfl pIuraimporcare,vtexem-
plificatdc hocnoinine Ition , vel Ilias. Itadico
iuc , quod hoc nomen , vcl didbio , accidit , non
folum importat DifFcrcntiam , fed eciam GcnuSi
vc nocaui. Ec cijm dicis qu6d cunc fufiiceret po-
nerc difFcrentiam in dcfinitionc , ncgatur. Vnde
rcfert dicerc, Proprium accidit,Si. dicettyProprinm
in qu4le,vel PropriMm conMertibiliter. Cuius caufa
cfl , quia verbum quodcumquc, & maxirae fc-
cundx-intentionalc , vidctut in fc continere ra-
tioncm prxdicati , quod non contingit in aliis
tcrminis.

Ad aliud , notaui fatis fuprk , quxfl. 4. hoc
dubiumrficut enim ex parce fundamencorum ali-
quando dicuncur efrentjalitcr , & in qMid,Scin
tjMsle effentiale , aliquando ver6 accidentaliter, &
in tjUMle accidentale , ita proporcionabilicer accri-
bunncur ifla intencionibus , vc fxpc nocaui. Po-
tefl ergo poni ^quiuocatio huius quod cfl ejfe in^
vcl potcfl dici quod conuenit accidcntibus rca-
libus in effe cognito confideracis , & ica in ada
Jignato accribuicur fecundis incencionibus in adu
txercito primis , vel fecuudis, ad modum prima-
rum fumpcis. Non negauit ergo vniuerfalitcr ab
inccntionibusf/Ji», uiprk, quxft.4. fed fpecia-
licerabiflis, dequibus loquicui,& hoc in or-
dinc ad fundamcnta : liccc alio refpcdlu poffcnt
dici efft in, ficuc orane accidens habet efft in.

Zz 4 Ad

588

Expofitio

it.

11, Adaliud, patebit in feqaentibus , & tnaximi

quxn:. 1. de Accidente.

Ad aliud, notaui fuprll , 8c infrk, in quzft.An-
cepraedicamentorum , poieft accipi ibi perdcci-
dem , fcilicet recundario, \c\per sccidetis , fcilicet
per aliud , vel ratione alterius , vel peraccidens,
vt opponitur perfeitati primi modi , quia habi-
tudo refpediius ad fundamentnm conuenit ei in
fecundo modo , ad terminum vero in primo mo-
do : & ica tale fundamentum per accidens con-
fideraturaconfideranterefped^um. Poteft etiam
talc fundamentum confiderari vel in elTc reali,
vel in etTe cognito , & Cic diuertimodc dicerctur
COnHderari ^ Logico.

Ad aliud , tadium e(t prius : & breuiter dico,
qu^d loquitur de formalitcr & quiditatiue dc-
finicntibus. Mod6 licet accidentia rei confe-
ranc ad inueftigandum ^uod^uidejt, non ca-
raen ad formalitcr dcfinicndum , fcd potiijs ^
contra.

Ad aliud , dixi fupr^, quzft. i. & 3. de Gcne-
re. Aliud eft enim Logice , aliud Metaphyncc
definire intentiones:eadcm etiam eifentia diuer-
Hmode fignificatur, & ica diuerfimode poteft de-
finiri. Definiunturk Logico intcntionesvtmo-
di intelligendi funt , & ita in concreto , & ex
concrecis : ^ Metaphyfico autem vt ijuid. Ad
confirmationem , tai^um eft fupri , vbi allega-
tur. Et brcuiter poteft dici , quod pofbor capit
intehtionem ibi , non pro abftra(^o , fed famose
loquendo , eo modo quo dicitur ; quod Genus
eft intentio. Vcl aliter , quod intentio etiam
in abftradlo eft applicabilis , fed fi aclu,vtno-
tantcr dicic Dodlor in littera : ficuc dicitur
quod albedo eft applicabilis lapidi , & fic do
aliis.

Ad aliud dico,qu6dnon concodit illud, fed
ponendo quod fic , inquirit an argumcntum eo-
gat , ficut ponendo vacuum , inquiritur an in eo
eflcc motus.

Ad aliud dico, quod illud eft inconuenicns,vc
in propofito ponirur, fcilicet tanquam genus,
vel pars efientialis definitionis , & ita inftancia
de Gcncre , & Specic non procedit , qoia pcr ad-
ditamentum vnum definitur pcr reliquum,
'' Adaliud, licct Philofophus, vbi allcgatur,

loquaturde coniundione difiundiua, vt patcc
in cxeraplis fuis de bono , & ente , ita quod in-
centio eft fua, qu6d non bene datur definitio,
quaefub difiunftione refertur ad diucrfa, vt fi
dcfiniatur bonum pcr hoc , quod eft efle deleda-
bilc vifui, vel auditui ; aut ens , pcr hoc quod
eft agcre , aut pati : quia tunc , inqnit, con^inge-
ret bonum elte non bonum , & ens non ens, &e.
tamcn fuftincndo didlum Philofophi vniuerfa-
liter , vt allegatur , non folum rcfpedu coniun-
ftionisdifiundiiuaE, fed etiam copulatiuc potcft
dici, quod ratio illius eft , eo quod vna pars defi-
nitionis cft modificatiua, detcrminatiua,& qua-
lificatiua altcrius. Vnde ficut non bene diccre-
cur , quod Socrates eftct homo, & albus.fcd tan-
tiim homo albus : ita nec quod homo eft animal,
& rationale : non obftantectiamquodrationale
incafu diftingucrcturrcaliter ab animali,fiac-
cipiantur ^ diuerfis formis realitcr diftin^ais.Vel
aliter, quod ratio illius^fcft, vt dcnoteturquod
dcfinitio dicit conceptum fimplicem , 6c expti-
mit cflentiam vnam , & qu6d pertinct ad pti-
«lum adnm intellc^lus , & quod propofitioin
qua cnunciaturde definito, fit propofitio vna.

& perfcica. Plura addat fngeniofus ledor.

Ad vltimum dico, qu6d illud bcnc fcquerecut j/^.

Logice loquendo , vc hic loquitur Dodor , lic^c
non Mctaphyfice , de quo habet videri infra,
quxft. 4. Antcptzdicamentorum : & fic faluari
poteft controuerfia : fed adhuc contra di6ta quis
obiicere poftet , tamen quia non videtur acci-
dens fecundz-intentionaliter fumptum , feu in
^uale accidentale, effe vniuocum , fiuc communc,
Proprio & Accidfenti: quia tunc poncrentur tan-
tum quatuor Vniuetfalia. Nam ficut DifFcrentia
in communi ponitur vniucrfale , cui fciliccc
conuenit prsdicari in ^uale ejfentiale ,iti talc ac-
cidcns. Si autem dicas quod squiuoceconuenic
Proprio, & Accidcnti,tuncnon dcfiniet , ncc
crit loco genetis , cuius oppofitum videcur in
littera, & infrk , qusft. i. de Accidente. Tum
etiam , quia fi Proprium dcfinicur , habcbit pro-
prium , quia propria pafllo emanat ex principiis
dcfinientibus , & maxim^ formali : & fimilitcc-
illud proptium habebit aliud , & fic proccfTus in
in infinitum in mediis demonftrationis , quod
eftimpofHbilc, & concca Ariftocelem 1. Pofte-
riorum , & alibi fzpc.

Ad primum iftorum , cecigi prius diuerfos i j,
modos dicendi in his diuifionibus , & fubdiui-
fionibus Vniuerfalis. Poceft vno modo tencri
vniuocatio illius ad hzc duo Vniucrfalia, & cum
infertur quod tunc tantijm quatuor vniucrfalia,
hocpoceft negari, quia numerus Vniuerfalium
afHgnatur , vel fecundum Species fpecialiffimas,
vel faltcm fubalternas propinquasfpecialifHmis,
propriis nominibus , & non tantum genericc
nuncupatas. Si ver6 tcnerctur zquiuocatio , vel
analogia , dicendum eft confequencer, quod non
definitinquantum xquiuocum,fed vt eft nomcn
communc , remote fignificans differcntiam pro-
priam Proprij , & Accidcntis : & itacontrahituc
er immediate addita , & fic eft nomen genera-
e contra£tum per fpecialia; vel difFercntia com-
munis , diuifa pcc fpcciales fecundum aliam
viam : & fic fe tenct ex patte generis, vel poten-
tialis , vt prius dixi in fimili.

Ad aliud.fuftincndo fecundas intentioncs ha- j ^,
berc paffioncs , fuo modo , concedo Proprium
habere proprium , ficuc prius de difFcrentia &
genere dixi in fimili : & tunc accidens denomi-
natur ^ fuo fubicdbo fumpto vt modtu, vt de Vni-
uerfali di£bum eft. Scd forte illa probatio non
procedit, videlicctquod omne hzhens tjuod quid
f/l,vcl definicioncm, habct paffioncm , & de-
monftrationem , & e contra, quia videtur Phi-
lofophus i. Pofter. hoc negate, de quo non curo
modo difputare. Et cum dicis quod illud pro-
prium proprij habebit proprium , hoc potcft nc-
gari , quia ita eft Proprium , quod non fpccies
alia a fuo fubicdo : ficuc de propriis pafllonibus
rcalibus dicimus. Licct igitur propriuro vt quid^
fpccics tamen vt modiu habcat ptoprium,non
inquantum proprium, fed inquantum fpccics,
caftc loquendo , Proprium tamen vt mediu non
habet proprium , nec in fundamcntis,ncc in in-
tentionibus.

QJi£STlO

f<

Qu^ftionisXXIX.

589

QjfiESTIO XXIX.
quzeiljz. apud Scotutn.

Ffmm Propriumfit diftinSium VmHerfile
ab Accidente.

HIc requor ordinem originalium antiquo-
rum, ic non iam haftenus impre(Tbrum.
Ex folutione namque huius quaeilionis patet fo-
lutio illius,qua quxritut de illa particula defini-
tionis Proprij, fcilicety«w^«', vt patet ex remif-
fione Doifloris ibi, in principio u>lutionis >eum
dicit vt p*tet ex prddiiiU , vbi remittit fe ad diStz
in hacquzftione.

D E P R I M o , termini funt noti , Sc maximi
loquitur de intentiotiibus,& hoc vt ^id famptis.
Ordo patet : nam ex didis in folutione pracce-
dentts quzftionis oritur hzc quzftio , vbi Do-
&ot pofuit illam diuifionem accidentis : & te-
net quod accidens pofitum in definitione Pro-
prij , non eft quintum Vniuerfale : quia tamcn
multa videntur facere ad oppofitum, non ira-
merit^ examinare voluit diftin&ionem harura
intentionum,& ^quibus proprietatibus ex parte
cei originantur, & licct ex dodlrina Philofophi
t. de Anima , ponens difTerentiam inter aliqua
duo debeat prius cognofcere vtrumque , & Do-
Aor non adhuc determinauerit de accidente ,ni-
hilorainus przfupponit notitiam eius haberi ex
textu, &aUquantulumex praecedentibus , Sc ex-
plicabit iam in folutione huius quaedionis opti-
mc.Ad fcqucntem vero qusftionem (vt dixi) pa-
tet ordo.Diuifio communiseil.

Di SicvNDo, fcptem rationibus arguit
ad partera negatiuam : & licct ptincipalis inten-
tio fit de intcntionibus , fcrrao tamen Dodloris
extenditur plcrumque ad fundamcnta,& argucn-
do, & declarando , vt folet,& mirum, quia ficuc
intentio ad intencionem , ita fundamentum ad
fundamentum.

Prima ratio procedit per viam diuifionis fuffi-
cientis entis,remouendo vnum membrum,& in-
ferendo reliquum implicitc.Oftendit cnira quod
Proprium non fit fubftantia , quia tunc vel eftet
dc eiTcntia Specici, fcilicet de gcnere fubftantiae,
quod non contingit, quia tunc poneretur in eius
definitione , & ita in demonftratione cftet peti-
tio,cum per definitionem Specici dcmonftrare-
tur paifio , quia idem ciTet medium , & illatum,
caufa & eftieftus. Nec poteft poni fubftatia cffen-
tialiterdiuetfai fubiedo, quia tunc falfaeftcc
przdicatio eius de fubiedlo ,ficut hzceft falfa,
homo efl lapit,vcl *finm. Idem autem & diuerfum
funt immediat^ oppofitacircaens, &i(acuml7
ejfemiak mzyixmc citcz fubftantiam. Poftetetiam
alio modo probari qu6d non fir fubftantia,&
hoc generalitcr loquendo , fiue de fundamentis,
'fiue de intencionibus. De fundamencisfic,quia
tunc folius fubftantix eftet proprium, confe-
quens eft falfum, fecundumveriratem, liccc ali-
qui concedant ipfum. Confequentia probatur,
quia quod cft formaliter de gencre priori , non
poteft efte pafllo generis pofterioris , quia ali^is
idem eftet ptius & pofterius refpedu ciufdem:
pa(fio namqne pofterior eft fuo fubicAo , natura
faltem : fubftantia ver^ prior omni accidente,er-
go impofllbile eft pafllonem accidentis efle fub-

ftantiam fimiliter accipiendo propriunrfecund^-
intemionahter,clarum eft qu6d non eft fubftan-
tia, vt nosde mente iftius loquimur defecondts
intencionibus.

Secunda ratio procedit per aliam diuifionetn» ) »
fcilicec eorum qu« funcin compofito. Vbi etiara
videtur proccdere de fubftanciis , nifi extenda-
tur compofitio ad accidentia , & fimiliter mate-
ria & forma , vt habet ifte fupet 7. Metaphjr-
ficae.

Tertia ratio procedic ex refultatione Preprij»
&poteft confirmariex i. Phyfic. text.comm.8.
& nx rres racioncs oftendunt omnc proprium
efieaccidens.

Quarta ratio e contraoftendit omneaccidens
efte proptium , & aftiimit fundamentum cx Phi-
lofophoy. Metaph.text.comm.4.i7.& 19.& ex
I . Pofter. text.comm. j.Tu ver6 formabis argu-
mentarefolute, vt fcis.

Quinta ratio idem oftcndit per viam deda-
dionis in infinitum , & poteft confirmari ex a.
Phyfic. text.comm. 66. Omne cnim per accidens
tale, reducicur ad per fe tale.

Scxta catio reducit ad probandum primum
merabrum, fcilicet qu6d omne proprium fit ac-
cidens, & procedit per locam \ dcfinicione con-
ftrudtiuc , falcem reduAiue , vel faltcm i parte
fubiedliua ad totnm vniuerfale.

Vitima ratio proceditex diuifione accidentic
fub cuius vno membrorum cadit Proprium , vc
videtur.

Ad oppofitum adducic Authorem , & Philo-
fophum in Topicis lib. i . cap. } . Deinde refpon-
det ad quzficum , tenendo partem aftirmatiuam.

Pro cuius declaratione adducit notabilem di- ^
uifionem accidentium , fundamentaliter fam-
ptorum , applicando confequenter ad hasduas
intentioncs. £t folet fimilis diftindlio (quantum
ad primam partem,fcilicet dc accidentibus com-
munibus )poni in Ancepraedicamencis,afllgnan-
do fuificientiam Prxdicamentorum. Videantuc
£xpofitores,& ifte infr^, qu^ftione vltima quin-
to Anteprzdicamentorum , & 5. Metaph.quaeft.
5.& indc.QujBdam , inquit, dc numcro accidcri-
tium eueniunt fubiedbis ab intrinfeco, & hoc vel
rationematcriz, vr quanciras,quz tancum con-
uenitrebus materialibus : licet inftancia fit de
ccelo, fed in vericate nullaeft, quia ibi eftma-
tetia,& notanter dicit rMtone materi*,&c non ipfi
materiae, quia fubie<5tum accidentis, maximc ab-
foluti , de quo tantum luc loquitut , eft cns , vel
fubftantia in aAu formali , vt 5. dift. Primi , ha-
bet,quaeft.7.& j.dift.i.quaeft.^. quod intelligo
comparando fubftantias intcr fe , & etiam sii
vltimatae redudlionis , vt fupr^, quxft.6. notaui.
Quxdam ratione qualitatem a(^iuarum , quae
poflunt poniquatuor primx qoalicates, velfal-
tem duxillorum , fcilicet caliditas & frigiditas:
qualia funt , inquit , qualitates fenfibiles pofte-
riores, ficut funt calores , fapores , & odorcs.
Quxratur Philofophus copiose in lib. dc Gene-
ratione. Tales enim confcquuntur primas quali-
tates, Tt patet. Nam nigredo communiter lcqui-
turcaliditatem, albedo frigiditatem , & fic de
aliis fuo modo : quorum vlterior perfcrutatio
perrinet ad naturalem Philofophum , & Medi-
cum , qualitas verd tam prima , qu^m fccunda,
eft feniibilis , ide6 notanter dixit Jenjilnles pefte-
riores.

Quxdam aacem eoeniunc ab extrinfeco ; Sc J,

hoc

S90

Expofitio

hoc dupliciter > rel diu manentia, quae habent Ce
ad modum habitusj vel ciio defincntia,quz funt
yc difpofitiones. Primac manenc amoto eorum
efFediuo , fecundz cantum duranc , quaodiu du-
rat victus agentis impellentis , vel imprimentis
przfentis , & exemplificat fatis clare , forte pri-
mo modo eft nigredo ^chiopum, Sed dubium
eft , «n eciam fit ab intrinfeca complexione ,fal-
tem de Indis , & Singari^ , &Lombardis , &
Hifpanis, Sc ncdefimilibus patct. Exemplum
eft de gyrationibus fadlis in aqua ex lapide , vcl
femo, vel huiufmodi proiedis, vel apph'catis. Ec
^ddic propoiicionem negatiuam , dicens quod
nullum talium fit proprium , quia non eft con-
ncrtibihtas , nam trcs particulz fupri pofitz in
definitione Proprij , fcilicet #»»«», yS/i S" /imper,
non verificantur de calibus refpedu alicuius de-
terminaci fubicAi , vcpacec; auc faltem aliqua
earum, vt inquit. §lMre, inquit, eiiprgterh*c ac'
cidens, efttod ittefi fpeciei ratione form* fpecificz,tan-
quam per fe caufz immediatz, & necelTariz. Vbi
notanter dicit , quod inefiSpeeiei, fcilicet primo,
& hoc ratione forraz, fpeciei fcilicet,& non in-
diuidui, inquantiun calis.

^. Vbi noca quod addidit de caufalitate eius ne-

ceftaria przcisa,& immediata: nam per has par-
ticulas excludnntur inftantiz decaufa contin-
gentj , & partiali ,& rcmota , vcl vniucrfali, pro
quibus vide Philofophum i,. Pofter. tcxc.comm.
30. & 9. Metaph.text. comm.JO.& indc,& iftum
ibidcm notanter. Similemptopofitionem addu-
cit fzpe. Vide i. quzft. prologi Sententiarum in
principio folutionis in opinione Philofopho-
i:um,& i.dift. Primi,parte fecunda, qusft.^.con-
tra opinionem in principio, & j . dift. i . quzft. 7.
contra i . opinioncm , & alibi fzpius. Omni igi-
tur habenti formam Speciei ineft tale accidens,
& non habcnt i non incft , quarc conuertitur , &
perdefinitionem demonftratur,prim6 deSpecie,
jdeinde dcconteutis : fecus eft de aliis accidenti-
bus prius cnumeratis. Btcuiter igitur diftindio
in forma eft talis : Accidentium quzdam euc-
niunt ab intrinfcco , quzdam ab cxtrinfeco. Pri-
mo modo dupliciter , vcl ratione formz fpecifi-
cz, & fic funt propriz pafliones ; vel non , &
hoccontingitduplicitcr,quiavel rationcmatc-
riz , & fic cft quantitas ; vel ratione qualitatum
adtiuarum , & fic funt qualitates fecundz. Si in-
funt ab cxtrinfeco,hoccontingitdupliciter,quia
vel amotis caufis cfFedbiuis-eorum , pcrmancnc
in fubicdis , vt aduftio Solis ; vel non perma-
pent , vc gyratio aquz cx proicftionc lapidis. Ec
pnmiacalia dicuntur accidcntiacommunia,vcl
pcr accidens. Per oppofitumpaflionesdicuntur
accidcntia propria , & per fe. Applicando prz-
Jida ad intentioncs, de(!larat notabiUtcr quid
)Gt Proprium, &quid Accidens , fecundz-intcn-
tionalitct acccpta.

_ Dicit crgo quod Proprium ( vt hic eft fcrmo dc

eo)eft intcntio applicabilis tantum accidenti-
busvltimis, fcilicet in Uttera enuracratis, quz
fcilicct eueniunt ab intrinfeco , ratione forms
fpecific». Intelledlus enim motus occafionaliter
ex proprietate reperta in talibus accidentibus,
comparac ea ad fua fubicfta, & ex parce obiedo-
rum comparacio paffio eft rcfpedus rationis in
cis fubiediuc dcrelidlus.cui attribuitur tranfum-
ptiue hoc tiomen proprittm , ficutptius de aliis
fuprinotaui. Etindeeftquod modusprzdican-
di , dcnorainandi , & eftendi, talis intentionis.

8.

4iabec ceduci ad proprietates fundamentoram
vltimate , & radicaliter. Accidcns ver6 , vtcfl:
quintum Vniuerfale , proportionaliter declaran-
do , applicatur aliis accidentibus enumeratis fii-
pr<k ab intrinfeco , fiue ab extrinfeco cucnianc.
Vbi fingulariffime declarat quare talia accidentia
appcUantur communia , diccns, vel quia indifFe-
rcnccr infunc, & hoc vel indiffcrentia communi-
tatis pcr remotionem przcifz inhzfionis , vel
fortc fndifFcrentiil contradi<^ionis,hoceft di^u,
vcl qu6d cxcedunt in inhzrcndo» quia non tan-
tum yni dcterminato fubiei^o fpccifico infunr,
vt patec de albcdine , quz nnnc homini , nunc
afino conuenic , vcl quia infunc , & non infunc
indifFercncer. Nam licec homo fit albus , potcft
camcn cfFc non albus , vcl falcem intelligi talis.

PofFec tamen aliter dici accidens commune,
aut fcilicec communitate caufalitacis , quia cau-
fatuf <l pluribus ; aut communitate przdicatio-
nis; auc communitatc inhzfionis , quia fcilicec
coti fubicAo , & cuilibct parti ipfius potcft in-
cfTe.Et per oppofitum dicitur accidens proprium
triplicitcr , fed renc di€t* Scoti. Concludit igi-
tur difFcrcntiam , feu diftindionem horumduo-
rum vntuerfalium , quod cft principale in quc-
ftione ex dcfinirionibus , & proprietatibus co-
rum a Philofopho in Topicislib. i.cap. 4. & a
Porphyrio hic, cap. deProprio,& Accidentc.de
quibus in fequentibus amplior crit fcrmo.

Confequenter refpondet ad argumenta prin-
cipalia,& vnicil folutione foluit tria principa-
lia argumenia , recurrendoad zquiuocationem
accidentis , dc qua qnzftione przeunte habetur,
&infr^,quzft. i. de Accidente. Et qiiia taiis
refponfio (fi valet ) vidctur concedere proprium
cflc accidens , vt infertur in argumentis illis,
cijm non fit fubftantia , ideo obiicit notanter inr
fercndo hoc inconuenicns , ornnc fcilicet pro-
prium efle accidens, vraccidens diuidit ens con-
tra fubftantiam. Qupd autem fit inconueniens
deducit , quia ncc in abftrado , ncc in concreto
res'primz intentionis przdicatur de fccunda.
Non primo modo, quia tuncefrentialiter, & per
feiuxra iliara regulam fzpius recitatum fuprji:
Omnii, (cilicet veraprddicatio in atHrath efl per (e
primomodo. Clarum atitcm eft quod res primz
intentionis non cft de intelledlu formali fecun-
dz, nec e contra : non ctiam fecundo modo, quia
ficut przdicationes per/e non conuertuntur in
perfi, itanec vniuerfaliter formalis in forma-
lem , nec denominatiua in denominatiuam pro-
pric logicc : fecundz autcm intentiones deno-
minant formaliter primas , ergo non c contra.
Ad hoc argum^cntum fubtilc fubtiliter refpon-
det. Prim6 , fupponendo zquiuocationem acci-
dcntis ad noucm Genera , ficut & eniis, vt prius
notaui, & infra qnzft. 1. dc Accidente , & quzft.
4. Anteprzdicamentorum habet amplius videri.
Sccundo, fupponendo qu6d in zquiuocis non
eft proprie przdicatio , nifi przfata diftin-
«ftione.

Curaigiturdicitur qu6d omne propriumeft 9«
accidens, volendo fuftinere quoquomod6 veri-
catem huius, Proprium efi accidens, dicit quod
cum Proprium vt eftintcntio fit vnfuocum in
omni gcnerc , vt prius de ipfo, & aliis dixi,qua-
re in hac propofitione , Omne proprium, &c. fub- ^mntfn'
ie£tum pro omnibus fuis inferioribusdiftribui- tidem qut-
rur.przdicatum ver6 habet accipi pro vno figni- mtdt.
ficatorum pr^cisc , vtpote pro Quantitate , vel

Quali

Qu^ftionis XXIX. 591

10.

Qualitate t vel huiufmodi : igttur propoficio illa
fic vniucrraliterfumpta, eftfalfa.quia dcnota-
retur qubd accidcns vnins generis przdicaretuc
<le proprio cuiufcumque generis,quod nonvi-
deturpoflibile ,aliks propriac pafEones omnium
generum eifcnt in vno nouem Gcnerum acciden-
tium ; fed ii. limitetur ita , qu6d fit Vniuerfale
accommodacum ; Cic Cciliccttomtie proprtHm inhoe
gintrt efi Mccidens , dicit qu6d cft vcra , licct non
e contra, fcilicec quod omne quod eft in hoc ge-
nere eftproprinm. Et declarat vno modo qualis
przdicatio eft, dicens quod eft denominatiua,re-
dudiuc falteni,licct non forroaliter,ncurcom-
inuniter contingit ,quando fubiedlum prxdica-
tur de accidente: eft enim praedicatio indiredba,
feu materialis. Et poftct dici qu6d ibi ptzdic-i-
car accidens de accidcnte accidcntis , vel alio
modo , qadd prsdicaturfubicdum de accldcntc
accidentis fubiedi fubicAi , diucr^mode decla-
tindo ly Mcidens t Sely /tihie£iHm,8c expoilit fe
confcquentcr inlittera, vt fatis patct.

Alio modo refpondet Gc in umili infr^,quzft.
/. Aateprzdicamentorum , foluendo vltimum
principale , habec qu6d non oportet conccdere
illam prxdicationem eire denominatiuam,ncc
vniuocam, &c. quia talis diuiiio habet locum in
przdicatiene fecundtim fe , hoc eft , formali , &
ditcCti , quae fcilicet proprie eft prxdicatio, non
autera Cic in materiali , feu indite€ki, quaE potius
eft diccnda fubiedatio , quam przdicatio. Nam
fi huiufmodi cedudlio admitteretur.fequcretuc
qu6d pracdicationes per fe conucrccrentur , con-
tra Ariftotclcm : & qudd haec eflct per fe primo
jnodo,homo eii dpniu , licct non in)m'ediatc redu-
cendo , quod eft abfurdum ,Iicet aliquibus non
vidcatur inconueniens , qui communiicr omnia
inconuenientiaproconuenientibus ponunt.Pr;-
dicatum enim habet rationem formae'refpc6lu
fubicdli , ic hoc vcl formx elTcntialis , vcl acci-
dcntalisifubieftum ver6 rationeraaterix,& idch
TriiicMtio licct ,exten(inc loquendo , diuidatur przdicacio
ftrmmiu ftl» informalcm, & materialcm , fola nihilominns
J^ * forraalis , proprie Ioquendo,eft verc prxdicatio,
& raaximc logiccrquod dico propter prxdicatio'
nes idcncicc identicas,quq nec propri^ formalcs,
nec propricmaterialcs appcllandz funt.

Deinde replicat contra dicta , quia vidctur
qu6d hzc iit formalis , & perfeica , Proprium efl
MCciJcns , cum accidens diuidatur in reale , & in-
tcnponale , quod videtur efte commune iftis
quinque Vniuerfalibus. Ad quod rcfpondet,
qu6d accidens,vt e'ft quintum Vniuerfalc (de
quo cft fcrmo inhacquzftionc) non prxdica-
tucdeProprio formalitcr, fcd ati macerialiter,
poftet efte dubiam,de quo iufrk. Accidens ctiam
primz-intentionale non przdicatar dc Proprio
recundz-intemionali , niH ad inrelle£luin priiis
aflignatum in illa refponnouc. Tamen hzc eft
vera, Omne Preprium ehaccidens , 8[c. quam vo-
cat vltimam refponiionem , quod verum cft
comparando ad przcedcntcm immediatc. V9I (i
intelligit gencraliter , tranfmutetur littera. Vel
dic, quod illa particula,fcilicct. Velpttefi diciquoi
frtiicatio deneminstiuH vniuoc4f &c. cft fecunda
pars illius refponHonis vltimz , de qua loquitnr.
Accipicndo tamenalio modo accidens, (.vt i'n
folutionc quzftionis przccdcntis habctur, & in-
fr^,quzft. I. de Accldcnte) illa przdicatio eft
vera , cliam vniuerfalitcr , fic fcilicet, Omne Prt^
ritm efi Mccidtns, id eft, pczdicatum non eflcntia-

II.

le , falfa autem vniaecfaliter , accipie ndo Acci-
dcns pro quinco Vniueifali , vi rn hacquzftione
eft fcrmo dc ipfo , & hoc vcrum eft przcipue in^
przdicatione formali : immo vt (ic falfa eft
etiam particulariter,vt patct & iicgatiua conira-
diftoria vniuerfalitet vcra.

Ad quarcum principale rcfpondct prim6 , fe-
cundi!ira opinionem communcm.vt fupr^,quzft.
X. deGencre taftum eft ,diftingucndo de acci-
dcntc,copulato fcilicct.vcl indifferenrer , fea
abfolutc fumpto. Contraquam folutioncm in-
ftat dupliciter. Primi ex diftis Philofophi 7,
Mcraph. text.comm. 4.& j. vbi innuit vniuerfii-
litcr oranc accidcns dcfiniri dcberc per fubftan-
tiam , de quo iiifril, quzft. 8. Ahceprzdicamcn-
torum, & alibi plerumquc patebit. Tcrti6 infctt
cx illa refponfionc accidentia alia prztcr copu-
lata efle fubftantias , quia eiTentias abfolutas in»
dcpendentes habentia , quod eft impoflibile.
Eftc enim cuiufquc accidencis cft inelTe, & omne
accidens eft ens in alio , & fic de aliis pluribus
fundamentis Ariftotclis, & huius vbiquc, vt in-
fri magis pacebit.

Vliiro6 ponit folutionem propriam, vt fupra,
cap. dc Gcnere, quzft. x. & infri, quzft. de De-
nominatiuis* habet , concedendo vniucrfalitec
omne accidens dcfiniri pcr fubftantiam, vcl fub-
icdlum : & hoc vcrnm eft loqucndo deaccidcnte
reali , quod inrclligcndum cft implicit^, vel ex.-
plicicc ,• & loquendo de dcfinitionc compleca
rcali , ir huiufmodL Nec fequicur qu6d infcr-
lur confcquencer iti argumcnto principali dc
prxdicatibne fccundi modi, arguitur cnim ab in-
fufiicienci : oporcec crgo addcre fic ,fitbit£lHmpo-
nitur in depnitione pr*dicMti , & egrediturex princi-
piu effentiitlibM eitu necefario,vt in illa diflin£lio-
ne de mulciplici confecutionc accidcntis in cor-
porcquzftionistadlum cft , non eft fic dc fimi-
tate teCpcCtn nafi , ncc dcalbedind rcfpedlu mac-
garitz, vel huiufmodi.

Requiritar tamcnfolitari^ inhzfio.vc definia-
tur accidenspcr fubiedum, non ramen cft nccef-
faria, & vniucrfalis : quareecfi aliquam,non
tamen omnem proprij condicioncm habet acci-
dcns, propcer ipfius per fubicdlum definicioncm.
Dicic igicur nocamcrDoftor , qu6d hzc non cft
pcr fc , nafue efifimtu , quia ticc necefTaria , nec
vniuerfalis. /**ry? enim inferc deomni, & omnis
przdicatio per fc eft neceflaria ,'quod verum cft
loquendo de perfcitatc primi , & fccundi modo-
ram, pacer igicur ad argumenruro.

Ad quiflcufn principale rcfpondet notantcr,
diftinguendo dc/^ry?,vtfcilicccdicic immcdia-
tionem , vel caufalicaccm nccelTariam cfTcncia-
lem. Primo modo conccdit omnc accidcns in-
cffc alicui per fe , fed non fecundo inodo , & in
hoc videtur crraflc rcgula Burlci fupercapur de
Proprio , Prima perfcitas vidctur poirc reduci ad
tertium modum , fccunda vcr6 ad priroum , fe-
cundum , vel quartum, quoquomod6 , & ad il-
lud quod addidi ex 1. Phyficorum. Vidcacur ex-
pofitio fingularis huius fupcr 4. Mccaphyficz,
quzft. 1. & alibi pleruraquc..De hisericfermo
prolixior infri, quzftione finali fupcr Porphy-
rium.

Ad fexrum principale,patet folutio ex didis:
zquiuocatur enim de accidcnte, vt patct.

Ad vlcimum principale, dicic fingulariflime,
qu6d propriuro ficur non cft accidciis fcparabi-
le , ica nec infeparabile , quia illa diuidoot acci-

dcns.

12»

AeeiJes »m-
n* rt/ilt dt^-
niiMTftrftilr-
iiOum j«#>
meio.

Trtdlcati»
ateidtntk i»
fuhieHo nott
tftftrft.

>3-

Otntu aeei-
dtnt inrft
aliemi fir fi
qutmido.

frofrium mt
ift atcitUnt
infefmraiili.

59i

Expofitio

iens > vt eft qdintom Vniuerralc > & ratio gene-
ralis ipHus competit vttique , quia vcrumque eft
pfzdicatum infM<i/«accidencale , nonconuerci-
oile,& Hne repugnantia iQtclleAuumpotcftin-
telligi fubiediuin fub oppoficd vcriufquerrecus eft
de proprio , vc fupr^ , in folutidne qqaeftionis,
teciglt t de quo magis infrk,qua:ft. z.de Acci-
dence eric fubtilis fcrmo : ncgacjgicur Proprium
eileaccidens infepa^abile ,nam alicer con^Iude-
ret argumencum.
^4* De Tertio. Licit dida in hac quxftione

fatis ex praelibacis paceant , tamen vt confuecu-
dini morem geram,cun£ta paucis difcuciam.Pri-
mo circa folucionem principalem qu<eftionis,vi-
detiir qu6d illa diftin6lio de accidentibus eue>
niencibus ab incrinfeco , & ab cxcrinfeco non
procedac , cum quia nihil agit in feipfum,
(icut nihil mouet feipfum : nam talia funt di-
fttn<5l;a fubiedo , feu fuppoiitd : tum quia om-
ne accidens coxuum fubiedo caufatur k caufa
efTeAiua fubie6ti,ergo ab ektrinfeco:fed t le ell
quantitas in tn9cerialibus,& alia pIura,ergo male
dicic, illa eiienireab intrinfeco.

Item, quare pocius r^tione materix,qultm for-
tnx fubftancialis cuenic quancitas , cum vcraque
Hc de fe aequc indiuifibilis ,& peraccidens,fcu
per quanticatem diuifibilis , loquendo dc formis
extenfis : cum etiam , quia coelum ponicur quan-
tum , & fine matetia , fecundum Ariftotelcm , &
Commcntatorem , non ergo ratione matcris
fcmper ineft quantitas.

Itera, quare non declarauit, penes quid infuht
qualitates a£);ius,cum fint accidentia^ ficutaliz
qualitates pofteriores ?

Item, i.Phyficorum, rext.comm.So.dicitPhi-
lofophus quod materia cum forma funt caufa
omniumaccidentium,non igitur qualitatcsadli'
]ix, feu primz , vt dicis,erunt caufa aliarum. Per
jdem poteft impugnari quod fequitur deforma
Speciei.
I f . ftem , viderur quod illa caufalitas arguat di-

ftin£l;ionem realcm paflionis afubiedo:qualita-
^es etiam clementorum videntur cfTe propriae
pafliones illo modo , cum confcquaniur formam
Speciei , vt patet.

Item, quare quartum, & quintum VniuCrfalc,
non vocatur accidens,ciim fundamentum vtriuf-
que dicatur accidens ?

Item , quoniodofub oppofito. accidcnfis.ma-
xime infeparabilis, poHit fine repugnantia intel-
ledus intelligi fubiedum potius, quim fubie-
dutn palHonis fub eius oppofito?

Item , haec intentio proprlum eftaccidens per
accidens refpedu fui fundamenti , & poteft fub
eius oppofito intelligi.vt videtur.ficut fupra , dc
Modis intelligendijgencralitcr didlum eft capite
de Generejquare igitur non vocacuraccidcns,&
quomodo ei conuenic definitio pofita hJc 4Poc-
phyrjo, & ^ Phil6fopho in Topicis ?

Item,po(Tet dubitati quid intelligic ^ctformam
^peciei, ain fcilicet formam Phyficam , aut diffc-
rentiam abillafumptani,auc cerciam encitatem,
&confequcntcr omnia membraimpugnare.

Item , vidcturinfufficicnter loqui de acciden-
tibus, quia de refpeftiuis nullam mencionem fe-
ciCjtiec penesqtiid infunc oftendic.Similii:erquid
dicendum eric de qualicacibus prima; Speciei,&
huiufmodi. Plura alia ponderari hic ppfTcnt , fcd
his exclufis darur modus euadendi omnia alia»
l(f, Ad priiTium iftorum , fuftincndp illam famo-!

fam diftinftionem efTe congruam , dico qu^d
pofTet ibi ly ah »«tr««/f«,incelligi vno niodo qua-
fikprimzuareiconfticucione, &encitate, &per
o^^oCn\im ah extrinfico quodaduenic reidenouo
poft eius cfrecomplecum duratione. Aliomodo
poceft inccliigi in ordine ad efHcicntiam incriti-
fecam, & excrinfecam : & hoc magis fonanc vcr-
ba. £c cijm dicis qu6d nihil efficic in fe, nec mo-
uec fe , dico quod hoc falfum eft in dod^rina hu-
ius, vtpacec j. dift.Primi,quaeft. 7. & dift.j. Se-
ciMidi,quaeft.io.& t j. dift.eiufdem,& ^.Mecaph.
quaeftione penulcima , &-alibi. Idem cnim in ra-
cione quod poceft efTe moues & motum, licct non
in racione^»0. Dico nihilorainus qued,abfoIure
loquendo, omne accidens aliud a Proprio poteft
dici euenire ab extrinfeco,Iicct refpcdtiue loquc-
do hoc ab intrinfeco,& illud ab cxrrinfcco eueni-
redicari]r,dequoin fequetibus.Similitecillaalia
propofitio,oiTi)neaccidens cozuum, &c. falfa cft
in do(^rina huius,irom6 fubftatia genita eft caufa
efFc<5tiua,feu prod,u6tiuafuorumaccidentium,vel
falcem poceft elTe aliquoru talium. Sed ibi pofTec
dubitari, an per motu,0n certe per murationem,
an per fimplicem emanationem, de quo alias.

Ad aliud poftet dici fecundum vnam viam,
quod quanticas eftconcreaca maceria:,fiue inde-
rerminaca , fiuc fic dcterminaca : & ide6 congruc
dicitur aduenire compofito.racionemateri^.non
fic ratione fotmae. Similiter omnis materia eft
diuifibilis , & enticatiue & quancicaciuc, non fic
omnis forma. Similicer ctiam , vc communiter
ponitur,forroa aduenit materiq quantae,licet non
aggregatum inforret , quod maxime vetumeft
in habentibus plures formas : nam omnes,prarter
primam , przfupponunt quantitatem. Similjter
eciam cft de proprjo maceriae , & quancitatis, &
quoad pocencialicatem,&non afliuitacem Phyfi-
cam , &:qnoad cfTebafim, & receptaculum alio-
rum , & fic dc aliis pluribus , qux habenc confl-
derari ^ Philofopho reali.

Qupd addicur confequenccr dc coelo, eft fal-
fum, vcpaccc jn"do(JI:rina iftius , in %. Scntentia-
rum, dift. 14. & alibi fzpe. Scd qui vellet tenere
vi.Ttn Ariftorclis,po(rctdicerequ6dverbaDo6to-
ris hic habenc incelligi dc accidcntibus gcnera-
bilium,& corrupcibilium. Vcl difting^uendum eft
demaceriapro principio intrinfeco, vel pro fub-
ieclo.

Ad aliud poteft dici,qu6d ideo de illis mcncio-
nem non fecic, quia, fecundum opinionem mul-
tprum , funt proprizpafHoncselcmentorum, de
quo infr^ , qua:ftione finali fuper Porphyriii erit
fermo. Suftinedoaucemqu6d finc accidenciaper
accides,dicetur ibi penes quod infunc compofito.

Ad aliud de primo Phyficorum poteft dici,
qucd in caufis datur ordd mcdiationis, & imme-
diationis.Poteft etiam diftingui dc ^«fl,& tjiiod^Sc
refpedlu caufacionis,& paflluf inb^fipnis.Per ide
ad aliud,quod fcquitur de forma fpecici, & hocfi
intelligacur dc forma partis,de quo infri magis.

Ad aliud tadum eft priijs,& quzftionc fequcn-
te adhuc habct videri , qualicer incclligacur pro-
priiim caufari : fcd »n diftinguacur realiter ^ fub-
iedo,problema eft,& aneiufdcm,velaltcrius ge-
neris cum fubie<5l:o,dc quibus alias.Dicatur etgo
breuiter pro nunc,qu6d pafHo emanat, feu ebul-
lit ^ fubie(5bo,vel ab eius principiis,& in hoc in-
telligitur quodamoiodo caufari. Quod additur
de qualitatibus elementorum,patebic infra,quae-
ftione finali fuper Porphyrium.

Ad

AeciitntiM
^utmoi»
eueniunt rii
»b intrinfi"
tt.

17,

f!lu»ntit0t

quomodo di-
citur adue-
nire eemfefi-
t».

iS.

Qu^flionis XXIX.

595

■ Ad aliud dico , qu6d licct nomihe gcnerico

Jjoflitvtrumqucdiciaccidens ,vci pracdicatione
tnateriali,non tamen nomine rpecifico,& capien-
do accidens pro quinto VniuerfalirSc non ooftat
qu6d fundamentum vtriufquc dicatur accidens,
quia eft extenfiua locutio.

I^, Ad aliud, patebit infr.^, qua:ft.i. de Accidente.

Sed pro nunc dicatur , qu6d cauia diuerfitaris cft
alietas confccutionis,&rationis intia:rendi hu-
ius, &c illius:& ideo vnum per Ce, altcrum perac-
cidens ineft.

Ad aliud , patet cx di£bis fupri fa:p^ in fimi-
li de Genere , Specie, & Diffcrentia. OmnU nam-
f «f , vt inqnit Paulus , in figHr* contingeb/tnt il~
lu. Ex proprietatibus cnim fundamentorum»
feu fubieftorum capiunt intentiones , & de ■
nominationes » & alias conditioncs commu-
nitcr.

Ad aliud, polTet dari quodlibet illorum trium,
& /pecialiter duo prima : & ad impugnationes
conlequenter dici. Ad differentiam enim for*-
mx , icu proprietatis indiuidualis dicitur for-
ma fpeciei. Proprietates etiam Phyfica: confc-
quuntur formam Phyficam, & Mctaphyfic*
Mctaphyficam. Non tamen ihconuenit quod ali-
qua: proprictates conucniant rationegeneris, (t<{
cui prim6 conueniunt habet fc vt fpecies.Vnum-
quodquc in fua propria ratione formali confi-
dcratum , habet fc vt fpccics, vel vt forma fpe-
cifica^

fto. Ad aliud , patet qu6d locutus eft de manife-

ftioribus , & de his quz ab omnibus concedun-
tur, tanquam diftin<fta entia \ fubicftis. Rcfpc-
ftus enim negantur ^ multis efle alia entia <^ fub-
ie£tis : fimilitcr funt potiusdifpofitiones,vel mo-
di rcrum abfolutarum , quam res tales, vt 3 . qua:-
ftione Quodlibeti , & alibi habet iftc. Sed hifti-
nendo oppofitum , alibi ponuntur modi confe-
cutionum talium, refpcdbu fubieftorum. Fun-
dantur enim communitcr in accidentibus abfolu-
tis , & in eis , fuo' modo , pofTunt reperiri acci-
dentia , & palllones , fed^in ordinc ad fubftan-
tiam , vt communiter omnia funt accidentia , &
hoc loquendo de rcfpedibus adualibus. Quxre
in Antcprxdicamcrjtis de fufficicntia Prasdica-
mentorum , & j. Metaphyficae , & alibi. Succin-
fte vero loquutus eft Do<9:or hic , vt ad propofi-
tun^ fufficiebat, vtoftcnderct diftindionem fun-
damentorum, quibus applicantur iftxduac intcn-
tioncs, de quibus hic quarritur. Communiter
etiam loquuntur Authores dcaccidcntibus in of-
dine ad fubftantiam , & non de accidcntibus in
ordine ad accidentia. Pofito ctiam quod aliqui
refpcdhis , vt puta intrinfccus aduenicntes , nc-
ceftario confcquantur, non taracn propterhoc
funt propriac pafIiones,quia illa eft necefutas con-
fcqncntisjvt patct,nec confcquuntur formam fpc»
dei in fe. De refpcdibus vero identicis , dubium
eft qualitcr pricdic^ntur, dc quibus alibi,quia
tranfcendit propofitum.

Quod yltimi additur de quaUtatibus prima:
fpecici , patet cx didlis, & infri magis, important
cnim refpe(flus, vt patct. Videaturifte i j. quxft.
Quodlibcti , & alibi plerumque. Confequuntur
ctiam fortc talia formam indiuidui , ic non fpc-
crci. Tacuitetiam qnalitates fecunda: fpcciei, vci
quia immanifcftc , vel quia pafliones propria:, vt
multisplacct, dequibus omnibus in fequentibus
crit prolixior fcfmo,Dco duce.

% I. Secund6, circaargumenta principalia, & folu-

Sc9ti»ptr.Ttm.I.

tioncs eorum, aliqua pancis tangam.Prim^, ciint
dicitur in argumento primo principali , quid
Proprinm non efiejfentiAliter endem /uhnMntia Jpecieii
vidctur cnim oppofitum huius efle vcrum.vt com*
munitcr tcnent Scotifta:,& hoc loquendo de pro-
prio fpecici in gcncre Subftantia: , ncc fcquitut
quod infertur dc dcfinitionc.

Item, ciim dieit in tcrtio principali qu6d Vmni
refitltans ex compofitione , &c. Videtur elTc contra
ipfum , & fcquaccs , qui ponunt tertiam entita-
tcm rcfultantcm,quae non eft accidens,vt patcr.

Item,non videtur formaliter rcff)ondcre ad tria
principalia argumcntai Similitcr ncc replica fe-
qucns videtur ad propofitum,quia diuifio entis in
fubftantiam & accidcns,intclligitur de cntc reali»
cuiufmodi non cft Proprium.

item, vidctur quod illa propofitio, NuStimpro^
prium efi fitbiiantiA » fit falfa , quia ficut in prxdi-
cationc matcriali ifta eft vera , Proprium efi acci-
densy vtDoftor confequenrer declarat, ita &'iftai
Prtprlum efifid/ftantia , & hoc fuftihcndo id quotl
communitcr tcnent Scotiftx,videlicctqu6dpro-
prium fubftantiae fit rcduftiuc in gcncrc Subftan-
tix,& ita qlioquomod6 poJHt dici fubftantia , vc
vidctur.

Itcrti, qiiod tangit confequentcr in prima folu- * ^^
tionereplicx,dezquiuocatione accidentis no-
uem Gencribus , videtur dubium ; iiam fi cns cft
vniuocum fubft&ntiae & accidenti y videtur quod
potiusaccidcns fitvniuocumnouem Gchcribus:
primum ponit iftc,& fcquaccs vbique.

Item, videtur qu6d ifta fit vcra, Omne proptium
efi accidens , accipicndo accidchs ctiam pro vnd
fignificatorum, vt puta pro gcnerc Qualitatis, &
hocfuftinendo illam opinioncm, qux ponitom-
nes proprias pafllones in fecunda fpecic Qualita-"
tis, qux ctiam poteft clici ex didis Dodoris hic«
& alibi,in his logicalibus.

Item , vidctur quod vclit Doftor per fe infe-
rius in aliquo gcnere eflc proprium , quod non
▼idetur verum , quia tunc proprij proprium eflcc
in infinitum : fimilitcr proprium diftihgucrctuc
realiter ab eo cuius eft proprium:quia fiuc pona-
tur eflc proprium fpccici eiufdcm gcncris , fiue
alrcrius , ciam omncs tales fint diftindx cfTentia*
liter , habebitur intentum : fimiliter accidcns &
proprium diccrcntur de eodcm , nam dc tali in-'
feriori diceretur intcntio Accidcntis,ficut de fuc*
fupcriori,& fimilitcr intentio Proprij pcr te,quo<i
cftcontra Doftorcm infra, quxftione finali fupef
Porphyrium.

Item , Ci fua dcclatatio valet , fcqueirctiir quod
contingeret dcfccndcrc fub prsdicato vniucrfalis
affirmatiuc fupponente confuse tantum, quod cft
contra ipfum vbique. Confequchtiam declaroi
quia dicit qu6d hxc cft vcHiOmne proprium in hod
genere efi accideni y\t accidens fupponit pro aliquo
fuo infcriori , ficut cxemplificat confequchtei; de
animali.

Quod tangit confequcnttr ihvltima refpOn- ^J*
fionc,de prxdicationc denominatiua, Videtur ef^
fc contra multos, qui ponunt prxdicationem de*
nominatiuam^priori. £t quod additur de prx-
dicatione xquiuoca , non vidctut congruuhi»
duia in «quiuocis non eft prxdicatio , cum prth-
dicari fit pr* ali* dici , & non foium vocc fig-
nificari.

Item, videtur qu6d ifia prxdicatio fit vera,fal-

tem vt modus , Proprium ejlaccident , ficut & illa»

Proprittm tfi jpicies , & hos cipiendo accidensi

AAa tf

594

Expofitio ,n

vt cft quintiira Vniuerfalc , cuius oppofitum di-
cit Doftor in fine , & in principio folutionis re-
plica fcquentis. Circa quartumprincipale,& fo-
lutioncm eius,non oportet immorari hic,quia fu-
pra, quscft.i. de Genere tetigi plura circa hxc, &
infra , qa£Eft. Antepracdicamentorum , & alibi
farpc habetidem,fedpropterilluddi(ftumin folu-
tione , cum dicit ,/ed/MJficit ad hoc ejuodfiihieElum
ponaturin definitlone , &c. poflet dubitari , quid fic
fubiedium , per quod dennitur albedo , & nigre-
do,&huiufraodi. Vidctur ctiammirum quod
dicit ad fincm totius quzftionis , fcilicet quod
Propriumnon efi accidens infiparahile,cam tamen fic
accidens reale pracdicatione materialii& accidcns
intencionalcpraedicatione formali •, autigitur fc-
parabile, autinfeparabile : non primum,vt patcti
igitur fccundum.
Xd. Ad primum iftorum potcft dici , vcl quod lo-

quicur Doftor famosc, vt communiter in his lo-
gicalibus,de Proprio,fuftinendo videlicet omncs
proprias paffioncs de Gcnere accidentis;vcl qu6d
capit hlc ejfentialiter idem propric , pro cflc dc cf-
fentia,ficut alibi faspe habct : & fic fequitur quod
infcrt de definitione fpcciei. Ncc Scotiftaeilli
imitantur multum mentem eius , qui dicunt paf-
. i M fionem eflc cflencialiter candcm fubicdo.Vcl fc-
cundo,qu6d proprium fubftantiae non eft fubftan-
tia,proprie Ioquendo,fed fubftantiae potius.

Ad aliud potcft dici, quod loquitur dc rcfulta-
tioneper modum adius fecundi, id eft, poft com-
pofitioncra.Nam formara eflc in materia eft com-
pofitum eflc quoad adum primum. Vclfortc lo-
quitur famosc , non poncndo tertiam entitatcm:
fcd prima rcfponfio magis placcr.

Ad aliud, facile cflct refpondcread fotmas ar-
gumentorum. Pofletenimdici,qu6dillairia ar-
gumenta procedunt dc proprio primae- intentio-
naliter accepto,ficut & de accidentc tali,fed quae-
ftio eft de intencionibus principaliccr.

Ad aliud dico,qu6d licec illa replica no fic mul-
tum eflicax,Do<Stor nihilomini!»s admific ipfam,vt
vjdcretur qualicer aliquo modo poflet faluari
prsdicatio accidcncis rcalis de Proprio ; vc eciam
oftendcrec diuifionem entis in fubftamiam,& ac-
cidens reale, euacuarc cocum ens, & rcale , & ra-
tionis quoquomod6.
Z J. Ad aliud , patet cx didis , quia famose ponic

proprium genere accidcncis, vel qu6d non inre-
€lo poceft dici Subftacia, fimilicer ecia ncc Quan-
ricas, nec Qualitas, & fic de aliis. Ec fi inferarur
qnod nec accidens : poceft ncgari , ficuc racionale
dicicur ens,non camen fubftancia,falccm Pracdica-
mentalis,eft enim accidens non cranfcendens.

Ad aliud de zquiuocacioneaccidentis , pacebit
infra,q.4.Antepracdicamcncorum.Loquicurenim
Do6tor hic propric Iogicc,& ica cenec xquiuoca-
tionem entis.ficuc fuprkfacpc cadumcft. Ec fimi-
liccr diccndu cft de accidence,fed de hoceric am-
plior fermo,vbi priiis,& fupra,qua:ft.9.aliqualirer
pertra6taui.Poflec cciam nomen magis comune cf-
fe vniuocum,& mintis communc a^quiuocum, in
cafuj& ide6 non cenec argumencum k minori.

Ad aIiud,quod cangic bonum niotiuum,poceft
concedi quod infcrcur,tenedo illam hypothefim,
imm6 ex di^lis in.hac foIutione,vidctur qu6d Do-
&ot voluerit proprium efle eiufdem generis cum
rubicdo.maximc in acciuentibus,&ctiam infub-
ftantiis fortc,fed non ita exprefsc : & hinc poteft
accipi fundamencumbonura pro didis Scotifta-
lum ad mencem cius.

Ad aIiud,fuftincndo quod communf ter tenctur x€.
de mentc Doftorisjdico qu6d incelligic hic pcr /«-
feriui non dircfte ,& formaliccr cale, fed canciini
indiredc, & reduiliuc, ficuc diftcrenciae diuifiu*
generis dicuncur inferius ad ipfum.Suftinedo ve-
r6 aliam via oporrercc diccre confcquencer,fortc
fccunda fpecies qualicatis non eft fpccies aliqua,
propric loquedo,fed modus quidam. Vel fi pone-
retur in codem gcncrc cu fubiciSto fuo,omnc pro-
prium negarctur proceirus in infinitii : nam ftatus
cfletinfccundojvelefletita^w, qu^dno^^fto^/^fcd
viacommunis Scotiftarii de refpedibus aptitudi-
nalibus facilior eft,& magis ad mentera Dodoris.
Qupd ibi tagitur dc diftindionc reali paflionis k
fubiedo dcclarabitur in fcqucntibus,& alibi fajpc
notaui.Quod ccia addicur de Proprio & Accidete
applicandis eide fundamcnto,patct cx didis quod
Jion fequitur fecundiim illam .via, quam ceneo, &
infra magis ad hoc refpondcbitur, quaftionc illa.

Ad aliud de defccfu ilIo(quod cft fatis noiabilc) *7*
poflct conccdi fecundum aliquosdefccnfuscopu-
latus,licet non copulaiiuus. Vcl aliter, & meli iis,
qu6d in illa implicatione inhocgenere, fubintcUi-
gi tur ly quod <r/?,ita qu6d fit fcnfus:Omne quod cft
proprium in hoc gcnere eft accidcns,& ita \ypro-
^r/»w»confunditur,non aute ly /icnV«M.Poflet etia
dici,qu6d Dodor no curauit dc hac micrologia in
his fermonibus fpcculatiuis,vbi trafcendit pucri-
lia,& fophiftica. Eligatur refpofio quse placueric
magis,fed fecunda magis fapitad mentc eius,fci-
licec,vcl qu6d \ypropriu,\t\ ly^fn«-f confunditur.
Exemplum primi, \t omne ^uod in hocgenere efi pro-
prium,illudefiaccidens:Sc fic cruncdua: propoficio-
nes. Exemplu fecundi, OmnepropriH ejuodefiinhoc
genere iUud efi accidens : fcd primum placec,& neu-
cro modo confunditur ly accidens. Eft igitur vna
propofitio cxplicitc,& dux implicicc.Poflct eciam
diftingui fecundum compoficionem , & diuifio-
nem,&c.vc volueric folers leftor.

Ad aliud , paccc qu6d loquitur Doftor hic de i 8.
prsdicacione proprie denominatiua logicc, qua:
cft formaIis,& a poftcriori faltey?«<»^»W(r)^,Iicet
a priorijemndum dici,\c\ inefie,de quo alias.Ncc illi
multum logice loquuntur, qui denominaciuam k
priori ponunc. Quod addicur de pracdicatione
zquiuoca, patec qu6d loquicur cxcenfiuc, vc Phi-
lofophus in Ancepracdicamencis.Poccft enim dici
pracdicatio,ficut & propofitio,muItipIcx.In omni
namque propofitione eft,fuo modo , prsdicatio;
non tamen vera,ncc falfa, fed diftinguenda cft il-
la,in qua prxdicatur a^quiuocum.

Ad aliud potcft dici,qu6d loquitur Dodor hic
de pracdicatione identica, feu quiditatiua, & non
modali Accidentis de Proprio , & intelligit quod Trepriu ^a.
funt diftinda vniucrfalia vt 5«/Wfumpta:quia quidi '""'' ^"*M-
^«»^;&»?o^w,7wo</o,opponuntur;fedanProprium ^
pofllt dici Accidens , ctiam vt modus, polTet dubi-
tari,de quo forte in fcquentibus magis, co camcn
modo quo Gcnus,vel Spccies,poflec dici accides;
ita Propriii fiue pracdicacione modali, fiue quidi-
taciua fecundilm diuerfam acceptione accidentis.

Ad aliud de fubicAo albedinis , & huiufmodi, % ^.
dico qu6d fubiecSum adxquatum cius cui pra^cise
conucnit,eft forteinnorainatum,ficut communi-
ter fubiefta odorum,faporum, & colorum. Con-
fcquunturcnim huiufmodi accidentia determina-
tam coraplexioncra, & raiftione qualitatura a6ti-
uarum , quac in pluribus matcrialibus entibus al-
terius rationis laluatur feciidiira gradus.Eft cnim
corpus fic,vci fic,miftuui,& fortc propter tantam

com

Qu^ftionisXXX.

595

communiratera iftoram diftinxit Philofophus
fpfa ab accidencibus copulacis > qu£ videliccc in
quibufdam naturis decerminacis reperiuncur.Ni-
hilominus tamen , abfolute luquendo, reducun-
tur definitiones completz quictatiuz ipforum,
aut implicitc,aut explicitc ad rubieda,{icut in fi-
\ «iMnAX mili imaginamur dc definitionc materialium pcr
•***"**^- materias, qiuc tanien rar6 exphcitc ponuntur.

Ad vltimum dico , qu6d'Doftor ncgat Pro-
prium efle accidens infcparabile przdicationc
formali : &; fortc etiam polFct negari , loquendo
de praedicationc materiali : quia fundamcntum
accidentale cui applicatur.non cft formaliterac-
cidens fcparabile , vel infeparabile , licct fit ali-
quid talis , accidens etiam incencionaie , quod
prasdicacur formaliter de Proprio & Accidence,
& dc aliis Vniucrfalibus,fiuepra:cise idem fic, fi-
ue aliud, non eft poficiuc feparabile, vel infcpa-
rabile , fcd cancum permiffiac , & prsfcindic ab
Ttroque. Proprium ver6 ncc pofitiuc , nec per-
midiue cft illud : ficut animal pcrmiffiuc cft irra-
tionale,homo ver6 minimc. Forte tamcn ha:ccft
vcra,vt modas,P roprium efiacctdens/epar^iUyCicui
cnim fic conceditur ellc accidens , ita conceditur
efle feparabilc , vel infepaiabile.

Q^ iE S T I o XXX.

qux cft 33. apud Scotum.

Aa Proprium necejfario /emper in-
Jit fuhieSio^

I. T TiCc quacftio videturprincipaliter pertine-
X J. re ad Proprium prima»-incencionalicer ac-
cepcum, licct poifit cciam ad fecundam inrencio-
nera applicari.

D E P R I M o , cerraini huius quxftionis funt
facii noci ex przcedcncibus , quid \ide\iietpro-
prium, quid definitio.

Semper eft diftribuiiuum tcmporale , affirma-
tiuum vniuerfale, & eftaducrbium temporis,ca-
ius contrarium diftributiuum eft nun^uam^Ae quo
habct videri in Grammaticis, &LogicaIibus , &
aliquantulum fuper 4. Phyficorum , & poftec ex-
tendi ad xanm , & acccrnitacem.

NeceffttM in propofico accipicur pro ncceffica-
te fimpliciter,qiiia fic conclufio demonftrationis
potiffima: , in qua inhaerenciapaffionis dc fubic-
(ko oftendicur, eft neceftaria.

Ordo huius qusftionis ad prasccdencem patet,
quia illa incidcntalicer furgit ex fecunda qux-
(iione de Proprio , ideo priiis erat examinanda,
licct in aliquibus originalibus harcponaturan-
tc ipfam,fednon rcftc, quiain hacfic remiffioad
ipfam.vc infra pacebic. Diuifio communis eft.
t. DeSecvndo, arguic cribus racionibus

pro parte ncgatiua. Prima proccdit ex negatione
perpctux conuenientiae , feu inhafionis rifibilis
homini , & hoc infcrendo ex negacione rali
ipfius aiStiis ridendi. Ad quam immediatc refpon-
dct, diftinguendo de inhaefione rifibilis , aut vi-
delicet fecundum aptitudinem , aut fecundum
adlum.Contraquam notabilitcr inftat,non cor-
roborando argumcncum principale , fcd often-
dendo diftin£kionera,& ipiius applicacioncm ef-
fc nuUam , quia vidclicct ad adualcm poficio-
nem caufs neceftariae immediataE, & fufficicntis,
fequitur pofitia a<^ualis eftedus : forma autcm

fpccifica hominis cft huiufmodi refpedhi rifibi-
lis , quare adku fempcr incrit rifibile homini , &
ncdum aptitudinc , vt dicis : h«c rcplica foluit
argumcntum principale, vt patet infra.

Sccunda ratio proccdit cx prioritate fubftan-
tia: rcfpedu accidcntis vniuerfaliccr , vt habccur
7. Mccaphyficx , ccxt. comm.4. & inde : quod
non folum verum cft dc prioritate natura: , vt
vidctur cxprcfsc ex tcxtu Philofophi , fcd ctilm
durationis , & fub accidcnte fic fumpto inclu-
ditiu: Proprium , vt patct pcr alias particulas
ibi tadas , fcilicct Jrfiniiione , & cognitione , vt
patct.

Seamda ratio procedit ex potentialitate paf-
fiua fubicdirefpcdu Proprij , qujc.vocacurcon-
tradidionis , quia poccft indifrerencer cfTe fub
ipfo,& cius oppofico, ficut materia cx qua rcfpe-
&a fonnac , fuo modo ( & cft fcntcntia Philofo-
phi 9. Mctaph. tcxt. com. 1 7. ) ita materia in qua
rcfpedu accidcntis vniucrfalitcr fumpti. Ad op-
pofitum adducit Porphyrij authoritatcm iniitte-
ra,& idem hAbet Philofophus in Topicis.

Dcindc paucis refpondet ad qnxftionem ,• te- 3 .
nendo partem affirmaciuam, & remiccic fc ad di-
6ta in quacftione prscedcnte. Vnde patct ordd
quxftionis , vt ponimus eas , & tranfmutati6
ipfarum,vt alij eas ordinarunt. Didum cft enim
in folutioncqua:ftionispra;cedcntis, in flla di-
ftindione accidentis quoad multiplcx epto inhac-
fionis eius, quod Proprium primat-intcntionali-
ter fumptum accipitur a forma Specici^ & ineft
fubiedlo rationc talis formar, tanquam caufx im-r
mcdiata: , & quia talis forma/emper insft, & efl
caufa neceffaria naturalis immcdiata, & prarcifa
huius paffionis, necellc eft femper ipfam paffio-
nem inelTe. Et nocancer dicic Do6tor quod cgre-
dicur a principiis fubie(5t:,vc ftatim notabo,& ap-
pell^t formam caufam cius , & ipfum Proprium
vocat cfFefkura.Ex fempiternitate igitur inexiftc-
tix fpccificae formae, arguir fempiternicatcm in-
hxfionis paffionis:& fic pacct folutioquacftionis.

Confcquenter rcfpondec ad principalia. Ad a.
primum(conformicer replic* fadlac cocra cuafio-
nem addudam ad piincipale argnmencum),dicic
nocanter qu6d rifibile (emper incft aftu , liccc in
fc fic apcicudo , ficut fingulare vt ^««/cft vniuer-
falc vt modtu,vc\ c contra : ficut cnim albedo, vel
quantitas,faltcin £uchariftia,quae eft in fe a^ui,
vel cnsaftualc, incft tantumaptitudinc, itaapti-.
tudo ineft a£tu : fecus,inquit,eft de ridere,cum Cit
accidens pcr accidcns hominis, ide6 poceft nunc
ineflc , maxime ciim fit feparabile accidcns. Et
addit fignanter rifibilcnon ineft homini cantijm JiifiHU !n*fi
apticudinalicer, ficut ridcrc ; fcd adbu fcmpcr. Ec ^f^^*'. "^*
quia aliquis pollct dicere qu6d rft aptiiudo,ide6 '*'''**
aptitudinaliccr ineft , dicicDofVor, hoc cxclu- ♦

dcndo, quod nunincclligicur illa apcitudo rifi-
bilis, quoad inefle homini , tanquam fubicdo,
ka qu6d cllet aptitudo ad aAu inha?rere homi-
ni. Nonefi, inc^iiit, iUa Hptitkdoirt inhtrentia rifi-
bilU ad aUum , fed e.r parte proprij in y? , hoc eft,
qu6dillaapcicudo cft comparando rifibilcad ri-
dcre , ftando in.ipfo proprio in fe , & cius ter-
mino ad qucm cft habitudo effcntialis eius , vt
videtur : non autem cft comparando rifibile ad
a(5bum , inhacrcndo homini , qui cft excra |:ro^
prium , non folum quoad denominationem , Cai
eflcntiam& habitudinem eflcntialem:ficut habi-
tudo refpedlus ad fundacmtum non cft dceflentia
cius.Inquantum igitur rifibile dicit aptitudincm,
A A a 1 non

596

Expofitio

mjibiU vt non intclligitiir in ordine inhaerendi fubicdo,

ditit »ftitu- fed inordine ad adfcum tidendi > qui aptitudina-

dintm re^i | jtgr plcrumque ineft fubie<ao,& iu adus aptiiu-

ttt ^ltum ri- ^ -j^g ^ aptitudo adlu ineft:idc6 fubdit quod non

dtndt , HtH „ . • . ■.. . I. ,. - ^ . —

MitSum. 'fi tnconuemens ndere aptituammter fimper tnejfe

t^u homini ; quia idem eft ridere aptitudinaliter

jnclle , & rifibilc ineflc : idcd notantet dixit Do-

dior q<j6d intclligitur illa aptitudo exparte ipfitu

froprtj in/e.hxc folutio eft flngularis,& notabilis,

circa quaii) in tertio articulo aliqua tangam.

5* Ad fecundum principalc rcfpondct iatis pro-

babiliter.exponendo PhiIofophum,in y.Metaph.

de prioritatc fubftantia;,&c. diccns quod di(^um

jllud eft verum per fe,falfum autem per accidcns.

Priori enira natora, inqqatum talc,non rcpugnat

prioritas durationis, Tt in 2; dift. Primi , &'alibi

fspc habet iftc : fcd aliquando ex caufa extrinfc-

ca,vel ex habituditie necelfariapofterioris,vcIex

confecuiione neccnaria,vcl ex poiitione alterius,

&nc dealiis,contiiigitqu6dilludquod cftprius

natura non poffit efte prius duratione , hoc ta-

jtnen ci accidit , inquancum prius cft, &ex natu-

, t jra fua, vt patet. Declarat autem cx di^is Philo-

fophi hanc folutionere , & pofllbilitatem cius

yiotabiliter 6. Phyfic. text, comm. 15. vbi Com-

mcntatorvniformiter refpondct huic rcfpon/io-

ni, & 8. Phyfic. text.comm.yg. & circitcr :,& fe-

re ideq^ i. Cccli , text. comm. 5 j . & indc. Pcr fe

enim , loqucndo de mocu , non determinatur ad

l^crtam vclocitatem, & carditatem, fed in ordine

ad determinata mobiiia , & mouentia. 'Coelum

namque, fecundum Philofophos , non poftet ve.-

locius moueri,tum ex parte motoris, tum ex par*

te mobilis fQrte , faliem dc mobilibut, & corru-

ptibilibus,hoc habet apparentiam:videmuscnim

aliqua mobilia, & nimio imp^tu velocitatis mo-

tus,ftatim diftblui. Secundo hoc idem dcclaratur

ex 4. Phyfic. texr. cpmm. 72. dc fpatio 8f corporc

ppleritc , fortc enira non potcft rppcriri in natu-

fi corpus replens locurn, fubcilius ipfo igne. £x

parte tamen corporis & loci , non eft repugnan-

tia ih infjnitura , vbi Commentacor (atis notan-

ter fcribit ad hoc propoiitum, quxre ibi.

f. Ad tcrtium principale , diftinguit de efte in

potentia palllua , aut cum prajcifione , aut finc.

Primo modo procedit maior,& fic minor eft fal-

Ca. : quia fubiedum & cft efficiens , & cft fubic-

(ftum refpedu proprij. Primo modo non cft in

potentia contradidionis ad ipfum , fed tantura

fecondo modo , vt patet. Sed contra hanc folu-

tionciTi inftat,ex 2. Phyfic.text. comm.70. impli-

citc tamen dc non coincidentia materia: & effi-

* cientis. Ad quod rcfpondet notabiliter , diftin-

guendo tam dc raaiteria, quam de efticicnte. Ma-

JH»teritt e^ teria cnim alia cx qua, alia in qua,quod eft fubic-

tj^cicns ntm (ftumSimiliter efficiens aliud cum tranfmutatio-

etinctdnnt ne, aliud finc. Exemplum primi.vtcalefaciens.

^ *' Exemplum fccundi , vt intelle(9:us intcUigcns,

fortc & Dcus crcans , & fic dc aliis. Dicit ergo

quod authoritas Ariftotclis vulgata intclligi dc-

bet dc matcria, & efficientc primo modo fum-

ptis. Scd inftat contra hanc folutionem adhuc,

quia videtur implicare contradidionem , idem

vidclicct cfTc in a(ftu, & in potcntia fimul, refpe-

&u eiufdcm. Efficiens enim , inquantum talc,cft

in a^au , matcria vero , inquantum talis , cft in

potentia , etiam materia in qua : C\ igitur fubie-

Aum refpe(9:u paffionis eft emciens , &matcria;

quomodocumque capiatur crit fitnul in adlu & in

potcntia , refpc(5lu tamcn eiufdem.

Ad hoc refpondet dupliciter. Primo qu^ cfl; 7.
fallacia ignorantix £lenchi,vt patet difcurrendo
pcrconditionesElcnchi, primo Elcnchorum af*
fignatas : oportct cnim ad contradi^lioncminfe-
rcndam xcQtc , quod oppofita dicantur dc codem
fimul, & fecundum idcm, & rcfpcdu eiufdem,&
ad idem in refpe(fbiuis. Eft enim Elenchus Syllo- EUnctifiU',
gifmus contradidlionis vnius , & eiufdcm , non *•«* J***
nominis tantum, nec ctiam rei tantum, fcd rei &
nominis } non fynonymi,fed eiufdem,ex his quse
data funt de ncccffitate accidcrc, non connume-
rato co quod crat in principio , ad idem , fecun-
dum idem,fimiUter, & eodem tempore.Eft igitur
fubie(9:4m efficiens rcfpe<9:u paffionis,& materia}
& itafecundum diucrfacft ina£tu,& in potentia:
quia fecundum ratipnem cfficiens,eft in a(5lu ; fe-
cundum rationcm matcria,cft in potentia. Licec
igitur fit idem ^M9</,habct tamen diucrfa fto , &
hoc fufficit ad vitandum contradidtionem. Alitcr
refpondet,diftinguendo dc potcntia, nam alia efl
abiicicns a(^um,alia ftans cum a&u. Prima dici-
tur ante a^um , & potcft dici refpe(3:iua a£tualis:
fcf unda eft cum adu , & potcftdici abfoluta, vt
faltem refpcftiua aptitudinalis , de quibus habec
vidcri fupcr i . & 3. Phyficorum , & maximc in
quzftionibus 9. Mctaph. huius, & infr^ in Poft-
prardicamcntis notabilitcr. Dicit igiturad pro-
pofitura , qu6d in fubiedbo refpc<Slu paflionis eft
potentia , fecundo modo , non prinio modo , &
ide6 non fequitur illatum.

De Te RTio.pQtcftprimidubitaridccf- ?.
ficientia fubic(5ti refpe&u proprij , vt tangitift in
folutipne quxftionis,&vltimiprincipalis,& et-
iam quzftione przcedente , & alibi fspe in his
Logicalibus, & rcliqua dodrina huius Do6loris«
Videtur cnim qu6d hoc non poffit ftare cum
identitatereali ipfius ad fubie^^um , vt j.dift.i.
quacft.7. & 2/. dift. 2. habct ifte , videlicct qu6d
rclatio caufs & efFe6tus requirunt diuerfitatcm,
nedum fuppofitalem, fed cflentialein,& per con-
fequcns realcm. Vndc Ucct in djuinis ad intra
concedatur produdio, non tamen caufatio : fcd
Scotifta communiter tencnt identitaiem realem
paffionis ad fubicdtum , tum quia eadcm gener^-
tipnc genetantur,& cadcra corruptionc corrum-
puntur ; tum proptC|: eorum infeparabilitatem
realcm, etiam per quamcunquc pqtentiam ; tum
proptcr ncceffitatem conclufionisdcmonftratip-
nis,& ficde aliis, qux habent videri alibi : igicur
vel di£ba Dodoris fibi contradicunt , vel aliquod
horum fundamentorum cft falfum.

Item , quare potius k forraa , quam k mareria
fpccici cgreditur Proprium ? mortalitas cnini vi-
detur conuenire homini ratione materis , ficuc
rifibilitas rationc formx.

Itcm, vidctur quod illa propofitio,2V(P» efipo/^ 9'
Jihile cau/am neceJfar'Mmi& inmediatam olicuiHs po~
ni,niJiponatureffiEiMi{(\\izv!\ etiam quacftione prac-
euntc habet) fit falfa,faltem de potentia abloiu-
ta Dci , & maxime in doftrina huius , vt patct in
2.dift.i2.&in4.dift.i2. vbi habet quod ornneab-r
filutumpritu , realiter diJiinElum ah abfilutopojlerio-
riypoteJtfiparari,&fiparatim conJeruari.Vitet ctiam
dc tribus pueris in camino ignis , nam ignis eft
caufa neccflaria, & immcdiata caloris,vel faltem
calor calefadionis, feu calorisin calefa(^ibili, &
fic de aliis.

Itcm, poffet ponderari, qualiter h«c propofi-
tio fit ab atcrno vera , homo ejt rijihilu , cum ta-
men non fuerit efficientia talis , ncc principia

realia*

Quxftionis XXX.

597

lo.

T»f» M» fit
0»d*m re*U-
ttcum fub-
UBt.

11.

t»Jt» iittrin-
ftem , (j^tX'
tri»fic».

II.

realia , er quibus egrederetur illa pafEo. Simili-
ter nec quancicas, nec refpedliua, func degenere
adiuocum : quomodo igicur ibi erunc propcia ?
£milicer quomodo in iecundis incencionibus,
cum fola fabricacione incellefhis habeanc fieri.
Plura alia podenc ibi notari , fed relinquantur
folerti ledori.

Ad ifla , licet requirerent longuro proceflliin,
breuiter camen pro nunc mc abfoluam : vbipri-
nxh notandum , qu6d de identicace paflionis ad
fubiedum , in didis huius vidctur ambiguitas,
nam inquzftione i. primi,Mecaphyficz,&qu.3.
Proiogi Scncentiarum , videtur vellequ6d alicer
in diuinis , & alicer in creacuris , propriecas fe
habet ad fuum rubieftum , quia ibi reaKcir eft
idcm,hic vero realiter caufaca,& per confequcns
realicer diftinda , vc videcur. Similicer, in his
Logicalibus videtur velle qu6d finc in diuerfis
Przdicamcncis , & per confcquens diflinda rea-
liter , fuftinendo diflindionem talem e(Te inter
Pradicamenta , vt /. Metaphyficz habet ipfe.
Scociftz nihilominus tenent identicaccm realem
padionis ad fubiedum , & videcur incentio eius
in i. Scntentiarum , dift.17. exprefsc , vbi dicic
qu6d pocenciz animz fe habenc ad animam , vt
pafEones ad fubie<ium , pafIiover6, inquit ipfe,
ebullit, fcu egrcditur, a fubiedko , & ita cft idem
realiter ei,ficuc ibi incendit ad propoHtum oftcn-
dere ex hoc identicacem pocenciarum animas.
cum eflencia, & incer fc. Diraculrcr inuenies ex-
prcflius hoc in doclrina cius , fcd pocius oppofi-
tum, nifi benc exponacur.

Vnde aduertendum , quod ifta fe habent per
ordinem, ik fe inuicem abflrahendo, videliccc S-
ei, nffcitgerTmnariygenerariyprotlHci, oripnariy pul-
luUre, feu emanMreyZXit ebullire,ii2. qu6d dici cfl in-
jimum, ScpuBuLire fupremum. Soleteciam di-
ftingui de paflione excrinfcca , & incrinfcca.
Excmplum primi, vt accidentia infeparabilia, &
fic fortc tcmpus ponicurpafliomocus. Dicuncur
aucem excrinfeca , non quin eueniant ab intrin-
feco,ficut quzftione przcedentc tadum eft : nec
fic extrinfeca , quia non de eflentia fpeciei , quia
/ic omnis paf£o pofrec dici excrinfeca j fed fic ex-
trinfeca , quia realicer caufaca , in aliecace realis
naturz pcr fe exiftcntis , & abfolutc , licct non
per fc fubfiftentis. Exemplum fecundi,ficuc rifi.
hilitM , qua: non dicit aliam rem abfolutam , fcu
na^uram , ncc realcm propric cfFcdum refpedbu
fubiefti } cale ctiam principium incrinfecum ali-
qiiando cmanat a principiis fubiedi , vc eft pro-
prium Specici fpecialiflimac, vel falrem fubalcer-
nz , & hoc forcc aliquando racione maceriz , vt
mortale , vcl h/Jiere cames moUes in homine ; vel
ratione formz, vt difciplinahiU,rifibile. Ali<ia»ndo
vcr6 emanac ab e(lencia,vel quidicace illius cuius
eft proprium , fiaic func propria tranfcendentia,
& fimilicer in diuinis.

Nunc ad argnmcnca pcr ordinem , dico qu6d
Dodbor incelligi debec vbique de efficicncia cx-
tcnfiue fumpta,hoc eft,accipiendo magis abftra-
^m implicicc in minus abftrado explicic^ , id
eft, quod paflio egrcdicur ,cbullic, emanac , fcu
pullulac, ex principiis,vel effencia fubiedi. Vndc
ignorancia abftraftionum mulcos errare facic,cur
iufmodi func pbcufa capica , femper in valle nu-
biIofamateriaIiumfenfiDiIium,&imaginabiIium
fubmerfa , non valencia ad lucida moncana qui-
dicacum , & conceptuum mere incelligibilium,
tranfcendere. Quar? refte Auguftinus , inqui(
Scoti ofter. T»m. I.

qu6d paucorum eJlad/ineerM veritattt attingere, (jr
fion nifipurd anima dd eas perueniunt , vc egrcgi^ ) .
dift.i. quzft.4. ifte exponic, hac puricacc purifH-
mus cen^ erat Scotus nofter , & fequaces plures,
imm6 , vc verum fatear , nemincm vidi limpi'-
dum fpeculatiuum,nifi dumtaxat Scotiftam : ha-
beant patientiam velint nolinc dccradlores , quia
coadtus vericace loquor , fed hzc hadlenus.

Loquitur igitur DoGtot hic de paflione in- IJ*
trinfec* , & emanatione fimpliciter necefraria,&
non de paflione cxtrinfeca,& cfficicntia pro-
pric didba , fiue fiat cum tranfmucatione Phyfi-
ca, Hue non. Vndequod aliqui imaginancur hic,
faluando Scocum , videlicec qu6d rubicftum efl
caufa efficiens fine cranfmucatione, ficut etiam
in folucione vlcimi principalis hic cangicur , ni-
hil valcc ad faluandum przdidla : quia fiue fiac
per cranfmucationem calein , fiue non , dummo-
d6 fic proprie efficicncia , jirguic femper diftin-
^ionem realem, vr pacec in c(eacione,& in pro-
duckione adlus incelligcndi. Nihil enim fcipfum
gignic , nec cfficic. Qui vcllec ctiam dftere qu6d
loquitur Do6lor hic famos^ , ficuc communitcr
in his Logicalibus, poflec probabilicer fuftenta-
re , fed prima rcfponfio melior eft. Tcrigi autem
in quibufdam notulis fuper quzftioncs huius in
Mecaphyficam , quzft. i. qualicer poceft gloflari
Do(5tor in illa prima quzftione,& quzft.^. Pro-i
logi > vbi ponit differenciam incer pafliones in
creaturis,&proprietatesin diuinis.Notantcr igi-
tur djcit Dodlor hic in Iitccra,qu6d proprm egre-
diturex principiis fubie6ti,quod confirmant iam
di&A : & quod loquicur hic de efficientia extenfi-
uc , & de proprio propriifllme fumpro , quod eft
Speciei fpecialiflimx , vel faltem fubalternz , vt
fupranocaui.Scacigicur identitas realis cum cma-
natione, licet non cum propria extrinfeca caufa-
litace, & ficnulla controuerfia in di(5tis Aquilz;

Ad aliud dico , qu6d quzliber pars definicio- 1 4.
nis eft vc forma 7. Mecaph.cexc. coram. jj. Dato
igicur qu6d conueniat aliquod proprium ratio-
ne matcrialis fpeciei , poteft nihilominas dici
quod ineft etiam ei racione formz. Vel dic qu6<l
hic fumitur^rffMpro quiditate fpccifica.vt quz-
ftione przcedence cadlum eft. Sed quod ibi can-
gicur de mortali. didhim eft fupr^ copiose, quzft.
finali de DifFerencia.PociiJS videcur inefle vc pro-
prium indiuidui , quam fpeciei , fed ibi hoc no-
caui. Vnde aducrccndum (& facic mulci^m ad
propofitum ) qu6d lic^tfhilofophus , & expofi-
tores, & etiam ifte Dodor,& alij Authores, afli-
gnent plura pro paflionibus, quznunc videntuc
quantitaces, nunc quaIicaces,nuncreIationes,et-
iam adluales, vt patet in Geometria.quarc nimi-
rum videtur ponere fubieda diftin&a realiter k
talibus , & caufare efrediuc ^fa , ficut & cztcra
accidentia , nihilominus tamen fccundum veri-
tatem,proprium intrinfecum ( de quo eft hic fer-
mo) eft tantiim refpe«flus aptitudinalis , confe- Trofriumim-
quens nataram fpeciei, in fccundo, vel in tertio "^***" *^
faltcm figno naturz , cuius nulla caufaefFcdiua, ^f^Jw,*''*'
nec efficicntia.potcft aflignari,nifi illadumtaxat,
quz eft fpeciei , vel fubiedi eius , (iue in re , fiue
in intelledlu ponatur:ide6 vere dicitur tale ebul-
lire ex principiis intrinfccis , vel ex eflentia, fea
quiditate fubiedLVndefi rifibilitas ponatur qna-
litas, & dicatur qu6d eft pafEo hominis, hoc de-
betintelligi quantum adaptitudinem,non quan-
tum ad abfolutum in tifibili imponatum:dcaIiis
eodcm modo dicatur,

A A a f Vnde

598

A liXpoIltlO

I r ^ Vndc notantcr dicit Dodor , <juck1 cft poten-

tia non abiiciens adum , idco in Geometria ha-
bere tres ponitur paflio trianguli, quia coniungi-
tur fcmper aftus aptitudini : & hacc eft commu-
nis dodkrina Scotiftarum , cui adhacreo , quia in-
uenicxpreCsc in ipfo 6. Metaph.quacft.i.folucn-
do tcrtium principale hasc verba, quod vidclicet
Conclujiones demonftrationis intelUgend* funt de apti-
tudine, & non de a£iuali exijientia, hoc tcne. Voca-
tur taiTien proprium efFcAus , ficut loquitur Do-
<jlor hic, extcnfiuc, vt dixi,ctim tamen coefFe6tus
deberet dici, vel aliquid ipfius cfFedius. Vbi ta-
pien aduerte, quod licct proprie cfFedlus dicatur
in compararionc ad cfficiens , cft tamen nomcn
commune ad caufalitatem quamcumque , fiuc
intrinfccam,fiue exttinfccanv Ita intclligc hunc
locum, & alia plura.
1 6. Ad aliud, patct ex didis, quod loquitur hic dc

caufanccefFaria fimpliciter immediata, & pra-
cifa , 8c hoc loquendo de caufa cxtcnfiuc, vt di-
£kum eft , & de cfFedbu tali. Inftantis vero ad-
du(5tx ex fundamcntis Dodloris procedunt dc
caufa neceflaria fecundum quid , & non prxci-
fa , & proprie efFcftiuc caufantc cfFcftum , pro-
pric & realiter diftindum , & abfolutum : quare
nihil concludunt contra didta. An autem calidi-
ras fit proprium ignis, Sc an poffit feparari kca-
lorc, infra habet videri.

Ad aiiud dico , quod haec fuit vera ab aEterno
in mente diaina , hotno eft ri/ihilis , Sc quale cflc
h,ibuitTubie£tum , & principia eius , talc habuit
rifibile. Sicut autem cfFc cognitum , & fccun-
dum quid tantiim ,& poffibilehabuerunt illa,ita
Sc iiiud.

Quod additur de quantitatc, & rcfpediuis, li-
cet aliqui velint quod tanrum fubftantiarum funt
paffiones, & poflet colorari quoquomodo cx di-
^Hs huius 6. Mctaph. quxft. i. tamen tenendo
,^ r aliam viam , quac vcrior cft , dico quod licct illa
non fint dc genere adiuorum proprie Phyficc,
funt tamen Metaphyficc. Similiter arguraentuni
procedit dc cfficicntia propric difta , hic vcro lo-
iquimur dc fimplici emanatione , & fic illa funt
fufficientia principia.

Et quod vltimo additur de fccundis intentio-
nibus, fupra,quaeft.6.tetigi hoc. Potcttcrgo dici,
quod ficut intelle£tus dateis cntitates effedliue,
ita dat pptitudines conuenientes , & ficut fuo
modo habent principiaintrinfcca,ita Sc cmana-
tionem paffionum.
17» Secundd dubitatur, circa folutionem primi

principalis, cum dicit Dodkor quod rijihilejhnper
ineft ailu. Contra,quod non habet rationem cn-
tis in aftu , non videtur pofFc inhzrcre a<5tu , fed
rifibilc eft huiufmodi , ergo , Scc. Maior patet,
quia adu inhaEtcre prasfupponit adu elle. Minor
habetur ex didis huius , in Quodlibeto,qua:ft.i.
articulo primo,contraThomam , vbi dicitquod
aptitudo non habet rationem entis in aSlu, eo tpiod pof-
fet effe ad terminum non exiftentem ; quod autem nc-
ccfFario cxigit aliquid non exiftcns , ipfum eft
|ion cxiftens in a6tu , quia relatio non eft rnaio-
ris entitatis tcrmino, vt S.dift. i .qua:ftionc finali,
& 1 j. qusft. Quodlibeti , & in fimili 18. dift. i.
quarft.}. habet ipfe.

Item, cum prius natura fit cns in fc , quam in-
hzreat, videtur qu6d in illo priori habet aptitu-
dinem ad inhaircre , maxime cum inhzrcntia
aptirudinalis fit paffio cuiuflibet accidcntis , vt
7. Mctapbyficac,& 1 2. dift.4. habct iftc : malc cr-

go dicit Do6tor , quod aptitudo non eft inhtrenttA
rifihilii ad oBum.

Itcm , rifibilitas dicitur aptitudo hominis, &
non aptitudo ipfius ridcre, igitur in ordine ad
fubiedtum illa aptitudo , & non ex parte ipfius
proprij in fe, vt dicit Do<5tor.

Ad primum dico , quod DoAor fubtiliffime,
& fingulariffimc refpondct ad argumcntum. Et
cum dicis qu6d aptitudo non hahet rationem entis
ina£iu , ipfc Dodtor quaeft. 1 }. Quodlibeti , fol-
ucndo argumentum principalc , refpondct ad
hoc, diccnsquod rclatio, qus quantum cft cx
pane fundamcnti , elFct actuaiis , & propter non
entitatcm termini eft potentialis , ipfa denomi-
nat frequenter fundamentum , vcl fubic<Stum,
quafi adtualiter inefTct : & excmplificat de incli-
natione anims feparatz ad corpus ; & de aiStuali
extenfione fcientis pradicjc ad praxim ; & de
menfuratione albcdinis refpc<3:u colorum , & fic
dc aliis.Dico ergo quod in ordine ad fundamen-
tum rifibilc cft ens a<ftu , & fic adtu inhaerct , vt
dicit Dodtor. Immo poteft dici , quantum eft
cx parte fundamenti , qu6d homo femper ridct
a<Stu, vt patet in exemplis iam ta(5tis. Et fi dica-
tur quod refpc(Stus cffcntialius dcpcndet a ter-
mino , quim a fundamento , crgo principalius
denominabitur talis , vel talis , a termino : hoc
potcft conccdi, ideo vocatur iftc refpe<flus apti-
tudinalis in ordinc ad tcrminum principaliter:&
quia non termino , fed fundamento inhacret, vci
potius ineft, diciturrefpedus fundamcntalis , Sc
adtualitcr inhxrcns.

Dito igitur quod eo modo quo cft a<Stu cns,
a<5tu inhacret , vcl incft , fi fic non repugnat mo-
dus inhsrcndi rci cntitati. Exemplum dc potcn-
tia matcriae, quas ci a<Stu inhairet , & ifta refpcdu
eius poteft dici a£tus, licct in ordine ad formam
fit potentia. Vnde ficut didlum cft fEpe fupra,
de ^uid & modMf , ita poteft hic imaginari , fcili-
cet quod aliquid fit aptitudo , vt ijuid; & acStus,
fcu ens aftu, vt medm. Similiter poteft applicari
hic illa diftin<Slio de actu formali , & cntitatiuo,
& de potentia duplici correfpondentc. Breuitcr
crgo dico , quod cum dicitur rifhile aElu ineft, ibi
a(5tualitas potcft efle dctcrminatio inhaerentis,
vcl inhacrcntiar. Primo modo non cft vera , nifi
cxtcnfiuc accipiendo a£lum , ficut di(5tum eft de
potentia , vt loquitur notanter in fimili Do(5tor,
in Quodlibeto, quacft.i6. art.i. de natura. Sccun-
do modo cft vera,& fic loquitur Do(ftor hicquia
videlicet/«(?^rifibilis cft a(5tualis, licct ipfumln
(c formalirer fit aptitudo.

Ad aliud dico , quod in rcfpe(£tiuis non fepa-
ratur inhacrcnria aptitudinahs ab adtuali , ficut
feparari potcft in abfolutis, vt patet, vbi priiis in
arguendo allcgatur Do(5tor. Vbi aduertendum,
quod non propric in rcfpe(5tibus aptitudinalibus,
feu in propriis paffionibus, dicitur inhacrcre, vcl
accidcre, vt i. dift. i. & 8. dift. i . poteft colligi dc
mcnte huius, fcdbenc conucnire,vclinclIc,vt
loquitur cafte Do(5tor , quia accidentalitas , rece-
ptihiUta4 , Sc inharentia, arguunt diftindtioncm
realem proprie loqucndo de rigore fcrmonis:
propter tamen penuriam nominum vritur Do-
6tor hoc tctmino inhttrentia. Dato igitur quod
in rifibilitate inillopriori naturac, incjuoquo-
modo pracGcdit ineflc fubie(So,includaturaptitu-
do ad inhacrcndum , illa tamcn non cft aptitudo,
quam formalirer importat nomcn r:fhilis,fcd cft
ad ridere, & non ad aiftu inha:rcrc,vcl incfle.

Vcl

iS.

Rifihill qu»'
modo s/ititum
do , (^ »i{u

19.

to.

Pajfionesfre-
prie non di-
cunlur ucei-
dere fudieSe,

QujEftionis XXXI.

599

^ j^ Vcl pofTcc negari qu^d in illo priori inHt (ihi

talis habicudo , quia , vt ftc , cft tancum ipfa.nec
prius cft , quam in(ic fundamcnco , cum Hc fun-
damencalis , & fic negacccur fundari aptitndo in
apcicudincvc fingic fcaccr loanncs Fokfal hic. Et
ciim dicicur qu6d inhitremU npntMtUnduJit pttjfto,
Scc. poceft dici quod verum cft in his qux funt
verc accidencia,& per confcquens realicer diftin-
dla i fubiedo. Qui voluetit ccncre aliam viam,
dicac confoquenccr.

Ad aliud , concedo qu^d dicitur apcicudo ho-
minis , non camen in ordine ad inhdrere , fcu
tTtejfe , fed in ordine ad ridere : cft cnim apcicudo
idcxi fundamenci , fed poccncia ccrmini plerum-
que , & idc6 nocanccr valdc dixic DoAor , quod
tfi ridere dptitudinaliter , vr dcnocecur adbus iiihae-
rencix,& apcicudo cermini.Eft cnim ibi aftus en-
ticaciuus formalis, & vircualis,& pocentia obie-
diuaformalis,& fubiediua.
J-l"» Tercio dubicacuc , circa folucionem fecundi

principalis , quia licec , vc didum eft, illa folu-
tio iic apparens multum, & infra eciam , qusft.i.
de Accidence idem recicac , tamen quiay.Mc-
taph. qusft.t. alicer fcncic, videcur qu6d vel hic,
vcl ibi , minus benc dicac. Ibi cnim recicac cres
modos dicendi aIiorum,exponcncium illam prio-
ricacem fubftanciz cemporc, refpe£bu accidencis,
quorum ceccius eft ifte, quem htc ponic,& ipfum
ioi facis fubciliter impu^nac,& vlcimo ponic opi-
nionem propriam. Poftcc eciam dubicari circa il-
laexempIaexPhilofopho, in nacuralibus, addu-
£ta, fed.quia func alcerius coniideracionis,omicco
ea pro nunc.
ty Ad hoc poceft dici breuicec , Hcut fupra fxpe

notaui , quod ad prxfemem fpeculacioncm , vbi
tancum per accidens coniiderancur ifta rcalia,
fufficiebac Do6leri recicare aliquam viam pro-
babilem exponentium Ariftocelem , & inter om-
nes aliorum illa videcur efficax expoficio , igicur
fatis erac illam rccicire. In Metaphyfica vero,
vbi fuic locus proprius decerminandi vericacem
realem , alciiis inueftigauit Dofbor expoficionem
di(5ti Ariftocelis, & ita nulla abfurdicas eft in di-
ftis eius.Sed fi quis vellec fimplicicer ccnere hanc
expofitioncm in Ariftotele, non erit difficile de-
clarare, ctiam ad mentem DotStoris, argumenta
quat facit ibidem , contra ipfum , quod indagini
altiori reiinquatur, mulcaenim fubcili ledlori
oraiccenda func.
* 4« Circa folucionem tcrtij principalis,non opor-

tet immorari , quia omnia qax ibi rangi poflent,
ex prascedentibus folui poifunt , videlicet quo-
modo eft ibi potentia , extenfiuc loquendo , &
non ante ai^um , imm6 omnis potentia pafliua
potcft negari , nifi in ordine ad ccrminum apci-
tudinis; : loquitur tamen Dodor famosc de Pro-
prio , vc prius nocaui : fimilicer patet quomodo
eft caufa efficiens eius. Et quomodo dcbet intel-
ligi ibi efficiens fine tranfmutatione , & fic de
aliis , quai gratia breuicacis poftpono , ad alcio-
ra accidencium moncana volando. Ea quz di-
€ti funt per cocum de Proprio prim«- incelle-
diualicer fumpto applicabis in a^u fignMo ad
Ptoprium Logicum. Eft enim vniucrfale , &
redlc definitur , & diftinguitur ab Accidente , &
femper ineft. Ex paupere vfiuirio hxc dida fint
de Proprio. Qg.i proprietarius cft, plura» fi vclit,
addat.

Civ .E S T I o XXXI.

Qux cft34.apuclScotum.

Vtrum Accidens fit de numero
ynmerfilium .<*

DE P R. I M o . Quid accident , & quoties ac- f ,
cipitur, patebit infra, in folutione huius
quacftionis,& quacftioncfcquente : fedconformi-
ter didis huius 7. Metaph. quzft. 1. & i z.dift. 4.
quaeft^i . Accidens accipitur vno modo pro conce-
ptu , quem formalitcr fignificat , vtpotc pro ipfa
accidcntalicace , & fic cft fynonymum cum /»»«-
rentiA. VndcMccidereAiciim quafi cuenirc. Quxrc
modos fignificandi vcfcis, Alio modo tucident
accipicur pro fubftraro , fcu denominaco huius
concrcci 'Wcm^j , formaliccr acccpci, & cuncpo-
teft diuidi in feale,& rationis arquiuocc:& vtruna-
que membrum fubdiuidi potcft mulcipliciccr , vt
infri tangit , dc quo in Topicis 5. Mctaphyficac,
&in logicalibus, & etiam in natutalibus plerum-
que fecundum eius diucrfas fignificationes per-
ttaCtxim.

Quid ntmtertu , & quid vnitterfiile, patet feri
fuptci. Ordo huius quxftionis ad pra;ccdcntes, &
fequentesjfatis patec,ficuc in fimili fnpra,qu«ft. i.
de Proprio nocaui.Diuifio communis cft.

De Secvndo. Arguic primo pro parce nc- 2 .
gaciua quacuor rationibus, quarum-prima proce-
dit cx fuiidamcnco Commencacoris j.de Anima,
comra.j.&Boecijj.deConfolacionc^^c^y/KWvi-
delicec efl in recipiente per modMtn recipientis.E t fimi-
le habec in z.dift. 3 .quzft.tS.dc vnicace numerali,&
quidicace communi. Ciim igitur accidcns comu-
ncjde quo hic cft.fermo,fit in fingulari}imm6 pri-
mo eft in fingulari, vt habet Porphyrius in Com-
munitatibus,& Philofophus j.Metaph.cexc. non .|
habence commencum , requicur quod fic fingula-
re,& per confcquens non vniuerfale.

Secunda racio procedic ex diuifione encis j.
Mecaph.cexc.com. 1 3. in fubftanciam & accidcns,
qux diuifio.fi cft bona,dacur per oppofica:ciim er-
go vnum membrum,vcpocc fubftanciatfic prims-
incencionale, reliquum etiam erit tale, alicet non
opponercntur vt fuprk, quxft.^. in fimili dixit de
fubflancia prima , & fccunda , & pet confequens
nonerit vniuerfale, quia omne Vniuerfale cft fc-
cundaE-intentionale,vt patet fatpc priils.

Tcrcia racio proccdic ex prafdicatione pcr fe ac- j,
cidencis deprims-incencionalibus accidcntibus,
quod non concingerec fi accidens eflet vniucrfa-
Ic,& pcrconfcquensfecunda-inccncionalei Pro
maiorc quoque accipicillad quod fupt^, q.8 per-
tra<fbiuit,de pracdicatione fcilicet fecundae-inten-
tionis ; per fc de prima.Minor yer6 procedit, vel
ex regula i.Topic.fcilicet <\\xbAomne denominatttm
a fitperiori denonunatur ah inferiori : vcl potiiis cx
a:quiuocatione cntis.itquiuocum enim ponit ira-
mediate fua fignificata , ita quod nuUum alium
intcllcdum importat:quare ciim h«c fit per fe &
in>quid:^^<M/'>i« ^ ^n/ 3.4.8. & 10. Mctaphyficc,
igitur erit per fe fubftantia , vel accidens , ciim
ens fignificet immediatc illa : non primum.crgo
fecundum, igicur accidens eft primz-intentiona-
le,& ita non vniuctfale, vt patet priiis.

Qufirtaratio ptoccdit cxapplicabilitateVni-

uerfalis , & fpccicrum eius fundamentis primz-

intcntionalibus,quia non fingularibus,fcd com-

AAa 4 muni

6oo

Expofitio

4.

^eeSdes mul-
tipliciter (w
cifitur.

6,

VmHerf»limm
intentionet
quomtde ttp-
flic£furfu».
d»tiMnti4.

munibus fundamentis applicantur.Accidens vc-
th applicatur fundamcnto fingulari,vt hic aU>edo
eft Mccidens,c^o6. probat per locum k definitionc,
& patet littera, fed in quo differat hoc argumen-
tum a primo principali videtur dubium , de quo
forte ftatim.

Ad oppofitum adducit Porphyrium,& Arifto-
telem I. Topicorum. Deinde ad quaeftionem re-
fpondet , tcncndo partem affirmatiuam , fpecifi-
cando tamcn de Accidente. Pro cuius declara-
tione practer iam prius di£la de multiph'ci acce-
ptione accidentis , diftinguit notabiliter de Acci-
dente, primas-inrentionaliter vidclicer,& fecun-
das-intentionaliter di(5to, & illa eft diuifioa*quir
uoci in a;quiuocata,& vtpumque membrum dicir
adhuc efle aequiuocum.Pro primo recirat di£fcum
Philofophi j. Metaph. in fine ( vbi communiter
libri habent 8. MetaphyficsE in fine , & malc ) &
6. Metaphyficae , text. comm.6. & inde idem ha-
bctur : vno modo idcm eft quod contingens in
paucioribus, de quo i.Phyficorum, & alibi farpc
habetur.Cafus videlicet, vel fortuna,quas dicun-
rur accidentia , qma caufae per accidens.

Alio modo , quod aduenit realiter rei in aftu,
pofteiuseife completum, & vtrumque dicitur
primac-intentionale,quia habent elTe feclusa col-
latione cuiufcumque potentix comparantis. Et
addit quod accidens , illo fecundo modo fum-
ptum, diuidit ens ex oppofito fubftantiac. Qualc
cns fic communiter fumptum eft zquiuocum ad
decem Genera, vel fecundum aliam litteram,ac-
cidens fic fumptum eft squiuocum ad nouem
Genera. Vtraque littera potefi bene ftare. Ibi
cnim, vt patct , enumerat Doftor quinque acqui-
uocantia per ordinem. Primumens, fecundum
accidens , tertiura accidens reale, quartum acci-
densreale perinformationcm,quintum accidens
intentionale, de quo ftatim magis.

Profequitur autcmaliud membrum principa-
|e, fcilicet accidens intentionale , quod , inquit,
eft aequiuocum , quia vno modo fignificat idem
quod extraneum , vt in fallacia Accidentis in
Elenchis fumitur. Alk) modo fignificat omne
quod fit pet opus collatiuum intellefl:fls,feu vo-
luntatis,& fic omnes fecunda: intentiones,immQ
bmnia entia rationis dicuntur accidentia , & ita
quinque Vniuerfalia dicuntur accidentia , etiam
quiditatiue forte.

Alio modo fumitur , vt diftinguitur contra
prxdicatum efrcntiale , ficut fupra, quxft. z. de
Proprio, tadum eft : & fic eft commune Proprio
& Accidcnti tantum , tanquam gcnus propin-
quum forte.yr fupri, cap.de Differentia^qusft./.
potaui.Vltimo fignificat idem quod praedicatum
nec per fe, neceffcntiale, nec conuertibile,& fic
eft ad propofitum hic quinium Vniuerfale, quod
dcclarat ficut prius de aliis per hoc quod habet
conditiones requifitas ad rationem vniuerfalis.
Primo.quia prjedicatur de pluribus vt aiftusyjjfw*-
ttu verificatur in exercito m fundamcntis , fequi-
tur enim , Accldens yrtAicatur deflttrihtu, ergo So-
crates efl aWm : lapis eft all;ns , li^tjum eft alhttm , &
fic de aliis.

Et qu6d fitdiftincStum vniuerfaleoftcndit,pcr
diftindum modum prsdicandi eius , vltraratio-
nem vninerfalis, tanquam per differcntiam , vel
diffcrencias plures, circumloquentes vnam vlti-
fnam , quod eft in ifuale accidentale non coTtnertibiley
feu commune , de quo m.igis quaeftione fcquente
ptit fermo. Qupd declarat notapter , rccurrendQ

ad proprictatcra fundatnenti, vnde oritur inten-
tio Accidcntis. Sicut cnim intentio Generis h.
materiali in materia fpecifica ; & DifFercntia; ^
formali , & Speciei a totali, fcu tertia entitatc;&
Proprij ab accidentibus egredientibus k princi-
.piis intrinfecis , feu forma fpecifica originaliter
habentcfle, & occafionalitcr,licct cfFediuc com-
pletiue ab intelleftu, ita intentio Accidentis ab
accidentibus euenientibus , aut ratione materiat,
aur qualitatum adiuarum , aur ab extrinfeco , vt
fupra didum eft , originaliter habetur , & fic eft
corrcfpondentia vfera requifita hic , ficut in aliis.
Vnde fequitur alietas modi praedicandi in inten-
tionibus , ab alietate modi cflcndi in rebus. In
quibus verbis tetigit Do£tor paucis ca , qua; co-
piosc faspc prius notaui.

Confequenter rcfpondet ad argumcnra prin- 7.
cjpalia. Ad primum ncgandominorem,loqucndo
de Accidente, rt hic fiimitur fecundae-intcntio-
naliter; fcd fic tantum communi applicatur , vt
albo. Vbi notanter dicit alho, Sc non albedini , vt
infra,quaeftione finali magis explicabit. Applica-
tur cnim intentio quxlibct hotum quinque fun-
damento fub illo modo fignificandi , fccundijm
quem fundamentum eft praedicabile in z^u exer~
cito, iuxta naturam,& exigentiarft illius vniuerfa-
lis : quare cum albedo non pracdicetur dc fubie»-
fto.fed album,accidens non albedini,fed albo ap»
plicatur. Fundamentum tamen accidentis eft in
fingulari , & de illo loquitur Philofophus in y.
Metaphyfica;,& Porphyrius cap.de Genere,imra6
prim6 eft in fingulari, vt ibidcm , & in Commu-
nitatibits habet Potphyrius, & per oppofitum eft
dc accidcntibus proptiis,

Contra hanc folutionem inftat, quia quod eft
in eo quod eft in fingulari,videtur elle in fingula-
ri : fcd intentio accidentis eft in albo fubie^iue,
& album per re eft in fingulari , ergo & intentio
talis,& ita rcmanet difficultas argumcnti princi-
palis.

Refpondet notanter,recurrcndo ad ea quae fu-
prk,qu.8.de triplici acccptione fignificati termini
communis dixir , & qu. ii.de fallacia Accidcntis
in fimili,dicens qu6d fundamentflm eft infingu-
larifccundijmefrematerialeeius,&ficextranca-
tur intcntioni, & e contra : fecundum autem efle
cognitum comparatum , ineft ei intentio : quare
eft accidens in argumento , Alhum eft infingulariy
accidens ineftalho, ergo infingulari. Poffet etiara di-
ci , quod album in maiorc & minorc cft duo ter-
mini, & ita vat iatur medium, vt patet.

Ad fecundum > & tertium refpondet vnica (o- 8.
lutione , quod procedunt de a^cidente primac-
intetionaliter fumpto in vltima acccptione eius,
& itanondiuidit accidens vt hic accipitur cns
contra fubftantiam , quoadfecundum argumen-
tum,nec praedicatur pcr.fe dc aliquo nouera Gc-
nerura,fed accidens prims-intentionale pro vno
fignificarorum , quoad rertium argumentum.
Concedir tamen quod denominatiue prjcdicatur
accidens fumptum hic dc quolibet nouem Gene-
rum, licct non vniucrfaliter , vt iam didum eft,
quia non de omnibus fuis inferioribus , vtporc
non de fingularibus , ncc de qualibet etiam fpe-
cie, vt fupra,qu2ft.3.de Proprio, tadlum eft,qnia
aliquataliseft proprium. Etexemplificat fpecia-
liter in qualitatibus. Licet enim qualitas * vel
potius ^ale, vt fupponit proalbo & nigro, fic
accidens , non tamen vt fnpponii pro rifibili,
quia rifibile eft proprium hominis , & non acci-

dens

Qu^ftionis XXXI.

6oi

denj communc.vt patet : h«c crgo cft yera,g^«4-
litMyycl tjMle efi Mcidens : non tamcn hxcfimnis
tptalitM eft Mcidens, nec hxc, Omnis jpecies fidlit4~
tit eflaccidens : cft crgo «quiuocatio in illis argu-
mentis.

Ad quartum , ncgat minorcm, fcd quia ctiam
ibi cft 2quiuocatio,poftct diftinguiminor.

Ad probationcm pcr locum a dcfinitionc, ex-
pofuit notabiliter Porphyrium,vt quatftionc fc-
qucntc, magis cxplicabitur. Nihil cnim cft acci-
dcns, vt hic loquimur , nifi quod cft dc pluribus
aAu exercito ftmul praedicabile : huiurmodi non
eft hacc albcdo, ncc hoc album,quarc non cft ac-
cidcns fccundx-intcutionalc. PUira hic addat
lcdor, quia feftino cum Hcrculcis ftruduris fa-
bricis Fcrraricnfibus. Ex prxdidkis namque quac-
ftionibus, & dcclarationibus carum, bona: indo-
lis habet facilcm aditum ad hxc , & fequcntia
plerumque,quarc parce breuitati.
9' D E T E R T I o,prim6 circa folutioncm quac-

ftionis occurrunt aliqna motiua : vidctur cnim
qu6d «ccidens non fit ponendum vniuerfalc,
quia non habet rationcm pracdicabilis , cum tan-
tum per accidens praedicetur cius fundamcntum
1. Poftcriorum , & alibi farpc. Pracdicari autcm
pcr accidcns cft quafi fecundum f«/</ przdicari,
non crgo accidens erir praedicabilc per fe : nam
/icur dcpendens ^ contingcnti non eft necefla-
rium, vt 39. dift. i. habet iftc, itancc dcpendcns
\ pcr accidcns crit per fc.Sequerctur etiam quod
intcntio Accidentis poflet applicari fubicfto rc-
{ft6t\x accidcntis, ficutc contra,quia ibi cft prae-
dicatio pcr accidens , ficut hic, vt patct i . Pofte-
riorum , vbi ponuntur tres gradus pracdicationis
pcraccidcos, quorum fccundus cft prxdicatio
fubiedi^d^ accidcntc:hxc ei^OiAlhum efi lignum,
eft per accidens , igitur lignum eft accidcns,quod
vidctur abfurdum. Accidcns criam non eft na-
tum incfre fubiefto, ntfi in fuis fingularibus. Pri-
mo crgo fijigularia primo habcnt rationem acci-
dcndi, feu inhsrcndi. A proprietate autem in-
hzfionis accidentalis in fundamentis , mouetur
intellcAus ad fabricandum intcntioncm,cui er-
go principalius incft talis proprietas , ei princi-
palius incft imentio accidcntis, quod non poiHrt
eftc, ficflet vniucrfalis. quarc,&c.
? 0« Item , non videtur quod accidcns quacrat plu-

ralitatcm fubieftorum , nec adu , nec aptitudi-
ne , ficut Genus, Diffcreiitia,Specics , feu Pro-
priura , quia aptitudo , & potentialitas inharfio-
niscius uifficictcr tcrminatur in vnico fubicdo.

Rurfus , circa illam diuifionem multipliccm
accidcntis poflent plura tangi. Primo qualitcr
acquiuocuin in xquiuoca diuiditur ; & fimilitcr
zquiuocum in vniuocum & acquiuocum.Dc illis
duobus primis membris accidentis prims-intcn-
tionalis non opottet hic pertradarc , quia pcrti-
ncnt ad fcicntias realcs. Videatur iftc pro primo,
in 6. Mctaphyficx, quacft.i.& in ^.Metapnyficx,
&7. & infriinPrxdicamentis,&alibilacpc pro
fecundo. Similiter quod ibi tangiturdc xquiuo-
cationc cntis deccm Gencribus , fcu accidcntis
nouem Generibus, videturambiguum indodlri-
na eius, vt patct.
1 1 . Quantum ad priraum mcmbrum fccundi prin-

cipalis , fcilicet accigicndo accidcns pro extra-
neo , non oportet hic immorari , quia fupcr li-
bros Elcnchorum , quacft.4}. & fequcntibus ha-
bct copiosc vidcri. Dc fccundo mcmbro poflct
dubitari, an fcilicet fecunda intentio in commu-

ni , qus dicitur Acddens , fit pracdicatnm cflcn-
tialc, vel accidentali rcfpcdu omnium aliarum,
& ari Accidcns , vt eft quintum vniuerfalc , pof-
fit ci vt modiu applicati. Dc tcrtio membro pof-
fct dubitari,qualitcr tunc non cflent plura,quam
quinquc vniucrfalia. Similiter , quarc potius in
^iWrcfpcftu Gcncris, & Speciei fit zquiuocura*
& in ijuale refpcdu cflcntialis , & accidcntalis,
quam in efuale accident^e refpedu conucrtibiiis,
& non conuertibilis.

D E Qjr A R T o membro, dubitatur primi, 1 1 #
quia accidcns rcfpcftu huius , & illius , cft prr-
dicatum circntialc , ficut Species , & Gcnus, igi-
tur Accidens cft prxdicatumeflcntialc. Sccund6,
quia quarrus niodus perftitatis eft accidentis dc
lubiedo , vt patct , etgo Accidens cft prxdlca-
tum pcr fe. Similitcr ratjo Gcncris pcr Ce con-
ucnit/pccici , fed Accidcns cft Spccies Vniucr-
falis , cuius ratio cft prtdicttri de pluribm , crgo
prxdicari de pluribus per fc conucnit Accidcnti.
Tcrti6 , vidctur quod plura accidcntia poflcnt
poni conuertibilia refpe^u fubiedkoruni, vt cor-
rumpi forte refpc(5fcu compofiti , & tranfmutari
fubftantialiter matcrix, & quantitas materix,&
fic de aliis ; an etiam ordinatc , an fupcrflue po-
nat iHa tria , efientiale fcilicet ,J>er fe , & conuerti-
hile , poflet dubitari. Circa illam declarationcm,
in fundamcntis etiam , poflcnt plura pondcrari:
viderur cnira fupponcre qu6d tanttim in fubftan-
tiis rcperiuntur<3cnera,Species,& DifFcrentix,
& fimilitcr Proprium,& Accidcns:fimilitcr,qu6d
<k matcria Gcnus , a forma DifFercntia accipian-
tur, qux falfa funt,quia rcperiuntut inomnibus
fpccicbus matcrialium,& immaterialium,& vni-
uerfalirer decem Generum.

Suftincndo tamen ditSla omnia Do£boris,ad ifta ] • ,
pcrordincm refpondetur.Ad primum dico,qu6d
ficut in entibus,& cntium connexionc,datHr or-
do ,itainmodo prxdicandi. Entiumautem alia
principalia,& eflcntialitcr inclufa,& hoc in omni
gcncrc^licctprincipalifllmcingcncrcSubftantiq:
quarc eodem modo prxdicationum erunt alix
principales,& pcrfeicxialix minijs principalcs,&
pcr accidcns:& coccdo quod, refpcdiuc loqucn-
do , fecundx (Jnt fccundum ^id rcfpcifku prima-
rum , ficut accidcns rcfpcdlu fubftantix cft tan-
quam non ens fimpliciter, tamcn in fuo ordine,
& gcncre,funt talcs. Aducrtendum tamcn , qu6d
fropejitio diciturper accidens tripliciter.Viimo quan- pftffffffjg /1
do altcrum cxtremorum eft accidcns inhxrens titur.ftrtte.
ahj, quod contingittripliciter , vcl quando acci- tidtm trifti"
dcns de fubicclo , vcl c contra ; vel quando acci- *""'•
dcns de accidcntcaccidentalitcr ramen prxdica-
tur. Sccundo modo dicitur propofitio pcr acci-
dens,vt diftinguitur contra propofitioncwi primo
vcra.vt h.ic,I/o/celes ttes habetJTenio modo.quan-
dopr^dicatum eft extrancum intcUcdlui fubicfti,
vt Animal efi homo, & vniucifaliter quando infc-
rius de fupcriori dicitur. Ifti t.amcn duo vltimi
modi non funt ad propofitum hic , vt patet cx
xquiuocatione accidentis hic aflignata.

Eft ergo accidcns prxdicabile per fe per acci- i^^
dcns,fcu accidcntale , vt ly/>wy?dcterminat in-
hxrcntiam,licct non inhxrcns, ficut accidens cft
per fc ens, vt fuprS, quxft.8. diftufti cft , & qur-
ftione fcquentc raagis apparebit. Probatio ibi ta-
€tz oftcndit qu6d non eft prxdicabilcpcr fc,vt ly
per/e dcterminat inhxrcns,& non aliter. Poflct
etiam dici qu6d ficut eft raaior vnitas in inten-
tionibus , quam in rcbus , ita maior perfcitas.

Qiiod

6o2.

Expofitio

Quod confcqacnter tangitur ibi dc applica-
tione intentionis accidcntis fijbicdo,po(lct pro-
babilitcr illud concedi , ex fundamentis huius,
^ecialitcr in 3. dift. 7. qusft. i. vbi dicit quod
non cft dc ratione huius fecundai intentionis
secidens , applicari praccisc intentioni primx,
quae a Metaphyfico dicitur accidens, ficut ncc de
ratione Gencris , feu Spcciei applicari duntaxat
fundamentis dc genere SubllantijE,& cxemplifi-
cat , vt argumentum tangit , de ifta, AlbHtn efili-
gmm.tnmen de fadojinquit Dodor,non applica-
tur intcntio accidentis altcri fundamcnto,qu^m
accidenri Metaphyfico. Tunc ad argumcntuni,
nego quod infcrtur.

jy, Ad probationcm de gradibus przdicationis

per accidcns,dico , quod Philofophus accipit ibi
pndicari extenCmc,vt feextcndit ad dircclc,& in-
dircfte praedicari : & duo vltimi gradus habent
rcduci ad primum. Vnde i.Pofter.text.com.^j.
dicit quod hzc eft per a.ccidens,Alhumefili£nHm,
quia fignificarur quod illud cui accidit album,cft
lignum, quod exponitur notanter infra,quaeft.8.
AntepraEdicamcntorum.Applicatur igitur inten-
tio^Accidentis , & cuiuflibet vniuerralis funda-
mento, quando quod natum eft pr2dicari,praedi-
catur : hoc eft , in praedicatione formali , & non
matcriali ,qui non eft propricprjedicatiOjVt fu-
pra notaui.
Et quod vltra tangitur dc incfleaccidentis fub-
' jedo, primo dico quod procedit fecundum eife
rnaterialeaccidentis. Intentio vero applicatur ei
fecundiim efle comparatumjfeu inreiligibilc, aut
potius cognitum , & in fuppoficione fimplici,
ficut de fundamento Spcciei & Generis, fuo mo-
do, intelligcndumeft. Nam liccc habeant veriias
circ reale in fuis fingularibus.non tamcn intellc-
dus attribuit eis intcntiones pro tuli eflc, vt pa-
tct. A proprictatc igitur abftrada mouetur intcl-
lcdus,& Uibiccloabftrafto applicatur intemio.

Ad aliud dico , ficut ditinm cft fupra, cap. de
Generc, proportionaliter loquendo , quod fim-
damentum accidencis habet plura infetiora,& fi-
milicer ipfum accidcns , & ficut commune ad
coramune,ita particularc ad particuIarc.Non di-
co parciculare fingularccx partc fundaxnenti , li-
ccc benc cx parte intentionis. Verbi caus^ , al-
bum habct plura inferiora , cui applicatur in-
tencio accidentis , etiam huius accidentis : hoc
igitur accidcns cft pracdicabile de pluribus in
a.6k\.\ figmto , ficut hoc gcnus , vel hxc fpccies, &
habet cxcrceri in fundamentis miitata fuppofi-
tione fundamenti. Licct igicur terminctur uiffi-
cienter habitudo cuiuflibet accidentis fingularis,
ad vnum fubicdlum fecundum eire reale ; non eft
tamen ita de accidcntc communi , fcu abftradto,
fupponentc pro pluribus infcrioribus; Funda-
mentum igitur Accidentis , quia eft genus , vel
fpccicsjidco de ncccflEtate,& per fe requirit plu-
ra,dc quibus per fe pra:dicatur,& in cjuid. Simili-
terProprium& Accidens requirunt plura, quia
illa eadem licct alio modo praedicandi, quod ap-
plica tam in adu figmto, quam exercito,

17* Potcft ergo conccdi , quod Accidcns non pri-

mo, & pcr (cjinquantum Accidens, requirit illa
plura, ftd fecundario,& peraccidens : idco rc<Sle
dicitur pra:dicari dc phiribus accidcntaliter , vt
cft intentio. Similiter comparando fundaincn-
tum accidentis ad fiibieftum eius , vcl fubic6ta
pocius,quiataIiafuntpIura,vel eiufdcm,vcl alte-
lius raiionis: quareaccidcns in idnexcrcito^^X'

Intentiones
tiuemodo re-
liti »fflican-

16.

dicatur de pluribus.Eft igitur hic pluralitas mul- Multlphx

tiplex. Prim6 fubiedtorum primorum,feu remo- fluralitiu in

torum , quibus tamen accidit quod fint ciufdcm »f*i<ientibuf,

rationis, inquantum deeis pra;dicaturaccidens,

vt album de Socratc,& Platonc,feu de hominc,&

hgno.Diffcrunt cnim quscunque fubieda ad in-

uiccm vnifotmitcr, tnquantum accidentis ciuf-

dem rationis fubicda,& c contra : quia difl^crcn-

tia materialis cft nurncrali$,inquantum talis. Se-

cundo cft pluralitas fundamcntorum , fcu fubie-

«Storum propinquoriuTi intentionis accidentis,

vtpote albi, & nigri, quibus ctiam accidit,vt fic,

quod conucniant in aliquo communi,vt in colo-

re, vel in quali,quia, vt fic, potriis Speciei,quam

Accidentis intcntio eis actribuitur.

Eft etiam pluralitas fuppofitorum cuiuflibet 18.
talis fundamcnti , cum fit commune , refpe(5tu
quorum porcft duplicirer confiderari talc com-
mune, vel vt praecise inclufura in eis in fc quidi-
tatiuc,& fic ei attribuitur inrentio Gcncris , vcl ,;

Specici refpcdu ipforum , vel vt inclufum in eis
accidcntaliter in fubicdis inclufis:& fic ei appli-
c^tur intentio Accidcntis refpedu ipforumjfem-
per faluando alietatem acceptionis fignificati ter-
mini5& varietatcm fuppofitionis,vt nofti.Et prae-
tcr haec quarto , pluralitas fuppoficorum ipfiu$
Accidencis , vt eft intentio : nam pisdicacur de
hoc,&deillo,qu2: funt differentia folumnume-
ro,veI forte fpccie.ficut prius dc aliis vniiicifali-
bus tecigi , refpcd:u quorum ccfi fit accidcns vt
<juid, & e contra , cft tamcn fpecics , vcl gcnus vt
modns , & non accidens , licct forcc in ordine ad
fiibicftum, cui applicacur, poflit dici accidcns vt
modui , ficut & cxtcra vniuctfalia. Similiter illa
plura funt fingularia vt modtu , & non accidcns,
nifi, vt prius didum eft,comparentur.

Poflet forte adhuc ibi reperiri pluralitas fup- 19«
pofitorum altcrius dcnominationis , rcfpedu
ipfius intcntionis,videIicet differencia fpccie,vel
numero, ficur rcfpectu Gcneris , vcl Specici, fuo
modo, quod tamen confiderabis benc , quia non
affcrOjfed pociiis oppofirii, nifi mulcum pcr acci-
dcns.vc iam tetigi,& hoc inquacum eft accidens.

Quod ibi confequenccr addicur de illis diui-
fionibus accidencis,alias nocaui,& maximcqu.4.
Anceprordicamciicorum , qu6d non eft inconue-
niensa:quiuocum inaequiuoca immediace diui-
di , non quod ibi ftet diuifio , fed vt dcnocetiir
oido vocum in fignificando eadcm fignificata •
fupra ctiam,cap. dc Differciitia, hoc idem terigi.
Similitcr dicatur de diuifionc :tquiuoci in vni-
uocum , & arquiuocum. Eft enim talis diiiifio
squiuoci in xquiuocaca, licct non immediatc,
aut cx parce vcriufqiie cxcrcmi,aut aIierius:quod
incclligo loquendo de imraediacionc figni , nou
fignificati.Ibictia poffet fieri vis dc illadjuifione
accidetis,quain pon!t7.Mctaph.qu.i.& ii.dift.^.
qu. I .in formale,& pro dcnominato,vt fnpia no-
taui, qualiccr conucniv , vel difcordac ab ifta , &
an inhaerentiafit xquiuocum accidenti ireali , &
racionis ; & plura alia,qu2 habcnt vidcti alibi;

Ad motiuum de acquiuocatione cntis & acci-
dentis dixi fupra , qua:ft.9. & qu^ft. 4, -Antcprae-
dicamencorum,&alibi fa:pc.

Ad aliud dc pradicacione fecunda: intentionis, xq
potcft dici , quod cft pracdicatum efimiale vt mo-
dm, rcfpccfiu fuorum per fe inferiorum , & quod
cft accidens vt moda^ , rcfpcdu fubicdti ciii acci-
dentalitcr attribuitur. Nec inconucnit inferius,
vt quidi dici dc fupcriorj vc modnt , & ira infe-

rius

Qu^ftionis XXXI.

60 j

21.

ftaatjintme-
^i inhtnndi
t*rfe.

Aetiiitk rth
tit.

Xt.

rius contincre fijpcrius , & c contra , diuerfimo-
dc loquendo, vt fupra,quzftione 6.copiosc not<i'
ui,&alibi.

Ad alia de pluralitatc vniuerfalium,& de arqui-
uocationeipuus(n^«W,&iprius sn^ttaU,dc de
vniuocatione in ^uale «ccidentttle y AiCium eft fu-
pra,quxft.j.dcDifFcrentia,ad plenum,& quaeft.j.
aiiquantulum , fed pro nunc addo hsc pauca,
quod fcilicct ficut fubftantix & accidcnti non po-
nitur aliquid proprie logicc vniuocum , ita ncc
^Hnli accidentali , 8c ejfentiali : ipfum tamcn ^uale
accidentale poteft poni vniuocum Proprio & Ac-
cidenti, propter eorum maiorcm conuenicntiam,
& in nomine, & in conccptu , quod contrahitur
confcqucnrcr per difFcrentias vlteriores,videlicet
comtenibile y S>c non conuertihile. Neccft fimile dc
in^HiJy quia hic non repcritur ratio partis & to-
tiusjiicut ibi.Vcl fi volucris ponercaEquiuocatio-
nemeius,dic vtibi confequenter notaui. Elige
quod melius videbitur , & dic confequcnter. De
numcro vero Vniuerfalium habesprobabilia,qu«
ibidcm affignaui fatis ingeniosc.

Ad alia quae tanguntur de quarro mcmbro,di-
co ad primum, quod non comparaturaccidcnsin
propofito ad illam pluralitatcm.vt dixi prius,quia
refpe£tu talium non|accidens, fed fpccies dicitur.

Ad fecundum de perfeitare quarti modi, quod
fatis dubium eft de illo modo , fecundum quod
Authores varic traftant de illis modis i .Poftcrio-
rum. Sed breuitcr pro nunc dico cum Linconienii
I .Pofteriorum.quod tantum funt duo modi inhz-
rendi per fe , fcilicet primus & fecundus , tcrtius
autcm eft modus folitaric cftcndi , & quartus eft
modus caufandi : & fic optimc dixit Do6tor,qu6d
accidens commune non per fc incft , licer pcr fe
fortc caufetur , vel habeat per fe caufam , de quo
no refcrt modo.In quarto enim modo fortc aliud
cft fubicdupropofitionisjfcu locutionis, & aliud
accidcntis, vt habet videri i.Pofteriorum. Dato
etiam qu6d quartus modus cfTet modus inhxren-
dijvt aliis vidctur,nihilad propofitu, quia loqui-
tur hic depcrfcitate fimpliciter neceflario inhae-
icntisjcuiufmodi eft tantum perfcitas primi & fe-
cundi modorum,vt patct.Quioquid igitur dicant
Alpharabius, Albertus , &Thomas, haecfenten-
tiadiui Linconienfis placet.

Ad tertium,iam in principioprimi dubij tetigi,
quod raiio Vniuerfalis perfe conucnit Acciden-
ti , & ita pradicari deplt^ribnt , fed non ibi ftando,
quia pcr hoc non habctur ratio accidentis , fed
addendo in ejMle accidentale^non conhertibile : & ira
totum illud conuenit ei pcr fc, vt dcterminat in-
haercnriam.Scd Ci ex hoc infcratur,crgo non pra:-
dicatur pcr accidcns,vel in quale accidcntaleinon
fequitur, vr patet, de quo amplius in quacft.fc-
quente pcrtraftabitur.

Ad aliud , potcft negari conuertibilitas cuiuf-
cumque accidcntis, rcfpe£bucuiufcumquc fubic-
<^i : ncc cxemplaillahocoftendunt,nificapiantur
in aptitudine, & ctiam non eranc accidcntia , vt
hic loquimur,de hoc infra magis.

Quodylrimo tangitur deillis tribus.fcilicct
ej/entiali , per Je y Sc conuertibili , porcft dici qu6d
nihil fupcrfluum ponitDodor. Efjentiale cnim,
extenfiuc loquendo,poteft poni efte in plus,quam
ptrfii Scperfe , quam conutrtibile. Vel potcft fuf-
ficientcrad propofitumdici ,quud ponk ejjintiale
propcer prxdicata primi modi ; conuertibile au-
tem propter praedicara fecundi modi ; & p'^ fi
propter vtrumqiie : fcd dc hoc parura rcfcrt.

quomodocumquc exponatur iudicio boni viri»
ciim non fit articulus Fidci. Voluit breuitcr Do-
Ctot oftcndcrc , qu6d prztcr Gentu , DifferentioMt
SpecientySc Proprium, qu« funt prsdicata effcntia-
lia , quantum ad tria prima -, & per fc, quantunl
adomnia;& conuertibilia,quantum ad quar-
tum ; eft dare quintum przdicatum , quod cfl
.Accidens.

Ad vltimum de illa declaratione , dico qu^d
Dodtor loquitur inmanifeftioribus, & quomo-
do inteiligi,& cxponi vniucrfalitcr debcat,di-
xi copiosc fupra, qua:ftione 9. cap. dc Gencrc f«-
pius , & in Anteprzdicamentis , & alibi ple-
lumquc.

Secund6 , circa quaedam diSti in folutione ar- 1 > »
gumcntorum occurrunt aliquamotiua. Primd,
quare dixit DoiSbor in folutione primi principa-
lis,accidens inejji albo potiks , quam albedini, cum
tamcn hsc fit vera , Albedo ejl accidens , accidens
autem eftinco, vt in fubiefto quod denominat, ii

vt fupra, quasft. 8. ditSlum eft, Caetcra difta in illa
folutione.tada fivnt iam fupra. Secundo, vidctut
quod male dixit in folutione fccundi , & tertij
principalium , quod tjualitoi/it accidens , vt hic cfl
fermo deaccidcnte,quia qualitas eft abftradlum k
fubiedo, dcbuit igitur diccre ^uale, ficut priiis di-
xit albt(m,8c non albedo.

Itcm,quomodo fumendo accidcns pro vno no-
ucm Przdicamcntorum hzc crir per ic,tjualita4 ejt
accidens,cum tuncnihil aliuddicatur, quara quod
qualitas eft qualitas , & tunc eft prasdicatio ciuf-
dem de fe , qus propric non vidctur praedicatio»
quia non pra alio dici.

Itcm , videtur quodinconuenienter dicat, «//-
ijuamjpeciemejualitatis non ejfe accidens,fed proprittm,
vt exemplificat de rijibili. Tum, quiatunc proprij
eftet proprium, cum cuiuflibet fpcciei fit demon-
ftratio ; tum , quia tunc , quia tunc diftinguerctut
proprium rcalircr a fuo fubiefto , fiue eiufdcm,
fiue eiufdem.fiuc alterius przdicamenti fit,& ma-
xime quando efTet altcrius gencris , cum Gcncra-
lifllmafint impcrmifta, & rcalitcr diftindla,quan-
tum ad abfoluta , vt communitcr ponitur. Eft et-
iam illud didum contra communcm fcholain
Scotiftarum,vt patct. Alia plura pofTcnt ibi addi,
quae omirto pro nunc.

Ad ifta brcuitcr refpondco. Ad primum ( ficut 1 4.
priirs.articulo fecundo, cxponcndo litteram,teti-
gijquod intentiones fcciidaej& maximc ifta quin-
quc Vniuerfalia , applicanrur fubieftis, feu fun-
damentis , fub illis modis fignificandi , fub qui-
bus funt przdicabilia aOc.\x exercito , fccundum
cxigentiam talis intentionis : & quia accidcn-
tia non funt nata przdicari de fubiedis , fa-
€ti primjl abftradionc , qua: eft \ fubiefto , vt
cft albedo , quarc rc6lc dixit Dodor album elle
accidens , vt hic loquimur de accidente, & non
albedincm. Et ciim dicis , quod albcdo eft acci-
dcns , nego , nifi capiaiur accidens prima:- intcn-
tionalitcr,& lunc cft przdicatio pcr fc,& non ac-
cidentalis.

Ad aliud dico,qu6d Doftor non dixit exprefsi
qualitatcm efTc accidcns.nifi primac-inrcntionale«
Verba autem fcquentia intclligcnda funt mutan-
do abftradkum in concrctum.quz ciim idem figni*
ficcnt.licct tamcn vario modo,non curauit muta-
rc vcrba in ordinc ad fignificatum , quia idcni
cft, fubintellcxit nihilominiis variationcm vocis«
& modi.

Ad aliud,alias fxpc notaui,& nuximi q.4.An- l j.

teprat

6o4

Expofitio

repr*dicamentorum,illam ambiguitatcm. Potcft

Qnalitis eft cnim dici » qnod cft pra:dicatio per fc ciufdem dc

accidens «» fc,vno modo.Vcl fubtilius, quod licct accidcns in

frofofitit ftr propofitoi& qualitas eandcm rcm dicant.non ta-

^'' mcn cundem cOttCcptum adxquatum,fcu eandem

realitatem,aut formalitatem eiufdem rci,ficutf»/,

jfitbftmtia,corj>Ms vihHm,ammaly&c homo,€mdem rcm

dicunt,non lame eandem formalicatcm, fiue rca-

litatem : quarc vnum dc alio poteft pradicari , &

ciTe communius, etiam in eodcm gcncre. Qusrc

hunc 4. Metaphy ficai , & alibi , & pohdcra bcne

totum examinando.

Ad aliud potcft dici,qu6d loqilitur Dodor hic
famose , cx communiter conceflis a Dodoribus,
t quantum ad realcm matcriam. Vcl,vt prius nota-
ui,qu6d rifibilcprster aptitudincm quam impor-
tat, potcft vel fignificare , vel connotarc qualita-
tem fecunda: fpcciei.Primo tamen modo cft pro-
prium hominis.
j_^, Vel fuftincndo quod eflet fimplicitcr,& prajci-

se qualicas , poifet negari qu6d infertur, quia po-
tcntia: naturales funt ita propria, qu6d non (pe-
cies,nequc fubieda aliorum propriorum.Vcl for-
te ftatus ponendus eft in fccundo, vt in fimili fx-
pc habet.Vcl fuftinendo di£ka Burlei,qu6d folijra
fubftanciarum funt propria fimplicitcr , aliorum
vero non nifi fecundiim (ptid,vi potcft elici ex di-
€ds huius 6.Metaph.qu«ft. i .Sola enim fubftancia
cft fubiedtum fupportans,fcu principalis fuftcnta-
tionis , alia ver6 tanquam mcdia quacdam intcr
primum & vltima : fed primi modi diccndi magis
placent;& funt potius conformcs dodkrinz huius,
& fundamencis fspcprius fuppofitis,in his quae-
ftionibus.quare lcdor attendat.

Qupd tangitur dc diftindionc Pracdictmcn-
torum facilius foluerctur ex didis huius,fcd vide
copiosc fupcr j. Mctaphyficac ipfum, & alios,
vt fcis.

Q^iESTIO XXXII.

qua: cft 35. apud Scotum.

ytrum h<tc definitiojit conueniens , Acci-
dcns cft , quod adeft , vcl abcft,
^ '' prjEter fubicdi corruptipncm?

j. T^E Primo. Patenttermini cx fa:pcprius
JL/didis , videlicet qnid accidens, quid definitio,
& quoties fumantur.Incellcdus vero definitionis
in folutionc quxftionis pcrtradabitur. Qmc , &
quoc finc conditiones bonae dcfinitionis,prius no-
raui,& 6.Topicorum i.Pofteriorum 7. Metaphy-
{\cx , & libro de Definitione Boetij , & alibi ple-
rumquc,parct. Ordo qusftionis conueniens,ficut
prius dc aliis Vniucrfalibus procedendo didum
cft. Cum enim ringularis,inquantum talis,nonfit
definiiio , prius cr.it videndum, an Accidens fit
vniuerfalc,qu2m inucftigandum de ipfius defi-
nitione. Diuifio communis cft,nifi quod fe-
cunda pars fubdiuidi poceft , vc ftacimpaccbitin
proceiru.

X, DeSecvndo. Arguit pluribiis rationi-

bus pro pirrc negaciua. Primo mctliis Topicis,
ff u communibus, qua: ideo communia funt, quia
pofTunr non folum ad iftam definitioncm impu-
gnand.im , f..*d ad pUiresalias applicari , vt fuprk
patct : quorum primura eft, quia datur pcc copu-

lationem , contra Philofophum ^.TdpIcortJmi
cap. r^. Secundum , qnia non datur per genus &
differcntiam , concra Philofophum 6. Topico»
rum, cap. 4. & cap. 8. Metaph. dcinde arguit pcr
media propria. Prim6 cotra primam particulam»
fcilicct adefi,S)C <i^<r/?,quia compctunt ifta rc-
bus cxtr^, & non incencioni , quae hic dcbct dcfi-
niri.Et ctiam quia lalia non funt vniuoca,quibus
intcntio accidencis eft vniuoca , quod eft concra
racioncm partium definitionis, quia ficut nec dc-
finicur,ita nec dcfinit «quiuocum profubftra-
10. Quatlibet cnim pars definitionis cft in plus,
qu^m definicum. 1. Poftcriorum, & idc6 in-
conuenic definitum pradicari dc aliquo vniuo-
cc , dc quo non pracdicctur definiens. Dccla-
rat auccm aflumptum , co qu6d accidcns vniuo-
cc conuenit rcbus diuerforum Gcncrum , li-
cct non omnium , & omnibus , vt prius didum
eft : quac tamen verba habent exponi , & fuftineri
ficut fupra , de Gencrc , notaui , & alibi : fed ab-
cfle , & adcflc , non conucniunt fic rebus diucrfo-
rum Gcnerum , quia ipfum efie eft xquiuocum»
ficut & em , vt fzpe tctigit priiis.

Dcindc arguit contra eandera particulam ,ex J .
ncceflitatc inhxfionis intcntionis ei cui applica-
tur, quod probat. Primo cx immutabilitatc , fcu
neccflitatc fundamcnti, in illa acceptionc,in qua
ci applicatur intcntio , fcilicct in efle obicftiuo»
& cognito. Nam fic dicimus fpecies clTc aitcrnas,
& de cis cfie fcicntiam , & ipfas eflc ncceflc cflff,
& huiufmodi. Mod6 quod incft alicui fecundum
cfle eius immutabile & neccflarium,videtur ei nc«
«eflari6 incflc , ficut quod incft contingcnti , in-
quantum tale , vidccur efle concingens & contin-
gcntcr incfle. Probat idem indudiue, malc igitur
dicitur qu6d accidcns,vt cft intetio,adcft & abcft.
Rurfus arguit contra fccundam particulam, fcili-
cct frtter fithieEli corruptioftem ^ indacendo inac-
cidentibus communibus infeparabilibus , tamen
qua: continetur fub Accidcnte hic dcfinitoQuod
fi ncgarctur ; probat prim6 , tcftc Porphyrio hic.
Sccund6 rationc , & fatis clar^. Contra candcm
parte arguit ex ipfamet corruptionc,quac cft acci-
dens,non tame adcft pra:tcr fiibicdi corruptione,
quiafic adcflct practcr fcipfam,quod implicat.

Amplitis arguit fpccialitcr contra illamparti- 4'.
cuIam,«^</?}&poteft fic formariratio:IlIapar-
ticula inconuenicntcr poniturin dcfinitioncacci-
dentis , & vniucrfalitcr cuiuflibet dcfiniti , quae
deftruit naturam , & quiditatcm eius : fed alfejl
eft huiufmodi rcfpeftu accidcntis,crgo,&c. Con-
fcqucntja patetcum maiori.Minorem declarat in
littera , quia fi abeft, fequitur qu6d non eft , quia
accidentis cfle eft inefle. 7. Mctaph. tcxt.comm.z.
£x quo vlterius infcrt deftrudtionem fubie(Sti,quia
ctiam non cft.fi accidens noncft : quod probat ex
naturali fimultatc relatiuorum , cap. deadaliqMtJ,
£t fi quis ncgaret ipfa cfle correlatiua,oftendit cx
ratione gcncrali omnium vniucrfalium , vt fupti
dc quolibet dixit in locis fuis. Accidens vcr6 noii
videtur aliud corrclatiuum habcrc,nifi fubieftum:
quarc « &c. Patct igitur qu6d illa particula abejf
non foliim dcftruit ipfum accidens,fcd etiam fub-
ie<!ium cius , qnod potcft cflc omnc ens, maxim^
limitatum : incongruc igitur ponitur, c6m tanta
mala operctur in vniuerfo.Sicut formaui hoc ar-
gumentum , ita faciat lcdlor in aliis , qoando
non funt in forma rcfoluta , quod omitto ip-
fius folertiae, quia iaro cxtrafumum & fimum na-
uigamas.

Ad

Qu^ftionis XXXII. 605

Ad oppontum adducit Porphyrium , 8c Ari-
ftoteieni t . Topicorum , cap.4. connmiliter defi-
nientem. Vbi tantum e(l difFcrentia in vetbis,
ideo dicii Dodlor quod eft eiTentialis identitatis,
quiaeandem efTencialiterenentiam dcclarat cif-
dem cnentialibus.
*, Confequcntcr refpondet ad quacHtum. Vbi dc

Procedit, prim6 conclunonem intentam,afHr-
matiuam videlicet, proponit; condicionaliter
tamen , fcilicet fi btnc inttUigMHr , & declaratur
ip(a definitio, qu6d benc eft aflignata. Secund6,
pro dcclaratiorie ipHus adducit duas , vel tres
diftindiones. Tertio applicat ad propofitum
membra quz expediunt. Vbi duas, vel tres nota-
bilcsexpofitiones ipfius dcfiiiitionis proponit,&
aliorum , & ipfius : & vltim6 completc dercribit,
(eu definit ipfum Accidens.

Quart6 , & vltini6 contra didla obiicit dopii-
citcr , & foluit fingulariffime.

Prima igitur diflindlio cft horum termino-
rum , fcilicct *iejft, vt loquitur Porphyrius , vel
intfe, vt loquitur Philofophus, qu6dfcilicet fu-
mi pofTuntnunc primc-intentionaliter,nuncfe-
cundx-fntentionaliter : & dicit quod hoc conue-
nitxquiuocc , ficut vniuerfaliter in aliis patct.
Qualiter autem,& quando, & vbi fumuntutpri-
mo modo,declarat de mcnte Ariftotclis.vt oftcn-
dac fe non voluntarie , ncc propria imaginatione
loqui , & allegat ipfum primo 7. Metaphyfica:,
text.comm. i.& alibi , & fccundo 8. Phyfic. text.
comm.6i.ic inde,& poteftidem exprefsc haberi,
4. Metaphyficz ad longum , de primo principio,
& veritatc eius.
£, Secundum membrum principalc declarat , vc

Adeffc , Tcl 'fupri,quzft. 4. tciigit.fcilicct f^/« diftinguitur
cffein.&di- comxz tiici de.na quodptr/i intjft, vcladtfftyfea
«idc , fxirf r^»»fecunds-intetionaIitcr acceptafignificatur
przdicacG non przdicans eflentiam,nec in quid,
nec in quale.Per dici vero «^fccund^-inccntiona-
litcrfumptum denominatur praedicatum cffcn-
tiale, & hoc accipiendo propric illos terminos.
Vnde propter famofam, & variam acceptionem
iftorum tcrminorum ex vfu loqucndiAuthorum,
vtomnis ambiguitas tollatur,fubdiuidit vtrum-
que, fcilicet intjfe , vel tjft in ,Sc dici de , dicens
quod capiuntur tripliciter , proprie videlicet,
& communiter , atquc communilHmc. Intjfe
enim propric conuenit accidentibus communi-
hus, vt albu , nigro , ficut didbiuu eft quaeftione
praceunte , cdmmuniter vero conucnit accidcn-
tibus etiam fingularibus , vt in fecunda diuifio-
ne Antcprardicamentali habct Ariftoteles , qux
cft quadrimembris. Communiflime autem acci-
pitur fecundtkm vfum loquendi , quo in omni
propofitione , fiue per fe, fiue pcr accidens , fiue
vniuerfali , fiuefingulari, fiuein przdicatione
dircdla , fiue indircdta fuerit , praedicacum dici-
tur inefTc fubiefto : & hoc modo loqucndi vfus
eft Doftor fuprk, quarft.i.cap.dc Spccic, in folu-
tione quaeftionis ad finem.

Et quia fortc aliquis diceret, quod iftae diftin-
ftiones pofitz de ipfo intjft non funt conuenien-
tcs , Dodlor confequentcr probat eascxfunda-
mentis AriftoteIis,& Authorum, & rationc effi-
caci tenere, & procedere , imm6 ncccflari^ afli-
gnari. Prim6 primam , quae c(} in primam & fe-
cundam intentiones, & hoc fundamento ta6lo
fupr^, quaeft.4. & cap.de Genere, & alibi in defi-
nitionibus fuperiijs pertra^latis: dicit ergo qu6d
dcfinitiones fecundarum intemioaumt&diui-
Scttioper.Tom.J.

tmftrttnt.

fiones k Logico affignatx , non d<bent afTumcre
primas , eo qu6d non opponiiur res primz in-
tentionis rci fccundz, nec eftdeefrentia eius,
nec ^ contra: quare cum diuifio dcbeat dari per
oppofita, &definitio per efTcntialia, patetnota-
biliter & demonftratiue intentio Dodoris.quan-
tum ad afttimptum. Cum igitur aliqua mcmbra
illius diuifionis quadrimembris praedidlae, vt dici
de,Sc non dici de , fint fecundae intcntiones , quia
funt adius fignati , CicutprtdicariSc/Hhiici, vt fu-
prididlumcft farpiiis : igituraliamembra eiuf-
dcm , fcilicet intffi, feu effe in, & »9« tffi in, erunt
fccundae intentiones : & fic patet fccundum
membrum illius primae diuifionis. Primum vet6
membcum eius probauit iam fupr^ ex fundamen-
tis Atiftotelis.

Deinde probat fecundam diuifioncm.qux eft
fubdiuifio fecundi membri principalis primae
diuifionis, fcilicet ipfius JWj^fecundz-intcntio-
naliter accepti, recitando ad maiorera exptef-
fionem , itetum illa tria membra ipfius, quorum
primum patet ex i. Topicorum , vbi fupra. Se-
cundum ex illafccunda diuifiohe Ancepixdica-
mentipraediifla. Tcrtiura ex communi vfu lo-
quendi , & fic patct fecunda diftindio authori-
tate , & piimo authoritace , & tationc. Dcinde
profcquitur diftinflioncm oppofiti ipfius in tjft,
fcilicet <^i» </r, diccns quod fimilitcr accipitur
tripliciccr , & redc , iuxta regulam Topicam,
fcilicet ^Hoties dicitHrvnHtn oppofitorHm,Scc. primo
modo proprie, vt in illa diuifione fccunda Ante-
praedicamentali accipicur. Sccundo modo com-
muniter , vt in definitioncVniuerfalis , i. Peri-
hermenias accipitur, cum AichMX c^nhd FniHer-
fiile efi (jHod prtdicMtHr dt plurilms , qaod extendi-
turnon folum ad praedicationcm fuperioremin
eodcm generc , quia fic non conueniret Proprio
& Accidcnti , fed eciam ad prxdicationem cu-
iufcumque communis , dummod6 formalitir
przdicetur , vt hic , homtefl alhM4:homo tft riftbilis.
Tertio modo communiffime,& fic extcnditur ad
omne praedicatum fiue cffentiale, fiue accidenta-
le, fiuc commune, fiue fingulare, fiue etiam dire-
6tc, vel indircdc, praedicetur.

Ide6 dicit Do6tor,qn6d fic accipitur pro omni
eo quod fpccificat rem huius vcrbi tft,C\c\ii infri,
fuper libros Perihcrmenias loquitur plerumqoe.
Praedicatnm enim exprefsc pofitum vlira verbum
principale dicitur fpecificarc rem verbi, quia res
Verbi abfolute ponitur.ficut h«c, homo eft, fpeci-
ficatur ciim dicitur albn* , vel nigtr, vel currtns , &
huiufmodi. Res ipfius verbi «/?,hoc cft ens nomi-
naliter,feuparticipalitcr fumptom,de quo habet
vidcri, Deo duce , fuper illis quarftionibus Peri-
hermenias. £t ficaccipitur ,inquit Dodor , dici
de cap. de Genere , in declarationc diuifiua defi-
nitionis,(:um dicitur, Eorum ^ud prttdicantur ^4-
dam pradicantHr de plHribm , quadam de vno fil».
Nam przdicari de vno folo eft communiffime,
hoceft extenfiue multiim capere ^r^iMn , cum
fit proprie , & etiam communiter przdicari pra
alio dici , ficut etiam capitur in definicione Indi-
uidui ^ Porphyrio, cap. de Specie, & cap. de Ge-
nere,vbi dicitur qu6d de vno folo przdicatur.Li-
cet igitur Dodor prim6 ponat diftitidionem ', 8c
membraeius.& poflea fortificecex di^tis Philo«
f(iphi,& Porphyrij,'placct tameh', gratiabreuita-
tis, didlo modo declarare , & admifccre iitteram.
Sic igitur patent tres diftindiones ad propofitum
oeccffiuiir>& applicabiics,& hic, & alibi.

BBb Dein

9.

Dic! de fm-
mitur trifli-
tittft

frtiieatnm
fiecifitMt rtm
verit }«•-
»*d».

1 1 Expofitio

lo.

,h

II.

%V'

606

Oeinde ihi,fumendo igituf 4</<rj(7tf,&c.applicat ad
ptopofitum didlas diltinftiones , & maximcfc-
cundam , exponendo diuerfimode definitionem
Accidcntis,diccns> quod fi fumatur primo modo,
non dcbet intclligi dc primo modo primxdiftiii-
Aionis , fcilicet primae intentionaliter, fed fc-
Cundacdiftin6kionis,qux cft Acinejfe fccundx-in-
tentionaliter fumpio,tunc,inquit,habeiur genus
Accidcntis definiti hic cum vna difFercntia, fci-
licet remota , vcl vniuerfali,vcl faltcm genus in-
tcrraedium commune ad Proprium & Accidens,
fcilicet przdicatum in quale accidcnialc , quod
fcilicct cft medtum inter Vniuerfale , & illa duo,
quod ctiam ponitur in definitionc Proprij , cijm
dicitur quod accidit omni (^ fili , vtprius qiia-
ftioue prxccdente , & quasft.i. de Proprio dixit,
^ ibi notaui inftantias circa hoc,& fupra, quxft.
9. & fimilitcr quxft.;. de DifFercntia copiosc tc-
ligi. Rcliquum inquit Dodor, fcilicct ahejfeprx-
ter/itbieEii corruptionem , tcnet locum vltimac, feu
ipccifica: difFerentiae , atque correlatiui. Cum
enim definitum , ficut&cxteraVniuerfalia,fit
relatiuuin , ide6 ponitut fuum correlatinum,
qood eft fubicdlum in dcfinitione ipfius, & fimi-
litet declarat paucis definitionem datam ab Ari-
ftoteleinTopicis, ita qu6dprima cxpofitio hic
habetur dc vtraque definitione , talis fcilicct
qu6d Accidem efi prtidicatHm accidentale,noH necef
fitrio inhtremfubieEto.

Sed contra hanc expofitionem inftat notabi*
liter, & eandem inftantiam habet Doeiius hic in
Commento vtriufque editionis in Porphyrium,
Nam Accidens quod hic definitur, diuiditura
Porphyrio in accidens feparabilc, & accidens in-
feparabile , & vidctur efte diuifiogenerisin fpc-
cies , vel faltem vniuoci in vniuocata. Similiter
^uamum dicitur accidens. Vbi notanter dicit
quantum , & non tjuantitat , ficut quzftione prz-
cedente, de albo, & albedine didum cft:accidcns
vev6 infeparabile^ficut nigrcdo y£thiopum,&
huiufmodi:& fimiliter quantitas refpeflu rerum
roatcrialium neccfTari^ incft,licct non fit pro-
prium , igitur non foliim accidenti proprip , fca
per fc , fed etiam accidcnti communi conueni^
necftffario fubiedp inefTc^quarc cum illadcfini-
tio fit communis omni accidenti comtriuni , non
benc exponitur pcr hoc , quod eft effe przdica-
cum in quale accidencale, non neceirati6 inhz-
rens.

Ad hoc tefpondct , dicens qu6d illud eft vc-
rnm dc illis, ficut dc aliis , pet f"e loqucndo , hoc
cft didu-, qu6d accidcntia infeparabilia, & quan-
titas , non neceflario infunt fubiedo , ficut nec
alia qus funt communia feparabiiia , & hoc vere
loquendo, quod declarat in exemplo Philofophi
7.Mctaph.text.comm.4.& indcquod fnpri,quz-
ftione finali de Proprio pertradlauit, ficut hic lo-
quendo fecundum illam viam, vtibinotaui. Di-
ftinguit tamen de ly per/i ciam dicitut quod ta-
lia accideniia non neccirario pet fe infunt fubie-
(fto ,quia illa perfeitas poteft attcndi vel ncgatio
eius, vel ^ parte fubiefli , vel k pattc accidentis.
Primo modo, inquit, intelligo in propofito,cijm
nullum accidens commune habeat pet fc caufam
in fubiedo.quod non neceflatii per fe incft fub-
iedo , & hoc quantumcftex parte fubicjfti , pti-
in6,qucKl plus eft.addit quod fic pdrcft proprium
abcfrc, quia etiam, vt fupra, quajftione vltima de
Proprio, didnm cft, fecundum illam viam deper
fe, &c per aceid«*n ,jexpOncndo didum Philofbohi

y.Mctaphyficz fubiedum cft prius tcmporcpro-
prio pcr fc,licct non pet accidens. Sccundo veri
modo incelligendo ly per fetdicii quod fic falfura
eft,nullum accidens commune ncceirario incfle
fubie£bo , co quod plura talia , vt illa de quibus
argutum cft , habcnc caufam in fubicdbo neccffa-
riam falcem, liccc non per fe, vcquantitasmace-
tiam i & qualitaces fenfibilcs pofletiot es , ipfas
qualicaccs ptimas. Vbi nocancct cangic DoStot
difFctcntiam incer caufam necefrariam,& caufam
per fe. Non enimomne necefTariura eft per fe,YC
pacec , de quo ftatim magis.

Repugnat igitur talibus accidentibus non in- i j.
cfTc fubicdo, quancum eft ex parce ipforum,licec
non repugnec fubiedo per fe , fecus cft forcc lo-
quendo dc^i^r accidens nccefTario , quia fic eciam
rcpugnac fubiedlo» efTc finc illis. Vulc breuicec
Doikoc in hac folucione quod nullum accidens
commune, fiuc feparabilc, fiue infeparabile fue-
tic, fiue habeac caufam necefrariam in fubiedlo,
fiue contingcntem , fiue fit ab cxtrinfcco ; ineft
nccefrari6 fubicfto pcr fe loquendo , vt pcrfeiras
fe tenet ^ parte fubic^i,imm6 quod fic abcft,
quia fubicdlum eft prius temporc ipfo perfe, Vc
autem perfeitas fcccncc i parccaccidencis , fccus
cft j ad iftum vidcliccc incellcdum , qu6d perfi
compecic accidenci cuicumque non neccirari6
incffc fubiedlo, vcl abcflc. Ec vidccur quod fimi-
litcr diccndum efTec depropriD, rcfpcdu fiii fub-
ieCti : Sc itaifta cxpofitio non diflinguit Acci-
dcns a Proprio , ncc dcfinitionem huius k defi-
nitione illius , & hoc loquendo in communi, vc
fe extendit accidetls , & ipfius dcfinitio,ad acci-
dentia infcparabilia.

Igicur Dodor adducic al iam expofitionem de- 1 4.
finitionis Ptoprij, exqua foluitur dubiumpro- Aeeidetis »i-
pofitum (& cft expofitio Boctij in Commenco '^'f'!*^ *?r
vtriufqucedicionis,& fortc propcer hoc dieic "-.^' *'*'
Do£kor in ccrcia perfona dicitur) c[\ix calis eft,
quod videlic^C accidens abejfe poteft intelligi dupli-
citety auc fciliccc fecundum effc , fcu efTc rcale in
re cxcraj aucfecundi^m incclledum,feuconfide-
racionem. Mulra enim quz in re func coniun-
Aa , & infepatabilia , apud intcllctftuio feorfura
confiderantur, aut' feparancur. Vnde 2. Phyfic.
cexc. commenc. 1 8. rcdre dicic Philofophus quod
dbflrabentium non eft mendacium. Ec Boeiius hic;
fitfipi vt qu* aSu difiutigi non valeant , mente & co-
gitatione feparentur. Abeft igicur accidcns com-
mune fccundum inccllc£lum , & hoc przter fub-
icfti corruptioncm, id eft , deftrudioncm cflcn-
tialis intelledus fubiedi. Vbi notanter dicic
efentialu inteUe^ttu ad difFcrcntiam accidentalis:
ficut cnim pertinet ad elle fubiedli ipfum acci-
dens , iia & ad intcUedum : quare ficut aduenic
pdft cius cfTe completum inefTe , ita & ipfjiis in-
telledio intellectioni, vel potius, vt loquitur
Do(%or , intellecfbus intelledui eflentiali , qiii
tantiim ex eflentialibus fubicili habetur. Vndc
qnod quid eH rci dicitur eius cfFentialis intcUc-
dionis, fcu intcIlcdKis expreffiuum. Nullum aur
tcm accidens pertinet ad ^uod quid efl fubicAi,
etfi plura ad ipfum vcnandum conferanc i.de
Anima , cexc. comm. 1 1. Vnde Boccius addic iti
Commento , fedfianimi ratione difiunElafunt qua-
Htates a fuhieElit , non ea perimunt , fed infuafub-
ftantia permanent atque perdurant accidentes ejfeio'
telliguntur.

Adhuc non videtur ifta expofitio facisfacctc, ' f •
ncc diftingucte Accidens a Piogtio, quia fimilf-

cer

Qu^monis XXXII.

607

ter dicam Proprium abclTe fecudum intclleftum,
cum non Ht decflcntiali intelled^u fui fubicfti,
licet bene e contra per additamentum , Hcut
epiam de aliis accidentibus force cftvcrum,vt
fupra notaui. Vnumquodque enim Hcut fe ha>
bet ad cffciti 8c ad veramclfentialem cogni-
tioncm, X. Metaph. text. comm. 4. Cum igitut
Species fit prior Proprio quoad circ , crit etiam
quoad calem cognitionem,& /ic patet qu6d Pro-
prium non differt ab Accidcnie, fecundiim illam
cxpofitioncm.

Ad hoc refpondet Doftot fuftinendo iftam
expofitionem , poncns difFeientiam intei Pto-
ptium & Accidens , quoad fepjirari fecundum
intelledlum , dicens quod non folum abftradtio-
nepraecifiua; hoc cft , confidcrando hoc, non
confidcrando illud ; poteft intelligi fubjedum
ptactet accidens , vel non intelligendo acci-
dens ; fed ctiam abfttadione diuifiua , vt intel-
ligendo cotuum , non foliim non intelligen-
do ipfius nigredinem , fcd etiam intelligen-
do ipfum non nigtum , vel album , & ita fub
oppofito fui accidentis poteft intelligi fubie-
£lum.

I^_ Non fic autem poteft intclligi fubiedtnm

Proprij fub oppofito eius , nam licet ibi poffit
ficri abftraftio prscifiua , non tamen diuifiua,
nec ( vt ita dicam ) oppofitiua, abfquft repugnan-
tia intclleftuum. Vnde Boctius vbi prius :^ge
igitur , (juoniam ty£thiopi celer niger auferri non po-
tefl , animo eurn , (fr cognitione feparemui : erit igi-
tur calor albw ty£thiopi. Num idcirco jpecies con-
futnptt funt ? minime, Ita etiarn ceruui , fi ab eo co-
lerem nigrum imaginatione feparemtu , permanet ta-
men auu , nec interiit fpecies. Ergo quod diftum
eft adclTe , & abefte , non re , fcd animo intelii-
gendum eft. Et addit notantcr difFercntiam in-
tei accidentalia, & fubrtantialia, diccns:^/w-
quin & fubftantialia , qu* omnino fiparari non pof-
JUnt , ftpe animo , & cogitatione difiungimiti . Vt Ci
ab homine rationalitacem auferamus, quam li-
cct actu fcparare non poflimus , ramen (\ animi
imaginatione difiungimus.ftacim perit hominis
Ajecics , quod idem in accidentibus non fit:
(ublato enim accidenti cogitationc , fpecres ma-
net. \n libello vcto de hebdomadibus tangit
mulca dc tali abftraftionc abftradlione intel-
ledus , & in fubftantialibus, & in ^ccidenta-
libus.

I - Colligit igitur Dodlor complctam defci iptio-

ncm , & expofitionem vlcimatam definicionis
przdicftz Accidentis ex przmiflis ,dicens,qu6d
efi pradicatum nen effentiale in fubiecie ,fitb cuitu op-
pofite poteft fnbieclum intelligi complete,fine repugnan-
tia intelleEluum. Et ita patet qualitec definitio
Accidentis completa diftinguit ab omnibus aliis
Vniucrfalibus ipfum , & fpecialiter a Proprio,
cum quo magis videtur conuenire. Non fic, in-
quir, Proprium, fupple cft przdicatum , fub cu-
ius oppofito poccft fubiedlum intelligi, & ita ab-
eft accidens eo modo quo non potcft abefTc pto-
prium. Quod btcuibus verbi,sexprimit, dicens,
quod accidens ineft non pcr fe, vcl non conucr-
libiliter : fupple fccus eft de proprio,& hoc, in-
quit, intelligcndo iw/?, vcl inejfe, vt ptiiasdiftum
cft , fcilicct primo modo fccundx diftindlionis
fupri pofit«,hoc cft,accipiendo ipfum fccundx-
intcntionaliter , vt conuenit accidentibus com-
munibus tancum. Ec concludit qu6d ifta eft vc-
ra cxpofitio , & fimilitcr vcrus intelledus dcfi-
Scoti oper. Tom. I.

nitionis Accidcntis , tam \ Porphytte , quam
a Philofupho aflignatz , & quud fic exponcndo
ipfam , cft conucnicnter ailignata. quod eft prm-
cipale propofitumin hacquxltione. Conclufio
igitui piincipalis , quz prius pulira eft fub con-
ditione, iam haberur abfolutc vera.

Coufequcntcr ad roaiorcm inielligcntiam di- 'o«
dlorum, & terminorum pofitorumindcfinirio-
ne Accidentis ,obiicit dupliciter fingulariflirai.
Conclufum cnim eft quod hxcdcfinitiocftbo-
na, fcilicct ylccidensefl quedadefl ,8cc. Contri,
omnis bonadcfinitio per fc competit dcfinito,
ex I. Poftcriorum , & 6. Topicorum , & ex farpi
didis. Prius eft enim prirai modi dicendi pcr le,
vcl quarti , fccundiim alios , prxdicatto defini-
tionis de definito. Sed per cehzc definitio cft
bona; ergo ,&c. fequiiur igitur pro fyllogizan-
do cnthymemacice, dcfinicio accidcntis pet fe
ineft accidenci, igitur accidcns perfcadeft,&
abcft przcer fubiedi corruptioncm.

Vltfi iterum pro-fyllogizando fequitur,,/^f- '9*
cidens perfiadeft , &abeft, 8cc. ergo per fe adeff:
quam confequcntiara ptobat Dodor per rcgu-
lam vnam Confcqucnciarum , fcilicct : glued a
tota copulatiua ad alteram eifu partem tenet Hrgu-
rnenturn, feu confeejuentia ; & poteft rcduci ad lo-
cum a- toto integrali ad eius partcm , nifi forrc
quod cft confcquentia formalis , & non foluiti
dialedica, dc quo habet videri alibi. Et vltri
fcquitur , Per fi adefi , ergo non potefl perfi abejfe.
Hsc confequentia patet per locum ab oppofi-
tis. Impoflibile enim videtnrdHO oppofita ve-
rificari fimul de eodcm , & maxirae fic quod in-
cludcrentur in eius ratione quidicatiua , quia
etiam pofTet facilicer oftcndi ipfum cfTc nihil.
Similicer oftcndit codem modo , dcducendo vf-
que ad vltimam confequentiam , mutando acci-
dens ipfius in confequens , quod impoflibile fit
accidcns per fe adclJe, quia fi pcrabcft,ergo
non potcflper feadefTe, vt prius, ex natura op-
pofitorum arguendo. Cui enim conuenit pcrfc
vnum oppofitorum,reiiquum nec per fe, nec per
accidens conuenit cidcm , vt habet ifte, quzftio-
ftione de Pradica, & Praxi, in Prologo , in folu-
tione quxftionis ad finem.

Dodor igitur arguit breoibus enthymcmati- jq^
ce , vt folet , tu vero declara vt notaui , & fi vo-
lucris fyllogifticc foruialiter atguetc, non foliim
curtato SyllogifmOjVt dixit, facilc erit, & ibi vi-
dcntnr cfTc quatuor confequcntiz principales,
quarum tcrtiam accipit Dodor pro fccunda , fed
tu poflTes loco fecunds fcribcre tertiam , vel diC
qu6d rantiim funt trcs principalcs , quicquid di-
cai FokfaI:& illa qui vfdctur prima,cft tanquam
quoddam przfuppofitum,& non hic illatum.fcu
argumentatiue addu6);um , igitur primum acci-
dcns incipit ibi:hzc definitio per fc competic de-
finito,poftquam iam probafti ipfam cfTc bcnc da-
tam , cx quo infcit piimura confcqucns , dicens»
ergo accidens perfe adefl , &c.

Secunda obicdlio eft fatis clara , in qua often-
dit ,contra Aifki fnperiiis, orane accidcns necef-
fariA incfTc fubiefto, vnumquodque enim ncccf-
fari6 eft ipfuro , cijra przdicatur in primo modo
de feipfo , quare cum modo neceflitatis : omne
enira per fe primo modo eft necefTariii, licct non
c contra, ergo accidens necefrari6eft accidcns,&
vltra accidcns necefTari6 eft accidens,ergo necef-
fario ineft. Patet confequentia per locum 'i defi-
ni(o ad per fe definienS : qtizlibet enim pars de-
B B b X fini

6o8

r f

Expofitio

finicionis per fc prxdicatur de dcfinito, & confe-
quentia formali fcqiiitur ad ipfum. Tencc etiam
per locum a parte fubiedliua ad totum vniuerfa-
le'j cum quslibct pars dcfinicionis fic in plus,
qu<im dcfinitum i. Pofteriorum.
j^ j^ Ad primum iftoriuTi rcfpondct vno modo(qu?

refponfio vidccur cfTe aliorum, vc pacec cx modo
loquendi ) negando illam fecundam confcquen-
tiam , vel tertiam , fccundum aliam fupputatio-
nem : & rationcm aflignat , co quod pcccat a fe-
cundum quid ad fimplicitcr, & excmplificat de
contingenti , comparaco ad feipfum cum modo
ncceflicatis, & adeire. Ex primo enim non fequi-
tur fecundum, fine fallacia difta , vt patec , ficut
habcc in fimili 39.dift.Primi,& alibi fafpe, expo-
ncndo illud didlum Piiilofophi i .Pcrihcrmenias,
ad finem : Omne quod efi ejuando efi neceffe tfi effey
fed quia i!ta rcfponfio non videcur mulcum con-
fona.ncead propofitum eft illud exeraplumde
concingenci , ideo obiicic contra eam, probando
illam confcqaentiam negatam,alitcrquam prius
probauit. Agenere in cjuid pofito Jub differentia ^te-
nety fcilicct confec[\.\enUi,adgentufimpliciier fum-
ptum , & eft locus a parte in modo ad totum in
raodo , vel ei fimilis : & cxemplificac dedcfini-
tione hominis , & patet lirtcra : fcd ita arguitur
hic. Nam iltud cocura , fciliccc abefi prater fithie-
ili corruptionem , efl loco difFcrentia^ rcfpeftu hu-
ius quod cfiadefi, vel inefi, vc fuperius declaran-
do definicioncm, pacet.
li. Ideo aliter rcfpondct ad primam obieftio-

^ecidesque- nem,qu6d iUaconfcqucntiafccunda cft bona ali--
fnodo aiiefi quomodo, hoccftjinaliquo fcnfu.licctnon in
& » (J f"' omni. Accidens aucera & confequenscft diftin-
• * guendura I fccundum copulationcm & diuifio-

ncm, co quod lyperfe poccft deccrminare inh^-
renciam.vel inh£Ercns,vtfupra,quaEft.8.prolixc in
fimili tadum cft. Primo modo, inquit, tam acci-
dens, qnim confequens habct vericatcm.Sccun-
do modo vtrumquc cft falfum , vt hxc,Accidens
efl perjeens , cft vcra, fi ly perfe detcrminat inhz-
rcntiam. Tunc enim eft fenfus , quod hoc praedi-
c.itum ens ineft pcr fe , tanquam fuperius inferjo-
ri huic (\ih'\c&.o accidens. Si vero determinat in-
hacrens cft falfa, quia tunc effet fenfus , quod ac-
cidens cftet cns,quod cns cftper fe cns,vt diftin-
guirur contra cns in alio,& ita cfTct fubftacia. Si-
militcr in propofito. Accidcns per fc adcft,& ab-
eft, vcruraeft, vt/7?ry? detcrminat inhsrentiam,
quia tam tot.T definitio , quam quaclibet per fp
pars cins incft pcr fc dcfinito,& fic fcquiturjcrgo
pcr fc adeft , ctiam vt \y perfi determinat inha:-
rentiam, vt autcm determinac inhjcrens , vrrum-
que ell falfum , quia elfcc fenfus , qu6d accidens
cfc pratdicacum in qnalc accidcntale , quod prs-
dicatum cft per fc pra:dicatum,vt diftinguitur^fr
fe comxa. per accidens , quod falfum cft, quia tunc
non diftingucretur a proprio,dc quibus quarftio-
ne przccdcnte plura nocaui.
2, 2 . Senfus igitur diiiifus cft vcrus , & compofitus

falfus , vtcxponitFokfal :quia fcnfus diuifus eft
diuidendo, leu dihungcndo ly/^rr/^apracdictto
in antcccdcnte & confcquente , &coniungendo
ipfum inha:rcntiap:fenfus ycrocompofitus e con-
tra. Sed an reftc hoc dicatur ftatim,in tertio ar-
ticulo habet videri. Doftorcnimnondeclarauic
fc circa hoc , & fic patct qualitcr tcrtia confe-
quecia non proccdit,vt infr ji magis dcclarabitur.
Ad fccundam obicd:ioncm rcfpondct fimili-
tcrdiftingucndo de detcrminationc ly necejfaript

aut fcilicet inhacrentiam, auc inhacrens determi-
nat. Primo modoproceditargumentum, qnan-
lum ad minorem , & conclufioncm , & etiam
quantum ad maiorcm , licct hoc tacuerit. Incflc
cnim, feu adcflc , & abc(fe, & fimilitcr accidcns,
conueniunt huic lubie&o accidens,cum modo nc-
ccflitatis , ficut cum pcr fc , non tamcn alia per
neceffario determinata in fe, ita qued tam inha:-
rcniia, quim inhasrcns fic pcr fe & necclfario dc-
terminctur.vt priias dixit, foluendo primam ob-
icdionem.

Vltimo rcfpondet ad argumenta ptincipalia. 14.
Ad illa communia , negando ibi non poni gcnus
& differentiam , vt patec cx didis , & quod illa
copulatio ponicur circumlocutiue,vt fupr<i qu^ft,
2. dc Proprio,di£tura eft.

Ad aliud , pacet quod zqaiuocatur de adefftt
quia hic accipitur fccundae-intcncionalicer, vt
patec ex didis in folucione , & fic reperirur vni-
uocc vbi repericur & accidcns.

Ad aliud , qu6d eft primum contra fecundam
parciculam. (Nam tertium principaleomifit, ad
quod in fine quaeftionis rcfpondet. ) Dicic iuxta
illam cxpofitionem fecundamfupra,qua:fumitur
cx Boetio,qu6d calia omnia adfunt, & fecundiim
incellc6lum abfunc,licec non fccundum rem, vel
cffc rcalcjfccus cft de Proprio,vc ibi diftum cft.

Ad aliud dc corruptione,dicic vno modo,qu6d
adeft prsccr corrupcioncm illius fubicfti , cuius
dicicur eflc corrnptio : nam fubiecSlum tam gcnc-
rationis , qukm corruptionis , cft materia prima,
vt patec i.Phyficorum.&alibi fxpe,& fpccialirct
1. dc Gcncracionc. Maceriaautem mancc incor-
tuptibilis & ingcnerabilis , ibidem. Scd replicat
concra hoc,quia videcur quod fic corruptio illias
fubiedtiiin quo dicicur cffe.vcl cui dicitur inefTc:
quare vt priusnon adeft prxter fubic6ti corru-
ptioncm, quia fi fic, adeflet practer feipfum.

Ad hoc dicit notanter , qiiod fubicdlum acci- ^ r
dentis aliud cft infotmacionis , & aliud dcnomi- subultum
nacionis, quod dcclarac in pluribus exemplis, uecidentit
Primum eft de loco locante & locato.Nam locus '/««/''**•
dicitur paflio,& accidens locantis^. Phyfic.tcxt.
comm. 41. & alibi , & hoc vt fubicdi informa-
tionis. Dcnominationis vcr6 cius fubic(Stum cft
locatum, quia locus dicitur locati locus, & loca-
tum denominatur a loco. Aliudcxemplum po-
nit de ^Stione agentc,& patientc:nam fubie-
dum denominationis adionis cft agcns ; fubic-
dtutti vef6 informacionis cft patiens. Similiter
ad propoficum, corrupcionis fubicftum dcnomi-
nacionis eft compofitum,quiaillud dicitur cor-
rumpi , & generari 7. Metaph.text.comm.17. &
5i. & alibi. Informationis vero fubiedlum cft
materia : licet igitur corruptio non adfit proptcr
corraptioncm compofiti , adeft tamen propter
corruptionem matetiaE, & hoccft quod foler di-
ci, quod fcilicetmatcria gcncratur,&corrumpi-
tur fubiedtiue, non autcm terminatiue , compo-
fitum vcro c contra, & fic patct folutio.

Alio modo rcfpondet ad illud argumenrum i6,
de corruptione , qu6d> fcilicet adeft fubicdo,
fcu denominationis , fcu informationis ;'vcl
omittcndo illam diftindionem , quia vidctur
ambigua , vt patcbic ftacim ; adcft fubicdto , ab-
folutc loquendo , ptstcr corruptioncm ipfius,
quoad intcllcdium eflcntialcm cius , licct non
quoad efle rcalc, vcl Phyficum cius.ficut didtum
eft priusdcaccidcntibus infcparabilibus. Potcft
cnim intelligi fubicdtum corruptionis fub ea , 8c

Qu^ftionis X X X 1 1. 609

»7-

18.

SMbUHum
n»»e/l r*U-
tiuMm f*r fi
t*^Sh sfci-

tl

19.

*P vtrirum
fiumtde.

eias oppotito Hhe deftruAione fui intelleAuSt
fine repugnantia intelle(5kuum. Vtraquerefpon-
[10 fatis euadit argumentum.

Ad vitimum principale, ncgat primamcon-
fequcntiam, exponcndo terminos in propofito,
vr prius.

Sed obiicit contra iioc dupliciter. Prira6 cx
dependentia definitiua: cognofcibilitatis corre-
latiuorum , cuiufmodi funt fubie£lum & acci-
dens, vt etiam in illo argumcnto vltimo prin-
cipali tetigi : & allegat Philofophum in PrJtdi-
camentis , & habetur cap.dc Relatione, parte fe-
cunda , vbi fecundum opinionem propriam de
relatiuis procedit : quare non potcrit fubicdlum
complcte intclligi (ihe accidentc, ergo mult6
minus fub oppoiito cius , vt dicis plerumque
in folutionequaeftionis,& argumcntorum.

Secund6 ooiicit exfundamentoPhilofophi 3.
Anima,text.com. j i . & 6. Ethicorum, quia fcili-
cet intelleElm efi verorum folHmmoio : fcd iion cft
verum fubicdum eflc fub accidente, & eius op-
poiiio, 8c maximMoquendode accidcntibusin-
leparabilibus, & vniuerfalitcr ctiam de omnibus
in fenfu componto , igitur aon ell iritelligibile.
Minorem dcclarat ex quadam notidcatione ve-
ritatis , dc qua h»bct videri in Pradicamentis,
cap.de Subftantia,& in Poftprjedicamcntis , & i.
Perihermcnias , & g.Mctaphyficae, qu6d fcilicct
veritM efi Adtquatio rei nd intdleifum : modo non
e(i ita in re , vt iam didum e(l , quod fubiedum
fit fub oppofito talis accidcntis , & fub ipfo, igi-
tur intelledtus non Hhc faliitate , & rcpugnantia
intelleiftuum, hoc intelligit.

Ad primum iftoruro refpondet , quod didbom
Atillotelis intclligitur dc rclatiuis per fe , cuiuf-
modi noneft fubie^um refpedu accidcntis,fed
eft relatiuum pcraccidcns,quia non diciturrela>
tiuum , aiCi rationc alterius , quod dicitur ad
ipfum. Et exemplificat de fcibili, Sc fcientia : po-
teft enim fcibile cognofci , non cognita fcicntisi,
cum fit priu$,& indcpendens, licct non e contra.
Deindc cxcludit falfam expofitioriem , fcu glof-
fam, quz fottchicadduccrcturyfcilicet qu6d in
illa jpztticulz prtur/itbieBi corruptionem intelligc-
retut ibiper \yfiAieEli, fundamentum, fcu fubie-
dlum piiinx-intcntionalccui applicarur hzc in-
tentio Mcidem , dicit Dodlor fingulatiflime quod
hot nontrongruc diceretur , eo qu6d,vt facpc di-
^um eft , Logicus habct dcfinitc,& diuidere pec
fccundz-intcntionalia pcr fc,& primo , & inaxi-
me fi dcfinitum fit intentio, vcl diuiflim , fcu ali-
quod diuidentium. Mod6 in propofito dcfinitur
intentio fecunda accidentis,fiue ipfum accidens,
vt eft fecundac-intentionis : quaie omnia dcfi-
nientia erunt fecundz intcntione», & ita \yfithie-
Slum in illa piTticali prMer /Mhie^i arruptionem.
Hacc cft fingularis dodrina , & multum pondc-
randa vbiquc, in his LogicaIibus,& rcddit folu-
tioncm qaaeftionis,& caetera didla quodammod6
difticiliora, & maximc illam folutionem obie-
Aionis immediai^prxccdentemdc corrclatiuis,
de quibus omnihus raptim tangam in tettio ar-
ticulo. Tanta enim prolixitate vfus fum in hac
declaratione tcxtiis,przter folitum,ob maximam
litterz obfcuritatem , & fcntentiarum copiofita-
tem,& matetiae vbiquc tieceffaria clucidKtionem.

Ad aliam obicdlionem refpondet tripliciter.

Prima rcfponfiocxponit illad aftiimptum , fcili-

cet quod inteSeUm efi verorum , de intclledlu non

pro potentia intcllediua, quia fic poteft intel-

Scoti oper, Tom. I.

ligerefalfa , &cohtradi£borU>&fign)entafor-
te : fed accipitur pro habitu primorum princi-
■piorum, vt loquitur Philofophus 6. Ethicoran),
qui Antonomaftice dicitur inteliedlus : & hoc
fortc propter naturalem adh; fioncin intclledlus,
refpe^u talium, & maximam propinquitatem
in ratione a6lusfecundi,dequo habct ibi videri.

Secunda refponfio diftinguit de intclledh],
fimplici videlicct , vel compofito,feu diuidente.
Vnde referr diccre , Imelle^tu intelligit coruumejfi
slhum ; & dicere, inteUeSlm intelli^t coruum alhum:
prima cft falfa,& fccunda poteft cflc, etfi non vc-
ra,non tamcn falfa : & hoc idco, quia circa com-
pofitioncni, & diuifionem intellc£tus,eft veritas,
vel falfitas, vt patet i. Perihermenias,cap.i.& j.
de Aniina,text.comm. iz. hzc refponfio poteft
confirmari per illud commune de abfttadlione
przdfiua , & diuifiua , vt radlura cft fupra , lic^c
nonfit omninofimilc. Applicari etiam pofTunc
ha:c di£ti Dodloris in i.dift. i . quzft. j. dc intel-
ligibilitatc contradidoriotura,& alibi faep^.

Tcrtia rcfponfio eft,qu6d licct fiibicdum non 3 O.
verc poffit intclligi fub oppofito accidentis,tna-
ximc infcparabilis , non tanjen eft rcpugnan-
tia intcllcdloum , fi ficintelligatur, vt tadum cft
fupr^,ex diftisBoetij. Et hzc rcfponfio poteft
verificari , aut dcadlu fimplici^ aut compIexo,vc
patet.

Vltim6. rcfpondet ad argumcntum tertium
ptincipale,quodomifit Iocofuofolucre,recur-
rendo ad illam diftindionem dcdeterminatione
inhzrcntisjvel inh«rentiz,per ly necefittrio ibi if-
fumptum:fed an fufficientor cuacuet argumcn-
tum,& an vcrum dicat viiiucrfaliter haec folutio»
ctfi alitcr poflit argumentum foIui,tangam in-
frA^articufo j. Pro littcra crgo Dodloris aliqiia-
litcr deelaranda, hcc didla fint.

De Tertio, paucis difcurrcndoycirca di- 3 !•
da in folutione qukftionis,aliqua luotiua occor-
runt. Primo fuppofita bonitatc illius primzdi-
ftindionis ipfius adefitSc ahejfe, in primz-intcn-
tionalia vidclicct,& fecundz-intentionalia,& fi-
militcr fecundz diftindlionis ipfius ndejfe fccun-
dz-intentionaliter intellcdli.in illa tria membra,
poirct fieri ambiguitas,an toties poflit accipitf^-
fj^ fecundz-intemionaliicr fumptum.

Item, vidctur qu6dilla propofitio, fciliceti*-
conueniem efi Logicum definire , fiu diuidere ,per ret
primd-imentiontsydt falfa : tum, quia omnis refpc-
€ta% habetdcfiniri pcr fundamcntnm : fed inten-
tioncs fccundz funt refpcdiuz , vt patet ex fatpe
didis,ergo. Mod6 res primz-intentionis funt
fundaraenta fecundarum, crgoneccirari6 habenc
dcfiniri per illa. Er confirmatur , quia Logica eft
de fecundis intcntionibus applicatisprimis,&
ficLogicus habetconfiderare fecundas,vt Logi-
caeftde ipfis , & per confequens definire. Tum,
ex ratione gcnerali accidcntis , naro omneacci-
dens habet definiri per fubiedum : fed ex didis
fupra,quxft.8.fccundzintcntioncs funt fubiedti^
uc in rebas primz intentionis, ergo habcnt defi-
nitiper ipfas.

Similitcr vidctucquod alia pars diuifionis fit 31.
falfa : tum quia repugnat iromediatc didlis , nam
tu diuidis ineJfe,Cc\x adef ein ptiraz-intentionale,
& fecundz-intcntionale , & in propofito Logi-
cus ; crgo,&c. tum,quia maior oppofitio vidctuc
inter primas intentiones, & fecundas, qu^m in-
ter has, vel illas feorfum , ergo ratio , quam afll-
gnafti huic didlo, non valet! tum ,quiadiuifio
BBb i zqui

6io 1 IX T Expofitio

u-

14-

M-

xquiuoci in squiuocata eft Logicalis , & con-
ueniens : fed huiufmodi func plures , & in pti-
mas & fecundas intentiones , quare , &c.

Itcm , quare potius inejfe , vel effe in poffit di-
uidi in primz-intentionale, & fccundz-inten-
tionale, quim </>»'</«, maxime cum dici (it vo-
cum , vc videtur , qux funt res primx intentio-
nis , & Hc non procedit probacio illius primx
diaiHonis de inejfe , feu tKlejfe , dato quod ipfa in
(e C\x. apparens.

Item , videtuc quod ille communis modus
loquendi de inejfe omnis przdicati in quacumque
propofitione , non eft conucniens , cum hic Al-
iHmefitignum, non pracdicacum rubied^Ojfed fub-
ie^lum infic prxdicaco , vc patet.

PoiTet eciam dubicaride illoim^ accidentis
Hngularis , cum (it incencio,ad quid habet redu-
ci , an fcilicetad Accidens , vc eft quintum Vni-
uerfale , vcl ad aliud. Si ad Accidens , eric con-
^ra didain quzftiQne praecedence; (iadaliud,
quid eft illud ? Similicer eciam de illo ineffe cuiuf^
cumquf praedicaci quacri poftec.

iLcm , videcur qu6d illa applicatio , &prima
expoficio deiinicipnis , cum dicit qabdaccident
non necejfario inefl fitbie^o , (\t falfa , vt arguit
confequenter Do6lor de accidentibus infepara-
bilibus , & qualicacibus elemencorum , & quan-
titare in macerialibus : quia f\ non neccflari6,igi-
rur contingenccr , ergo pofliinc non incfle. Po-
nacur igitur ineflc , & ica erit ignis non calidus,
S)C coruus non niger , & homo non quancus , &
huiufmodi, quz uinc abfurda.

Icem,iilaexpoficio (ec^tmAtferfeticperacr
cident, ficuc exemplificacur ex ^.Mecaphyficat po-
teft impugnari , ficuc fupr^ , qpaeftione finali de
Proprio , ca&um eft , & maxiqie cum applicatur
idem ad propriutTi>

Item,Aridetar qu6dficutex parte fubie£li per
fe non ncceflari6 infunt accidencia , ita etiam.vc
videtur, & ex parte accidentium, cum per te non
habeant caufam pcr fe in fubicfto : videcur igi-
tuv qu6d cantum per accidcns eis repugnac npn
inefle , licec in aliquibus iHud pcr accidens fic
ueceflarium.

Item, an prima cxpofitio non addita illa fecun-
da poffit fuftentari , & quare dicic effentialy intel-
leSiiu fkbieSH in illa fecunda expofitionc, pociu«
quam intelleftionis.

Item , videtur quod malc dicit Boctius , &c
Dodlor ibi, c^ubifubieBHm poteff cemplete inteUigi
fib oppofho accidentu, tum , quia tunc nullum ac-
cidens deberet definiri per fubiedlum , contra ca
qux fajpc dixit Doftor fuprk , & infri , quaeft. dc
penominatiuis ; quod probo fic , quia definitio
rftcerta, & determinata, & eflentialis rci cogni-
tio : fcd fi fubieAum poflec efle fub oppofico ac-
cidentis , per ipfum definiti , hon determinat^,
pec cflentialitcr haberctur notitia talis accidcn-
tis per ipfum , imm6 fals6 , & squiuocc ple-
Tumque.

Tum quia fimjliterdicetur de Proprio , con-
tra te : & videtur vniformiter fequi ex di&is
Boctij , quia fubicdum eft priijs proprio fecun-
iiim efte , maxime cum fit caufa eius, nec inclu-
dit ipfum in fuo intelledlu eflcntiali , ficut nec
alia accidencia : quare ergo non poffit finc rcpu-
gnancia intelledum intelligi fubiedlum fub op-
pofito proprij , ficut fub oppofito aliorum,raa-
ximc infeparabilium.

Si dicatur qu6d non eft fimile,quiaproprium

hibec caufam per fe,alia vero no,yt dicitDodor
in liccera. Concr^,ficut fotma in macerialibus eft
per fc de incrinfeca racione rei marcrialis , ica &
maceria, fingularis,fingularis,& vniuerfalis,vni-
uerfalis; vc tenececiam iftc 7.Mecaph.&}. Sen-
cenciarum , dift. zi. quare cum propriara fequa^
tur formam, fimiiicer ficuc quantitas maccriara,
&cius quancicas habebic caufam per fe, ficuc
proprium. SimiliccrpoflTccargui de quaUcacibus
clcmcncorum , qux videncur fequi formam, qux
camen ponuncur accidentia communia , vc quae-
ftione fcquence habec videri. Nulla igirur illa-
r um expoficionum videcur fufficiens.

Icem , cum hic dcfiniacur accidens fecundx-
incencionaIe,inconueniencer dicicur quod ha-
bet caufam neceflariam aliquod tale in fubicdo,
fiue fubieftum ponatur fecundx-intcncionalc, vc
infri cenec Doftor , fiue primx-intentionale.
Non primo modo , quia vnum rclatiuorum non
habet caufam fui in reliquo , cum fint oppofita,
& fimul natura j non fecundo modo , quia co-
caliter effediuc cft ab incelleftu , vt priias fspc
didlum eft.

Icem, ah poffic fuftencari illa prima refponfio
primx obiedionjs , vbi dicicur qu6d cft fallacia
\ fecundum quid ad fimplicicer in illa fecunda
confcquenciaprincipali.

PofTececiam dubitari, quomodo oppoficum i^*
cflec difFercntia concra6liua fui oppofici , id eft,
abeje refpcdlu ipfius adejfe , ficuc innuit Do<aot
in principio applicacionis , in folucione, & in
replica concra illam pritpam refponfionem ob-
itftionis?

Icpm , videcur quSd non conueniencer affi-
gnacus fic fenfus compoficus, & diuifus in ilU
foluciotie propria Dod^oris , quia propoficio in
fcnfu diuifo cxponcnda, habec rcduci ad duas
cacegoricas , cx dodrina iftius Doftoris, in t.
dift. 35>. & alibi plerumque, quod nou poceft
in propofico re6kc reperiri , nifi vc ly perfedetet'
minac inhzrens : & fic accidens adeft & abeft,
& cale adefi 8c abefl eft per fe cale , & fimilicec
in confequcntc imaginandum cft : eric igitur
fcnfus diuifus ,dam decerminac per fe inhxrens}
& compofitus dum inhxrenciam , fic hxc pro-
poficio eft neccflaria , Accidens adeH & abe}},Scc,
cuius oppofitum dicit Frater loannes Fokfal hic,

Iccm , videcur qu6d non euadatur *cx folu- 37*
tionc Dodoris difficultas illius vltimx confc-
quentix , fcilicct f>^fl nonperfe «^;/?,quiaduo
oppofita non per fe conueniunr cidem , niaxim^
dumperfe determinant inhxrentiam, quiatunc
dcnotarcntur efle de eflcntia eius , vel paffioncs,
fi eflet perfeitas fccundi modi.

Itcm , vnumquodquc eft pcr fc" ipfiim , ergo
adefi cft pet fc adeli , & fimiliter dc abefl , quare
vidctur quod illx propofitioncs erunc verx , vcl
l^perfe decerminac inhxrens in vtraque : hxc
enim cft vera , homo efl per fe animal rationale
perfi : & hxc finiilitcr , homo eflperfe animalper
fe ; quare non eodem modo diccretur in pro-
pofito ?

Item , quare in folutionc fecundx obiedio-
nis dixit quod tam minbr , quam conclufio eft
vera , vt ly nectffario , &c. Et ita non dixit
de maiori ,cum tamcn ponaturin maiori ficuc
in illis.

Alia fi voluerit addat \eStot hic , his enim
fplutis facilior crit tranfitus ad alia , curro fcm-
per cum Ferraricnfibus moeniis de alciora.

Ad

Qu^ftionis XXXII.

6if

i9'

40.

Ai primam igitur dico,qu6d potcft ptobabili-
tet fuiiincri ahejfe toties accipi , fcilicet ptopri^,
comrouniter , & comrouniflime , iuxta tcguiam
Topicam , & Dodlor fuificienter hocdocuit im-
plicite.exprimcndo deMdeJfe.Yel alitcr poteflte-
neri pars ncgatiuaiquia vt Difrerentia,feu vt pars
DifFcrentiz , faltcm citcumlocutiue , poniiur in
propoiito ipfum abciTe, vt patet in littcra. Licct
igitur abfolutc fumptum forte poiTet toties acci-
pi,non tamen in propofito , fed rcftringitur tan-
tumad primum modum.vel eft fpecificatiuum il-
lius priroi modi potii^s , & iioc loqucndo fecun-
dac-intentionalitcr de ipfo.

Ad aiiud poteit dici vno modo, quod loquitur
Dodlor de dcfinitionc daca per intrinfeca eifcn-
tialia , & de diuiiione vniuoci in vniuocata , non
autem de dcfinitione pct additamentum data ,&
«lediuinonezquiuociin zquiuocata. Vclalitcr,
quantum ad illnd de dcHnitionc, potcit dici pro-
babilitcr, quod quia Logicus dciinit intcntiones
concrctiuc,& in aSta JigriM, iic ponit tam fubie-
Aum,quim fundamentiim in dchnitionibus ipfa-
rum , vt fupponunt pro fundameniis primz-in-
temionalibus,8c fubicdis.Ita in ptopoiito poni-
tur fubieftum, vt eft intentio in definitione Ac-
cidcntis , vc vtramque fupponit pro rebus pro-
portionalitcr in adu exercito.

Vcl terti6, & forte verius , quod in hoc difFert
definicio (.ogica <t Metaphyiica.qu^d Logica da-
tur prxcipuc per cirentialia , fcilicet per genus &
difrerentia,& corrclatiuum aliquando,quod force
accidit ei inquantum efl logica : non ponit igitur
Logicus exprefsc fubie&um , vcl fundamentum
in dcfinitione,nifi tantum connotatiue , hoc efl,
racione modorum fignificandi , & vcrificationis
przdicationis figtuUiL in exercitam. Metaphyncus
autem qui deHnit in a£lu exereit0,Sc cuius cfl om-
nes habitudincs rcrum necefTarias exprimdre,de-
finit exprefsc per fundamentum , & fubic(flum:
quod forte non folum de rebus pcimae intcntio-
nis , (ed fccundae Metaphyficc confideratis ,po-
tefl verificari : eligequod volueris, & dic confe-
qucnter.

Vltima refponfio videtut de mente Dqdoris
{xfh fupr^ , vbi dcclarauit quate in dcfinitioni-
bus Gencris , & aliorum non ponitur fubflantia,
fedprima refponfio fatis fecura efl , &fecunda
ctiam probabiIis,vt dixi,ad quorum maiorem de-
ciarationem , quxte hunc fupet 6. Metaphyfics,
qnzfl.i.&alios. Fottcenim folius Mecaphyfici
cfl pcrfcfbe dcfinire,vel fi Logici,quancum ad ra-
tiocinacionem Topicam,& aliorum in particula-
ri , ez conceptibus confuse cognitis proceden-
tiuro.Tu examinabis multa hic addendo,vt expe-
dit. Quare hunc i.diflin£t.i.quzfl.i. & 3. difl.t.
quzfl. I .& alibi plerumque,ad hzc. Per hzc patet
adomniailla, quz adducuntur contra priroam
partem illius propofitionis.

Cum arguitur confequentcr, contra fecundam
partem,patet ad primum ex di6lis,qu6d Ibquitur
de diuifione Gcneris , & fpeciei ; vel vniuoci in
vniuocata , cuiufroodi non efl ifla diuifio pofita
hlc deinejfe. Vcl alitcr , qu6d Dodor hic cfl mi-
(lus,* quia dcclaratiuus di^orum in Logica , ide6
adducit mulca non logice przcise intelligenda.
yel tcrti6,qu6d diuifiones zquiuocorum przcc-
dunt omnem fcicntificam ccnfidcracioncm de
aliquo,idc6 przmiccuncur ipfis dcfinicionibus,&
per confequens coci fcicnciz , & hoc conficmac
primara refponfionem. Vc igiciK logicc determi^

necur hic de ipfo ituj/i , przmittit DoStot fignifi-
cationes illius vocis,non vt ptzcisc Logicus, nifi
vtcns , vel applicans , potius fortc ad Grammati-
cum quim adLogicum pertinent huiufmodi di-
uifiones. Quzre lib. Diuifionum, & 1 .Elencho-
rum,&alibi.

Quod additur de maiore oppofitione primx
intcntionis ad fecundam,&c. dico quod aiiud efl
aliqua rainijs conucnire, fcu magis diflingui, aut
diucrfificari ; & aliud ipfa magis repugnare,vt 7,
diflina.i.& i.quxfl.3.Sencenciarum,& alibifx-
pe habcc ifle. Liccc igitur miniis conucniant pti»
ma & fecunda incentio , quim vna prima cum
alia,vel fccunda cum fccunda;maior tamcn repu-
gnantiacfl illarum inter fe ,qu^m ptimz ad fc«
cundam. Excmplum dc albedine comparata ad
fupcrficicm , & nigrcdincm. Secunda oppofitio
maxim^ requiritur in diuifionibus, dcquious efl
fcrmo hic , imm6 priroa non cfl propric oppofi-
tio,fed rcroota difparatio aliquornm.

Quod vlcim6 arguicur de diui'fione zquiuoci«
iam didum efl facis ; liccc enim Logicus doccat
fic diuidcre,non tamen cfl,vc Hc^Logica proprie:
vel przccdic Logicam, vcl de illa non cft hic fer-
mo.Dc his nocauialiqua fuprk,qucft.4. quzratuc
ibi,& alibi.

Ad aliud de Jicide poceft dici , qu6d lic^t, ex-
cenfiuc loqucndo , poffcc accipi primz-incencio-
naliccr & fccundz-incentionalitcr , vcl in »€ta
exercitOy&c fignatOy ficut inejfe, tamen potiiis fecun-
dz-intentionalitcr accipitur,maximcin logicali-
bus.quam inejfet veladejfe: quiaex vi vocis eJfeSc
inejfe prius funt in re,quam in incentionibus ; dici
vcro Ucaz pradicari,fiibiici,affirmari , maximc im-
porcanc ex vi vocis aStam fignacum, & incencio-
nes fecundas.vc fupra cap.de Genere,quzft. 1 . di-
6kum eft,& alibi plerumquc.Ec cum addicur qu6d
dici eft vocis , dico quod hic accipitut dici pro
pr4tdicari,Ceaenunciari,Se pro </idmentali,non vo-
cali,nifiaccipiatur vox.non in voce, vcinfri, fu-
per librosPerihermenias,quzft.i. habec Dodor,
& ibi copiose nocaui ifta. Patet igitur qu6d non
cft fimile de i(deJfe,Ciue inejfe,k dc dicide.Et fic ha-
betur fufficicntia probationis Do&oris , quoad
primam diuifionem,fcu diftindionem.

Ad aliud,deillo communi modo loquendi,&c
dico quod in hac propofirione , AAitm efi lignum^
poteftponi duplcx inefrc,fcilicet primz intcntio-
nis,feurealis,& fccundz intcncionis , feu logica-
lis : argumencum procedic de primo , non de fe-
cundo. Didlum ver6 Do&oris procedit de fecun-
do, dicens quud fecundum accipicur \ primo.
Concedo dccafionaliter, feu originalicer , ficut
vniucrfaliccr modi incclligendi ^ modis cfTendi:
fcd poceft intcllcdus tranfmutarc & ordinem &
modum.Sufficir enim ad euitandum mendacium,
& repugnantiam, conucrtibilicas , & rcducibili-
tas illius inejfezd formale , vbi eft corrcfpondcn-
tiiid inejfi reale, idc6 tales przdicationes funt
formales,& denominatinz redu^iu^, vt fuperius
didura eft. Cum quzritur de illo inefTe acciden-
tis fingularis , & cuiufcumque przdicati. Dico
qu6d reduci potcft ad accidens , vt eft comma-
ne ad omncm fccundam inccncionem : quia ef-
fencijilicer de illo przdicacur , vel falcem verc:
non aucem ad Accidcns , vt eft quintum vniuec-
fale,ncc vt ^id,nec vt m^dm , propric loqucndo»
licct pofTct quoqvomodo habcre modum talis
accidentis, fi ca quibus applicatur confiderentur,
vt Tnum,fccund^m proportionera.

BBb 4 Ai

41-

DifiiUfMt ^

r*fiign»t»

difftrmt.

41.

D!cS(]e mt^'
gid impmat
ftcuni»mi»-
Itntitmtm,
quMm efre
in.

4h

6ix

Expofitio )

44.

Jlccidenti^

infep»TMbili»
n«n neceffn-
rih iufunt
fHtmtdo.

Heeefittu
duflix.

4y.

Jtecidtns an
ftjpr migrnre
innliMd fub-
iiSum,

Ctruus «n
poftt ejfeifl-
IfHS.

¥'

Ad aliud, qlibd tangit bonam difficultacen;! de
illisaccidentibus,de quibus fpecialiter dubita-
tUr. Plura poifent hic pondcrari , & quzftione
fequente circa idem habet dubitari:poteft tamen
pro nunc breuitet dici vno nrado , quodillanon
ueceflltas inhxrendi,vt habcc verificari in rebus,
debec incelligi fecundum incelledum , vcinfcii
cxponic fe, in fecunda expofitione. Vel alicer fu-
ftinendo ipfam ex parce rei , & in re , poftec dici
qu6d JMplex eft necejfttM, (ciVicet fimplicicer,& fe-
ciiiidum quid, vel fub aliis verbis necefllcas con-
requentis,& neceflHcas confequentiae.vel neccfli-
tas abfolucc , & quoad bcne cfle , vel neccflicas
Phyfiea,& necefllcas Mccaphyfica. Omnibus his
modis prQcedic argumcncum primomodo , non
autera recundo modo. Quaere nocancer iftum, in
i.dift. I .quacft.4.& j .& in 4.dift. i z,& Francifcum
de Mayronis in ^.dift.piaedidta, Sc Varronem, &
alios vbi nofti.

Forte enim,de.porencia abfoluca Dei,accidcn$
poceft migrare de fubie&o in fubiedlum, & idem
accidens abfolucum poftec informare diucrfa
fubiedta , &homo poflec efle non quancus,&
ignis non calidus, & fic de aliis,quia in omnibus
talibus eft diftindio realis, & ordo eflcncialis, &
abfoluca diuecfa,& caufalicas alia prioris,alia po-
fterioris terminaciu^,&concingenciacaufalicatis
fimplicicer,'quarcigicur caufacoprioci nonpoftet
nou caufari poftecius .«'Imaginancu^ enim aliqui
quod coruus eciam mancns rcalicer coruus poftcc
cfte albus,yc fi oua eius vngerentur fanguine an-
feris , & fouetencur k gallina in loco frigido ge-
pecarencur corui albi;fi hoc poccft natura , quare
iimphciter dicitur hoc infeparabile? Dcbet igitur
iucclligi infcpacabile,quia non dc facili poteft
pec naturam leparaci, fecus eft de accidence fepa-
rabili.Qi|zre Albercum hic,&alibi,fedcredenon
prcdcnci li vis.Hxc camen func difHcilia multiim,
&'maxime dc homine non quanto , & igne non
calido.vc etiam Dodor tangit 1 1.& i j.dift.^.

Puflcc igitur aliterdici , fuftinendo illampri-
mam expoficionem , quod ficut duplicia funt
principia rei,fcilicet indiui^ua, vel macerialia;&
fpecifica, feu formalia ; ica aliquaconfequuncur
rem,vel neccflario ei infunc,nunc racione horum,
Duncillorum. Sicuc igicur, comparaciucloquen*
do,fpecics func necerfaria: , & indjuidua concin-
gencia, ica & illa quz conueniunc ratione prin-
^ipiorum indiuidui,dicuncur concingenter , fim-
plieicer,feu comparatiuc loquendo, conuenire,
refpedc} illorum qux conueniunc racione prirtT
cipiorum fpccici.fiuc formx fpccificz ; & ica in-
celligic Dodor qu6d proprium neceflari6 ineft,
accidcns ftutcm communc,eciam quoddicicur in-
feparabiJcnon ncceflario ineft.

Sed adhuc rcmanec difficulcas , quia fi loqua-
muc dc fpeciebus creacis , quoad efTc cxiftcncia:,
func fimplicicereoncingences fccundum verita-
tem,quicquid dicantPhilofophi, Vhiuerfalia, in-
quit Ariftotcles,/«(W vbicjue, ^femper, primo Po-
fteriorum, qaod ramen aliqui cxponunt negati-
ue, de quo non curo mddo. Si ver6 fiac iermo de
fpcciebus in cfle quidicaciao,feu obieftiuo, fimi-
liccr indiuidua func a;cefna,& neceflaria , quoad
illudcflc,fuo modojficuc fpecics:& funt idcaca,&
principalius. Videacuriftc3j. & 3^. dift.K& 3.
dift.z. vidccur igicur qu^d illa di^crencia pofita
inter ea quac c6ueniunc fpecie^us,& inccr ea qux
cpnueniunc indiuiduis recundiim principia pro-
porcionabilia,non euadac difficultaceacgumen(i.

47'

48.

Sanius igitur , fecundum aliam rcrponfionem,
poceft ceneri illa diuerfitas,recurrendoad diftin-
diionem realem in his, & identitatcmoppofiram
in illis:& fimilicer ad idencicaicm caufalitacis, &
diuerficacem,vCcapiculo de Propriocccigi copio-
se.Eadcm enim principia fimc proprij, & fpeciei, ^^opri) i^
liccc diuerfimodc,& ordine quodam nacura: can- 7'" f*'^""
tum , & non alia caulalitace caulancuc ,& non p^^
funt diftinfta realicer : fecus eft de accidencc,
ctiaminfepacabili,refpe(5lu fui fubicdi^quare op-
cimc didum eft , quod hoc non neceffario , illui
vcr6 c concra ineft. Suftincndo eigo primam ex-
pofitionem quoad efle rcalc.fic pocelt ad mociua
probabiliccr dici. Poflcceciam logiccponderari
argumencam illud,cum dicicur quod illa non ne-
cclfario infunc , concedo : ergo concingciicer;
conccdo, abfoluce loquendo ; crgo pofliinc non
incfle,concedo, Ponatur igitur in eflc;hoc pocell
ncgari,vc nocancerin fimili habcc, diftindl.j^.
Primi.Confidera ibi plura pro, & contr^,& eligc
quod magis fapit.

Ad aliud de illa cxpoficione dc peffe, & per ac-
cidensydic vc fupri,cap. de Proprio , quaftione fi-
nali expofui.

Ad almd,poteft dici qn6d \yperfe ibi poceft de-
terminarc inhaErcntiam,vcl inhxrens.Primomo-
do loquiturDodor , fecundo modo proccdic ar»-
gumentum.Vcl dic,(ficucin fimilihabecinfri,in
Poftpraedicamentis , quzft.3. & in i.di.ft.i. parce
fecunda, quxft.i. foluendo primum principalc)
quod poteft incelligi ibi vel perfcitas ncgatio-
nis , vel ncgatio pcrfeitatis. Primo modo loqui-
ruc Dodlor , fecundo modo procedit argumen-
lum.Exponac Icdor.

Ad aliud , dixi in prasccdencibus qualicer illa
prima expoficio poteft fuftentari , fed non finc
caufa Doftor , & Boccius addidcrunc fecundam.
Ideo fecundam magis imicandam cenfeo.

Ad illud quod quaeritur dc vcrbo illo effemialit
itttellelltu,Scc. poflecdici quodindifFereterpOcuit
dici intelle£imi vcl inteUe£iio;\e\ quod notanter di-
xjc intelleElni, vc denocecur per modum aftus pri-
mi.fcu obic(3:i,& non adiis fccundi. ^oJ ^uij efi
Cnim (uiufcumqueeft cius inccllcdus cfrcntialis,
non adiiS,quo incclligitut : fed ratiu^»0comple->-
tiuaobicdtalis.Ratioigitur intelligendi cx parrc
Qbie£ti vocatuT intelleiltti effentialus , & vcrbum
aliquando, & noticia dcclacaciua , fiue adtu , fiue
|iabicu,apprehendacur.

Ad aliud de definitione Accidentis per fiibie-
ifi;um,quodadducitur contta illam fccundam ex-
pofirionem>dixi fuprk quasft.j. de Proprio,aliqu4
cx quibus folui poccft.Licet enim fine repugnah-
cia inceIlc<Stuum , poflBic fubiedtum incclligi fub
oppofico calis accidencis , non camen in rc poni-
turfincipfo. Ideo determinate habetur notitia
ipfius per additamentum ex cali fubicfto.Vel dic,
quod dcfiniciones maxime incclliguntur fecun-
dum apcicudincm ,& fpecialitcr per addicamcn-
cum dacat.Vel quod ex hypochefi, vr in pluribus,
dancur.VcI quod accidens non poceft incfle alte-
ti , qu«im illi , loqucndo dc fubiedlo pcimo inhz-
fionis eius : licece concra fic, vc iam diiStum cft,
exponcndo ly /^ryj, alitcrex .parcc huius*, Sc
illius.

Ad aliud , pacec ex di£l:is qu^d non cft fimile
de Proprio,& Accidcnce, eciam infcparabili : fic-
ucenirn in primo figno nacucz fubic(5tum non
poceftincfleipfum,ita nccin fecundo,veIincer-
tio faltcm figno, non poceft non circ fub pcopcio,

cum

49-

Qu^ftionis XXXII.

StiHtltMm Mti.
itutUigi pojpt
ftA tpfoflio
frofrij.

50.

cilim ex eiTdem principiis refuUct fubieAum in
primo,&: pailio in fecundo, vel certio:fecus eft de
accidcncibus; Vcrum aucem in primo figno poffit
intcll;^,i fub opportco proprij. Poteft (iiciqu6<l
non , falcem priuatiuo, velpoficiuo, necetiam
concracli6borio,propric loquendo : quia tuncvel
faltem pro tunc,eft canciim ipfum , vel fi reftrin->
gas concradi£boria ad idem inftans naturz , & ad
quedcumque: quod tamen dubium cft , quia ad
tranfltum inter concradi6toria fequitur mntatio,
qu£ non cepericur praccisc in fignis nacurz.

Poiret adhuc dici fecundum aliquos,qu6d paf-
C\o ineft in primo figno,liccc non pro illo : fed \n
propoficomaximc eft fermo de oppoficopofici-
uo,& ordine duracionis, quz quia magis ad Me-
taphy ficum,quim ad Logicum, pcrcinent, breui«
ter hic pcrcranfco.

Breuiccr ergo dico,qu6d impoffibile eft fubie-
flum incelligi fub oppofico aptitudinis , quz ca-
dcm realicer eft ei,licct poffit intelligi fub oppo-
Hto accidentalis a^us. £t cum arguitur vlcerius
concra caufam affignatam ^ DodtQrc. In hoc pof-
fec dici vno modo , quod Do6tor non pofuit hic
maceriam percjneread quidicatem ,quia hic lo-
quitur fecundiim principia communiccr conccf-
fa. Vc! daco quod fic , ficuc hoc non obftante te-
net quiditatcra ciTc gcncrabilcm,&corruptibi-
lem ratioBemateriz,ita& contingenterei inefTe,
eaquxconfequuntur racione matcriz poteftfu-
ftinere. Vel alitcr , qu6d non ratione matcriae
quiditatiux , fed potiiis indiuidualis ineft quan-
tttas.
Vei forti fubrilius,qu6d non ab intrinfeco ra-
fiMMtiiM tionc materia: , fcd ab cxtrinfeco incft quancicas
^itomidt »»- macerialium:hoceft,qu6dnifieirctmatcria,agcs
cxtrinfccum non producerct in talibus quancita-
tcm. Ineft autem inttinfccc , & ab intrinfecis im-
mcdiate pulluiatiue proprium , ratione fonns
fpecificz, quare non eft fimilc. Hoc tene. Dc his
etiam qusllionc fequence habet Dodlor , &ibi
amplius exponetur.Quodaddicur dequalicacibus
clemcntorum , quzftione fequentehabet Dodlor
quid ibi tenendum fit, fed ex przdidkis etiam pa-
tet. Dato enim qu6d habeant ineflc ratione for-
raz:effeftiac tamen, vel ab intrinfcco , vel ab ex-
trinfeco funr,& realiterdiftin(az,& ita no repu-
gnat elemcnta fub oppofitis horii intelligi, vt vi-
dccur.de quo infra magis.Pacet cnim qu6d aqua
fub calidicate,& terra fimiliter poffunt cfrc,& in-
telligi:fed de aliisduobusnonita videturquoad
ciTe^fcd difHcuItas eft de omnibus quoad oppofita
contradi(Sloria,quJcmagis ad Phyficum fpedkant,
quxftionc tamcn fcqucntc aliqualicer tangam.

Ad aliud.diftumcft fupri,infimili fa:pc,qu6d
fermoncs logici funt myftici figuracim : aliud
enim fonancj&aliudfubintelligeredant :conce-
do enim quod hic accipiuncur Aceidem Sc fubie-
fl«w>fecundacinccncionalitcr , & vt fupponunt
profundamcncis. Ide6 in a<flu/^«4M verum cft
qu6d accidens infcparabilc habcc , vcl fupponit
in fubicdlo caufam neccfratiam , ficuc proprium
in fuo , caufam pcr fc, & exerccntur vniformitct
proportionabiliter in primis. Exemplum, filius
fupponit caufam ipfius produdliuam , vel princi-
pium produdliuam in patre, quod non intclligi-
tur decorrclatiuis formalitcr.ni fi fupponentibus
pro fubftratis. Qui vellet tamcn altiijs omnia ve-
tificare in intcntionibus pcr fc,ficut fupri in de-
finitione Gcneris in fimiii , fortc poflct , qu6d
oraitto fagaci lcdlori.

6,3

T»'

00 TMtitnt
V>*ttrit.

5*"

Ad aliud, licctpoffit (recurrcndo ad quandam
fubtilitatem) fottc fuftincri illa rcfponlio ,reali-
ter tamen non faciliter fuftinetur , & efficaciter
DoAor arguit contra eam. Habct enim iftcfupcc
librosElcnchorum, quzft.ji.& in i.Anglico,
diftiiia.i<>.& i.Rcportationum, dift.^.quseft.j.
qu6d vnumquodque quod fccundtim quid eft ali-
•quid , fimplicitcr cft illud fecundum quid : ficnt
homomortuus fimplicitcr ,eft homo fccundum
quidi& fimiiitcf quod genetatur gencratione ac-
cidentali fimplicitcr , cft ens fccundihm quid , &
nonfimpiiciter ; licct igitur homo mortuus fit
fimplicitcr homo mortups ; vcl fccundiim quid,
non tamen fequitur qu6d fimpiicitcr fic homo.
fed cft fallacia h. fccundikm quid ad firoplicicer.
Similiter in jptopoCno,y1ccidens perfi ejl tfucd adefi
& al>e/f,erg« perje tilfefl,c{ifil\a.da. taiis.vtdicit il-
la rcfponfio,quia ratio huiiis quod cft al>eJfe,a.hCo-
lutc loqucndo, diminuicur, vel diftrahitur per
hoc qucdeft adefl,mm ahejfeentu inhzrentis non
cft pcr le, vcl fimplicitcr abcffe , ficut ncc eftpcr
fe ens.

Similicerctiam de aliaconfequencia./^fr/?*^/-
efl &abefl, ergoperfiadefl , quia eiiam per ly abefl
diminuicur hoc quod eft adefl^ quia adejfe abfolu-
te poteft conuenire & his quz pofTunt abeffe , &
quz non : & fimplicitcr adefrc eft refpcdu illo-
runrquz non poffunt abefre, & fecundiim quid
aliorum. Hzc tamen refponfio proccdit vc \y per
fe decerminat inhzrens,& idc6 non ab rc Dodioc
alicer refpondet : & fuftinendo illam refponfio-
nem,pofIcr dici ad rcplicam confequenter , quod
fccus cft de definitionibus non datis psr taiia , Ct
inuiccm diftrahentia.fcu diminucntia;& de datis
perhuiufmodi. Ideoexempiumdcanimali ratio-
nali non procedit. Sed licct aiiqualitcr ficpoffic
imaginari, videtur t.imcndifficile fuftineri Diffc-
rentiam , refpcdu Gencriscfrcdeterminationcm
diftra(Siuam,&ccontra,vt declarat,& quomodo
taliaeflent de ratione tertij, Idco rccurrcndum
cft ad folutionem Do<5loris,cx cuius ignorantia»
iiia rcfponfio proccdit inepte.

Ad aiud dico, qu6d iicct in voce vidcatur op-
pofitio'horum, fcilicet adefl , & abefl, non tamen
in re.vt patct cx dcclaratione DoiSloris.

Ad aiiud.conccdo argumcntum , quia, iudicio
mco , mcliiis affignatur fic ilic fenfus compofitus
&diuirus,quam vt imaginatur Fokfal.

Ad aiiud,patet cx di(^is,quia non funt proprii
oppofic'a,fi bcneinccliigancur. Vcl dicqu6d po-
nuncur circumlocutiue.ncc funt oppofita,nifT in-
telligantur fimul inefle ; fcd prior refponfio fatis
placet , licct hoc quod dicodecircumlocutionc,
habcat maximam cfHcaciatn ih his omnibus defi-
nitionibus logicalibas , & realibus plerumquc.
Vidc notantcr Commentatorcm 8. Mctaph.com.
5.&alibi,&ali^s.

Ad aliud,teiigi fupriinfimiIi,quzft.8.copiosc
ad hzc. Licct cnim rnumquodque fit per fe
ipfttm,\h'\ tamen eft zquiuocatio.vcl analogia to-
cis , non tcCth cum dcterminationc conucniente
famofiori fignificato ponitur. Excmplum , acci-
dcns eftper fccns,non tamen eft pct fcens perfe,
licet fitperfcaccidens. Similitcrciim ««i/i-j^, &
ahejfe fint analoga , licct verum fit qu6d accidcns
per fe adcft,& pcr fc abeft,non tamcn per fe adefl
per fc , vel abcft per fc : quare refponfioDoftoris
eftoptima. Nonfequiturigitur, vnumquodque
cft pcr fc ipfum per fe, ergo eft per fe vnumquod-
que aliud pet fe , quod ctiam de ipfo prcdicatar.

Fortc

n-

J4-

w

yr-

6i4

Expofitio

Fprti etiam ifta eft (a\[z,Aecidens efiper/i accidens
ferfey\icet fii ipfHm pet fc.Pcr kzc patet ad exem-
pla illa dc animali, &c.quod non clt fimiie , quia
talia non funt multiplicia.

Ad vltimum poteft dici , qu6d implicitc dixit
idem de maiori,& lioc fi intelligatur per maiorem
prima ptopofitio in argumento, quia eftidem
fimplicitcr quod conclufio : fed melius eft diccre
quod maior fit illa , /nejfe efi de efiintia accidentis,
vbi non ponitur ly necefikrio, vtpitct.
-^^ Secund6 principalitcr.circa aliqua didbain fo-

' lurionibus argumentorum principalium , occur-
tunt quaedam motiua : & priino circa iliud argu-
mcntum de corruptione,& folutionemciusjqua-
liter procedat,& ptima folutio,& fecundafimili-
tct : priuatio enim & tiabitus habent fieri circa
idcm:fed materia non videtur in animatis fubic-
€tam vitaE,crgo nec mortis,feu corruptionis.

Item.accidens cft in iliq vt in fubie(ilo , quod
denominat,vt fupri ,qu«ft.8. habet , ergo illa di-
ftinftio de fubiedlo informationis, & dcnomina-
tiopis.non procedir.

Quod tangitur ibi in declaratione de loco,vi-
dctur eirc falfum. quia locus cft formaliter in lo-
cante.vt videtur cum fit tcfpeftus eius ad locans.
Similiter quod tangitur de adione , videtut efte
contra ipfum in pluribus Jocis , qui tenet quod
aAio eft inagentc fubie(fliue.

Item, videtur quod fecunda refponfio non va-
let,quia /« tranfmutationefubftantiaU res amittit no-
mendr definitionem, i, Phyficorum, com. 63. Et in
lib.de Subftantia orbis,cap. i .Ergo res non poteft
intelligi fubcorruptionc fine delkudlioncfui in-
tclledliis elTentialis^feu definitionis, quod ide eft.
J7. Itcm , circa ea qua: tangit in foluiione vltimi

principalis-, & obicdionum fequentium , plura
polTent pond^ari.fed brcuibus mc abfoluam.Vi-
dctur cnim mirum quod dicit in folutione primac
obiedtionis, quod fcilicetaccidcns eftfubie6tum
fecundaj-intentionalitcr accepta funt relatiua per
accidens , eo quod nonmutu6 rcferuntur : tum,
quia cx hoc fequeretur quod relatiua tertij modi
elfcnt per accidcns , quod tamcn vidctur contra
Philolophum y. Metaph.text. comment.zo. vbi
relatiua per fe diuidit in ttcs modos , in quorum
ramen tertio non eft mutua habitndo: pcr acci-
dcns enim relatiua vocat Philofophus ibidem rc-
latiua fecundiim genus, & abllradla relatiuorum,
& fubieda quibus accidunr, vt album cui accidit
fimile.Tum ctiam, quia ficut genus & fpccies pro
formali funt fimul natura,& per fe relatiua, qaa-
re non fimiliter accidcns & fubicftura pro for-
mali?Licct infundamentisaliter contingat,ficut
ctiim priut ic pofietim ,Sc(\c dealiis intentioni-
bus,funt fimul natura,& pcr fe rclatiua.
I %. Item,illa expofitip quam cxcludit,videtur pro-

babilis.quia in fundamentis poteft verificari hzc
definitio ficut aliz logicalcs : multi etiam fic ex-
ponunt ipfam.Similiter ipfum accidcns imcntio-
nale(dcquoeft hic fermo) applicatur fubie^o
primz-intentionali,vt albo:& poteft abefie ab al-
bo praeter albi corruptiot^em , quia modi intelli-
gendi funt fcparabiles,vt fupta,quzft.3.de Gcne-
re,diiStum eft.

Itcm , videtur qnod illa fecunda refponfio fe-
cundx obie6tionis non proccdat,quia non folum
in a^u complexo intellediis , fed ctiam in adu
incomplexo.cft vcritas , vel falfitas»^Uiter intel-
ledus poftct intelligere Chimaeram , & aliaim-
pof&bilia.

Similiter,cumintelle£);us apprehendit coruum r^.
album , videtur apprehcndere oppofitum in ad-
ic6lo, & ita repugnantia intelleduum. Similiter
etiam apprehendcns coruum fub albedine , ap-
prehendit ipfum efle album,igitur diftindio nul-
la.Similiter intelligcns coruum album, intelligic
coruum uen nigrum, & fic fcparat vnum ab alio,
& fic abftradtio diuifiuamendax.

Item, tertiarefponfio vidctur implicarc ,quia
quod vere no potcft intelligi tale, fine rcpugnan-
tra intelledtuum non poteft intelligi tale, ciam
alitcr intelligens rem quam fit, fallatur, vt habet
Auguftinus 83.Quacftionum,q.32.

Itcm «nonvidetur fufficientcr folutum illud
argumcntum principale , dc neccffitate inhzfio-
nis intentionum vniucrfalitcr.quia falfum admit-
tit,nec ad propofitum fufticientcr applicat,vt vi-
dctur. Alia plura poiTcnt hic addi , qus relinquo
altiori ingenio vbique.

Ad ifta refpondctur. Ad primum varic Expofi- ^O-
tores,& Quaeftionifta: hicimaginantur. Quidam
dicunt quod mors & corruptio non funt acci-
dentia pofitiua , de quibus loquitur Porphyrius,
fed priuationcs quzdam. Alij quod illa particula
prater /HbieSi corruptionem, dcbet addi ad ly abefi,
& non lyadefi. Alij quod ahefi & adefi fecundz-
intentionaliter dida poirunt dici de morte,&
corruptione, non tamen primz-intcntionalitcr,
finc fubic£li corruptione,

Sed omnibus his poftpbfit is , placet refponfio
Dodoris & priraa , & fcciinda. Sed fccunda eft
fimplicitcr melior, & vcrior. Et cum arguitur dc
vita, &c. dico quod ficut rcs naturalis , vcl attifi-
cialis etiam , potcft confiderari vcl quoad fieri,
vcl quo.nd eire, ita & principia eius fic & fic pof-
funt vatiari,vthabet Philofophus i.Phyficorum,
vbi priuationem ponit ptincipium perfetranf-
mutationis , licet per accidens fit principium rci
naturatis. Similirer in hatjenribus vnicam for-
mam , vel plures, variantur principia mediata, &
immcdiata tranfmutatiouis,& ede.

Dico igitur qu6d materia, faltem fccunda , eft ^ I .
fnbiedum vita:,vt cft adusprimus.Sed totumcft Suhltllum
fubicdum denominationis adlus fecundi ipfius *'".*''. '"'
vitz : nam hominem, & non corpus organicum, _^,^
diximus viuerc : & fic vniucrfaliter gencratio&
corruptio habentpto fubiefto/w^wojfeu fufccpti-
uo ipiam matcriam,& hoc vult Coinmentator 7.
Mctaphyficac exprefse. Aiattria,mi\mt,defert for-
mam. Er non obftat didtum Philofophi i. dc Ge-
ncrationc, vbi habet qabd getieratio efitran/rnuta-
pototitu in wwOT.-quiaintclligJtur terminatiuc,
& nil mirum eft quod tales tranfmutationes.cijm
fint habitudines quardam, denominet aliud a fuo
fubic6to,quia kTerminis ^«o,vcl ijuii/it!, principa-
lifcr habcnt dcnominationcm : & tcrminos ^uod,
vcI^Vie^ rcfpiciunt primo , & denominaur , cijra
produdiones , & corruptioncs tahumfint: vbi
rcmper aliquid radicale pt3efupponitur,& vltimo
relinquitur , cuiufmodicft matcria : funt cciam
tranfitus quidam, ideo a tcrminis ad cjuos capiunc
denominationem,5. Phyficorum, & hoc, vt dixi,
verum eft'dc formalibus. Coniunguntur cnim
in talibus plures refpcdhis , & intrinfcciis, & cx-
ttinfccijs aducnientes. Quaeratur ifte in i.dift.r,
quzft.4. ad fincm & in quzft.^. Mctaph. cap.de
R.elatione.

Cura dieis vltra , qu6d accidens eft in illo, Cx.
verum eft, fi fic dcnominatio intrinfeca : fecus cft
dc denominatione extrinfcca. Vel aliter , quod

verum

Qu^ftionis XXXII.

6.y

Gtatrati*

imtr*»tMrk
itu imftr'

tMt.

Locut in qu»
fit frbitSiHi
f^ ttfmm»-
tini.

^y

SMkiiHnm 6*
tuudtnt M»
fiat rtUtiu*
fn aecidms.

*4.

▼etuffl eftdedenominationefubiedtiuijnon ter-
minatiua. Do&ocigiturpec fubiedlum denoni»
nacionis ipdus corcuptionis intelligic tecminum
eius. Vei dic expeditc »& cefolute & ad mentem
Do(5locis > qu6d geuecatio In creaturis duo im-
portat , fcilicet mucationem , feu tranfmutatio-
nem , ic pcoduAionem. Ptimo modo matecia eft
eius fubiedum } fecundo modd totum , vel com-
poHtum per fe,& prim6,eft eius terminus ; & H-
railicer eft intelligendum de corcuptione.Vbi ca-
menintellieendum, quod tam gcneratio, quim
corruptio fecundo modo accepta, accipicur a6bi-
ue,& paffiue : paffiue enim accepta eft formaliter
in compofito,& denominat ipfum:& ide6 fecun-
da folutioDodloris eft fimplicicer melior hic.Ta-
raen propcer illam multiplicitatem, & famofita-
tem loquendiquaiftx tranfmutationes capiun-
car primo modo , illa pcima refpon(ioDo6fcoris
apparenscft.

Qupdadditurcontr^exemplnm de loco, dico
qu6d locus cam pro mattriaIi,hoc eft, pro fuper-
ficie vlcima corporis iocancis,qakm pro formali,
hoc eft,pre vbi adliuo , eft in locance , Hcut dicit
Doftor : terminatiue autem eft in locato , & vbi
pafCuum eft in ipfo : & hoc fatjs declarant dida
Dodoris in prima refponfione.quod fcilicet cor-
ruptio terminatiu^ eft in toco , & hoc loquendo
decorcuptionea6liua:nmilitcr locacio adio in
locato terminaciue , fed locacio pafCo formalicer
fubicdiuc.quz funtf^ aftiuum & pafHuum.

Similiterad aliud,quod additur de adione,
poteft dici quod famosc loquitur hic. Vel qu6d
verum eft de a^ione afta,qua: recipitur in pafTo.
Videatur ifte in 4. diftind.! }. & in Quodlibeto,
quaeft.i3.& i. quatft.4. de exemplis noneftmul-
t5m curandum.

Ad aliud de Commencatore, vide infclt , fuper
libro$Pecihecmenias,quaft.}.&7. vbi Dodior
foluiroptimc illud. Intellcf^us enim effentialis
pccfcindit abexiftentia ad);uali,& hic & nMnc. Illa
autcm auchoritas intelligicur de tranfmutatione
Phyfica,& amifHone nominis,& definitionis , in
efTe cxiftentia;, & reali, vt patct ibi : hic ver6 io-
quitur logicc,& Metaphyficc Dodor, & Boccius
ctiam , de inteliedu efTenciali , & definitione , &
nomine.

Ad aIiud,fuftinendo fingula di^a Do6toris,Ii*
cet aiiemodo poflet obiedbio illa foiui , etiam ex
di&is prius , dico qu6d Dot^or hic extenfiue ca-
pitreIatiuaperaccidens,prononmutuis,quorum
licet vnum per fe fitreiatiuum , rcliquum tameik
non per fe , fed per accidens. Vei nullo modo eft
relatiuam,& fic Deus,& creatura pofTent dici re-
latiua per accidens , & fic pacet ad primam in-
ftantiam. Concedo enim , ad illum inteliedum,
telaciua tettij modi effe per accidens, de qao ha-
bec vidcri.notamer in quzftionibus huius , fuper
5.Metaphyficz,& alibifzp^in do^rina ipfius.

Ad aliam inftanciam,quz difficilior eft, poteft
negari fimilitudo,quia in hac definitione , vt di-
€L\xm eft, capiuHCur cermini fecundz- incentiona-
les,'vt fupponunt pro fundamentis , & verifican-
turineis. Vndealiaeft habicuiio fpecieiadge-
Bus^alia accidencis ad'fakiedum,& ccontra. Li-
cetenimomnes fecundz intenciones fint refpe-
i%us,non oportet tamenqu6d vniforroiterfint
talesv Verum namque eft in fecundis intentioni-
bus quc^d Generi per fe fubiicituc Species, & per
fe inciuditur in Specie, & Species per fe incladit
Gtfnos : nil mirum eft igicur quod fit mutua ha-

bitudo inter ifta, fed nihilomfnus pefTet dicl,
qu6d Genus eft prius Specie ad alium intclle-
^um, fed non fic comparacur accidcns ad fuUe-
dumzquare vere dicicur,ftando in incencionil>ns«
qu6d accidens eft pofterius fabicAo , & efrentia-
iiter dependens , fubiedum ver6 independens &
prius efTenciaiicer : ica qu6d prius & pofterius
fundantut immediate in accidente , & fubieflo.
fecundz incentionalicer acceptis. Licct igitut
fnmicf*iitrim quoquomod6 fint fimul natura,
vcl per fe mutua reIatiua,non Hcoportet dc fub-
iefto & accidcnce , vc fupponunt pro fundamen-
tis,& vtquoquomod6 przfcindunc ab eis.Scqui'
tur igicuc , Aecidens , ergo /kbieilMm : non tamen h
concra,vt patet in aliis ccUciuis ccccij modi. Vn-
de genus & fpecies foccc peccincnc ad primuin
modum,& fimiiiter prim 8c poHerim : iccidens
autem & fubiediuin ad tertium. Subcilifrtmc igi-
tur paucis vcrbis refpondet Dodor , cx qua re-
fponfione potcrit.ledlor plura infcrcc. Prim^
quod modi relaciuorum pofTnnt applicari , fuo
modo,ad intentiones.ficut ad res.

Sed ibi poffetdubitari , an fcilicet przcis^ ad
relationes de przdicamento Reiationis diredle,
vel redudiu^ faltcm , fcilicet intrinfcciis adue-
nientes.an vniuerfaliter ad omnes refpedtus pof-
fint applicari illi tres modi , dequo habet videri
y.Mctaphyficz.Secund^ qu6d vna rclatio funda-
tuc in alia in intentionibus immcdiatc. Tertio
quod refpeftiua quzcumque nori mutua pofTunt
dici per accidens relatiua , quia ficut ab vno ex-
treraorum dicuntur relatiaa, & per fe talia,ita ab
alio non per fe,vel per accidens , & fimilitcr non
relatiua,nifi fortc racione. Quarto c\u6d prlmSc
fofierim funt relatiua multum tranfcendei)cia,
quare etH inter fe mutu^ referantur , non tamen
illa,in quibus,fundantur,etiam relatiua -, ratione
tamen vnius extremortim,vel intclle£Kis compa-
rantis fic difta. Quinti poffet infcrri,qu6d fub-
icAum in definitione Accidentis non ponitur vt
per fe correlatiuum , fed przcipu^ vt terminans
habitudinem eius,& ita potius habens tationem
abfoluti,qu^m relatiui,'etn cfTentialiter fic refpe-
Aus,nec obftatdiiflumDodoris fuprk,in folutio-
ne quzftioni$,quia nomine correlatiui inteiligic
terminum habitudini^talis qualis.

Et fi obiiciaturcontra difta , quod fubiedum,
vt hicfumicur , pcr ce eft inccncio , & per confe-
quens refpe6lus,ergo per fe ad aliquod relatiuum
refertur:non ad aliud,qu^m ad accidens, ergo fo-
lutionuila.

Icem,Do(^or ifte vidccur vclle 5 . Mctaphyficz
qa6din relatiuis tertij modi, fi vniformitecfu-
mantuc,eft mutua habicudo,hoc eft,fi adu.ada^fi
potentia,poteritiaivt patet defcientia,& fcico.

Ad primum poceftdici , qu6d intcllcdus cau-
fat,vei dcrclinquit intencioncra fubicdi in lapi-
de cognico , ad album comparaco, Et cum dicis
qu6d cft per fe refpc<Skus,vcl refpeftiuum:conce-
do quoad fuam entitatem talem qualem. Et cum
vltri dicitur,ergo per fe refcrtur; hoc pofTct for-
xi negari,quia potius modum'abfoiati , quain re-
latiui habet.Vel forcc poffcc dici, qu6d pcr fe re-
fertar inquantum fubicdlum , vcl fubiicibile , ad
przdicatum, vel przdicabile. Vel fortc pcr fe re-
fertur ad fubiefkam , vel fundamentum , in quo
fundatur,vt ad lapidcm, ficot vniucrfalitcromne
accidcns ad fubic<aum : & tunc fubicdli erit fub-
ieilum , & fubie^im erit accidens e contra , &
fubiedum per fe refeitut ad accidens,&c conira:

vc

6^.

Ke^aittm
n»n mutM»
diciftjfunt
relatinm ftr
mccidtnt.

66.

Sobiedam
>« dt/criftiO'
n* jltcutem-
tu »d jmtd
reftrtMr.

6i6

Expofitio

ۥ7.

^9.

^9-

Vtritattin-

etmphx*
i^nerantia,
temflext, ve-
ro fUlfitas
tffOttitur.

TC (i fundecut intctitio fubicAi in ruperficie ce-
fpedu albi , & (ic de aliis , & (imiliter accidens
ad rubicAum, & non e conrra, rt in proponco,&
poramunicer , & mulca alia , ad qux attendac
le^aor.

Vel aliter,(& eft rolutio fecundz obiedionis,)
quod (i capiantur fubiedum & accidens vnifoc-
mitet.rcilicec H adu, adu ; C\ pocenti^ , pocentiii
pcr fe mutuo referuntur; fi vero difrormiter,non:
& Hc ioquitur Do£l:or,& folutio ptscedens pro-
cedit.Sccus eft enim diccre abfolute fubie£fcum,&
dicere fubiedatum , vel natum fubiici , & fubie-
(ftum.Poflct etiamabfolutc negari.omncm refpe-
6t\xm rationis produdfcum ab intellcdlu.cne pcr fe
mutu^ rcfcribilem : quiacx proprictatibus recum
motus incellcdus , producii' entitates intentio-
num proporcionabiles rebus : quare aliquz funt
intentiones matu6 rcferibile$,aiiqu£ non.Circa
quod (tude,& adde plura,quia res mulcum fubti-
lis e(l,lic^c non pco panelucrando,vc aiunc grolTa
capica. £x fxp^ carocn didis poceris cun^ta pe-
neccare.Qttod addicur vlterius,de illafalfaexpo-
ficione , quam excludir Dodfcor , dico qa6d licct
dcfinitio verificetur in fundamentis in adii txer-
cito, primo tanien vera e(l in intcntionibus in
aSta fignato , licec eciam verificecur fubiedum in
fubie(5to fubie(fii,non camcn in fubicdio acciden-
cis,& (ic inccUigic Dodor^licer igicur exponen-
tes quam expofuic Dod^QC , videanc loannem in
calce Apocalypfis.

Sed qu3re definiciunes fccundacum intentio-
num vecificantuc in fundamenci$,& non ita con-
tingic in aliis?nam deiinicio hominis in nallo,ni(i
inhomine verificacur. Vidccur igicuc vcl quod
noneftdi^cccnciacflrcnciaiis hacum ab illis ; vcl
qu6d pczdiceHCU(e(rencialitec , & pcc fe, dc eis,
qux camcn fupcancgaca func, Dixi adhzcfupc^,
quacft.S. pluca. Sed bceutccc dicacur pro nunc,
qu6d cario huius eft, quia inccnci|Pnes func modi
incelligendi fandamenca:quare nihil mirum eft,
quod illa qux vno modo dicuncur de iftis ,alio
modo veriiicentur in illi$:cum non definiantur a
l^ogico vt eiTcntia: quxdam in fe abftra£bz funt,
fcd vc fupponunc pro fundamcntis , & conccr-
nunc ca : fecus eft de deiinitionc hominis, vel a(i-
ni. Excmplum de modts fignificandi Grammati-
calibu$,& definicionibus eorum,qus verificancur
in fundamenris , vt , liotntn tftptirf orationu,icc,
yeriiicatur de lapidc,& ligno.

Qupd addicur de intencione accidentis appli-
cata albo, liccc foccc illud (ic vccum ,camcn non
primo dcfinicuc accidcns pec ipfum , fed pec fe
cotcclaiiuum , & primum quod eft fubiedumin
communi fecundx-intcntion^litei fumptum :
ficut pater per (ilium in communi , non hunc.vcl
illum,& raulti minias per Socratem & Platonem
dcfinitur.

Ad alia quat addudlafunt contra folutiones fe-
cundz obiedionis , de multiplici acceptione ve-
rttatis,& qualiccr con(iftit in re , & in inteUeftu,
5c de veritate coropIexa,& incomplexa.habetifte
mirabili fubcilitatefcaturizatum^. Metaph.q.3.
videatut ibi. Scd brcuitcr ad propofitum pro
nunc dico , qu6d illa fecunda refpon(io Dodoris
eft apparens.ex communi modo loquendi , & ex-
ponendi Ariftotelem.Vcritatieniro incomplexs,
(qiiaeeft fimilitudo,velconformitasaftfisincom-
plexiintclledtiisj ad oppoiicum (implex ,feuin-
complexui-n,) non opponitur faliicas , fed igno-
rantia,vcritaci vcro complexat opponitur. & igno-

AeciJtnti»
ctmipurtiM
funt inftfti^
rnhitim , jfnf»
modt,

rancia,& fai(itas,priuatiue v!delicet,& contrari^:
& hoc optime notauic Do&or , cum dixic qu6d
incelle£kus diuidens accidens infeparabile i fub-
iedo , eft falfus , non aucem incelle^us (implcx
apprehendens fubiedfcum , etiam fub oppoiito
talis accidentis:fed forre non negaret ibi dcfadlo
eiTc ignoranriam. Similiter veritas , & faliitas,
nunquameftobiediue,ni(i intellefbu componen-
t&,vel complexo,Iicet formalitcr,& fubiediue fit
vcritas in incomplexo.

Quod addicur dc cognitione impoflibilium, ^g.
conccdo quod intelliguncuc , intcllcd^u tamcn
non efTcncicnccdummodo non laccanc. Cum vl-
cerius arguiturdc oppofico inadicdo , & poflec
confirmari j.Mctaph.cap. de Falfo, qu6d fcilicec
efttatio aliqua|inle falia, quz tantCim (implici
intcllcdlione apprehenditut, vt homotrrationdlut
& itapeiTct dici hic , cijro intelligitur coruus al-
bus , vel coruus nonniger. Pro huius folutione,
pcztcc iam dida deaccidentibus fcpatabilibus,&
infepacabilibus,aduectendii fecundi!im quofdara,
qu6d accidens poteft dici infepacabile duplicitec,
fcilicec vel negatiue , vei ptiuatiuc. Pcimo modo
lyin dicit negacionem cuiufcumque fepacabiii*
cacis,(iue facilis,(iue difficilis.Secundo modo pci»
uac cancum facilicacem fepacabilis. Pcimo modo
dicicuc pcobabilicec quod nullum accidcns com-
munc eft infepacabile , fcd bcnc fecundo modo.
Vnde liccc cale accidens non poflic feparari ^
fubie^Oimanencibus pcincipiis complexionanci-
bus , qux func pcincipia illius accidentis in cali
fubiedo , poceft camen fcpacari, (i calia pcincipi»
tcanfmutentuc. Exemplum tadum eft (uprk , de
puis coruorum:& cft exemplum Alberti. Simili-
tcr cxemplificari poteft dey£thiope mancnte in
regionibus frigidis, qui efficitur albus , falcem ia
pofteris.

Vcl.vt aliis vidctur , accidens aliquod eft fim- 7 '•
pliciter infcparabile pec naturam ^ fubie(5to , vc
calor ab igne , ncc propter hoc di^a Porphyrij
impediuntur, quia aiiquod accidens illi fimiie in
fpecie eft feparabile. Sed nihilominus videruc
Porphyrius velle, qu6diiccraccidcns non poffit
fcparari re,poteft tamen intclle£bu,vt Boecius ex-
ponit,& pciijs copiose didlum eft. Scd ccccio mo>
do dici poccft, quod cum dicituc accidens infcpa-
rabile , poceft duplicicec incciligi , vci fccundum
pocentiam fcilicec,vel fecundijm apcicudinem. Si
primo modo,hocconcingitadhucdupIicitcc, vel
fcilicet fecundiJim potentiam natucalcm , vcl fu-
pecnatucalcm. Pcimo modo plura funr acciden-
tia infepacabilia , & hoc ccmanentibus fubiedis.
Secundo roodo nuilum eft accidens infcparabile,
ioquendo de abfoiucis rcalirer diftiniStis, licer fe-
Cus fic derefpedbiuis apcitudinalibus , & adluali-
bus incrinfeciis aduenicncibus , pofitis camcn ex-
tremis. Si vero infeparabilecapiacur aptitudina-
liccr,fic probabiliccrdici pocefi, qu6d nulkim cft
infcparabile,imm6 omne feparabile,etfi non adu
fcparecur. Vide huncnocancercxponenccm Au-
guftinumin i.dift.i.quasft.^.

Ex his brcuirer ad argumencum dico,qu6d hic 7^*
non eft proprieoppoficuminadie£l^o,& liic^ fim-
piiciterloquendo, coruiis fcilicetalbus , vei non
niger.Et ad illud quod adducitur ex 5. Metaphy-
(icedico, quod loquitur deconccptuincludente
duo,quorum vnum dcftruic rationcm formaiem,
feu intcliei^um efrentiaiem altcrius , vc patet in
exemploiilo de homine irrationali , vbi tamen
non cft falfitas proprie ,niCi virtualitcr, feu habi-

tualitec

Qu^ftionis XXXIII. 617

7J-

T»lfum effe,
^ imptjfibilt
e£i difftmnt.

74-

Inttntienis
^ktmtJo n*-
ttffitri*.

tualiter forte > (ed potiiis ignorantia , vt didtum
eft. Modo albedo npn deftruit inrelledum eircn-
tialem corui > ficur nec nigredo conftruir.

Ad aliud, negarur afturaptum.nin forte in ha-
bitu, vel in potentia, feu <juoquomod6 virtuali-
ter. Poftiint enim incomplexa apprchendi non
formando complexa ; & pra:miftac , non inferen-
do conclufionemjvr patet i .Poftcriorum. Simili-
ter ad aliud,nego ibi eire feparationem diuifiuam
complcxionalcm, nifi vt priui , fed fi ciret^poftct
ftare fine repugnantia intelleftuum,vr dicit Por-
phyrius, & vltima refponfio DoAoris, quae opti-
ma ad propofitum cft : dc aptitudine enim & po-
tentiali,& fa£lo , non inconuenit coruum intel •
ligi,& elfe album : quare, &c. Solutio tamcn illa
fecundaDodtoris proccdit dc fadlo communitcr,
& de porentia naturae.

Ad aliud, ncgo alfumprum : aliud cnim cft elle
falfum, & aliud impoflibilc , vt patet i. Coeli.
Aliud etiam elTe impoflibile , & aliud includcrc
incompoflibilia, & ita non cITc conccptibile finc
repugnantia intcllc(5buum.Sunt etiam multi mo-
di falfi poflibilis , & incompoflibilis , de quibus
alias. Vide notanter infra , fuper i. Periherme-
nias, qua:ft.9. non longc a fine , & vbi fupra no-
taui , articulo fecundo. Vide optiroc in i. dift.tf.
^uadl. I. folaendo rariones opinionis , & 45.
dift.i. ReportatioAum.

Ad illam propofitioncm Auguftini,patct:nam
liccc fallatur , non ramen eft rcpugnanria intel-
ieduum. Sed fi volueris propofitiontm in fe be-
«e intclligere, vidc hunc in ^.dift. 14. quaeft. i . &
In 4.dift.yo. qusft. finali.

Ad vhimumdico, quod Dodor fufficienter
foluir argumcnrum, vt vidctur habcre efficaciam
ad propofitum , vr ex didis patet , foluendo illas
obieftioncs ad finem folutionis quacftionis : li-
cct polfet ncgari illud alTumptum, vr fupra,qu. j.
de Genere , didum cft : quod fcilicetmodi in-
telligendi funt feparabilcs , &c. Argumentum
ctiam prdccdit de fundamento iramediatc ap-
pUcabilis , non de correlatiuo accidentis , de
quo intelligitur dcfinitio , vt prius didlum cft:
hoc cft , de fubiedo in tjuo , non «ir ^«9 , propric
ioqucndo Logice , vt fcis. Aliud enim cft com-
parare accidens ad album , & ad fubicdtum fun-
datum in lapide. Licct autem neccllario infit in
ordinc ad fecundunT, non tatDcn ad priraum , y t
patet.

Dc primo etiam dicitur raodo accidcntis rea-
iis , quia in prxdicationc exercita , dc fccundo
pracdicatione_/^4/(«. Licct ctiam in primis exer-
ctt* verificctur cx ftgnam quodammod6 , non
tamen in fccundis , vt patct. Poircttamen fieri
vis dc intcntionibus , vt fcientificc ponfideran-
tur , quia fic videntur cflc ncccflariae & impof-
fibiles aliier fc habere , & vt fic videntur inefle
fundarocntis . quia alitcr confidcrari completc
non polfunt , cum fint circntialitcr rcfpcdiuac,
&c fic illud alTumptum vidcrctur habere aliqua^
lem apparcntiam : fed de hoc fupra fufficienrer
pertraftaui. An etiam fundamcnta in elTe cogni-
to fint immutabilia , vide iftum }. dift.i.qua:ft.4.
& 8. dift. eiufdem , quacft. finali , & in materia
dc Ideis, & 8. Quodlibcti. Dato ctiam quod ef-
fenr , non fequcrctut quod fundatain eis elTcnt
nccelTaria , vcl ncccirari^ infint , nifi fortc nc-
ceflitatcconfcqucntis dumtaxat,compararis Ici-
licct cxrrcmis , quac tamen comparatio contin-
gentcr fit ab intellcdo creato.
Scotioper. Tom.I.

Ibi ramen poflcr non ab re potldcrari , an iix-
tentioncs fint rcfpcftus inrrinlecijs , an certe cx- /«/«,,,
rrinfcciis aducnicntes. Dicuntur namquc cora- «n fint r:
parationes pafliu* in^doarinahuius,& ficvidcn- *>"•*">>"»»'
tur efle pafllones : fed hoc non obftar.quia ctiam ^v«*t'*"
produdio paflio cft rcfpcftus inrrinfecus aduc-
niens,fed fiiprkdc his tcrigi,& infra adhuc fupcr
Prjedicaracnta habct videri. l^ro nunc dico qu6d
A*t plurimura funr rcfpcdbus intrinfeciis aduc-
nicntes, fed an aliquar fintcxtrinfccus ralcs,con-
fidcra:nlaximc quando ab extrinfcco infunr con-
ringentcr caufante. NeceffitM ctiam & contingen-
tia funt modi cntis realis, lic^taliqualitcr ad alia
transferantur : fccus tamen eft dc ncceflitate in-
complexorum , & complexorum , quia primo
modo nihilfimpliciter neceflarium, nifi Deus:
fecundo modo plura alia , de quo alias : hacc pro
nunc per accidens de accidcntc pcr accidcns di-
<^a raptim fufficiant.

Q^.iESTio XXXIII.
qusE cft }6. apud Scotum.

ytrum Proprium O* Accidens fojjint dici
de aliquo eodem .<*

DE P R I M o , quid Vroprinm, & quid Acti- I.
dens^Sc quotics accipiuntiir , pater ex facpc
didtis ; \ncpojfihilitM attenditur & de congruo, &
abfolutc ctiam accipicndo ifta duo , vt fupra
oftenditur, efle diftinda Vniuerfaha.

Dici hic intelligicur pcr pracdicari', enunciari,
feu applicari in ad;u exercito, vcl ctiam y^»<ir*.
Cum dicit de ali^juo «^«1, reftringir fc,quia cla-
rum eft quod aliqua funt propria, quac non pof-
funr poni accidenria alibrum , vr rifibilitas , &
huiufmodi. Scd de aliquibus aliis dubium eflcr
dc qualitatibus elementorum , fecundiam quod
rangit in opponcndo , idco dicit in particulari
de aliijHo.Hic etiam accipit aliqm non pro fubic-
«Slo primJE-inrentionali, & iftaduo primar-inten-
tionaliter ; quia clarum eft quod fic dicuntur de
eodem , vtpote de homine album & rifibilc : fcd
accipit ifta fccunda:-intentionaliter,& fubiedum
pro proximo fundamento per fe , & immediato
applicabilis, vtpote albo, vcl rifibili , an fcili-
cer de aibo pollet dici quod fit accidens , pra?di-
catione denominatiua, & proprium eadem prac-
dicatione, & hoc refpedtu eiufdem , vel rcfpcftu
diuerforum.

Pollet etiam intelligi alitjuoeodem, fcilicet fub- *•
iefto , vel fundamcnto , in prrdicatione ftgnata
ftando jn intentionibus fup^onentibus pro re-
bus , vt fubiedVum eft de epio, vel CQfrelatiuum,&
ncdum in tjuo , & tunc ly. etdent potcft intelligi,
vcl de identitate nuraerali, vcl fpecifici , vel hu-
iufmodi , dc quibus in fequentibus magis fpeci-
ficabo in particulari.

Ordo qua:ftionis patet , quia pqftquara dc his
duobus , ranquara diftini^is vniuerfalibus , de-
tcrminauit,congruum erar difpurarc de compoiV
fibilitare , vel incompoflibilitatc eorum , refpc-
Gt\i ciufdcm fundaraenri.

Diuifio communis,nifi qu6d fecunda pars fub-
diuiditur aliqualiter fecundum quod duos mo-
dosdicendi ibi ponit.

De Secvnoo, arguir 'duabas ratio- }•
nibus pro parre aflirmatiua. Priraa fumirur
comparando qualitates clcmentorum ad ipia,
CCc &

6i8

Expofitio

4: ad mifta. Primo njodo funt propria , fecundo
modo accidentia communia. Qu6d fint propria
refpeftu ipforum elementorum, oftcnditexdi-
Aisprius,quacft.3. deProprio, & qu^ft.i.de Ac-
cidente i ia illis diuifionibus de Accidente, vbi
habecur quod accidens confequens rem ratione
formas fpecifica: fit propriumihuiufmodi funt ta-
ies qualitatcs refpedu clementorum , vt patet,
quia non ratione matcrisc eis infunc , cum fi;;:
aftiuae oranes , licet antonomaftice duac dican-
tur aStiax , & alix duae paflluae. Qugti autem
refpeAualiorum fint accidentia, pacec ex defini-
rione accidentis. Et quia forte aliquis diceret
quod non func eiufdeni rationi$ in hi$,& in illis,
ied aequiuocc conueniunt eis ; hoc excludit no-
tanter, ex comparatione elementorum,& mifto-
jrum fecundum tales qualitatcs,vt habetur z.Me-
taph. text.com.4. Jgnis, inquit, efi cdidlffmus : efi
autem hic aliis can/a frf/ow.Quam litteram adducic
Philofophus ibi , vt oftendat prima principia ef-
fe veri{fima , quia videlicec lunt caufa vniuoca
veritatis aliis, Vnumquodque autem eft maxi-
mc tale i quod eft caufa vniuoca aliis , vt fint
t alia.

4- Vult ergo quod veritas conueniat vniuocc

principiis , & principiatis , licet cauferur ab his
in illis. Ec facic maximc pro incentione huius
contraThomam , & alios, ncgantcs aliquid efle
commune Deo & creaturac , fubftantias & acci-
denti , &c. Nifi ^gitur intenderet Philofophus
quod caliditas conueniret vniuocc igni,feu cali-
ditati ignis,& c^Iiditati miftorum,iIIa propofitio
nihil eilct ad intencum fuum ibi,de caufa & cau-
faco vniuocis applicando ad vetitacem ^ vf paict.
Similiter fupeilatiuus inciuditcomparaciuum, fi
igicur ignis caIidiflimus,ergo calidior : fed com-
paracio (maxjmc Phyfica) habet fieri in vniuoco,
(Etiam fpecifico,vt patet y.Phyficoruraitejct.com.
24. & inde habetur, & alibi faepe ; ergo,&c.

J. Sccijnda ratio procedit ex comparatione lucis

^d corpus luminofum, & ad mediummam refpe-
£tu primi eft propriura , quia fequitur forman)
cius. Quod oftendit exdiueifitatelucis in cor-
poribus fupercoeleftibus , vtpote SoI« , & ftcl-
lis , & huiufmodi , quod confin^t ex diuerfitat»
formarum ipforurr» : nonenim niaicnamcorura,
ifi quam habent , confequitur lux , cum ffl de fc
chaos,vt dicitur : refpcdu vero fecundi eft acci-
dens , vc parec ex definicione accidencis. Ec fimi-
licer , vt prius oftendic quod cft eiufd^m rationis
ytrobique , quia habet idencicacem nominis , 8c
rationis. Nam vtrinque , vel vtrobique eft adus
lucidi .inquantumtale, qualem racionem afli-
gnac Philofophus t. de Anlma , icxt. comm. 6«?.
& alibi.

Ciim. dicicur in licccra , Trimum patet. IntcIH-
ge pro prima parte minoris : & infta , vbi com-
municer habetur in originalibus , Mindr patet,
debet ^oni , ficunda pars mimris patet , &c. Vel
fotmetur argumcncum aliccr, ponendoillam lir-
teram , lux in corporelurninofi, &c. vfque ibi , Sed
in corpore luminofi ^Sic. canquaiTj praefuppofitum:
& fof mando confequenter maiprem , & mino-
rem dc-. lux in corpore luminbfi , &c. Sed in me-
dio , &c. & Cic primum erit ftiaior , & littera dri-'
ginalis,vbi dicit , MinorpMet , bcne ftabit : clige
fluod volueris.
£, '' Ad oppofitum arguit ex oppofitione harum
intentionum , yt fupraex definitionibus ipfarum
patet. Sed codehi medio poflet oftcndi qu6d

idera non polTet efle fpecies & genus, vel fpecics
& proprium , quod fortc etiam verum eflet > vt
ftacim dicam. Sed in argumento oporteret,vt vi-
dctur , addere relfeElft eiufdem , & maxime in rc-
ipediuis , quod forti fubintclligit , vt infri di-
cam : argumcnta tamen rcgulariter ad partes
quaeftionis funt Topica , qnare hic non eft irh-
morandurn : in corpore namque quaeftionis po-
nuntur rationes efficaccs pro conclufione af-
fertiua communicer , & fpecialicer in dodtrina
huius.

Deinde refpondet ad quaefitum. Vbi duo facit. 7*
Primo modum qucmdam dicendi aliorum reci-
tat , & impugnat breuibus. Secundo opinionem
propriam ponit, & paucis declarat. Primus mo-
dus dicendi eft , fuftinendo partjem aflStmati-
uam qnzfiti. Eius motiua fuht ante oppoficuni
quxftionis , & refpondet ad motiuum poft op-
pofitum , fcilicet oppofita conuenire eidem , vci
dici de codem, poteft intelligi refpedu eiufdcm,
vel refpcdu diuerforum, Primo modo eft im-
pofl[IbiIc quia implicat contradiiftioncm. Secun,-
do modo eft benc poflibilc, & maximc in rpfpcr
«ftiuis : immo fic non funt oppofita, fcd tantunj
func rcfpeiflu eiufdem , vt fupra fa:pe diAum eft.
Pater enim icfiHus non funt oppofica proprie,
nifi rcfpcftu eiufdcm de eodem dicancur : ita in
propofito Proprium & Accidcns dc eodem , rcr
fpedu <liuerforum,pofrunt dici,vt patet in cxemr
plis addudis in argumentis prindpalibus : notii
iautem dc eodem , refpeftu eiufdem , quia tunc
fcqueretur contradiftio , ficut ex aliis opppfitis
de eodcm didis. Et exemplificat de Genefc &
Specie , diftis dc eodem , rcfpedlu diu<:rforum,
vtpote fuperiorum & infcriorum , vt patet per
Porphyriurt) pap. de Specie : quare argumentum
ppft oppofitum infufficiencer procedic , vt nota-
ui ptHis. Haec folutio videtur habere bonam ap-
parentiam ex didis Philofophi , & huius, in ple-
FJfquelocis. _

Ad inferendum namque contradidionem, ^*
quando pra:dlcatum cft.refpediuura , oportet
quod pppofita dicantur de eodem fecundum
idem, & ad idem : quae particula noh additur
in abfolutis. Vide huncin 4. dift. 10. quaeft.^. &
alibi f^pe. Et Philofophum i. Elenchorum defi-
nienteth Elgnchum. Sed Dodor vnici ratione
( quae fatis demonftraj ) impugnat hanc viam j &
hoc ex definicionc Prbprij , & modo ineflcndi
ipfius,&fimiIicerAccidencis,oftendensqu6dnec
rcfpedlu eiufdem , nec diuerforura , pofllnt dici
de eodem. Accipiatur vcrbi causa rifibile in or- ff^t"» &
dinc ad hominem , clarum eft quod refpedu ho- f,/j-^„, ^j,^
minis non eft accidens , cum fic eius proprium: ^, etdem.
hoc etiam tu concedis. Comparetur idem rifihile
ad afiud , ytpote ad lapidem , clarum eft qn6d
lapidis non eft propriurn , quia idera non poteft
cfle prpprium diucrforum fpecie, prim6, necfe-
cund6 , nifi fit prim6 communis vtrique. Nec
potcft eflc accidens commune laptdis , quiatunc-
non fuiflet proprium hominis , quod probatur
cx conuertibilitate proprij , cum eo cuius eft.
Conuenit enim omni , & foli , & fernper : quod
non contingeret,fi alceri qualitcrcumquc in iden-
titatc rationis conueniret.

Ex conuertibilitate igitur proprij , cum eo 9'
cuius eft , fatis habetur quod eidem fundamen-
to , nec refpedtu eiufdem , nec rcfpedu diuerfo-
rum , poflunt applicari hacc duo , de quibus qua:-
ritur.Et ficutgracxa exerapli formaui argumeoim

de

QusEmonisXXXIII.

10.

XUimntM tjf*
fffuntfHbop.
ftfitufrim*-
fww fnslit»'
tMia,

II.

II.

Zm* in ftrpo-
r» Uiminofo ,
<^ in mtdio
iiM hAbtt tS-
titm mtdum
tjfndi.

de rijtbill , ita tenec.de quocumqucalio. Et potcft
confirmari h«c ratio , &: folutio fequcns Dodo-
ris, cx illa definitionc tcrtiaaccidentis,quam po-
nit Porphyrius cap. dc Accidentc , pcr remotio-
nem yidelicet omnium aliorum ab accidente.
Quod fcilicet non cft Deus, nec Spccies,nec Dif-
rcntia, nec proprium ,&c. quod non foh^m in-
tcHigitur dc fccundis intentionibus , fcd ctiam
vcrificatur in primis. Quicquid tamen fit de hoc,
ratioDodlorisfacit fidcm. Concludit confequcn-
terDodor partem negatiuam quxfiti,cum ratio-
ne iam dida,itcrumexpIicando ipfam.

Refpondct confequenter ad argumenta prin-
cipalia. Ad primum dupliciter. Prim6 , ncgan-
do aflumptum de qualitatibus elemcntorum , eo
qu6d impoffibile cft fubicAum eftc finc proprio,
vcl fubj oppofito proprij , vcl ctiam intelligi fub
cius oppofito,vt'priiis didtum eft : mod6 elcmen-
ta ncdum intelligi fine repugnantia intelleduum
poflunt fub oppofitis qualitatum primarum , fcd
realitcr cfle fub oppofitis earum , vt patct in
tranfmutationibus elemcntorum ad inuicemmam
ciim generatur ignis cx aqua , priiis alteratur
aqua ad caliditatem ( remoucndo fucccffiuc ip-
/lus frigiditatcm , adhuc mancnte fubftantii
aqus , in quam inducitur ab agcnte naturali ca-
liditas, qua cft oppofita fuae qualitati primje,
cuiufmodi eft frigiditas ) qukm generetur ignis,
ctim genetatio fit terminus altcrationis , fecun-
dum Philofophum , & Commentaterem , in plu-
ribus locis. Ex hoc igitur manifcfte apparer»
quod frigiditas non fit proprium ipfius aqu^,
& fimiliter dicendura eft de aliis. Vide infra,
quxft.4. A^tepraBdicamentorum copiosc ad harc.

Alia refponfio proccdit fimilitcr , negando
idem aflumptum . cx alia^taracn ratione, eo qu6d
videlicet non confequuntur formam clemcnti,
fcd potiiis matcriam. Licet igitur habeant cau-
fam quodammodi neceflariara in fubiefto , non
taraen Caufam pcr fc , vt fupri dixit : & ita funt
accidentia infeparabilia , non tamen propria. £c
qu6d matcriam confequantur declarat , quia vi-
delicet funt principia adlionis', & paffionis, quae
prim6 infunt indiuiduo , & confcquenter , vel
per acddens fpcciei , vt communiter allegatur ex
primo Mctaphyficsin Prooemio. Concludit igi-
tur qu6d huiufmodi qualitatcs poflunt poni ac-
cidentia fcparabilia rclpedu clcmentatorum , &
infeparabilia rcfpcdtu elementorum , vt patet de
nigto refpeftu corui,& lapidis:nec tamcn horum,
ncquc illorum funt propria. Duplicicrgoratione
falfum cft aflumptura.

Ad fccundum principale , admiflb qu6d lux in
abftra6to fit eiufdem rationis in corpore Iumino>
fo , & medio , non tamen habet cundem modum
cflendi hinc inde : quate nullum concretum di-
ftum ab ipfa eft vniuocum hinc inde. Quatcon-
crcta lic^t idem fignificent qu6d lux ipfa, tamen
connotant varios modos eflcndi ipfius in fubie-
(ko. Nam concretum fignificat formam non ab-
folutc ex modo fignificandi , fcd fccundiim qu6d
cft in fubiefto , vt fupta cap. dc Genere , &alibi,
tadlum eft. Et infrk in AntepraBdicamentis,quarft.
8. habct videri,& ftatim in j.articulo clacius.
Quate cum intcntioncs appliccntut concrctis , vt
fupra didum cft facpius , & maxim^ hxc quinquc
Vniuerfalia, hacc duo nulli ciderB concrcto appli-
caniur:& itaargumentum nihilconcludit. De-
clarat pcr cxcmpla varictatem illorura concrcto-
rum,& patet littcra.

S(9ti«f«r. Tom. /,

619

Sed contra hanc folurionem, Mch bona,& fin- 1 1,
gulatis fit, inftatdupUcitcr.&fatis noitnter.Pti-
m6 ex identitaic concrcti, & abftradli, quoad fig-
nificatum.maximi indoarina huius,vt infra, di-
6kaquxftionedcdenominatiui$,ad plenum ha-
bctur : mirum igitur eft poncreabftra<aum vniuo-
cum, &concrctum non, fcd multiplex, vt argua-
tur fic : illa non fignificant praccisi idemiquorum
vnum cft vniuocum , & altcfum multiplex , feu
multiuocum : fed pcr te Ihx in abftrafto cft vni-
uocum , in concrcto vei6 multiuocum , fcu arqui-
uocum ; ergo concrctum, & abftradtum non idem
pcnitiis fignificabunt : confcquens cH contra te,
ergo & anteccdcns.Vidctur igitur manifcfta con-
tradidio in didkis Dodoris hic,& alibi.

Sccund6,arguit contra aliud didlum in foluti©- 14.
ne , fcilicct qu6d intcntiones taBtiim applicantur
fundamentis in concrcto , indudiue oftcndendo
oppofitum.de tifibilitate,& albedincrcfpcftu ho-
roinis : nam primum cft proprium refpedu ipfius,
& fecundu accidcns.Et h aliquis diceret,qu6d ta-
lia in abftradlo acceptai non funt Vniuctfalia , ex-
cIuditDodor hoc,dicens quod conuenit cis rario
VniucrfaIis,fciIicet/»rrKiV/jr/<Ar^/Kn^w.NarifibiIi-
tas & albedo funt tctmini c6muncs,habcntcs fig-
nificata communia , de pluiibus vniuoce dicibi-
lia : arguatur ergo fie , Omne vniuocum multis;
fe habct ad illa fub rationc alicuius vniucrfalis:
fedrifibilitas cft huiufmodi , & fimilircr albcdo,
crgo , &c. Sed non funt alia Vniucrfalia practcr
hacc quinque.vt priiis,quacft.9 oftenfum cft,igituc
comparando haec duo ad homincm, habcbnnt ra-
tionem alicuius horum quinque , "non alteriu»
qu^ra Proptij , quoad ptimum ; & Accidentis,
quoad fecundum ; ifta autcm funt abftra(5b,vt pa-
ictjigitut abftra<Stis conucniuntintcntiones,quod
eft contra tc.

Ad ifta rcfpondct Do£kof fingulariffim^. Ad
primum in forma fic , quod fcilicct iquiuoca-
tio poteft intclligi in concreto,vcl multiuoca-
tio, feu multiplicitas, duplidter, fecundurii qu6d
duo iraportat , fcilicet vel ratione forraalis fig-
nificati , vel rationc connotati , ex diuerfita-
te ipfius modi fignificati proueniens. Si primo
modo cft multiplicitas , benc fcquitur qu6d ct-
iam in abftrado fit : fimiliter & c contra , Ci vni-
uocatio,vniuocatio; & ^ contra, ab abftradto
ad concretum infercndo. Si vcr6 fecundo mo-
do conuenit multiplicitas , non fequitur quod ■%, t
in abftradto fit fimiliter : nec ex vniuocatione
abftradli Tcmouctur huiufmodi multiplicitas. Et
exemplificat de Jano , fcu /«74//wo , quod malti-'
plicitcr dicitur , fccundiira qu6d habet diuet fam
habitudinera ad diuerfa connotata, feu pona-
tur vnura concretum , feu plura. Rcfpicit enim
Jamtm , & id quod cft foririalitertale , vt animal;
& id quod fignificat fanitatcm , vt vrinam , vel
huiufmodi ; & id quod eft conferuatiuum fa-
nitatis , vcl fani , vt diactam , vcl vas , pro
quanto contentiuum eifediui fanitatis , & id
quod eft efre^iuam fanitatis,vt mcdicinara.

Quare /kmm vmUipUx vt habet Philoibphqf I^.
4. & 7. Mctaphyficac ; fcd ad vnum , hoc eft,
analogum , fanitas \etb vniuocum eft. Simi-
liter dicendura cft in propofito delucej&eiut »*«?*,
concrctis. Hoc idcm habct ifte In 4. didindlio* ««m4

ne 1 1. qucftione 1. Cikm igitut dicis, qood idem
fignificant , vcrum cft , fcd non eodem mo-
do , quia abftradum abfolutc concretum in ot-
dine ad fubic^um : & quia talis ordo , fcU mo-
Ccc 1 <Im

J£quiu»catt$
ttnetiitrU im
r»iitn* ttif
nttati^mn in»
ftrdt fjMtM*-
tMtiinfin T»-
titnt figuifi-
ttaiftmaik'

620

Expofitio

.|j dus clTendi in fubieao eft multiplex,idc6 concrc-
tum multiplex cft-

Ad fccundum dicit , quod rifibilitas in fe , 5c
ouoad fua infcriora propria , & fimilitci: albedo,
fit vniuerfale.vtpotc fpccics : in ordine tamcn ad
homincm n,eutrum eftvniucrfale, fcd tantumin
concrcto refpe<au hominis. Primum eft pro-
prium, fcilicctrifibilc, & fecundum accidcns,
fcilicct album.vt fupradiaum-eft. Et confir-
mat hoc cxproccflii Porphyrij.cap.de Proprio,&
Accidcnte,& littera patet.
17. De Tirtjo. Circa difta in folutione hu-

ius qujcftionis occurrunt aliqua dubia. Primo, an
illa prima rcfponfio adquacftioncm poffit fufti-
neri , & an etiam rcfpcdu diucrforum oppofita
^ t poffint conucnire eidem , & an intentio Generis
& Speciei ; vel Gencris & Proprij ; fcu Speciei,(Sc
Proprij, & fimilitcr dc aliis, poffint conucnire ci-
dcm,etiam rcfpcdu diuerfbrum.Pdflei ctiain pon-
derari qqalcm oppofitionem habcnt Proprilim &
Accidens.

Itcm , contra conclufioncm quaeftionis , fe-
cundum quod cam tcnct Dodor , poflct obii-
ci fic : Cuicumquc accidit fubicdum alicuius
proprij , accidit ei & illud proprium : fcdhomi-
iii accidit albedo, vel album, crgo difgregatiuum
visus,quod eft paffio albi; quare ipfi difgrcga-
tiuo visiis poteft applicari intcntio Proprij rc-
fpcdu albi ; & intentio Accidentis rcfpedu ho-
minis, & fic dc aliis propriis paffionibus accidcn-
tiampotcftargui.
18. Similitcr arguitur infecundis intentionibus:

accipio proprium Vniuerfalis , vel Generis , vcl
altcrius fecundx-inicntionis,& patct quod com-
parando illud ad fuum proprium fubicdum , ei
conuenit intemio proprij vt modw , ficut & aiiis
propriis : comparando ver6 ipfum ad funda-
>l mentum primac-intcntionalc, vcl fecunds-in-
tcritionalc , ei applicatur intcntio Accidentis,
ficut & fuo fubiedo. Cui enim accidit genus,
cidem r.ccidit proptiura gencris , vt priiis , er-
go , &c.

Item , vidctur maior compsffibilitas iProprij,
& Accidcntis cidcm fundamento , qukm Gencris
& Accidcntis ; fcd Gcnus & Accidens conue-
niunt cidem fundamento refpcftu diucrforum.vt
colori,ficut fupra,cap.dc Gcnerc,qiia:ft.6.conccf-
fum cft,ergo,&c.
ip. Sed fuftinendo Do£korcm , qui nihil dimi-

nute dixit , ad hacc refpondctur. Ad primum
dico , quod non vidctur probabilis , nec fuftcn-
tabihs illa refponfio , vt oftendit Dodtor.nec
iiniilitudo de Gcnerc , & Specie proccdit , &
etiam forte fallit , nifi capicndo Speciera ex-
tenfiue, pro fubaltcrna, vel tantum fubicda, qu«
non cft proprie Species , vthic ponitur oppofi-
tum , fcu difparatum pracdicabile contra Genus,
de quo infrk magis dicam.

Ad aliud dico , quod non proprie oppofita,

vt.oppofita, dicuntur dc eodcm,ordine , nec

refpedueiuld^m, nec rcfpcdudiucrforum.quod

patet I . de contradidoriis , quia non funt pro-

pric contradidoria , fi comparentur ad diucr-

opprpt» «t- fa ^ j„ rcfpcdiuis , dico : in abfolutis vero nec

folut»nondt- jcfpeau ciufdcm , nec rcfpcau diucrforum di-

dnn. ciintur de codem. Simihter contrana non di-

cuntur dc codem , & fccundijm idcm , & fimili.»

tcr eciam ncc rcjpedu eiufdem , nec rcfpedu

diucrforum ; & hoc vt formahter talia funt;

quod dico propter verba Philofophi, 5. Phyfi-

corum , comparantis cxtrema ad media inter fe
comparata , & e contra. Similiter etiam ncc
priuatiuc oppofita , inquantum proprie talia:
quod addopropter vcrba Ariftotclis i.de Ani-
ma, comparantis imperfede talc ad priuatio-
ncm tahs. Similiter idcm patet de rclatiue op-
pofitis,quia non funt oppofita refpcdu diuer-
forum confidcrata , VI fupra patct fapiiis. Nam
refert dicerc reUtiua , & relatiue oppojita : fed
famofa locutio verificatur propter idcntitatem,
& diuerfitatem fubftrati propinqui : nam ca-
dcm quffi funt relatiua , fiunt confcquenter op-
pofita, ideo ad diucrfitatcm fubftratorum ab-
lolutorum,dicuntur ha:c rclatiuc oppofita.

Ad aliud dico probabiliter , quod nuUac dujB lo.
harum intentionum propric,vt difparata: funt,
attribuuntur eidem fundamcnto , vel fubic£lo,
& hoc fccundijm idem. De Gchcrc & Spccic
patet cx didis , quia Spccies fpccialiffima , de
qua maxime intendit Porphyrius, non conuc-
;iitilli, cui conuenit intemio Gencris,vt pa-
tct cx rationibus eorum , & fupra fatis habc*
tur. Similiter de Gencre & DifFcrcntia & Gc-*
nere ; & Proprio & Spccic;& DifFcrentia & Spe-
cie ; & Proprio & Accidente : & fimilitcr dc Gc-
ncre & Accidcnte ; & Specie' & Accidente , de
quibus magis vidcturex vcibis Doftoris , quoJ
conucniunt cidem , quod vcrum cft , loqucn-
do de eodem tjiuod, non tamen dc eodcm ^nei
nam colori applicatur intcntio gcncris , ratio-'
ne communicabilitatis quiditatiua: , & contra-
bibihtatis talis , ad fua propria infcriora eiuf-
dem gcncris : fcd intentio accidentis applica-
tur ci rationc inhzrcntias ,& concernentiae na-
turas alicnx , & alterius gcneris. Et fi dica-
tur quod Proprium rcfpcdu vnius cft fpecies
fuorum infcriorum, vel aliquando gcnus:bre-
uiter , licct aliqui diftinguant de Specie fubie-
^i,& prsdicata, dico nihilominus quod non
proprie , fed quodammod6 fimiKtudinaric dici-
tur fpccies , vcl gcnus , pro quanto , fuo modo,
dicitur de fuis infcrioribus , ficut & alia : fed ta-
mcn illa non funt proprie inferiora , ncc illud fu-
pevias , fed aliqua , vel aliquid infcriorum & fu-
pcriorum.Similitetdico deDifFcrentia,& Specic,
atque Genere.

Et fi adducatur Dodor in i.Reportationum, **«
diftindione ij. quxftione 2. vbi dicit quod om-
ne vel reducitur ad Gcnus , vel ad Speciem. Di-
co , quod circunftantia fcripturarura illuminac
fentcntiam.

Addit enim DoOior , quoniam , {nqait , illud
quod eft proprium, vcIdifFcrcntiarefpeftu fpc-
ciei, rcfpcdtu fuorum inferiorumfc habct vt Ge-
nus, vel vt fpecies. Nota ly vt , quia fimilitudina-
ric loquitur vt dixi. Vere etiareducunturad Spe-
ciem DifFerentia & Proptium , tanquam aliquid
eius,& reducitur accidcns ad Gcnus,vclSpc-
cicm : quia eflentialior habitudo eft ad fua infc-
riora.quam ad aliena; &prius cft vnumquodque
in fe ^uid , quam alterius modm . quare eft redu-
dio pofterioris ad prius.

Ad aliud poteft dici,qu6d illaoppofitio potcft
poni non folum difparatio communiter difta^fecl
oppofitarum difFerentiarum declaratiua,vtpatec
cx dcfinitionibus ipfarum-fupcrius pertraftatis:
cfle enim contrarietas ( etfi non fort^ propriiffi-
me fumpta,vt patet)fuflScit tamen adjnfercndan»
contradidioncm.

Adaliud(quod cftditedtc contra c0nclufionem xi.

prin

Qusftionis XXXIII. 6ii

ptincipaltfm lA quxftioflem,& tangit bonam dif-
/icultatem) poteftdici qu6d aliud cft principali-
ter,& immediatc accidere fubie6lu, & ita dici ac-
cidens-,& aliud mediate , & concomitanter. Vel
fub aliis verbis,abfolnta inhzrentii, vel per mo-
dum fequelz. Argumentum procedit fecundo
modo,& nmiliter lequens de intentionibus:con-
cluHo ver6 intelligitur primo modo. Non eft au-
tem inconueniens aliquid e(fe per fe rale , & per
accidcns aliud,Iicct aliits eifct oppotitum , & hoc
/i f\t per accidens illud : Hcut habitus idem poteft
cfTe per fe fpeculatiuus,& pcr accidens pradlicus.
Qua: non propricfuni oppoiita , quia pct fe, per
fc,& peracciden$,per accidens opponuntur. Sic-
ut de <fMid,8c rnedo, in limili.fupri didum eft.HaiG
folutio eft fatis apparens, & poteft colligi aliqua^
liter ex diStis Philofophi j.Topicorum.c.i^.
13 . Aliter tamen dico,qu6d nec mcdiatc , nec im-

mediat^ illud quod cft proprium vni.cft accidens,
auc illi,aut alteri : aliudeftcnim effe accidens, &
aliud aWquid accidentis ; Hcut aliud eiTe fubftan-
tiam,& aliud aliquid fubftantiz,(icut in fimili di-
xi iam fupri dc inferioribus Proprij,& DifFcren-
tie. Difgregatiuum igitur visus non eft accidens
ligni,nec proprie pars formalitcr accidentis , fcd
aliquid ipfius. Et nmiliterdicatur ad aliud de in-
tentionibus. Simile tetigi fupr^ qua:ft. 6. ad H-
nem. Proprium etiam non dicitur effe alicuius
proprium , nifi infe , & in ordine ad fua infe-
riora confideratum : & ita poteft negari difgrt-
gMtiHum efle proprium albi, vt ad lignum compa-
Mtur , immh fic ei extraneatur, & ita argumen-
tum committit fal|aeiam Aecidentis. Nec obftat
quod lignum dicitur difgregatiuum,quia hoc in-
telligitur per accidens, & remotc , ficut qu6d U-
ber hominis fit rifibilis,id eft.illius qui eftrifibi-
lis:ita lignum cftillud accidentalitcr, quod in fe
pcr fe difgregatiuum eft.
14. Ad vltimum,patet ex didlis qu6d genus & ac-

vhimaier cidcns non conucniunt cidcm fccundum idcm.
diuirfttu ib$ Similicer ncgo afiTumptum pro maiori:dato cnim
minor Ttpu. 9°°'' maior iit conuenientia proprij & accidcn-
rinnfti^. tis , non tamen maior compoflibilitas, feu mi-
nor rcpugnantia , vt priijs in fimili diiflum eft.
** *'"*' Exemplum de albo & nigro ; & albo & fupcrfi-

cie. In primis maior conuenientia , quia nedum
in genere remoto , fcu conceptii tranfcendcnti,
fed etiam in genere ptopinquo conueniunt. In
fecundis tamen minor rcpugnantia , & maior
compodibiiitas , licct minor conuenientia fit,
ciim tantum in concepiu tranfccndenti conue-
ijiant.Vnde ex vltimisdifFerentiis fumitur, ficut
& encitas , ita & compoflibilitas , vel incompof-
fibilitas per fc,vel per accideiis aliquorum. Forti
tamcn pofTct conccdi vniformis incompofllbili-
tas omnium vt ^uid confidcratorum , licct non
vt modut. Excmplum dc albo & nigro ; & albo
Sc dulci. Ita dicatur de Gcnere & Accidente ; &
de Accidcnte& Proprio : quia duo prpna non
diftinguuncur per difFcrentias immediacc oppoft*-
tas circa idcm genus propinquum, ficut duo vlti-
ma. Ad hzc tamen addat ingeniofus led^or plura,
vt expedir.
X j. Secund6 , circa primum principale,& folutio-

nem eius,aIiquaoccurrunt.Prim6 an caliditas fic
eiufdcm rationis in elemento , & mifto, & an ilfa
probatio ex 1. Metaphyfics hoc fu£Eciencet
oftcndic.

Item , videtur qu6d qualitas elementi fit pro-
priam eius , vel fibi intimius , qu^m propcium,
Scotifpcr.T^m.I,

cuius oppofitum tenec in vtraqoe folucione ad
primum principale : camen authoritate Petri
Hifpant, qui dicit cap. de Oppofitione,qu6d ca-
liditas non accidit igni , fed eft ei confubftan-
tiale,& pertinet ad ipfius definitionem , ficuc
pundlus ad definitionem linez, & vnitas ad defi-
nitionem numcri : & addit ibi qu6d modns fffit$'
diin ipfius caliditatis in igne, pertinet ad mo-
dum ejfendi in partis definitionis in definito , qui
eftquartusmodus ejjendijn^. Phyficorum rexc.
comment.i}. Vndc addit ibi , qu6d caliditas
non eft in igne , vt in fubiedlo , icd in materia
ignis. In igne ver6 eft vt fubftantialc in eo,cuius
eft fubftantiale , t\im etiam ,quia accidens quod
confcquicur fubicif^nm ratione formx ipfius ,eft
eius propt ium, & fupr^ dixit Dodor de proprio,
& cap.de Accidenie:fed qualitas clemenci eft hu-
iiifmodicnam ralia non iiifunt ratione materis,
fed tantijtn quantitas, quia fi fic,non cffent adli-
uat,ficut'iiecmateria,tiecetiam pcr fcfenfibile,&
fic de alifs.

Item,illud quod dicit in i. folutione,qu6d fci- 16,
licet alteratio przcedit g'cnerationem in elemen-
tis, videturfalfum ; tum quia fotmx clemento-
rum gencrantur fuccefEue , fccundiim Ancr-
rocm , & multi Scotiftac fcquuntur hoc , & 8.
Metaph. copiosc difputat Doftor idcm : tum
quia tunc ignis manens ignis poffct effe ffigi-
dus,ficur aqua calida , & dedudio folutionis hoc
vidctur oftendere:fed iftud eft impoflibile, maxi-
me naturaliter, vt etiam habet ifte Doflor in 4.
diftindb. i x. nam fcmper aliquem gradum calidi-
tatis fibi determinat,fine quo impoflibile videcur
ipfum forc, nec fub frigidicarc poccft efTc , vt ex-
perientia docct. Hoc enim tanquam rifu di-
gnum mulci repucant , fcilicct igncm fore fri-
gidum.

Irenr, ci^mdicit in fecundarefponfione , qu6d ty.
qualitatcs elcmentorum confequuntur ipfa , ra-
tione materia: ; velipfammateriam confequun-
tur , & non formam ; non videtur verifimile , vc '^ i
patet cx' didlis. Nam fi loquatur de materia
Phyfica , quae eft prima , clarum eft qu6d illam
non confequunrur vc cui infunc , quia fecun-
dum iftum ( 3. diftin6fc. I. quaift.y. & idem tan-
gic 3 . diftind. z. quaeft.4. & 1 1. diftind. 4. ) fub-
iedtum accidentis , maxime abfoluti,eft ens i6k\i,
fcilicct formali , & non folum cntitatino. Si
vero ibi fiat fermo de matetia indiuiduali , vc
quibufdam placet , fiue illa ponatur materia
prima , fiue materia fignata quantitate , fiue
hzcccitas , adhuc non vidctur verum qu6cl
qualitates elementorum confequuntur illam^im-
m6 prim6 vidcntur conucnire naturz elemen-
ti , nec illa haecceitas eft principium a^iuum,
Phyfice loquendo , ficuc prifis de materia Phy-
fica didlum cft. Similiier illa probatiu cx i.
Metaphyficx non proccdit , maxim^ fecundiim
iftUijn , qui tciict naturam efreprincipium adkio-
m$prim6, & non fingularitcr inquantum ta-
le, licct fingularitas fit conditio agcntis. In-
fcrius etiam in Poftpraidicamcntis , quzli.4.
dicic qu6d caliditas confcquitur ignem in fuo
perfefliffimo cire : fed tale cfTe non videtuc
eire materix ignis , qualitercuraquc fumatur roa-
teria.

Ad iftabreuirerrefpodeo.Ad primum dicocum xt,

Dodore , quod eft eiufdem rationis hinc inde,

qaodpofTet multipliciterprobari , qu6dramen

pro nunc oroitco. Difretentianamque fnaterialis,

C C c I inquan

6iz

Expofitio

inquantum talis,eftnutnetaiis , vt prjis farpe di-
(ftumeft. Vidcatur ifte z.diftind.i.partci. vbi
pftendic genita propagatione, ^genica pucrefa-
)fl:ione,ali4uando cflTc ciufdem rationis. Nam ibi
notabiliter oftendit qualiter cognofci poflic ali-
qua efte eiufdem rationis,& per qus media.Simi-
licer dico qu6d probatio illa ex i. Metaphyiics
Opcimc cencIudit,licctaliqui|obftinati nonafTcn-
tiant,quibus protetuia eft pro do6lrina , & obfti-
natio pro virtute , & fupcrbia pro fandbitate : fat
tatnen in fui confufipnem cft in modum Hmia-
tum afvcndere.Scd de qua Vniuocatione pcQcedic
ilk probatio patet infra^quzft.^.

Anteprsdicamcntorum , &c aiibi faltem qua-
cumque vniuocatione potcft poni caliditas e(fc
vniuoca his 8c illis.
^ a Ad aljud , ncgo qualitatera elementi cfle pro-

CmliditM m prium , vcl intimius proprio. Ad PctrumHifpa-
ftnfubfim- num & alios authores huius opinionis , poteft
tislitigni. yno modo refpondcri pet intcremptiOnem , vt
communicerin illo loco negatur.Vel quia poteft
.<> S probabiljter declarari , dicatur quod pcr confub-

fiantiale intelligit noh intrinfecum fubftantia:
clementi , fed quod~confequitur naruraliter fub-
ftantiam eius,dc hoc neceflitacC HafutaE,liccc non
(implicicer forte,&perpartcmdefinitionisintcl-
ligit partem quoad nos, & a pofteriori , per addi-
tamentum definientem , ficut i. dc Anima dixit
iPhilofophus, accidcntia conferrc ad quod^Hidefi,
extendendo eciam ad accidentia connaturalia in
ede perfe(Sko,& natur£,& realisexiftencia;, &in-
feparabilia^&nedum proprie propria.Ec exempla
qua; adducuncur currunc de definicione per ex-
trinfeca,& fic faciunc pro hac foIucione:fed clau-
dicant quoad fimilitudinem notificationis, pec
additamentiim nunc pcr piius , nunc per pofte-
rius,fienda:,vt pacetfpeculanti. Vidc notancer ad
propoficum S.Mecaph.cexc.comm.j.&fpecialiter
in commento ibidem per totum,& maxime ad fi-
nem commcnti , vbi finguIarilHmc ifta habencur.
I ^* Ec quod additiir de effe caliditatis in materia

ignis ,canquam in fubie^lo , quod videtur quq-
dammodo conforme diftis Doftoris hic,infe-
cundafolutione ad primum principale,facir bene
prohacdeclarationein Petrum Hjfpanum. Nam
fi caliditatem pofuiflec t^e prppric fubftantiale
igni «nondixilfec ipfam cfTe inmateriavcinfub-
icSto, ciimcommunc fic omni fubftancixin fub-
icfto non cflrc,cx Praedicamentis cap.de Subftan-
tia ;. illud autem poteft exponi fic, videlicet quod
jnateria ignis eft indifferens ad formam ignis &
aquas, & non fic ignis , jdeo marctia igniseftin-
differens ad caliditatem & frigiditacem, & rcfpe-
if^u eius func accidentia etiam feparabilia , &
complece racionem accidentis habencia , fcilicec
a Jcfle , & abeflc, &c. Non fic calidicas refpedii
ignis poceftponi accidcns,Iicec fic fimpliciccrac-
cfdens cius infeparabile. Et illud poteft intelligi
de materia pro oppofito corrumpcndo accepca,
ficuc dicimus quod lignum cft maccria ignis , vel
aqua;, vcl huiufmodi , quo modo loquicur Com-
mentator, & Ariftocelcs de m^ieria , in plerifque
iocis,& ifte Doftor in i.dift.i. parte i. foluendo
mociua Auerroisjvel dc macetiainexiftente , fiue
ex ^iM.quac vocacur elementum,& pcincipium.j.
Mecaph.& i.Phyfic,& alibi faspe.Primum horum
iacis (apit ad propofitum, quia accipiendo mate-
riam fecundo modo,non recipitcaliditatem, nifi
remotc multum , nec rc6|:e pofTct dici fubie^um
eius,vt argutum eft.

Ad aliam pcobationem , opoccet dicece quali-
tates elementocum conuenice eis cacionefuacura
focmacuro,auc tocius compofici, & non fol^m vc
caufae focmalis , fed pocius vt cfficiencis , falccm
zquiualencec. Ec ciim dicis, ccgo eftcnc pcopcia,
nego. Vnde noca (vc fuprk eciam nocaui) quod
accidemcomenirerationeforma, poteft intelligi du-
plicitec,vel fcilicet pec fimplicem emanacionem k
pcincipiis inccinfecis quidicaciuis,& non alia effi-
ciencia exccinfeci , quam fubie<^i pcodudiua , &
cale accidens dixi ciTe cefpe£tum fundamenca-
lem,& pcopciiim illi cuius eft,& idem cealicec ei,
vel pec ccalem efficicntiatn , & etiam \ fubie£bi
produ(3:ione. & hoc vel ab ipfomec fubie^jto , vel
<k caufa excrinfcca clus formalicer , fcmper camen
ab ipfo fubic^oarquiualencer , quia focmam qua
pcoducerec fufficiencer in fe , & prius nacura ha-
beclicec foctc abcxccinfecopcsueniacuc; & cale
accidens pono cealicec diftindlum a fubiedo , &
vt plucimum abfolutum,cuiufmodi in pcopofitQ
dico efTc qualitatcm clcmenti.

PofTct eciam diftingui de fpcma, vcl fcilicet io
effe ccali Phyfico'',& indiuidualiivcl ineflequidi-
tatiuo fpecifico Mctaphyficali:& ficpoteft expo-
ni Doftoc , vbi fupca dixit pcopcium confcqui
formam fpecificam : & hic dicit qualitates ele-
menfotum confequi materiam, hoc eft,elemcnta
in cffe Phyfico indiuiduali,quod efle eft m^tcria-
le refpetSlu cfTc Mctaphyfici , & quiditatiui : vel
quod confequuncur formam vt inmateria,non
tamcn formam, vtformam ,licct racioneformz
infint.Si aucem aliquis fingerec qu6d finc propriai
in gradu decerminato,& hoc vel intenfiflimo.vel
remifTo , accidentia autem infr^ , vel fupra illum
gradum.facilitcr impugnari poirunt, quia gradu^
non variant rationem formae , & ideo argumen-
tum Dodloris in foluiione conuincit. Similiter
non videncuc focmae ekmentocum poflc ftare
cum aliisgcadibus,quianonmanet fubie6lum fi-
ne fuo pcoprio : hoc autem falfum cft , quiara^-
nent in tota latitudine,vt patet.

Ad aliud,fuftincndo didum Dodocis,negoaf-
fumptum.

Ad primam probationem, loquitur Do6tor fe-
Cuiidum opinioncm communem , qua: ponir ge-
nerationem termipum alrerationis. Vcl fuftinen-
do aliam poflec dici quod alteratio praecedic na-
tur^jlicet nondur^cione: fcd primacefponfio ef-
ficacioc. Infck eciam in PoRpraedicamencis q.4.
Doftocponir eundem modum dicendi. Fonc ta-
mcn ifta veca func de elemencis non pucis, nec in
^is fpha;cis,fed inhis infccioribus,qua; func cle-
mcnta , licct noif fenfibilicer mifta, & ita poteft
fuftineri ignem.,£rigeficri , & aquam calefieri , &
ficdealiis. Suflincndo etiam elemcntapcr mo-
tumgcncrarij&corrumpi, adhuc praeccdere po-
tcft alteratio,cciam durationc,gcncrationem,fci-
licet tota totam , &pars partcm , icaquod prius
duracione difponitur , & alteratur parspcopin-
qiiiocagenti,qu^m intcoducacuc formainillam,
& fic de aliis per ordinem.

Ad aliam probacionem , didlum eft fupr^,
qu6d ignis fine repugnantia intelledluum poceft
incelligi fub oppofico) caliditatis , fed an efleper
aliquam porcntiam dubium cft : de potentia
abfolutaDci non video contradidioncm , fecus
de ordinata , & de potentia naturs , cum Deus
ces quas condidit fic ,adminiftrec , vc pcopcios
motus agecefinat, vt habet Auguftinusj.Ciu.
cap.30.

3'-

Elementotum
quftlitatet a»
ipfn confe-
quantur r4-

tient matf
rit.

H-

AlteTMtit am
pri,cfJat gt-
nertuienem
in eltmentiu

3 4-

Ig«itanpo0
intelligi fub
tpfefito cafi'
ditatit.

Qusftionis XXXIII.

625

Ad hxctamen quccatur Ariftotcles ).Cceli,&
in Problematibus fuis. Boccius cnim in libro de
difciplina Scholadica cap. 3. in hiftoria filijin-
conflantiz , narrat numcrum qusftionaro di£E-
dlium protradtarum in hcmicirculoCratonis,&
hanc ponit fcxtam fuperioris Zodiaci latitudinis
ciufdem femicirculi , videlicet c^m vnum ele-
mencorum contratiam , vt aqua accidentalem
accipiat qualitatem, vt caliditatem rquarenon
ignis accidentalem accipiat frigiditatcm, & non
folait ipfam , Hcut nec alias quxdiones ibi reci-
tatas.Oicunt camen aliqui , quod eft propcer ma-
ximam a&iuicatem ignis in tranfmutando alia,&
non e contra.

Sed probabiliter pofTet dici,qu6d hoc eft pro-
ptec caritatem materi^ ignis,in comparatione ad
alia : eft enim in millccupla propoirione rarita-
tis ad terram, 8c centecupla ad aquam, quare fri-
giditas non potcft recipi in tam fubtili , & rara
materia , vt patct. Sed hoc maxime intelligo ve-
rura de elementis puris , de ipHs ver^ non puris
fortc fccus eft , licet ibi expetientia deficiat , de
quibus eft PhyHci connderate.Sufficit cnim Do-
^ori hic ad propoHtum fuum , quod de aliqui-
bns clementis , & fuis qualiiatibus , Cit vcrum
quid fub oppoHtis polTunt intelligi, & efte, licet
de aliis fic difficultas : non tamen quia funt ipfo-
<nm propria , vt patet : dato enim qu6d nun-
quam cotuus poillt effici albus,nonproptechoc
nigrcdo eft ipfius proprium.

» c, Ad aliud patet ex iam diftis , cxponendo Pe-

trum Hifpanum. Loquitur enim Do&or hic in
materia Phyfica famosc , & Topice, vt faepc dixi:
vel exponatur vt prius de matcria & Phyfica , 8c
indiuiduali , & de confequi formam Metaphyfi-
cc , & Phyficc , & per cflicientiam realem , vcl
(implicem emanationcm , feu pullulationcm. Ac-
cidcntia enim communia confequuntur princi-
pia indiuidui , & non Speciei , inquantum talia.
Et non obftat quod tale accidens conueniat om-
nibus indiuiduis illius Speciei , quia etiam habet
caufam necefratiam in quolibec , non tamcn pcr
fc,& ideo non fequitur quod per naturam comu-
nii. Si tamen per fc fecundi conueniret omni-
bus indiuiduis, confequens cffet qu6d per fe pri-
mo conqcniret alicui communi, vt fupr^ , quzft.
7. &alibi faepc tadum cft. Non intclligit enim
Dodlor pcrmatcriam hzcceizantcm, fcd potius
/?mul cotum , quod eft matet iatum Phyfice , &
Metaphyficc.

I €. Exponit etiam, & ad pcopoficum adducic Phi-

lofophum I . Metaphyfics, vc famosc cxponicur,
operatio etiara,& tranfmutatio Phyfice eft natu-
r^ fingularis ptimo,& ita ad propofitum hic opti-
ma cit illa cxpofitio. Et quod Doftor infri in
Poftpracdicamcntis dicit ,aliter tefpondendo di-
cit , nam ibi tres refponfiones adducit , qua: pro-
babilcs funt. Intelligit tamen Dodor ibi per
ejfe perfeEliffimum i^nu , cffe non fra£tum , nec
tranfmutatum eius, fub gradu videlicet pcrfcdto
caloris: & fic adhuc poteft dici habere etTcma-
tetiale, cefpeftue(requiditatiui,& fpecificieius.
Hxc omnta probabilia non affetendo, (cd altiora
ingenia excitando. Vttaquc igitut folutio ptimi
ptincipalis probabilis, fubtilis, atque fuftentabi-
lis eft.

JT, Tcttii circa fccundum principale , & folutio-

nem eius, aliqua dubia poilunt adduci.Ptimo vi-
detur illud quod dicitur in atgumcnto , fcilicec
^uod Utx ineorptrtlumaoji, dr medio,efi *£lm Uui-

di , in^uantumule , repugnare diStii in folutione
argumenci , vbi dicitur qu6d nuUum concretum
diilHm a luce inefl vniuoce , &c. quia lucidum eft
concretum conueniens vniuoce vtrique per te.

Item, lux non cft in medio, fcd tancum lu-
men , quod fecundum vetitatem , & ifttun 1 }.
dift. 2. eft fpecies iucis,crgo falfum didum in
illo aftumpto , & proccdit ih folutione. Poflct
etiam dubicaci circa illam diuerficacem lucisin
fupetccelcftibus,& vnde proueniac,& an finc pla-
raluminofaradicalicer, vel tantumvnum. Simi-
liter quales funi illi varij modi eftendi lucit in
diucrfis fubicdis , & an migret dc fubie6to in
fubie£bum.

Poftet eiiam dubitari de ipfa luce in fe, an fci-
licet fit fubftantia,, vel accidens , & fimiliter de
lumine. Quare etiam intentioncs non applican-
tur abftradlis , ficuc concretis , imm6 oppofitum
conccdit inferius, quia albcdinem fimiliter&
rifibilitatcm elTe fpeciem. Quarc ctiam potiiis
Specics , vcl Genus poftunt applicari abftradis,
qu<im Proprium, & Accidens. Similitcr fequcre-
tur procclius in infinitum in fpcciebus , fi tifibi-
liras eflct Spccies: quia cuiuflibet fpecici eft pro-
pcium , ergo rifibilitatis , & de illo quz?atar in
infinitum. Repugnat eciam fzpc di£lis ex funda-
mcntis dodlrinae huius. Quacc eciam non mul-
tipliciter abftiadum propottionabilitcr concre-
tis in illis exemplis dc ftno , & in propofito de
luce^ Aliapluraaddat lcftor , quiadcfideroprx-
ucnire aequino6lium autumnale, priufquam bre-
uiore ftringatut mora frondifluae lux brumx, ad
huiusin Perihermenias fubciliifimlisalcercatio-
nes clucidandas.

Ad primum igitutdico, quod Doftor capic
lucidum pro fubftrato , id cft , pro diaphano , vt
patct cx Philofopho, vbi allegatur ibi,&non
pro formali , & dic quod lucidum proprie con-
ucnit corpori luminofo , & non medio : ncc Do-
dbor dicit oppofitum,extenfiuc tamcn loquendo,
poteft mediura dici lucidum , & fic dida Dodo-
ris non fibi repugnant.

Ad aliud potcft dici,qu6d loqultur Dodor
hic famose,forte fccundum illam opinioncm,
quae ponit lucem fluerepcr motum : vel mclius,
qu6d non loquitur aflertiue^fcd conditionaliter,
fcilicet grati.i difputandi admittendo. Ideo dicir,
Poteftdici quodfi lux , & vbi ly/dubi^at. Vndc
brcuitcr ncgandum eft fccundum veritatcm , lu-
ccm cfTe eiufdem rationis infnedio , & in corpo-
re luminofo , & negandum eft etiam ipfam , vcl
concretum adkualiter difftum ab ipfa , elTc pro-
prium in corpore luminofo.Et cCim dicitur qu6d
conucnit ci ratione fotmx : dicendum per omnia
ficut in fimili iam diftum eftde qualitatibus elc-
mcncotum.VndeFrancifcusdcMayronis ij.dift.
a. dicic quod lux vocatur in fontc.hoccft, in
corpore luminofo , & lumcn in mcdio , fplcndor
in mcdio cerminato , & fulgor in corporc fplcn-
dido : qux non foltira fynonyma func , fcd di-
uecfa fignificantia primo, hoc idem habcc ifte in
2. dift. I j. vbi vulc qu6d lumen eft incencio , vel
fpecies lucis in medio , vcl in diaphano , hoc eft,
in corpore ccanfpatehtc, quod eft aftu tale,quan-
do habct Inmen : potentii ver6 tale.quando non
habcc lumen, ficuc in fiihili decolorc,& eotpo-
re tcrminaco , eft dicendum.

Eft ergo lux in corpore lucido , lumen in dia-

phano, tanquam fpccies lucis.Color autem eft in

corpoie ceiminato , quod eft cxtrcmitas pcrfpi-

C C c 4 cui.

38.

39.

Lux «M r/f
tiMfdtmrm.
titnk m tot'

fir$ lumint^
fi,(^mtdit.

40.

Lmmtmefi
^etti tmtit

6x4

Expofitio

eai. Quzre t, de Anima. Daco etiam qu6d lu-
hien fit fpecies, & quo refpe^y lucis>eft tamen in
Ccfiod videtur. Quod conting^t etiam in fpecie-
bus colorum, vt ibidem habet Dodlor , & Com-
mentator fuperlibtumdeSenfu & Senfato,cap.
1 . Vnde qualitas de tcrtia fpecie Qualitatis, di-
uiditur inqualitatero , & inintentionem quali-
tatis, lunfen ergo eft intentio lucis , Sc requiritur
tam in oculo, qukm in medio,ad videndum illu-
minata, & colorapa. £t multipiiciter fecundum
tadium redum, feu pcrpendicularem,& fraftum,
atqoe rcflexnm,de quibus habet videri,vbi fupri,
8c originaliter inPerfpedliua Allacen, & Fratris
loannis Pecheam Archicpifcopi Cantuaricn-
fis exccllentiO^mi Thcologi , & Mctaphyficf,
in fua Perfpediua communi , Sc in titulo de
Luminaribus. Vide 14. ij. & 16. conclufio-
nes prims partis Perfpediuz ipilus ad propo-
Htum.
Zjimtn dft' ^^ etiam lumcn aliud primarium, Sc aliud fe-
fU*. cundarium,priuatio luminis primarij cft vmbra,

fed vtriufque tcncbra : fccundarium autem eft
cum vmbra , de quibus omnibus quaete copiosc
vbi fuprJt , quia hic tantum pro notitia tcrmi-
norum introduxi hzcpauca. PoiTct etiam falua-
ri lllnd didum Dodoris aliter , fic videlicet,
quod lux eft in corporc luminofo,&'medio , fci-
licet vcl in fe, vclin fuo tepraefcntatiuo : fcd boc
non fufiicicnter faluarct identitatem rationis, &
vniuocationera eius formalitcr vtrobique, dica-
tur igitur vt ptius.
4*' Ad aliud ,pcitinetpotius ad AftioIogum,&

Philofophura realcm hoc, quam a<i Logicum
pertradtare. Quaeratur Philofophus in libris dc
.£1 Coclo, &alibi, fed breuitcr pro nunc dico,qu6d
fic vt in his inferioribus diueriitatem formae
corruptibilis fcquitur diucriitas qualitatis, aut
prims, aut fecimdz. ita in fupercoeleftibus, qux
oon rccipiunt pcregrinas impreflionis , fcquitur
fuo modo fuas formas diucrfitas lucis. Vnde ali-
qua magis, & minus diaphanafunt, & aliqua cx
fc.aliqua aliunde habcnt luccm, vel lumen. Ali-
quibus tamen videtur quod it Sole radicalitet
omnia accipiunt lumen,de igni vero infua fph«-
ra, an habeat lucem , aliqui varic lcniiunt, & de
imprcfllonibus neteoricis, an iucidz, an illumi-
natac fint , habet videri in libro Meteororum, &
3 . Coeli, & alibi farpe. Probabile tamen cft quod
plura alia^ Solc funt in fc formaliter luminofa,
ficut fortc omncs ftcUx iixa: ; dc erraticis non cft
|ta ccrtum, licet probabilc etiam fit & de illis,
pMEtcrquam dc Liina , de quibus modo nolo
prolixius pcrtradare. Qua:re Do6torcm vbi fu-
pra , & alios Thcologos , & ftiper Gcnefin , &
Philofophos , & Aftrologos , acquc Perfpc-
Aiuos.
4*" Ad aliud dico , quid illi varij modifunt, efTc

per modum fontalis plenitudinis , & intimae
emanationis, Mctaphorice loqucndo , ciim di-
citur corpus lucidum , vcl potius luminofum:
& adhuc per modum principij adiui commu-
nicatiuum fui , vt potcft , & fufceptiuum capax
cft , petmodum infupcr in alio tccepti , cum di-
citur illuminatum in fc , vel in fuo repraefcnta-
tftio j permodum & fluxus , & fieri ; pcr modum
adlionis , & pafllonis. Vnde Grammaticus di-
uerfos modos fignificandi attribuit his vocibus
lucens y iHminofum y illHmnMum y vtpote modum
aCtionis, & paflHonis; & fieri & fluxus : licct for-
' te pon fucccfliui, propric loqucndo.

Scd an multiplicatio iacis iiat fuccefHu^, &pet
motum, dubium eft : videtur potius Ariftotc-
lcs 2. de Anima , tenerc pattem ncgatiuam , fed
multi affirraatiuam fuftinent , de quo aliits vide-
bitur.

Eft ergo breuiter lux in corpore luminofo, ^.^
qualitas fenfibilis , in medio vcro fpecies quali-
tatis, talis cft vt lumcn. Aliter igitur denomi-
natur hoc & illud , & alio concrcto , atquc alio,
a diuetfis abftradis originato : & fi idem efTcc
abftradumin fc , & vniuocum , concretum efTcc
rouItipIex.Dato ctiam quod eodem noroinc pof^
fet nominari , vt patet in excmplo dey<fno,& hoc
proptcr varium modum efrendi formz talis in
fubic(^is diuerfis : & ita efret xquinocatio in
concreto , & vniuocatio in abftra£ko : fiue crgo
ponatur lux infcinabftradoeirc eiufdem ratio-
nis in corpore luminofo , & medio , & fonrali*
tcr vtrique ineire, fiue non , faltcm quoadpro-
pofitum Dodboris fufficit , nullum concrctum
vnum vniuocmn didbuma luce conuenit vtri-
que , cni concrete attribucrentur iftz dux intcn-
tiones , fcilicet Proprium , & Accidem : (bd illa
fuppofita de vniuocatione lucis & de inhzren-
tia ipfius virique, & quod fit proprium,veI in fe,
vcl in fuo cpncrcto luminofo corpori,fairafunE»
vt pater : quarc argumcntum nullum cft.

Ad aliud dico , quod non migrat nec lux , nea 44.
aliud accidcns, de fubiedto in fubic(5lum : fed Luxn^nmi^
fuumefFeftum, feu fimilitudincm in mcdioor- fAti fubit~
dinatc , & in qualibet parte ipfius aliam,& ali^ra a* " /***"*"
gignit , fiuc inftantanee , fiue in tempore. Vc- *
runtamen , vt reciiat Philofophus fccundo de
Ani(Qa,aliquiimaginati funt lumen effe quod-
dam corpus, deflucns ^ corpore lucido, quod pcr
minutas partes defluit , & mouctur localiter ad
vjfum, & tunc repraefcntat vifui corpus lucidum,
Hoc ^utcm fatis cfficaciter impugnat Philofo-
phus ibi i & Dodor vbi fupr^ , indu£liue often-
dit qu6d lumen non eft fubftantia>nec complcta,
ncc incomplcta.

Ex his igitur patet ad aliud , qu^d fcilicet 4 J,
ncc lux , nec lamen , fit corpus , vel fubftantia,
fed accidcntia dc tertia fpecie Qualitatis : quod
an verum fit in lumine gloriae clariiis appare-
bit. Argumenta ver6 ad oppofituni foluuntuc
ab ifto , & ab aliis vbi fuprii,in fecundo.

Ad aliud , qu6d Logicam tangit difficulca-
tem, dico regularitcr tcncndum , quod intentio-
nes fccunda; applicantur primis co modo , quQ
dcfinitiones in tiCtu Jignato datae , de fccundis
pofTunt in adu^xrrr^/o vcrificari dcillis:modo
dcfiniciones Proprij & Accidentis nonpoffunt
vcrificari in fundamentis , in abftraco lumptis
im(k\xexercito: verbicaus^, Propriumcflquod
conuenit omni , & foli , & femper : non fequi-
tur ergo qu6d homo prim6 , & pcr fe , & omnis
homo eft rifibilitas, fcd qu6d efl rifibilis. Simi-
liter accidcns cft , adcft,&c. crgo homo cft albe-
do , non fcquitur , fed bcnc quod albus acciden-
talitcr. Et cum dicisqu6d cppofiiumdicit Do-
Ctot infr<i , vbi concedit albedinem cfTc fpcciem»
& fimilitet rifibilitatcm. Dico quod ( ficut di-
Otum eft cap. dc Gcnere ) duplex cft abftradio,
& fiiniliter duplex concrctio , fcilicct ad fuppo-
fita aliena, & propria : & fzQ.i abftradlionea
primls, remanct concrctio adalia,iuxtaillam
propofitionem notabilem : giuando aliquidefi ptr
fitale comunBum cumpofteriori, etiam feparatum ak
illo potefi ejfe tale.

Album

46.

^lbum plnr»
ttnttrnit^ui
«iitiU.

QusftionisXXXIIl 625

47-

Jlbnr»Sum
ntn etmmul-
tifUeMHr tS-
trtH.

48.

Albam igicuc concernic & fua , & aliena
luppo/ica , albcdo vcr6 non aliena^fed caiicum
fua : quare non folum aibo , fed eciam albcdini
applicacur congruc inccncio Spcciei. Scd quan-
do fierec vlccrior abftradkio , vc dicendo quidicas
albedinis , vcl albedcicas , icu ratio formalis al-
bcdinis , non dicerccur amplius fpccics » quia non
poilccverificariinadu exercito dcfinicio ipecici,
vcpaccc. Scd hsc incencio Aceidens,&c fimiliccr
fropriMm applicacur fundamenco , vc concernic
pratcisc fuppofica alia.quare h«c cft vera,^»-
jfWile eft proprium : Album efi accidens ; non fic
hzc , RiJibilitM efi proprium : Alhedo efi accidensy
concedicur. Similiccr dicendum eft de incen-
tione Generis, ficut de incencione Speciei. Quod
addicur confequencer de rifibilicacc , dico , qu6d
fccundum vcricacem non cftSpecies,nififimiIi-
tudinariealiqualicer,ficucpri6s nocaui. Forcclo'
quicur Doftor famosi hk de Proprio , vr faep^
nocaui , fuftinendo qu6d fic per fc in eenere ,&
ica fpccies , fcd de his cap. dc Proprio lacisabun-
di dixirquatrc ibi.

Ad vlcimum fuftinendo vniuocationcm abftrd-
<^i , & in propofico , & in excmpIodcySno, quod
racionabilicer non commulciplicacur abftradium
concreco , quia non in fignificaco in quo conuC'
niunc , fcd in modo fignificandi : hoc cft, in con-
cernencia, qus conuenic concreco, & non abftra-
&.0, eft illa mulciplicicas , fiue ih idcncicace vocis
fignificecur , fiueindiuerficac(:,& hoc nocanccr
dixic Doftor in liccera. Vndc qudncum ad figni-
ficacum hoc nomen ptmtm eft vniuocum , ficut
hoc nomen ptnitat : fcd quancum admodum cf-
fcndi huius forms in diuerfis , ad qu« habcc ha-
bicudincm,& quae concernic in concreco,efb mul-
tiplicicas velanalogiar, vel atquiuocationis. Phi--
lofophus enim dicic , quod dicuntur ad vnum , &
non propric aequiuocc. Vndc fi plura concrera
poftiint reperiri , quac exprefse important huiuf-
modi diuerfas habitudines , & varios modos ef-
fendi formas in diuerfis fubicdis , tunc crit vni-
cum abftradum , & plura concreca. Vbi vcr6
nomina dcficiunc , eric vnum concretum in vo-
ce , ficuc & vnum abftradhim. Sed mulciplicicas
in concrcco , & Vnicas in abftradlo , vt didum
eft , primo modo cft in propofito , de concrecis
mulcis didis i luce , cx hypochefi Dodoris:fe-
cundo modo in exemplo dc /kno , licec Dodor
In 4. diftindionc zi. qua;ftione i.fingat plura
concrcta /initatis , &inftancia concra Dodkorcm
in illo loco , quam pauci Scociftac fciunt cua-
dcre, cx idencicace videlicct concrcci, & ab-
ftradi , procedcns , vt hic arguitur , foluitur cx
ifto loco.

Vndc qui rcfpuunt logicalia Scoti , nunquam
crunt vniuerfales , & acuti indodlrinaipfiuSja:-
pcrto credc, fi vis. Do6tor camen i . Elenchorura
quzft. ifi.nocancer dicicquod ifta mulciplici-
tas reducitur ad vniuocacionem , & hoc propccr
vnicacera fignificaci. Vbi enira vnicas concepciis,
ibi fcmper vniuocacio , fimplicicer loquendo , vt
I .quaf ftione Antcpracdicamcntali in principio ha-
bct ifte. Fbi^ inquic, dicitur conceptm yihi eftvni-
uocatio t/ecundum quid tamen poteft ejfe multiplici-
tat. Scdaliccr videcurDo«aor fencircin ^.diftin-
£Hone ii.quacftione i.percratfbando illudexem-
plum deySiw» , vbi videcur velle qu6d eft fimplici-
tcr «quiuociim,& non folum analogum. Idcm
eciam petccat^ac 9. Mctaphyficae, quxftionc 3. &

Frater Guillclmus Ocham Quodlibeto 1. qo^t-
ftionc4. pcrcradac idch». Brcuitcr igitur ,quic-
quiddicacur dcraodoillius mulcipjicicatis , aut
iciliccc fic analogix, auc xquiuocacionis , auc
reducibilis ad vniuocacioncm,qua: omnia for-
cc probabiliccr pofliinc dici 1 diucrfimodc ex^
ponendo , ad propofitum Doftorii hic fufficrt
quod ftac vnicas & vocis , & fignificaci ipfius ab-
ftra^ai , cum pluralicacc concrccoruui. Ec fic liex
cric nomcn abftradlum ^ quo pluraconcrcca fu-
muncur in cafu argumenci , liccc fic falium , vc
didum eft prius : & fic fi conccdacur cibi quid
vni illorum applicecur intcntio Proprij , non il-
li , fcd altcri , applicacur inccntio Accidcntis,
propccr variccatem connocaci , quia primom con-
nocanc ipfum luminofum , fccundum ver6 mc-
dium.

Sed adhuc non vidccur facisfacere hxc folu- 49«
tio, quia iftar intencioncs non vocibus > fed figni-
ficatisvocitm imponuncur, vcfupra fcpcnumc*
todidumcft. In hoc cnim difFcrunc modi in-
cclligcndi a modis fignificandi, qu6d hi ccbus, in
cftccamcn cognico ; & illi vocibus accribuuntur:
cum crgo per cc in propofico fic idem fignificia-
cum , quancumcumque variecur connocacum , fc-
quicur quod cidcm f-undamcnco accribuuncur il-
lae duae inccnciones, cuius oppoficum conacuc
Dodor fuftinerc inquaeftionc. Nec valcc diccrd
qu6d rcfpedu diucrforum , vc priiis patec. Hoc
argumencum facis cangic,nec poccft facilicer cua-»
di , nifi dicatur qu6d fignificacum poccft dupli->
ciccr confidcrari. Vno modo feorfum 'i connoca-
co,& ficfignificacur perabftradum. Aliomodo
includendo connocacum , falcem in racionc cer-
mini habicudinis. Primo modo verum eft quod
eft idem fignificacum ; fccundo modo poceft di-
ci aliud , & aliud , ficuc idem homo vt albus>
eft alius k fe, eciam realiccr , vc Muficus. Sed
fi hoc i\on placueric , dic faciliccr , vc priiks no^
taui ad argamcncum , ncgando illa fuppofica
falfajncc Dodtor concedic ipfa,nifi vc videa-
tur qu6d confcqucncer fequacur , ipfis adraif^
/is > idco implicice defcndic alium modum fol-
uendi arguracncum , & maximc ex his quae di-*
xic in folucione primi principalis. Si camen
volueris folucioncm illam prolequi , dic confc-»
quencer ad inftancias oranes , vc nocaui , & ad
alia , quae hic adduci alcioribus acuminibus
pofTunc : facilc enim eft (vc aiunc)addcre in-
ucncis.

Haec pauca, fccund^m ingenioli mei imbc' $0*
cillicacem , ad communem vcilicacem , dodri- Ifil»i-'»
nam Dodboris fubcilis amplcdti volencium, cha-
ricaciszelo, & in Seraphicz Rcligionis , cuius
indignum me repuco fuppoficura , anconoma-
fticc , & mcric6 quidcm D o c t o r i s decla-
racioncm , vc minus prouedis cucius icer difpo-
nacur , & lacrancibus integricas Scocicae dodri-
nx oftendacuT, duxi comraunicare, rudi ftylo
pcrufus , & familiari incerprccacione , ne rei
fubcilicace , & obfcuricacc verborura percarfi, red-
dancur huius xui laborum dcfides difcipu-
li. QuJim ardua , quam difficilia , quamquc vti-
lia func, & vndiquc neccflacia , fine quibus (vc
vcrura facear ) nemo apicem fcholafticz con-
cemplacionis nancifci valcbic, documcnu cra»
dica in his quaeftionibuS , res ipfa dcmonftrat.
Quare Ci plcrumque vacillaui pxolixus , breuif-
quc vidcbar ; mctas quoquc Logica confidcra-

tionii

6i6 Expofitio Quxft. XXXIII.

cionis egrcdus , loca altiorum facultatum hu-
ius, vel aliomm allegando, antiquos DoAo-
res { quorum non fum dignus verba rccitarc )
minus rite honorando , atquc aliqua cx parte rc-
prehendendo , veniam dabit henigna charitasy
<\\ix omniaJkffirt\mh.i\ horum^erte abfquc ra-
tionabili caufa accidit. Ad pauca tamcn afpi-
cientcs de facili iudicant. Minus quoque fa-
ne didla maiorum corredioni fempcr fubmit-
to. £t (i quid vtilitatis,acuminis,atque Hngu-
laris folertia;, piis auribuc occurret , vitra litte-

ram Scoti, Sunmo Dodlori, & SLoCttinx hu-
ius , cuius a cunabulis ( vtinam fidclis ) alumnus
extiti,attribuatur. Ingeniofus vcr6 , & Catho-
licusIc(5tor addat,&omittat, vtexpedirc vide-
bit,&vltim6 rcducat in obfequium C h r i s xr,
qui-cft Vniuerfalis conditor, Generalis rcdem-
ptor , Diuinitate Species , notionc DifFcrcns,
cui Proprium cft> pietas , & Accidens humani-
tas , cui & termino ^d vnionis , &pcrcircum-
inceffioncm inclufis , omnis fit honor , & glorisA
in i£uum a;uoruro. Amen.

Tinip Le^ura F, Mauritij de Tortu Htherrnco , in qu^aiones
^o^orif Jubtilis Juper Torfhjrium.

INDEX

I N D E X

Rerum notabilium , qux in hoc primo Tomq
Dodoris fubtilis continentur.

Trior numerHS faginam Jlgnat , poHerior efi marginalis.

A B

' B L A T I V V s cafmeUfinitur. 5 j,T i
cur eUcMur Ablatmut. ibid.

Abrahamus Bzjnuus Sceto iniuritu.
;.ii

corri^tur. i J,J }.i4>j6je^y?f.
FAbfoluci vniut an fint fUtres defim-
tiones. /49, '9

Abfilmum & reJpeElimm varie defintuntur. 5 09, ii
hh^izdtio duplex. 403,2.518,10

^bfiroQio vltimata, & non vltimata qtu. $ £4>49
jibfiraBio aliter infitbfiantiis , aliter in accidentibusfit.

ibid.^o
AbftraSiio alia afitppofito, alia afinguLtri. ibid.j i
Abflraliio vnica in JuhHamiis , in aecidente plures.

ihid.
^bfiraSiio infithHantia vnde. J 17, 66

Abdradum ex oblicjtto defiribi potefi. S^^Si^S

Abftra£lum multiplex. j 1 8, i o

AbfiraSlum, an pradicetur de abfiroElo. 44 1 , 5 4

AbflraSa & concreta quomodo in pnuiicamentis penan-
tur. J09,io

AbRra6ii de abHra^o epsomodo vera pradicatie. /zj,

54
AbftraBum an reEle dicatur accidere. 587,7

AhfbraEii vltimate pradicatio netjuit efie verain creatist

bene tamen in diuinis. j 14,^ o

Abfiraiium non soTmnuUipUcatur concreto. ^i /,47

A C
Accentui fi'tneduifallaci^. 2/3,c«/.2,j

Aecemus «juatuor fimt modi. ^S^tS

Accidentis definitio an bena, i z i ,i

(piomodo conueniat accidentibm inJiparabiUbus. ibid.-^
Accidentis definitio cempleta. 607,17

Accidens tquiuocum. 1 1 7, t

ad neuem genera. 1 1 ^^cpufi. 34,1

Accidentis inejfe duplex. iS^t^

Aceidens omne inefi alicui per fi eptomod». fpi^l}

An definiatur perJitbieSlum. ibid. 1 1

Accidens muUipliciter accipitur. 161,4.600,4.599,1
Accidens an pojfit inteUigi Jine fuhieHo. 1 57, 4. 607,

Accidens non efiens nifi ^uia entis. J J ' > }

(jjuomodoadefty&abefiper fi. 608, ix

eius fiiloieElum duplex. ihid, 1 5

slui;it in cognitionem JiibieEli. 4 } OyCol. i , }

^uomedo ducat in cegnitionem fiihfiantia. ibid.^

Accidens tptomodo praeUcetur de fitbieSio , & fuppofuo.
541,11

an prtdicetur per fe defiJneSle. } 8 5 ,4

dupliciter potefiperfe inejfe fitbieElo. } 87,w/. 1,1}

Accidem omne an habeat fithieBum cui inefi per fe.
}86,i

Accidens an pejfit prtdicari de alio accideme, taniptam
eUfitbieSlOi/ecundo modo dicendiper fi. } 87,«/.!, 5
tjuomodo inhereat fiibieSlo. 3 94, i o

eins pritdicatio deJkbieSio non efiperfi. 591,11

Accidem potefi hahere dttplex ejfe. ' } 9 } > 7

Accidens hahet duplicem modttm denominaneii. 178,

14
Accidens an pojfit migrare de /itbie^o in fitbieSlum,

6it,4S
Accidem ahejje potefi inteBigi dstpliciter. 606, 1 4

Accidens &fiibieSium anfint relatiua per accidens.6 1 5,

6}
Accidentia dupliciter natafiint inejfe. }75>*

Accidentia tjuaeiam ab intrinfico, eptadam ab extrinfice.

I i7,^«.}i,i.}87,co/.r,i
Accidentia commtnia infiparabilia ejttomodo. 6 1 6,70

non pradicamur necejptrio ciefiAieSto. 4ii>5

nenjitfficium ad cognitionemfitbflantia. ^i.^,col.i,f
Accidentia,etiam ahfoUtta dejiniunturperaeiditamentum.

yi».i7
Accitientia tptomodo gignant fpeciem in inteUeSiu. 430«

col.iy^
Accietentiainfiparahilianon necejfario injitnt, quomodo.

612,44
itt Accidentibw intemionalibm, curidem prtuUcetut de

/e eienominatiue. »78,15

in Accidentibus multiplex pbtralitat. 602,17

Accidentu ratio. 60}, 21

per quid ab aliis vniuerfitlihut eUSiinguatttr. 600,6
AccidentisfaUacia apparentia cauja anfit partiaUt iden-

titas. 261,1

Accidemis ft^adavnde caufitur. 161, 2, &fel. 264,

eptafi.^6,& ^y. x66,cel.i,i
ad Accidentis faUaciam epta variatio/i^ciat. 5o6,}0
Accidemium dupUx difirentia. J o ? , 1 8

Accidemutm fitndamentaliter fiimpterum varia diui/io.

589.4 ....

^ refidtem ratione tptaUtatum aSHuarum. tktd.

tptt cenueniant fiJfieSle tA intrinfico. 5 90yS

Accidentis funeUmentum eft in fingulari , quemodo.

600,7
Accidens efi in iUo tptod denotmnat intrinfeci. 6 1 4,6 1

Aceideit

Index Rerum.

jiccidemia t^wmodo dicantur communia. J5>P»7

^ccidens coMum fitbftMttiA caujatur ah ipja, 592,16
jiccidentia extrinjice tantum notificant res, 545, i ^

ijMomodo eueniant rei ab intrlnjico, 59 z, i i»

Accidens vt in JitbieElo per accidens tantum 7Houetur,ex-

tra JithieEium poteft perje moueri. 464,7

Accidens quodlibet non dicitur proformali ejfe ad aliud.

j8j,i7
Accidens non eft JitbieSlum accidentis, 468,9 {^10
Accidentium concretii conuenit definitio denominatorum.

Ji8,ii
Accidentia realia definiuntur per Jiibftantiam, 511,24
Accidentiaqusdam de ilUs tantitmpradicantur iquibui

immediate conueniunt. 48 6, 3 7

^ccidentium realium definitionem <juietati$tAm intrat

Jitbftantia, vel lU^uiualens, 5 1 1

ad Accidentii vn\m in fpecie reccptionem eptomodp fubr

ie£la diuerfa vniuecefe hahere poterunt, ibid. 1 1

Accufatiuus cafitt quid. 54,8

Aftio &pajfio fpecijicantur a termim »4 quem. 1 74,

AEiiorus fitnt fingularium, (juomodo. j 8 1 , 1 8

A&.\xs duplex, 1 1 4 ,qudft. 1 8, z

A^ttsfignattti & exercitut efuomodo fiant. 97,4.471,7
A^ttifignatus quomodo tranfit in exercitum. /1,12
ah AEiu fignato adexercitumquandovalet illatio. 506,

A^Ms eiicitus & imperattts ijui. 43 S, 1 S

A^ut ficundui eft fints quo reJpeSiu primi. J z 3 ,4 f

quomodo perfeSHor primo. ibid.

AEltts aliter Sftinguuntur per obieEla,(juaim potentitt per

aSiui. ^i>it

AD
Adefle, vel cflc in & Dici dc quid importent. 6of ,6
Adizcemis modi viginti^uatuor. ^^^cap.ii

Adiediuura nomen multiple^. ^o^pertotttm.f i ,col. i
Adueibium ^uid, 6i,cap.^i,y\ & t

Aduerbij modusfigmficandidupUx. 63,4

eiusftgnificatio tfuid. ibid.^

Adtterbia loci. ibid,%

^ttantitatis, ibid.y

numeri, ibid. i o

efualitatif, ibid, 1 1

vocandi, ihid, i x

interrogandi, ibid. 1 4 &feq.

&
^quiuocotum definitio an bona. 1 3 2,7

%/^cjuiuocatio dicit duplicem habitudinem, 1 3 1>7

fy£<juiuocata ad aliud comparata fe inferum. 1^4,14
^y£quiuocata feorfim fitmptapoffunt baherefitbji vniuo-

cata. J79, §

t/£quiuecationij tres modi. SS7>S

tertius mtidus vnde refultet. 1 3 9>4

y£quiuoci diuifio in aquiuocata, & fimiliter in «quiuo-

cum,& vnimcum,anfit immediata, 601,1 9

y£quiuoci poteft effe defcriptio,non definitia. S7iA^
fy£quiuocatio concretorum in ratione connotati an infe-

rat aquiuocationem ratione fignifieati fermalis, 619,

IJ
u£quiuocHm t^u importat finml omnia fita fignificat^.

'43>y
f^quiuocum apud Logicum , petefl effe Analogumapud

Afetaphyjicum, & Phyjicum. ^y j ,4

y£quiUocui terminus anfit nomen, vel plura nomina.

2Z9>?

an contineat Jua fignificata per ntodum difiinSlionis.

131, i
an per, rnodum copulationis. ihid.< &Jeq.

an habeat omniajitafigriificata aliu refpeEiHpradicati.

anpejjii contrahi per immediate adiuuElum. 134,5

an per mediate adiunOum. ibid. 6

A F

Affirmario fi eft caufa affirmationis , & ncgatio nc-

gationis, anfit vera propofitio. ^^it^S

A Q

Agnomen quid. 5 1 ,4

A L

Albedo »0» reSie dicitur alba, j 16,61

dicipeteft probabiliter dijgregatiuum vifiis effe per fi

albedinis, & per accidens hahentis eam. 621,23

Albumeft lignum, efi prepofitio per accidens. 137,

6^*7
Album eft homo, an vera propofitio. 5 2 3,48

Album cft muficum, efl vna propofitip, 109,($

Album pluracencernit quamalhedo. 625,4^

Aliquis ho?no an fit prirna fuhftantia. 1 4 4,4

Altcratio anprsicedat generatienemineUmemis. 622,

33
Altejum varie fitmitur. 179»J

Aluaius Pelagij Scoti difiipulus. 3 1 ,8 1

A M

Amphibologia quomodo diiitnguatur aquolibet alio lo^

co fophifiice. 240,2

ad eam quid requiratur. 24 1 ,4 ^ J

eperatur aEiuaUm multiplicitatem. 242,3.245,5

eius modi. i^,^& i^j^ad tertium.

A N

Analogia tripUx. 1 29,4

quande ftat cum vniuocatione, quando cum squiuoca-

tione. 47i>4

Analogumyj^/7//£r<»^ vtrumque Analogaterum,quemoda.

215,11

AnaUgui terminns perfi pofitus anftet filim profame^
fieri. 238,4

quandoque plura , quandoque vnum reprafemat. ibisl.
Angclas an difcurrat, 581,19

Anima eft rarionalis , quo fenfit eftvera, 5 18,1 5

Animal quomodo dicatur de homine. SS»^^

Animal eft homo, anfit propefiiie perfe, 3 70, j

Antonius Andreas Scoti dtfiipulus. 31,81

A P

Appofirio figura Grammatica qu*. JoTjJ

an euadat nugationem. J ' 3 > 3 1

Aptirudo differt a potentia, 5 ? f,j

quomedo afiu ineft. S^9>^9

aEiu hahet fundamentum , fed aptitudine terminum.

ibid.
vt aptitude rei ad aliud eft aliquid eius per fe. 581,
28
Aptitudo ad inharendum eft meduj inharentia acciden-
talis. 393,7

A R
Argumenrationis Jpecies redtteuntur ad fylUgifhmm.
4;x»5''

B O

BOerius an fuerit author lihri de vnitate, & vno.
458,2
Benifacij oEiaui corptts integrum refertum. JS>i9

CA

Ci£far cft homo , an vera propofitio , Cafarenon
exiiiente. i^i,fol.x, 2.194,6.201,4

Qxizx eft Cxfar, homo eft homo an ver* propefitio-
nesy neutre exiftente. 1 9 j , 1 2

Calidiras an fit confid>fiantialts igni. 611,19

eji eiufdem rationis in eUmemis & miftis. ibid.

Cafus

Index Rerum.

Cafus Gr/mmaticMlis ntmims. $ } »f4^. 1 9

dejbtitKr, & eUuiditur. J 4, i &fi^.

Caufa & princfpium fwmodt dlfintnt. 54 J >*

Ciutfitntm tpudm fimt efTc m , ftddam fieri m.
4i8,c«/. I

I» C<»^/ <^»r «ri» THediMtitnie , & immediMtiwit.
591,18

fUM Cmm/s dandi ejjit totfint non dMidieJfi fiu medo.

579.«7

c o

Coclum ijuttre mAgit inflMat in vndtm partem terrs,

^uitm in aliam. 499>^

slntne caleilia vUa exfi l$icidaformaUter,pr«terSo-
lem. 624,41

Cognitio intelleSiua dttplex. 444>4

Cognitio noftra emnis incipit a finftbm. J 7 8 , i x

CognitiodiftinEla&confufaqtu. 461,1}

Cognofiere rem vt q^uid , & vt modum explicatur.

466,4
Cognofiitur alitjuid tripliciter. AS^yS^

Commune multiplex. 441,1.585,15

Commune nonfiifficit adcognitionemfidftami^ determi-

natd. 4 30,»/. 1,4

Comraanitas<^/rA;. 44i,i.44;,4

Compontio & diuiHo anfint d$u fdlUci* diiiinS*.

X46,s
Compofitio poteft dupliciter confiderari. 148,»/. i ,5
Cotnpofitio realitatumgeneris, & differentia, vt dicatur

compofitierationis. J7^»9

Compofitio duplex. J ' J >6

Compofitio Logica a GrammaticMli diuerfit. 5 3 > ' o
Conccptus qtiadrupUciter fitmitur. 44 ? >8

deftnitur. ihid.

ConcluHo, an cognofiatur pnmiffts cognitis. 358,1

an cognofiatur fimul natura cognitis prarmjfts in ra-

tionecanfi. }SS>5&^

Conclti/to neceftaria pofsitne fequi ex pramijfis centin-

gentihtts. 4io,i

Concretio multiplex. 518,11

Concretum duplex. 101,11

non confHtuitprincipaliterinteHeElumfiihieSli. 136,4
Concretum & ahfhttShim idemfignificant,fid die mode.

4j8,6i
Cencretum quodlihet accidentale hifartam diuiditur.ihid.
Concretum ejuemode pejfit definiri. 58,10

Concretum vntmfignificat,& aUud connotM. 511,19
Cencretum aUter confideratur a Grammatica , aliter 4

Legice. 5 ^7 »6$

Cottcretum quomodo opponaturfito ahftraSo, 568,14
41 Concretis adabfiroEla qttando tenet conftqtuntia.4} 6,j
Concretis accidentium conuenit deftnitio denominatorum.

Ji8,*ii
Concretorti i^uocatio ratiene connotati nen ittfert tupd-
Hocationem eortm in ratione fignificati formalis.61^,1^
Concreta varia eiufHem ahfha^i quomodo multipUcen-

tur. 615,47

Congruitas y?r»w»M 7 3 ,cap. f 3 .quid rtquirat. 74,4
Coniun<5lio,c^ medtu eitttfigniftcandi. 6j ,cap. 3 9

eius dae medi. ihid. 6 &7

CeniunElio copulatiua. ihid.

DifiuniHua, ihid.

Caufalis. ihid.8

Expletiua. 66,10

CeniunElienis medifignificansU accidentalis. ihid.C4^.4o
Conftitutiuum praeedit cenftitutum. 577>8

Confequentia quid. 187,7

multiplex. ihid 8 &fiq.

Confiquentia hona dtto impedimenta. 195 >i

Confequentis faSacia. 449>2 3

Con^ta&ionis prineipiaqHatuer. 6%.^ap.4^,i &fiq,

Scoti oper. Tom. I.

Conflrufiionis natura, ^d.cap.46

definitie. e^^initie.

diuifio. HfiJ^j

diuifionis fitjficitntia prohatur. ihid.4(frfiq.

Cenftruilie tranfitiua. ibid.S

recipreca. iHd.9

eitu diffirentia ah intranfitiua. 70, 1 a

ConftntEliointranfttiuaqua. 70,11

eius diuifio. ihid.cap.4%

qua in ea requiramur, tvid. j

ConftruSlio intranfitiua perfonarttm qua. ihid.cap.4%, i

Conftrufiionisftnis dupUx, y^^cap.f 4

ConftrttSiie perfeEla. 7 j , g

imperfetla. ibid.%

Cenftrutlionis partium oratienis quatuer caufi. j 17,64

Continentia >w</ri)>/fAr. 4SS»S^'S^^>S

Centinentia virtttalis quid. ASStS*-

Centinerifih aUo centingit dupUciter. 5 64,9

Contingens capitttr dupUciter. 419,1

ContraAio eft determinatie alicuitts cormminis. 134,4

Coattndi^tionis vtraque pars an pejfit eftevera. lai,

8.113,9

Centradiiiie, &pr!itatiua oppofitie an inueniantttrvni-

uece in omni genere. 176,5

Contradi(floria necfimul vera,nec fimul f^dfa. 1 8 1 ,5

Contradi£loriorum ad vtrumquean pejfit fiqui idem,

354>3
Contraria multiplicia. 178,1^

Contraria an dentur immediata, ihid. t.

Contraria muttta habent interfi motumpreprie di£ium,

i8i,;4
Centraria,& priuatiue oppofita qttemede differant. 1 79,

6.180,3
Crntrarierttm proprietates. » 81, 3 C^y?f .

Centrariertm vnum an poffit dettnmnati ineffe aliati

fithieElo. i8o,fc

Gontrarietas anfit infithieElis intentionalibus. 1 76,5
Centrarietas & Relatiua oppofitie qtteniodo inueniantur

in emnigenere. ihid,

ConttouetCixfiholafticaacuunt ingenia. »/»67

Conuerfio propofitionis quid. *9 1,1

Conuerfionis propofitienum regulafix. 5 1 6, 1 2,

Copula adsUtaJuhieSio non confundit pradicattm.^ 2,15
Corpus qttade ingenertfid>ftantist,&Gitf*antitatis. 140, j
Corruptibilitatis caufkvari*. 581,17

Corruptibile,C^ incorruptihile nonfuntdiffereiuiafidt"

ftantiales. 408,8

Corruptionis , & vita fithieEhtm qued. 614,61

Coims, anpeffit effealhus. ^^^A5

D A

DAtiuus cafiss qtud. /4,7

D E
Declinatio GrammaticaUs quid. 5J,j

Definiens, an deheatfiire emnia. 4}o>*

Definitio duplex. » 3 7>7

per additameKtim quid. ihid. t^ 3 68,9

Definitie non eftfiUus ahfiluti. 5 09> ' }

1* Deftnitienem aUerius vnum peft cadere dstpUcittr,

367,8
Definitienis pars ee made , que eft in definitiene pradica'

tur de deftnite. 1 64,4

Definitionis quaUhet part anfitin plus quam definitum,

488,1
Definitio dehet conuerti cum deftnite. 5° 7*4

DefinitiomuUiplex. ^ *'°'/

Definitie Legica quemodo difiert aMetaphrtftca.6 11,39
Definitionis quid cominis tretcemUm»ts, md.

Definitienis tres conditiones. f 65, i

Dcfiniiura dMpUciter aecipitwr. 280,4

D D d Demon

Index Rcrum.

Detnonftrore tm c^mitigat fer onrne: cnupu. 417,1
T)emon(kt9.no,4m^exprimsveris. iS^A

VenunfhMtioduplex. 45 3 >4 Z'

ad DemonShationem tri* re^iruntur. 43 6,8

Dep»nStr*tio efifiliui vniuerfiUis. 5^5**5

in Demonfiratione pofittne ejfe deeeptio. 413, col. i , t
Dcmonk{&tma.fiienti<*patefiaccipi dupliciter. 3/8,4
Demonftraciuum, Mt fignificet idem quod ahfiraSlum.

I3^>i

an habeat ratiorum fihfiantiit. 1 3 4> 3

Denorainatocum definitio conuenit concretis acciden-

tium. Ji8,zi

Determinatio multiplex. J J i)8 (^ 9

Determinatie contrahit determinaiile , non e contra.

JJ3.«6
Deus, anfit vniuocum tribus perfinis. 47/>* »

in Deo non efiproprietatpajfma. 46,5

in Deum non cadit difiwfiu. /81,50

D I
'Di^eCticzdnplieiterconfideratur. 2ZJ>t

sitne fiientia communis. 412,1

Dici de omni & dici de nuUo decUrantur. 182,1

an fint principia necefiaria ad honitatem /yttogifini.
ihid.f &fiq.
Dici de orani, an dicat alitpud , vel aliqua. x 84, 3 . 8

Dici de magis importat ficundam intentienem <juam
eflein. 611,41

Dici d e fitmitur tripUciter. ^o j ,8

DiGtio quomodo differt aparteorationis. 47j7

Di(flionis figuca anoperetur aliquammultiflicitatem.
iJ4>6

anfit loetti in diSlione. i$^fi..i$6,^

anfiat in commutatione vnim Prttdicamentiin aliud.

2;7,^im/?.39, 158,3. 259,2

D i flrercns, & diuerfum difiingmntur. 1 2 7, i

DifFerentia, vt talu^non efi (tquiuoeum. J7 ' >4i

Dijfirentia an pojfit definiri. 1 1 1 iquafi.zG

Differentiaduplex. 1x1,1.566,7

in communi definitur. 112,3

eiw definitio explicatur. 1 1 j ,per totum.

Differentia potefi effe nomenprima intentionis,velficun-

da. 1 1 3 ,col. I jid 1

principale. 550,11

vtquid & vtmodtts. ihid.

Diffrentia vt efinomen ficunda intentionis, efiaquiuo-

cum. ihid.6

prima- intentienaliter non habet rationem Jpeciei.

^64,5

Diffremia fiimitur a formali. 101,10

quomodo differt a qualitate in modopradicandi.ioj,i

Differentia prima diuifio an bona. i oe),quxfi. 13,2

prima definitio an hona, i n , 3

variA eim definitiones . 568,21^22

Differentia an pradicetur in quale. 114, quAfi. 28, 2.

57^4

hahet modum forms,. ihid.

fiumitur a realitate contrahente. 5 1 7> » 7

Diffirentiade generefiibfiantiA, anfitfiuhfiantia. 148,1
Differentia efi de effentia Jpeciei. 5 6 1 >4

quomodo pradicetur de genere. 562,8

Differentia quemodo haheat differentiam. J^3>4

Differentia vltima quomodo prior Specie, / 4 3 > 1 8

circumloquutiue potefl exponi. jSijip

c ur eam non definiuerit Porphyritts. 572,43

Dijfertntia inferior an includat fiiperiorem perfi, 583,

5.492,10
Differentia concrttiue & ahfiraSiiue. S6i,t)

Differentia modtu ^«*» , J 3 4» 3 J

Differentiaper fi Suifiuafinperiorufn perfi fint conFli-

tutiua inferiorum. 1 1 1 , z

Differenti* quadam fintper fe , quadam per accidens.

428,2
Differentia efientiales an poffim nohii innotefiere per

accidentia cemmunia. ^i^^cel.i.i & 3

Differetitia rationis fundatur in ente reali vel rationif,

realis vero in ente reali. 5 74,5 /

DifFcrre quomedo cencretum diffrentia. i73>J 5

de Dignicate an poffit pracognefii quid eft. 3 J o, j
Di fcendi quinque medi. AiStS

ad Difcurfum tria requiruntur. J 8 1,50

Difpofitio multipliciter fitmitur. 169,4

Diffimile,^ fimile quomodo opponantur. 1 77, 1 1
Diftingui, & repugnare diffrunt, 6 1 1 ,4 1

Diftributio fwW. *^35>J

Diftributiuum y^««»» <:fc(^/f j;. 403,1

DiuerfitaSjC^ repugnamia differunt, 611,4

Diuerfa in re poffunt concipi vt vnum. /88,9

Diuerforum generum , &c. an vera regula. 1 39,1
Diuifio multiplex. SS^y^

Diui{ionis cenditienes. SSJy^

Diuifio emnis an inter eppofita. 1 76,7

Diuifie emnis efi himembris. SS7>7

in DitUfione membrum diuidens nen dehet ceincidere

cum diuifio. 473>I5

D O
Dodrina, C^ dificiplinaomnis anex pr*cedenti cegni-

tione. 544,5

D V
Duplum,(^ dimidiumy««f ingenere ReUttienis. 1 40,4

' Clipfis quid.

E C

E L

45i>4i

Elementa peffunt effe fiub eppofitis primarum qualita-

tum. 619,10.180,5

Elementerftmqualitatesanea confequantur ratiene ma-

teria. 622,31

Elementerum qualitates num infint eis a natura. 1 80, 5

£let]u:hi fallacia qua. SS>^* 7

Elenchi ignoramia sttne locusfiphifiicMS. 27i>t

quatuormedi huius fallaci*. ibid,^

E N

Ens quemade diuidatur in decem Pradicamenta, 1 3 6,4

Ens an vniuocum decem Pradicamentis, »29,2

quemedo contradiBio circa illud. 1 3 0,8

an diuidatur in quid & quale. A96,^X

Ens duplex , natura & ratienis , & quid vtrumque.
224,2

Ens aliud nomen, aliud participium. 419,2.420,6

Ens vt fic cur non vniuerfale, 49 o, 1 0.49 2 , 1 9

anperfeEliui paffiene. 468,11

Ens de quihm pradicatur in quid. 49 3 , 2 1

an poffit dicigenus. ibid,

eius diuifio in reaU,& rationisefi aquiuociin aquiuo-

cata. 449>2^

Ens rationis potefi fieri eperatiene cuiufiihet potentia
ceUatiua. 478,1

in que fihieSlatur. 485,25

quare nonpenitur fihieQum Legica,ficut reale Me-
taphyfice. 4J2>38

quomodo cadit fih obieSlum intelleEius. 464,6

potefifimi vt quid & tnodtu. 477,31

non datur in vltimo gradu entitatis. 469,14

eius paffio non efi ens rationis. ibid. i s

Enti reali, & rationis anpofierit Scottts aliquid vniuo-
cum. 464,5

Entia rationis habent ordinem interfi. 469,13

in

Index Rerum.

in illu (Utur Utitudo. 4<>7><>

£ntia alia retatiua ficunSim dici , aUaficundjtm edc.

i6i,j
Enunciatio eftfi^itElum libri Periherr/iettiat. 1 8^, i
EnMttciationii ^artes qud. ibid.i

E S
E(Cemateriam & conuenientiamfigniJic4t, fiJiUtio.
E ile in pl us <?/? duplicittr. 1 1 1 > J

EKe fi^ificat ailualitatem entit. 119,10

E^c duplex. 417»*

E (Te dupliciter cognofiitur, 4 ^ i > }

Eflc & id qiiod edydi^erunt. 494»i<>

Eflc ^uodefi a^uaUtereJfentitt*nfitdeeJfintia. 411,1
EJJe triplex. ihid.^

Eflc cxiftcrc an fitde ejfentia, 410,4

Eflc cxi ftere prtmo confiquitur indiuidmm , w» ejfen-

tiam. ihid.

Eflcntia tjudibet potefl dupliciter intelltgi. i J 6, 5

Eft anfittantum copula pradicati cumJiibieQo. 118,

eol.1,1. 119,10
Eft potefi notare qualemcunque vnionem extremorum.

147,6
Eft (juando pridicat ficundtan & tertium adiacens.

4f9.J

Eft ejuande propofitionem fignatam exercet. 506,19

Eft in rehtuprinu, intentionis , quomodo exercet aSlum

fignatum. joi,io

E V

Encli^nikix Jpecics quomoda manent fiparat*. 468,3

F A

FkWzcia. confiquemii quomodo contingit . 449, ^J
Fallacia Eienchi.vid.^\enc\\\i%.
Fallacia figura, diilionis multiplicitas. 485,51

Fallacia ficundiim ejuid , & fimpliciter efl locui extra

di^iionem. z66yCol.iyi

de hac faUacia vide multa. 1 67, tjuafl.^ i

Fallacia ex variationc medtj variis exemplis declara-

tur. ;8},7

Falfitas opponitur veritati complexa, 6 1 6,69

Falfiim efl aliud ab impojfibili, 617,7}

FalJStm nihil eflformaliter. 541,14

Fieri aiitjuid duplicitcr dicitur. 298,7

Figura accidemalis neminis tjuid. 5 j ,».9 g^ i o

fimplex, compofita & decompofit4. ibid.

earum differentia. ihid. 1 1

Figwa cjuomodoin Genere Gfuantitatis & QMUtdUis,

140,5
Figura prima ejuatuor modi an teneant gratia fomu,

J05,5
Figttra ficunda an fint tantum quatuor modi direile

concludentes. 307,6

Figur* tertfa 4n finf folttm fix modi direEle conclu-

dentet, 308,4

FO
Forma duplex. 1 1 ^,juttfl.iS,i

Forma & figura multiplex. 1 70, 1 1

Forma mntcrialis potefi intelligi dupliciter. J 46,4

Forma totitti, &forma partis. S^S>A

Ftrma mtdtipliciter efl in compofito. $61^6

F R
Francifcus de Marchia Scoti difiipulnt, 3 1,8 1

Francifius Mayroniiu Scoti difiipulm. 31,81

fiib Frigiditatc imelligi ignern non impUcat. 6 1 o,} 4
Frigiditatem aiiualem mtn^uam recipit ignisficut atjua

caUditatem. ibid.

F V
in Fundamcntis fit^cit proportio advniuocationem in-

temionum iis appUcatarum. J 4 1 >7

Scoti opcr. Tom. I.

in FUHdamemis reijniritHt proportio ad vniuocationem
inimentionAm. 558,10

G E

GEneratio vt dicit mtaationem hahet pro JtJneQt
materiam , vt dicit perfeliionem refpicit ipjim
fotitm. 615,6»

Generatio in creaturis duo importat. ibid.

Gcnitiuus cajm^id. *^<j

G cn u s accidentale nominis ^d. 5 1 ^cap. 1 6

fnaJcMUmtm,fatminintim,communecrneutn0n. ibid.

Genm an conuenienter dejiniatur. <fS,tptaJt. 1 5 ,4. 1 o 3 , i .
105,1

tpiidfit definitumin iUim definitione. 97,3.50^,17

quid ibi loco Generis. 507,6

cur in eim definitione ponitur ratio vnitterjaiis loco

ipfim vnitterfalis. 5 1 c, 1 7

Genus Jimitur ab alitpto materiali. 1 o i , 1 0.5 11,3 8
an reeptirat necejfario muliM fpecies. 1 04 ,5

an fit principiumfpecierum. 106,1.544,5 c^ 6

predicat partem effentia. 1 1 1 , J

an fit vniHocamfpeciebm, i } ^,quaft.7,i.

non reejuirit multatfpecies aEiu,nec potentia,fid apti-
tudine. SiS*^

quomodo re<juirat aElu multat. J J 7> 1 4

quomodo includatur infpecie. ibid.\ 6

tjua requiramttr ad eimfpecies aQu. ibid. 1 7

vt dicatur aptum prtdicari demuUis, duo retjuirit.

ibid.\%
prtdicatur in ^id dupUciter. 541,1}'

potefi fignificare partem, & totum, quemodo. 5 1 2 , } 9
anprtdicetttrper fi de differemia. 378,11

eius pr<edicatio defilo numero diffiremibm , cjttomodo
verijicetttr. 503,19

Genm multiptex. 5 00, i

Genm fitmitur a realitate contrahibiU. J ' 7> ' 7

importat determinate materiaie per tnodum totim.

.n7.'8
fitmitur dttpliciter. 5 ' 3 > J l

pradicatej/entiampermodumfithjtfientis. 577>5
impertat primario ratienem partis ,ficundario ratio-
nem totius, 519,14

Genm determinatam ^uiditatemfignijicat. 511,59
per accidens comtenit ei tUci de eUffiremibm nttmere.

529,8
magis late patet ijuamjpecies, 5 3 4, 3 4

efl pars Jpeciei. 535,5

eim conceptm eft alim ipiam cenceptm tUfleremid
formaliter. 544,7

confideratur vt pars ,&vt totum. 5 44,9

cjttomodo de ee pradicari pofftt differentia, 5 64, 8

Genm & tetum in medo , ^ttomodg cotittenittnt & eUffi-
runt, 181,1

Gentis & dtfferentia nen dettrminate figriificant idem
tjttod Jpecies . 378,11

Gertm & Jpecies fitnt relatiua tUj^itiparantia, 549, 1 8
^oTrwdofim fpeciesvniuerjalis, ibid.

pojfitm J^i applicari vt modus, 564,10

fitnt relatiuapropria. 615,64

Genus generaliffifmtm an poffit dici (pecies. 532,22

Cenerageneralijfma an tantitm decem. I42>4

G R

ad Giz.mm9Xiczm pertinem modi fignificandi. 5 19,26

Grauc aElumfurfum violenter contra incUnationem tut»
tura/ion obedientia. 558,2»

nen caret emnipetemia. t9tm.i8

G V

Gualterus Burlemt Sceti dijcipubu , & bmfiipiMer.

J1.81
Guilclmus Ockam Sceti dificipidm,& impugnatarjkid.
D D d 1 Habcre

Index Rerum.

H A

HAbere dicitMr multfs modU, > 8/ ,7

Habitus vteft Gentnitfjfimtmtion h^etttr.il/id.S
finbittu Jkmitur imltiplicitcr. 1 69,4

Hahittu vnitM dnplex. 4) 7> 1 3

Habirudo mI alind ttm fetefi concipi Jine termino.

165,6
Yixcvrqttcmendeclaratitr. 470>J

Hl
Hibernia diSaScetid. j,6

ammalia ventnofa non/itfiinet. 499A

H O

jHonio definitur & defiribitHr. J • 4> »

Home defieft indifferens ad nmU^t acceptionts. 1 44,4

Homo ciivniacr(ilc/m verapropofitia. ^^ytpufi.io,

L^Hiffi. 11,4
Homo cft Tnjucrf^lis, att propefiti» per fi. $/^.^fi,

11,6
Homp albus cft homo muficus , efi vna propofitio.

»09,8
Homo qui eft albus currit, efi vnapropofitio. U^id.^

an pojfit dici plitret. ihid. i o

Horao eft animal , anvera propofitio. 99,^fi.i6t

101,10

a» fit propefitio per fi. 3 69,4

Homo cft animal titionzhilcianfitpropefitio per fi.

371.4
Homo eft rifjbilis, an propofitie necefikria„ 3 6^,^

H V
Hugo Cauellm UHdatur. 4, 1 0.5 . 1 1

Hngo Magnetittt. J, 1 1

Huge de noHO C^o Scoti difiipMlnf. 3 i,8 1

Huraapicas cft animalitas,*»» vera propofitio. jf i i , 3 j

ID

IDem «0« poteftprimo referri ad dno. 1 07,6

Idemreferriperfiadplura. 108,7.165,3
Identitas realu duplex. 561,13

Jdentitas ehie£}i non irtfert identitatern potentiarum.

;79>»9

I G

Ignis an poffit ittteHigi fith eppofite caliditattt. 621,34
ignorantia epponitur veritati incemplex*. 616,69

I M
Imtnediatius dapUciter accipitur. 4^4>5

|mpar ineft numeroper aiiijuid extrinficum. 3 89,»/. i .

iaitie.

non eft diffirentiaperfi , fidaccidem numeri, 419,

Col.lyl

ImpoQihile efi aliud a falfo. ^'7>7i

I N
Incorpores res cur corporea pingantur. J^^jiQ

Indifrercntia duplex. Jio>3 *

Indiuiduum juotnedo pradicari potefi vt fi/ecies. 49 1,

17

hahet fno modo effe Phyficum, Metaphyficum,& Le~
gicum. 484917

nen efi defi cerruptibile. 510,33

efi de eo fiientia,fid non printo. 4 84, 1 7

Indudio tptid. 3 4 1 ,8

an debeat inducere in omnibtufingularibfti. ibid. 3
Jneffie fitmitur dupliciter. iii,z

Infcrius includit totam <juiditatemfi4perioris. 510,33

centinetfitperiui denominatione accidentali. 5 64,9

cum inferieribiu in numero non ponuntur fuperiora.

573.48
Inhzrendi modui tjuid. 3 9^,1

(juet fint modi inhtrendi. 6oj,ii

Jnhartndi tjuartus medMS. i96,i

Inhzrcns ^ inhz rentia explictfntur, 481,16

Inhcrentia ^/'/rx. 39i>3

Jnhtrentia anfit de effentia accidentu. i9h7

Intcllcdiuum omne eft permodum aiitu. »19,10

IntcUcdtus duplicem rationem voci tribuit, 45 >4

^modofaciat vniuerfitle. <f/^,ijuafi.i,t.

eius primum obieElum efifiibfiantia. 131,11

tjuomodo capiat aSlum ab obieEio. 46 3 , t

^uemode dependeat afinfibtu. 4 1 4> 1

an fit virttu immaterialis. ibid.

InteUeEltu operatie triplex. 1 1 1 , i . 4 1 4, 3 .445 ,8

JntelUEliu duplex,menfitratiu a rebtu,& menfitra rerum.

ii5>3

tjuomodo dffatur vertu. ibid.

JmeUeEitu meuetur ad fortnandas ficundas intentienes,

^omedo. 4 47, 18

JnteUe£ltu pritnum obieElum motiuunt naturale. 450,

33

eifuobieElumprincipaleijHed. 464,$

tnultiplex. 465,8

JntelUEius eft verorum ^ttomodo. 609,19

JnteUeSliu dr intelUgibile Jiint verius vnutn , tjuam ma~

teria & forma,qHomedo. 480, i o

JnteUeSifu poJfibiUs,(juomodofit virttu paffuta, 9 1 ,j». i ,

i-^^^> 3.465,10

efficitficundas intentiotus , & faSlas imeUigtt. ikid,
II
IntcHigendi tnodi pertinent ad Logicum. 519,16
Intelligcntias inteUigunt fine difcurfif. 578,11

ttn haheant materiam Phyficam. 5 8 o, 1 6

difiurrunt, licet rejpeElM neflrt nen. 5 8 1 ,19

JntelUgentitt anfit irrationalis . S7^i^i

Intclligi ali^uid ffd> prepria ratiene dupliciter tonfi-

deratur. 465,9

InteHigibih'tas efipaffioentis. 463,1

InteHigibilc idem variepetefi confiderari. 461, 1 5

^ic^HidinteUigitur,fitb ratiene vniucrfalis inteUigi-

tur. 463,16

Intcnti o potefi dupUciter confiderari. 97,5

Jntentie prima & ficundaexplicantur. 447,i 5

prima tjuid. ihid, 1 6

ficunda. ibid.16

Jntentie tjuadru^liciter fitmltMr. 44^, 1 1

Jntemie fecunda peteft accipi dupliciter. 9 2 ,quaH.%,$

per accidens inharet reiprima intentionis. 411,17
Jntentiones ficunda quoTnode opponantur. 91, qttaft.S,^

earum erde. 4SS'S'

(juemode contineantur fid> obieElo motiuo inteUeEifu.
ibid.f^

in eispetefi efte proceffus in infinitum. 448, 1 8

funt entia rationis. ibid.

dupUciter cenfiderantur. ^S^>SS

quomode dlcunturpotitu de tjuamfunt in. 461,10

tjuomodojiipponunt cognitietumextremorum realium,
461,15

Jitnt modi inteUigendi primarttm. ibid.

Jitpponunt aliqftam proprietatem a parte rei. 463,

17
anjiant alia caujalitate quam extremorum. ibid. 1 9
an habeant effe fitbieEiiuum in aUcjuo. 483,13 ,& fi^J.
habent definitionem tjuid reifito mode. 5 09, i 5

Jitppemtnt prefundamemis. 502,11

tiefiniuntur pir fundamentai S^9>^S

earum diuifie per fHndamenta. 496,51

quemode rehus appUcemur. 601,1 ^

ejuomedofint neceffaria. 617,74

anfint relationes intrinficus aduenientes. ibid.yj
quomode confiderantur a Metaph^^fico. 4 7 3 > 1 5

htd>ent maiorem vnitatem inter fe , quamfua fun-

damentd.

Index Rerum.

JamefttM. 47^i»7

M concreto ad Lepom > i« skfirdSe *d M«t4^by-

ficumfJKSiant. jo i ,9

vt quid M Metaphy/ico , vt modus k Lepc9 confide-

rsntwr. S^S**S

dd eanm vnitucMMnim /itffcit propertio in fiinda-

memis. J4i>7

pejfunt vmuoce applicari rebus diJpardtis. /08,7

cur non definiMUur per JidfilMtiam. j 1 1 »14

earum depiitiones verificMttur infumUmentis. 6 1 6,

68

Jttttntioues tjuin^ue vniuer/ilium ^utmod» applicantser
fundamentis. 600,7

Interie(aio <jmd. 6y^iip.^\

eius diuifio. ibidx^^.^^

Intcrpretatio ^d. 11 i,z

Intcrrogationcs Grammaticdet. fijmfine.

Inoidia viros ma^os infieputier. i> i

I O

loanncs BaffoUus Sceti tUfiipulHS qttanti habitut k
Mapfiro. )i>Si

ei$u epitheton, ihid.

Joames Canonicus Scotidifiipukt. 3 1,88

Joamis Duns Seotipatria. 2*)

vnde diSus Dunsj & Scaut. ) ,6

Hibemis adiudicatur. 1,4. 4, 1 o

0 Beata virgine bono donatnr ingenie. 5,11

fit Minorita^& vbi. ibid. i j

eius magiller. ibid. 1 4

nonfuit difiipaius Alenfis. 6,14

emnes ferme poffedit fitentiai. ibid. i j

de eius doSlrina v*riorum autherum eneoPM. ibid.

16
docet Oxontf. 7> 1 8

/cripfit ibid.

in Sentemias,& quande. ibid. 1 9

medelle refeJlit alierum opinionet. 8, 1 1

qua fcripfirit Parifiis. 9, x }

prtfintatur ad Baccalattreatum. ibid. 1 4

Lutetia Laureamfufiipit DoElmeii , &pr» immaeu-
lata Cenceptione yirginis. ibid.

decertat. 10,16

imago beata Virginis ei caput inclinat. ibid. 1 7

vnde acceperit cognomen fubtilis. i ' j 17

Coleniam mittitur,& ^uart. xZ>&fi^.

piemoritttr. i}>)5

^ morbo. ibid.&fiq.

OH vielemerperierit in /epidcre, 1 4> J 6 f^/^f •

de eius morte tefiimenia. 1 7,46 & fiq.

Lpitaphia. 1 8>49

varit.funtris tranflatienei . lo,j )

nebite eius fipulcrum defirihittir. 1 1 ,/ 6

rtcenfemur eius virtutes. ibid.6o

eumlaHdantgrauesautheres. 24,61

Chrifium infantem in vlnas excepit. ihid.6x

multilaudanteiuspietatem. ibid.6^

vbi colitftr vtfimSius. ibid.

/criptaeius Ecclefitprofieua. >5>64

ijuare cenfitur D, Tboma aduerfirim. ihid.6^

magnifit in Academiis. ibid. 66 & fi^.

eius dkhinam odio profiftumurharetici. »7^7 1
ebiicitur ei contemienis fiudium , & obfcurita* ,fid
vtriejue eccurrUur, i%,-jj&fe^.

eius deiirina mtdtorum eiegiit eornmendatur. 19,77

&fe^.
quinamfHerim eius pracipui difiipuli. J i ,81 &fif.
qmnam erus vitam fcripferint, 3 ) ,84

de operibus eius variorum outherHm tefiimenia, jj

&fiq,
Joamtes de Jandune Sceti difiiptdus. j 1,1 1

Scoti oper. Tom. I.

I R

If rationale tpumede oppenitmr nuiemili. $ 1 j,j

OH priuationtm importet. /78,1/

anfit diffiremia animaiii. $79,16 & 17

Iftc & iftc funt vnus homo, an vera prapofitie. jjf,

L A

LAndulphtis Caraccieius Scoti difiipuius. j 1,8 1
Lapis non eft in anima , quomodo intelUgitMr.

»'3. «3

LI
LittCKe & voces, pajfiones, & ret di^Srum. ijcx

Litteranonfignificantidemapudemnes. I9i>4

Latterafignificant veees , & voces jpeeies , in ijuantum

veces & jpeciesfunt figna rerum. 11 j ,9

LO
Locus an generaiionis principium. 9(f,^«<e/?.ij,t

pertinet ad genut caufit efficiemis. 49 9> J

LecMS an jpecies Quantitatis. 1 J 4> *

anfit §iuamitM cominua. ibid. ;

«I» fit menfura perfe. « J J »8

eius varia acceptio. 498, i

eius diuifio. ibid.x

Locus in quofit fid>ie£iiue, & terminatiue. 6 1 j,6i
Logica efifiiemia. 87,1.43 6,8

non efi formaliter modus ftiendi. 88. initio. 4j6,
10

eiusfidfie&um. 88,^y?.j,t

cur non ponitur ens ratienis , vt realt Meti^hyfica.
45^.^8
Ijogica efi fiientia rationaiit. > > J >4

efi ftiemiaJpeculatiua,nenpraSlica. ^^Z,iy& 19

fuomode Jciemia cemmunis, 88,^^^.1,1.442,5

ab aUo efifiiemia, ah aiio communis. 44) >^

eft ftientiarealis,&tptomodo. 4)8,1 f

Logica an procedat ex cotnmunibus. 1 1 4, 1 C^ j

efide ficundis intemienibus. 4)9>li*496,jz

IjOgica efi dupiex , decens & vtem. 87,1.439,14
Logica dupiex naturaiis,& artlficiaiis. 4)4>1

Legica fitmitur dupiiciter. 4)9,11

LiOgica eft vna tripiiciter. 4 3 7, 1 4

IjOgica ijuomodo fit ftiemia ad /iJneElum & pajjionem

comparata. 441,29

Logica vtens non prxcejfit docentem. 440,26

iton eft ftientia. 44 ) >6

Lfigica variadeftriptiones. 4)4>i

LtOgica pritnus imienterfuam Logieam habuerit. 4^1,

)6
Legica noua diuifio. 449>i 6

LogicaJiibieEiumattributionis & pradicatienis. 444,1
Jjogicaiia Seeti.^ui relfutatt , nun^ttam eruut acuti in

eius doElrina. 6x^,48

Logicus cft rcicns,4» prepefkie ptrfevera. 87,1
JjOgiciu quemodo cenjidtrat fecundat intentiontt. 454,

J»

itiius efl tribuere rehus fecundat intentienet. 496^

tten eenjtderat ejfe wAurfidium in fiindamemit. /41»
16
Legick:& Metaphyficus,qMomodo rei cetifidtrant. foj,

14

& ^modo fecundat imemientt. iHtLtj

L V

Lumcn efi Jpecies lucis. 6 1 j ,40

duplex efi. 6i4t40

refmritur in ecule ad videndaebit3a. ihid.

Lux in corpore iianinofi , & in medk nen htthtt timdtm

modumefiendi. 619,11

nee tft tiujdtm ratiems. 6ij,j9

DDd j M»

Index Rcrum.

noH migrat de JUbieElo infiibieElum, <^ 2.4,4

prodHcit inmedio lnmen^defijpecits^njiilifidn'
ttd. Hrid.

M A

MAgis &mimiSt& tiuuut & mnus conueniunt
&difirMni. 156,7.478,$/

« Maius ad magis non vtdet confecpunti*. ibid.3;4
Magnum & paruum , an Jint jpicies §iu/imitatis.

1/6,8
Materia duplex. 418,^0/. i

Materia prima ^nt* emitatit. 46%!}

nmcjHam fit forma. 480, i e

Materia, & efficiens an coincidant. $^6,6

Materia potefipradicari per modum totiM,& quomodo.

517.15»

efi principium notificandi id cuius efi. 5 4i» ' if

Materiafecu^da efi fid/ieEium vitd ,fid totum tfi fids~

ieSium operationisvitalis. 6 1 4,6 1

Mauricius Hibemicm «ptis. 1,4.4, > ®

M E
Mcd i um , «» con^aretur ex contrariit. 1 77, 1 5

Medium quando varietur. 1 ^ 3 i 4 ^fi^-

Medium in detifonfirMianf ^ anfit definhiofiibieSi ,vel

pajfionis. A^^A

Medium , & extrema eptomodo fiuit eiujUem gtneris.

ibid.f
Menfura muUiplex. 498, )

Metaphy/icus tripliciter confuUrat alitpta. 474, 1 8

qHomodo^confideratintentiones. io/,i4

M I
M inores fiatres ejuando ingrefft JUm in Scotiam. 3 ,7

M O
Modas fignificandiduplex, aifium & paffiuus, & tptid

vtercjue. 45,5 ^ 15

Modtu figniScandi aSHuus efi ab aliqua proprietate.

46,6

efuomodo ad Grammaticam pertineat. ibid f

a quibus proprietatibuj Jittnatur. ibid. 1 4

inquo fit. 4-^,6

Modui figniJtcanM paffiutts in quofit. ibid.

tjuomedo ad Grammaticam pertineat. 46,6

Modu4 effentialu & accidentalis. 47,«/. 2, i

Modttf e^endi , intelligendi , & figniJicanS , quid.

16,1

eorum conuenientia. 47i i

differtntia. ihid. j

ModuifigniJkanM accidemalis akfilutus,& relpeSiuus.

^S,col. i,r
Modks fignificandi efientialis generaiijfimus Neminis,

ihid,^

alifmodi. ihid. cel. i , 1 &fiq.

Modus entis,& modus efle. ibid.^

Modus fignificandi perm^iium cormminis vndejittrta-

tur. ibid.col.1,1

Modus fignijicandi per modum appropriati ^ vnde fit^

tnat'<r. 49, j

multiplex efi. j i , l &fiq.

Modus fignificandi permadum per.fi fiamis vndejk'

matur. 45, |-

eius tjuintfut modi. ikid.col. 1,9

Modus fignificandi pertaedHnt adiacemis vttde fittna-

tur, 49,6

Modusfignificandi duplex ,Jeparahilis & infiparahilis.

101,4
Modus varie Jumitur. 4 J J »4

Modus dupliciter peniturin propofitione. 309,1

Modus in propefitionihus quid. 3 1 8, t

Modus, & ejuid differum. 466,3 & 4

Aioduf non epponitur rei. i 75 > 7

Modus fciendi cft rcientia,«« veraprophjiiio. 441,3 1

que?nodo pojferior Joientia, 441^5/

an per eum AriHoteUs inteUexerit Legicam. ibid.

3«

Modus fiii ipjius quomodo aliquid effe pofftt. 473,1$

Mo^ fignijicandi per modum aeUacentis. 14,49,1

&Jeq.
Modifignificandi Nominis. j i-iCap. 1 4

MedifignificancU Pronominis. jof,cap.ii &fiq.
ModifignificandiFerbi. S7>^^P'^S ^ fi^-

Modivari} fignijicandiformam. /8,8

Modi fignificandi Aduerhi]. 6x,cap, 3 j &fitj.

Modi fignijicandi Participij. 6/^,cap.^6& fitj.

Medifignificandi CeniunElionis. 6/ ,cap. j 9

Modi fignificandi Prapofitionis. 66,eap.^i &fiq.
Modi fignificantU InterieSlionis. 67, cap.^^ & fiq.
Modi reaies , & intrinfici rebus , & modis opponuntur,
extrinfici pwdis tantitm. 576,6

Mortale , anfit elifflrentia animalis, rattonaUs diuifiua,
& hominis confiitutiua. " J > 5

Jimutur a materia,non a ferma. 577.7

Motus fpecies an reSte difiinxerit AriHeteUs. 184,

i& i
Metus efi tantum in tribusgeneribus. 1 8/,4

Mttus totfpecies, qtut fuietis, & quomede oppenamur.

ibid.6

Motus quiUbet ptr accidens determinatus. 59^,/

Mouere quofinfii efi a£ius entis in a£lu. 45 9 A

Quod mouctur habet matcriam, tptomodo intefU-

gitur. 461,16

M V

Multiplicitas varie Jiimitur. 4^6,3/

Multiplicitas dupUx. I4i>4

Multitudo quid. 550,1

an fit fiecies Giuantitatls. 5 7 3 >5 *

quemedo reducitur ad vnum, 1 3 > > < o

eius fiecies. 57 h5^

Multum dupUciter Jitmitur. 569,18

M Y
Myftcria diujna humanam eloquentiam non qusarunt,
6,17

N E

NEceirarium muUipUx, 5 J 4> *

dupUciter JiiTTUtur.- 3 4 3 > f

pefiitne fiiri per medium contingens. 409, i

Neceflitas dupUx. 6 1 1,44

Negatio adueniens termino infinito priuat formamfi-
nitam. 1 1 7,5)

N I
Nicokus VernuUus laudatur. »,4

Nihil cft in intellcdu quin pri^s fuerit in renfu,
quonwdo intelUgitur. 89, 1 9.45 1 , 3 4

NO
Ylomtnquid. 48,8

eius medifignificandi. ihid.cap.S &j6q.

Nomtn ftSjlantiuum generalt, 49,9

Nominis diuifio. 51,5

accidentaUs modi. 5i>i4

fpecUs accidentalis. ihid.cap. 1 /

geaus accidentaU. ibid.cap. 16/3,17

figura, ibid. 1 S

cafiut. ibid.ig

Nomen apud Legifos quid. ' 9 » >4

primo fignificat ptt(fienes anima, 2. '1,4

an fignificet fimiUtudinem rei. i 1 3 ,7

fignificat vniuoce rem , re exiHente, & non e.vifiente.

iM> 3> 3€^2i/,7
an bene definiatur. 4 f 7 > 6

Nomen infinitum an aUquidponat. 116^5 & 217,8 & 9

Nomina

Index Rerum.

fJemM prms & /icuneU impefiMnis muJtiplictter
(UfiinptHntur. 448>I9

liomina.lium errer nrgidittir. S^-S^SJ

Notiora nobu pejfunt intcliigi iupUcitet. 3 5^> )

Netiue dnplex. 4^4}/

N V

Nugacio <]uid. 5i}>}

Numcrus ejHid&^uatHplex. 5 r5>>i7.473,ii

quemodo prtdicetur de fiiu fpeciebut. 476, 14

Numerui occidentAlu Nenunis. $ 9>6

Numerui materiaUe, itid.S

definitie. ibid,

diuifie. ibid.& J 19,17

finguUrii, plurAUt. ibid.

O B

OBiefbi identitM nen irtfert identitatem petemid-
rum. J79>i9

ObieSlum primum motiuum naturaU inteUeSlui preflatu
ifle. 4;o,}}

ObliquuSj anpojftteJJefitbieBHmprefofitionit. 301,/
&feq.

O M

Otnne quod cft, ideo cft qnia vnum numero expU-
catur. 4J9,;

Omnis recjuirit pUtra fupfejita quemede. ij6>5}
OpeiAiio dupUx. 549.}

OppoHtio, an vniuocacontradiElioni, & centrarietati,
158,8

anfit accidem reaU, an intentionaU. 1 7 j , 1 . 1 7 6, }
tjuemodefit Jpeciet diJfirentU. ibid. 4

Oppofitionis diuifio. 176,6

Oppofitorum vnmnyan per fe prtadicetur de aUere.

390>3

vnum petefl effe vniuocum , & alterum 4/juiuecum.

57i>?8

eptot modis dicitur vnum Oppojiterum > tot modis &

aUerum. 489,9

Oppofita abfiluta non dicuntur de eodem. 6 z o. 19

nen efl necejje ea oppeni ficundMm omnia prttdicata.

489,9

Oppojita injitnt eidem genere. S^^>7

O R

Oratio tres habet pajfionet. 6%,cap.^j,i

earumordo. 7j,io& ii

Oratio an fit (ptantitM difcreta. ' i 3 > *■

ejfentiiditer differt a numere > & a quacnmque JpecU

Quantitatis. ibid.^

Oratio vtfit vera,rtepitritur efe rei extra animam. 113,

12.
Oratio an per intrinfeca defmiatur i. PerihermentM.

4i7>6o

PA

PArs dupUx. 240>}

Pars orationis quemedo differt a temuno. 47,7

Pars per modum totitu prtdicatur detote. 101,10

Part integralis duplex. 378,12

Partem prtdicari de toto dupUciter inteUigitur. 517,

»9
Partes ratUnit , & partes ficundttm rem epu dijferunt.

ig6>4
Partes ficundiim rem tantiim ficuncUtm modum diflerunt

a partibfu fecunSm ratUnem. 1 44> 8

Participium <pdi. 64,0^.} 6,)

eitu dituju, ibid.cap.i7

eim modm fignijicandi accidentaUs. C^fCap.^Z,

I &i

Paillo efl aquiuecum. i yo,tf & i o

Pajfio eadem in anima eandemrem reprefintat apudom-

net. , yo,i

Pajfie confi^tur Jpeciem ratUne potentia a£iiua.

)6},3
tU P^ffiene an pruornefiatur quia eft. 3 5 1 »t

^*fiU ifuomodo minus ens Jite fitbie^e. 469,1 1

Pajfte entis ratienis non efi ens ratUnis. ibid. i j

Paffio anfit eadem realiter cumJitbieUo. J 97, 1 o

Pafjio dupUx intrinfeca & extrinfica. ibid. 1 1

Pajfio proprie non dicitur accidere fubUElo. 598,

10

Pajfio primo inh<erens habenti vnicum Jitppefitum , non

inharetprimo iUifippofito. 400,1

anpojftt inej/e primo Jifppofitis aUcuiut communis ha-

bentis plura fuppefita. 40 1 , J

Pa^tdquomodofitfinUUtudo rei. 113,8

Paffionem vniuerJkUm affignando , contingit errare tri-

pUciter. 400, j

Pafftones propris, funt , epuprocedmt «x principiis in-

trinficis formaUbHt JitbieEli, 6 n, } i

Paulus Jouius ^ualit Hijlorktu, 1 4>3 ^

P E

Per ^uemodo Jumitur. 45 1 , 3 j

Perfc(5kio eflpaffiofirmenis. j^,cap.$^,i

feepiitur vnionem & copulam. 75 > J

gwrf ad eatn reejuirantur. ibid.^

tres eius modi. ibid.f

Pcrihermenias Ubri Jid>UEhtm. 1 86> i

PerihermeniM Uber eft tU ficunda operatUne intelUElue.

II 1,1

Per fe dupUciter poteft accipi. 3 6 J , t

excludit caujam tripUciter. ibid.^

eiut modus dicendi habet tretgradtu. ibid,^

duo eitu modi eUcendi. 3 67^8

eituficundus medm habetpUtretgradut. 3 6 8 > 1 1

eptatuor modi dicendi perfe expUeantur. 48 1 > 1 1

VetCeinpltuefl^ttampiimo. 89,11

PeiCeitis Jitmitur duobut modit. ^07 >S

Perfona Grammaticalis epud. jZ,cap.io,i

prima,ficunda,& tertia. ibid. 1

Pecere principium ^«f<^. 339>|

Peticio principij anpeccet contraJylUgiJmumfimpUci-

ter. }40>7

Pctrus Aureolu3 an Scoti difiipulut. 3 1>8 1

P H

438,16

Philofbphiae diuifie.

P L

Plura efi vniuoeum ad pUtra fpecie & tmmtrt, 113»

initU.
Plurale eft fingularc , etn vera propefitU. 93 ,ept^.t,

S&6
Plures homincs funt Ynus homo> mi vera propojitie.

1 08, f««e/?.i2, 1 , C^y?f.j 5 i> 1 4
PluralitM quedibetfimpUcUer efl pUtralitM. J 7 3 >49

P O
VoCitio quid. 49»»>J

PoCdhile eflt^uiuocum. »30»9

Pofteri us pofleriore, & triore. 4 } 7» "

Poflerient plurijwatio flat cum vnitate prieru. / ii,

II
Potentia tUcitnrmultit madis. xyo.i

Poten

Index Rerum.

totemia aliiua duplex. } 64,6

Petemia , & impttemia mnfi^nififam jpecits Gntudita-

tis , fid nudos ejfemia. 1 69,8

Totemia diftinguitur /^ aptitudiae. SiS>7

Potemia alia fians cum a£lu , alia incompatibilu cum

a6iu. 596,7

Potemiapajfiua duplex. 4 * i> J

Potentia difHnguumur per aSiut aliter,^uam aEius per

ohieSia. J^'»?*

Pracognitiones an tantum du4. 3 49> *

P R

Prsdicamenta quemodo confiderantHr a tiogico. 1 26,1

e^4 .

an fit eii aliquid vniuecum. iij,i& }

anens fit eis vniuocum. 1 1 9 > i

Pradicamemorum liber an fit de decem voeihm decem

prima rerumgenera fignificantibus. l i4) J

efi de prirna operatione intelle^HS. z 1 1 , r

Pracdicabile, & vniuerfale idemfignificant. j j 8, i
Prasdicari vniuece duplex, 3 84,8

Prddicari tjuomodo proprium vniuerfalis. 45) i , 1 4

Pradicari in qttale quid. ^Sjl,^

Pradicari efi ficundarum intemienum. 9 7>4 . j o i , 19
Pradieari in (juale duplipiter accidit. 69 Jnitio.

Pradicari in ^uid efi pradicare ejfentiam fitbieEli. i o j,

?.488,4
Pracdicari de tripUciter fitmitur. 111,^.481,1

Pradicari vniuece, & pradicatum vniuocum dijfirunt,

494>i6
Praedicari depluribus difFerentibus fpecic, nonin-

^r.prsdicari de pluribus difFerentibus numero.

4^9>9
Prsdicatio accidemalu de fubieHo non efi perfi. 591,

II
Pradicatio formalis fiela preprie efi prttdicatio. /51,

10
Pradicatio denominatiua qu*. 3 79, i z. 471, 1 1

triplexefi. ^ 477>3o

Pradicatio exercita duplex. 49 7> 3 J

Pradicatio exercit^ , ifrfignata, 440,14

explicantur. 47i>7

* Pradicatienefi^ata ad exercitam,tjuando tenet confi-

^uemia. ;oi,i i

Pradicatie dire&a,& indireEla tjua. 44 1 > 3 1

Pritdicatio fitpenoris de inferiori. j 1 o, 3 4

Prxdicatio vltimate abfiraSii ^uomodo vera. 514,

Pradicatio denominatiuay& vniuoca habet locnm inpra-

dicatiene formali. 5 9 1 . 1 1

Prxdicatio mutua Jpecierum eiufilem generis , plui da-

tur in accidenttbw ejUaminfithflantiis. 477,19

non datur in ^Holibtt genere accidentittm. ibid.

Prtdicatio fignata verificatur in excrcita. 496,3 5

PrAdicatie exercita conuenit reificundicm effe Phyficum

& MetaphyficHmypradicatio vero fignataficnndum

effe^ Legicum. 471,9

Pradicatienum qutdam per fi , quadam per accidens.

601,1 i
Praedicatum dialefticum tjuid^ 490,1 1

Prtidicatumjpecificatremverbi. 6ouo

PrasmifTa: ejuomodo dkantur caufit conclufionis. 439,

II
Prainomcn. ri,j,

Prspofitio , & eius medi fignificaneU. 66,cap.^i

&fi^.

eius vis in compefitione. 67,7

Prax i s multiplex. 4 J 8, 1 8

quidfit. iind.

Primo , an prafitppenat per fc. 396,^4^.3 $

Principium multiplex. J43>i

Principia conclufienis fitnt tria. 349>i

an fint magis nota quam cenclufiones. 3 6 1 ,4

Priuatio triplex. 1 8 i,t

eiut varif modi. /67,14

Priuatie & negatio Jitnt tantum entia rationis. 1 76,4
Priuatio & habittti anfiant circa idem. 1 79,4

a Priuatiene ad hahitum , an pejfit fieri regrefiUt.

181,1
Priuationes ex Jltis habitibus cognefiuntur. 46,10
in Priuatiue oppofitis cptomedo teneat confiquentia, 1 77,

II
Prioris medos an reUe affignauerit Arifioteles. 183,3

&fe<j.
Prius alio perfeElione , & generatiene aliquid dicitur.

4i4>J
Prioritas originis fiat cum fimultate natura. jjo,

12
Problcma dialeEiicum cjuid. 490, 1 1

qmmodo differt a propofitione dialeSlica. ibid. i j
Prohlemata triplicia. ibid. 1 1

Pronomen. j^,cap. 11

medus eiiti fignificandi tfientialiter, ibid.

eitts definitio. j6

altj eitts modi. ibid.cap.iz

Pronominis accidentia. $ jtCap. 3 j

fignificatie. ibid.cap.i^,^

Propofitio quid. }So,t

tripliciter cenfiderari potefi. i 68, J

Propofitio triplex. 184,^

Propofitio sitne a§irmatie,vel negatio alicuitu de aliquo.

277, 1 1 &fiq.
Propofitie aliqua quatuormodis pertinert potefi adpn-

teritum,vel futurum. 298,3

Propefitiq omnis an fit vniuerfidis, particularis , indefi-

nita, velfingularis. 2 79, 1 1

Propefitio tripliciter potefi dici per accidens. 370, 3.

601,13
Prepefitio in <}ua prdAicatum , & fiJ>ieSlumfignificant

idem, anfit per fi primo modo. 37i>i

Prepofitio Categorica de terminis finitis,quomodo fit af-

irmatiua. ly 6,^.177, 6

Propofitio dialeSiica quid. 490, 1 2.

Propofitie de futuro sitne determinate vtra an falfa,

222,1
Propofitie de ineffe duplex. 3I5>*'

Propefitie de modo negate non dicitur proprie de neceffa-

rio,fid dcpoffibili. } i i> 1 1 & fiq.

Prepofitio de necefikrio triplex. 3 ' • >4

Propofitio negatiua an fit per fi. 3 74» 3

in ea quomodo flet fubieSlurn pro tnte , & non ente.
181,2
Propofitio particularis afflrmatiua duplex. 19 2,2

Propofitio per fe dicitur dupHciter. 3 89,/

Propofitio fiibilis ejnt. 4 1 6, t

Propefitio vniuerfitlis quadruplex. » 9 3 > »•

vniuerfalis ajfrmatitia quando centtertitttr fimplici-
ter in vniuerfaltm a^rmatiuam. 2 9 4,4

particularis negatiua pejfet cenuerti fimpliciter in

particul(irem negatittam. i-9S)i^fil-

Propofitio de pojfihili quadrufiliciter fieri poteji. 3 1 2,

1 1
Propofitio vnitterjalis negatiua nen cenuertitur per «c-

cidens. 201,6

Propofitie qua efi ex intrinfica ratione terminarum vera,

potefi ejfe impojfibilis. S9<^>S

Prepofitiofalfa , & incompejfthilis , nihil efi fermaliter.

;4i>«4
Propofitienis de prattrito JitbieSium an fiet tantum pro

ilUs

Index Rerum.

illu tptd fHerunt ; & dffutura , tantitm pre iUu.^nd

eriint. I98,j

Propofitionif zmker/klitM , & partictilaritM vnde at-

tenditur. 5 6 } , i j

Propojitiones modales, & dc inelle <jtiomodo conuertan-

tnr. j 1 0,4 &/e<}. J n ,4 &fi'].

Tropojitiones h^potheticx quando ajjirmatiita , z>el nega-

tiHJt. i77>7

Propofitiones de contingenti an pojfmt conuerti in cppo-

fttam ^ualitatem. J ' ?>* &fi<j'

Propofitiones de neceffario , & *^fffi fnifi* , an valeant

in ficimda & tertia ftgnra. 3 1 7,4 &fi(j.

an etiarn de contingenti, & neceffario in cjuatuor mo-

dii primi figurt. ? * 3 > J & fiij.

Propofitiones de terminis oUiquis , an fimiliter cenuer-

tantar illis de re£lig. j 00,6

Proprietas ineft hahentilftuftmuun Jpeciei^ j 90,6
ProprietM ineft fiibieSlo ratione forma Jpecifica. J 9 5 , J
PrvprietM rei ex t^uibtu defumitur. ^^ycap.i^

Proprium vnde dicatur. 581,1

Proprium anvniuerfale. 116,1

eitu definitio anhona. H7,l

an fit diflin£htm ab Accidcnte. ihidem quaft. j i, i
&feci.

mn neceffario femper infit. 1 1 %col. i , 1

egreditur ex principiis fid>ieEii. ihid.

Proprium, & Jiccidens an pojfint dicide eodem. 1 1 i,i.

618,8
Proprium tripliciter poteft ccnfiderari. J 8 J ,4

ettufithiekum dupliciter confideratur. ihid.S

Proprium an referatur. ihid.6

Proprium eft proprietM. ihid.f

JProprium tmne eft accidens <piomedo. 590, S>'S94>

18
Proprium non eft accidens infiparahile, /91,13

an idem fuhftantia Jpeciei. 594,14

Proprium intrinficum eft reffeElut aptitudinalit . 597,

14
Proprium hahere fili fj^eciei conuenit. 5^9>9

Proprium conuenit fithieiio Demonflrationii . ihidem

10
Preprium tjnomedo poteft ahHrahi a /uhieSle. 607,

16

titti JiihieElum an pojfit intelUgi fub eiut oppofito,
ihid. iy.6t ^,19
Proprij & Jpeciei funt eadem principia/. 611,47

Proprij hahitudo quafit magis ejfentialtt ? an adjpeciem,

an ad indiuldua. j 8 ^ , 1 6

Proprium vt vniuerfitale , ad <^ua comparatur. ihidem

»7
Preprif ficunda intentio hahet proprietatejn. 188,
16

P V

Punftus anfitvnitM.
non eft menfnra mntimi.

tSt,6

i;i>7

QVxcunque vni & cidem funt eadem > &c.
explicatur. z8;,t &fi'}.

Quaeftio ^uid & tptotuplex. 4 J 4>i

Gludftio emnii eftde complexo. 4;*>4i

^luaflio emnis an fit quAftio medij. 42 j , col. i , i

ad §lMftionem tria requintntur. 4 ' 7,*

Quxflio/tes anfint aejuales numero fiientiit. 416,1

Qualitaseft accidcns, an fitpro^ofitioper fi. 604,

i^uaiitatis ft>ecies. 1 67, ^u^.i I C^/ff •

Scoti oper. Tona. I.

170,1}

»7»>>4

ibiJ.

ihid. I f

17»*»»

17J,IJ.14.«74,}I

differentia effentiales ignota.

tantum dantur accidentales.

earum difHnElio.
giuaiitatii generia diulfio.

definitio.

preprietates.
G^ualitatis efentia nonfiufiipit magis, & minus. 1 7}ii4

& 19
§iHaiitati proprie cenuenit quaflio quale cft. 541,

ij
ex §luaiitate indeterminate , vel atjuiuece fumpta non
fieciuitur qualitM effentiaiis , vei accidentalis deter-

minate. ^^^^g

G^itait acctdentali, & efentiali vt alitjuid pofit efe com-

mune vniuocum. 6oj 10

Gjuaiitates Elementorum ficjHuntKr ipfia ratione mate-

rid , cjuomodo intelUgitur. 611,31

Quando alterum de altcro prsdicatur, «^f. anvera

^'^«^*- ij8,y

Quantiras an fit Genm. 1 j i ,1

eim ratio efentialis eft diufihilitM. ihid.^

GiuantitM ejuotnode dicitur aduenire compofite. 591,

'7 _
GluantitM qttomodo ineft ratione materix. 6 1 j,f i
QuantitM hahet fitMproprietates. 5 98, i(»

§luantitati an fit aliquid centrarium. 1 5 j, 2 ^ fiei,

Q^V I

Quid & modus pofunt eidem cortuenire. 466, j

^4
Quid eft an fit tftiaftio. 4 1 8,4

Quid eft non pnfiipponit efle exiftere. j j j ,1

Quid cft an prafuppenat fi eft. 411,1

Quid cft & quia eft varie confiderantur & expiican-

tur. 4j 1,4 ,

Quid rei & quid nominis qua. ASiA^

quomodo difcrant. 1 4^, t

Quid tei pracognefiitur de fiibieElo necefario. jjo,

ro/. 1,4
Quid rci duplex. 4yj>4*

eft proprii fuhftantix. ibid.^^

Quinque funt duo & ttia, quomodo inteUigitKr. ij 1,

quaji. ic,i& quift. 3 1,1

QJTO

Qnod c^idedanpoftt demenfhari. 4*4,?

eft obieEium motiuum intelleElut viatoris. 46 j ,S

R A

RAtio tripliciter fitmitur. 57^»J

Rationale dupUciter poteft confiderari. 3 8o> 1 6
Rationale eft aquiuecum nebis, & Jntelligentiis. 115,4
Rationahiie & finfibiie dupUciter confiderantur. 385,5

R E

Rccordatio ^d. 56,4

Reduplicatiuac di£iiones epia. j 17,1

^omodo Jpecificent propbfitienes. ibid.i & fif.

Referri per fi primo , & mn primo quid. 547,

1 1
Relationis *n Genttt vnttm. > 57»?

eint Generalifimum (juod. 158,8

Relatio non eftforma comparata/tec ahfeUaa. if9,cel.i,

10
Relatie aptitttdinalis cpiomode terminuM re^rat. f6o,

'} ....

Reldtienis termimij non efi emtraSiiuu. ihid. 1 x

Relatie & relatiuum Sf^ntnt. 5 < 1 > » 6

£ E c RtiMio

Index Rerum.

Relationts vntHS vntm tamum efi extremHm fomaliter,

feA plura pojfunt ejfe materidtter.
RelativriHm jpecies pejfunt de fi inHtcem denominatiue

pritdicari. 47^>' '

Relationes oppofst* qmmodo pojfint fundari in eodem

realiter. 460,9

Relationum extrema duplicia. J i i > 1 6

Rclatiuiim atjuiparantia efi ttquiuocum. i J 9> 1 3

Relatiuuman re£le m fecundum elFc , & rccundum

dici. 160,3

in Relatiui vnitu definitione an fit neceffarium ponere

correUtiuum. . 16^,^.166,6

Relatiua ^uitdam dicuntur ad aliud ficunditm pro-

priamformam,qu*damficHndHmformamfitigeneris.

161,3
Relatiua an fint fimul natura. 161,4

7(elatiua per accidens cfut. ibid,

Tielatiua an fint relatiue oppofita. ijy.ad tertium.
Relatiua & relatiue oppofita differunt. 47^» 1 1

Relatiua per fe ,& per accidens. J ^ 8 ,5

"Rflatiuorumfimultoi non eftneceffario exiBentitt, fid

hene poteft effe obieSiiua in intelleElu. S5^'4'

Relatiuorum vnunifi poftt referri ad plura correlatiua,

poffetfimul efiey& non effe. 588,6

'Relatiuorum vnum hahens plura cerrelatiua , po-

tefi habere diMerfias definitiones. J47, 7. j68,

21

Relatiui oppofita an dicantur reciproce ficundjtm eun-
dem modum referendi. 1 75, y

quomodo differant a priuatiue oppofitis. ihid.

Relatiubs accidit fitfiipere contrariumy & magis &mi-
nits. 161,;

Repugnantia maior non fitjuitur ex minori ali^uorum
conueniemia. 611,41

Repugnantia mincr quandosjue vbi maiordiuerfitas.6ii,

14
Kes intelligitur primo , & non fpeciet. 188,10

Res non fignificatur vt exiftit , fid vt intelUgitur.

189,}
Res vnde dicatur vera. 2 1 j , 1 ^ 3

Res peteft effe. in caufa tripliciter. 1 z 2 , i

Resnonpoteft fimperfitmivt quid , vel vt modus vt

ens rationis. 477,52

Rei triplex ejfe, Phyficum, Mttaphyficum, & Logicum,

explicatur. 479>7

Refpedliuum vnum plures definitiones habere petefi.

568,11
RefpeBitta non mutua dici pojfunt relatiua per acci-

dens. 6 1 5 ,65

RI

Rifibile inefi fimperaEluhomini. S9S»^

vt dicit aptitudinem refficit aElum ridendi, nonfitb-

ieElum. 5^6,4

Rifibile (juomodo aptitttdo , & aElu ens. 598,18

Rifibile & rifitt non intelliguntur vt entia a£iMalia.j6o,

IJ
Rifibile licetfit aptitudo , vt reJficit terminum j efi ta-

men aEltts vt ineftfubieEie. 598,18

Rifibilitas comparataad hanc , & iUam efl jpecies.

610,16

s c

S Ciendi modi ^in^ue. 4iS*S

Scientin quid. 174>7-4J5»3

ein4 (juatuor conditiones. ibid.

quomodo diHinguitur a fide , opiniom > arte , pru-
dentia, ibid.

Scientia demonftratiua dupliciter confideratur, 3 43 ,C
Scientia dicitur realis dupliciter. 438,15

Scicntia eft de aliquo dMplicitir. ^ 7 J > *

Scientia aliquid prsfupponit , & t^iquid ejuarit. 45 j,

44
Scientia ejttomodo nobilior obieElo. 45 5 , 5 j

Scientia Ipeculatiua triplex. 4iS>^

Scientia anfit de mutahili. 3 5 7,^

Scientia vnitas an fit ex vnitate generis fitbieEii.

4'5>i
Scientia communit,M vnde.. 442, 2. 412, 2.88»

f«<c/?.2
Scientia actjuifitio , anfit per doElrinam. 3 46,5

Scientia tres conditiones. 3 / 6, 2

Scire contingit multipUciter. iS4>^

Scire dicttur ^uatuor modis. 356, 2. 342,2. 359,1
^uot ad illud retjuirantur. 3 4i> J ^4

Scit fxculum, anprepofitio difiinguenda. 244,4

Scotus, vidt loannts Duns. C^ 4 J 4

Secundum c[aid fitmitttr dupliciter. S54>^S

Secundum fe multipliciter jfumitttr, ' J 5 > 5

Sedcntem ambulare eft poffibile , (juomodt in-
telligitHr. 248 , col. 2 , 2. 249, 5. 1S°* i
&6
Senfus nen poteft fi refleSiere fitpra fiuum aElum.

188,7
Scrmonis congruitas. 7h^^-Si

perfeEiio. 7^,cap.$^

S I

Si eft, anfit tjutflio. 4 ' 7>t

Significare efi alicuius intelleElum cenftitttere. 187,2
Significare efi aliquiA intelleEiui reprafintare. 236,6
Significare fiquitur intelligere , quomodo intelligitur.

ijo,^
Significandi modi fignificatiue accepti he^tteunt fiparari

a diEiione. 526,6}

Significzuo per modum aElienis,& per medumhabitus.

58,2
Signum ^uemedo differt a diElione. 47,7

Signurn diftributiuum duplex. 40 J , 2

Signum vniuerfale quomodo diFtribttat terminum. 404,

^uaft.}B,i
Signum vnhterfale adueniens termino aquiuoco poteft

ipfitm diftribuere pro emnibus fuppofitis cuiufiibet fi-

gnificati. 255,2 d" 5

Similitudo eft fimilis ^omode vera prepefitio. 527,

66
Similitudo rei in anima dupliciter confideratur. 216,

ro/.i,4
Singularc duplex. 4^»4

Singulare nen efivniuerfide , iicet naturam vmuerfalem

inclttdat. 460,8

cor^nditur cum fiippofite. 444, 28

S O

Socrates ^is. SS^*^

Socrates fencx difFert l fc pucro , *n vera prepofi-

tie. 1 10,2

Sophiftica, *»/jf y?;V«i* 44,25.21 /,2 & }

duplicitereenfideratttr, ibid.t

S P

Specics accidentalit Nonunis vnde fitmatur. jj, c^,

IJ.4 ...

definitur & diuiditur. md.$

Species an reEie definiatur. 1 07,2

eitu priticipium efftntiaU dupUx. io6,j

Sftciit

Index Rerum.

Species muUiplex. /4J»'

per fi primo referittr ad Gentu, 548,11

^Homodo prior indiuidjto. / ( o, 1 1

ei per fe conuenit prxdicari, drfithiici. ibid. 1 j

^Homodo fithieiiHm Proprtf, 5 8 j ,7

quomodo prior drfimul natura cum Proprio. ibid. 9

Species efi tota tjtuditM Indiuidui. 497^ } 6

^uare prndictuur in quid dt inferioribM , mn in

qualc. 498,59

Species ^uddibet incbtdk realitdtem contrahibilem , &

contrahentem. 511,38

eitu principium ejjfentiale efi GeniU. 5 44» J

Species df Genut funt relatiua. 615,64

Species vna cjttando potefi dici exetcite de tiUti. 470^ }

Speciet rent»n^tttnmdo ac^ttirttntur. 348,4

an per ae^uifitas, anperfiparatas intelUgamut. ibid,

& 5

Species intt^ligibilks quid , & in ^o vt in fitbieEilt.

187,1

tiupUciter confideratiir, ibid. j

Species nen cognofiitur per tdiam jpeciem. 188,7

Species primx-intentionaliter , (^ ficundtt-intentionali'

terfitmpta expUcatur. 546,3

hahet dupUcem reifeSlum. ibid.6

habet duoi definitiines tanthm. 547>8

"vtra fit meUer. 548,13

Speciei modttt tjuis. 5i4tiS

Speciei Jpecialijfimafitnt tantitm propritt pajfenes. 533,

39
Speciei fiU conuenit habere Proprium. 534,17

in Speciebtu quomodo inaquditoi, J J S> > <

S V

SvA>\c6c\Unduplex. 396,1.399,7

efi tujuiMocum adfix, ^lSti

tituvaria acceptio. 443»'

Subie£ium attrihHtionia efuid. 444>i

eiM tres contUtiones. 448,11

an bene ajfignat*. 451 ,40
potefi effe fimul totitu fiienti* & partis , tptomodo.

45o>3i
SubieEium prtiiUcationis & attributionii Logica. 444,1
StdfieEium non debet prtuUcari de owiibm confideratis ih

fcientia. 89,9

an neceffario vniutcum. 131,11

SiAieBum primo fignificatur,quomodo. ii7,S

SHhie^um dupUciter accipitur. 3 88,^0/. 1,3

dt SuhieEio an prttcognofiatur quid rei. 3 $o.col. 1,4

wwquiaeft. 3f3>i

eius quid cft eftprincipale mtdium in demonftratid-

ne. ibid.

Suhie6inm fiientix naturaliter inuenta debet effe aliquid

communepro hocftatu. 4 5 j ,4 1

SubieBtim & accidens in ratione caufk comparantur tri-

pliciter. 388,^0/.!,}

Sithie^um poteft effi caufit rejpeSiu accidentis tripUciter.

400,1
SubieQum non eft relatiuum per fi reffxElu accidentis.

609,18
Subieilum in defiriptione Accidentis, adftidrefrratur,

61^,66 y

nonefi correlatiuum. ibid.6j

Subieibem & accidem an fint reUtiuilperacciiUns.6tj,

63

rethici poj/itnt ad tertium genits RelatiMontm. ibid.

. ^^
StJbitShtm accidtntis duplex , denominationii, & infor-

mationis. 608,15

SubieHi efficientia reifeSiu pajftonii expUcatur. 597,

11

Scoti opcr. Tom. I.

Subielia diuerfa , ijuomotio vniuoce fi hahere ftf.

fitnt ad receptitntm aecidentit vniut in fbtcie. 511,

11
Subftantia an fufiipiat magis & minis. 1 50,6

an fufiipiat contraria. f^J^

Subliantia aliafimpleic, alia compofita. M7,S

Suhftantia tptomodo defuis inferioribm pradicetur. 495,

anfit ttquiuocum, ibid, ly

Subnantiaficunda efuomodo dicatur de prima. 46 1 , 9

cur de prima nen Pradicetur exercite. ibid. 1 1

vtriufque dupltx definitio. ikm^

Subftantia dicitur de partibiti fid>ieHiuis nen Phyfuis.

eivroprie conuenit qutftio q ui d . 5 4 » > • J

Suhftantia partes anfintfitbnamia. 1 49, j

Subflantias fiparatas ex finfibiUbm inteliigimm.

46,9
S ucceflio realis aUa, imaginaria aUa. j 8,4

SHCceJfiofieunditm ordinem rei, & fitppofitionis. ibid.f

tdia ex compofitione terminerum. ibid. 6

Superius continetur fitb inferiori, tjuomodo. 564,9
Superius an poffit accidere fuo inferiori. 161 , ^ut^,

44>3
Superius & inferiiu dupUctter confiderantur. 118,5.510,

I o

Superioris tota quiditas includitur in inferiori. 510,

33
Superiori tjuod conuenitper fi , conuenit inferieri ipfiim

inclutienti. Sii»^^

Superiora non ponuntur in nttmero cum inferioribm.^ 7 j ,

48
Superlatiuum dupUeiter dicitur. i53>f

Suppofitum ^Mi</. 484,18

S urfum & deorfum , anfint contraria. 156,10

Sufcipcre f«iV. 39f>5

S Y

Syllogifmus ^uid. 444>3

eftfiibie&Hm Logictt. 89,7

quornodo fitbieSium Ubri Priorum , & totiut Legica.

^ ibid.9&^^^,^% C^y?^. 44; »6,7,8
eius diuifio. 449,15

ttttio formalis . 4(0,18

^mode pejfit effe firmil itetut & ignotut. ibidem

19
varie confideratur. ibid.} i

tin de eo fit fcientiaper fyUogifmum, 8p,8

pro fermaU eft ens rationis. 1 » 7> J

ad eum tria requiruntur, ibid.^ & 118,4

ijuonwtio cenfidttetur a Le^ce. 45 7,5 8

de fyUogifmefimpUciter an fitfiientia. 274,8

ad fyllogifimtm quid requiratur. 1 64,^/^.47, 1
eiut diuifio in prima & ficunda intentionis, 444, j

SyUogifmus an haheat quid,yf« definitienem, 3 f 0,4
an eius definitie fit vera. 180,9

SyUogifmut an fit Cermt ad Dialeilicum & Demenftra-
tiuum. i8i,j

SyUogifinus omnis anfiat in aUeptatriumfigurarum.fij,

i&ft^-
SyBegifhius an pojfitfieri ex purit particularibut , v*l
indefinitis. 3^3 >)

an ex purit negatiuis, ibid.tpiaft. 11,1

an ex prepofitionibut modalibut aliit ah iflit , nc-
ceuarium , poilibilc, contingens. ji8, 5 d*

4» ^m* pojfit ex terminis ebU<juit & infimtit,fiatt ex

terminis re£lit & eblitptis. J »9»* &f*i'

SyUogtfimtt fimpUciter an fit fiJtieOum in lihrit Prio-

nm. i7;»7-4;«»J«

£ £ e X cmi

Index Rerum.

cetttiriet virttuditer veritMet Lopcales. 45 JjH
Syllogijhnu circularis *nfit bonus. 3 35,4 & feq.

Syllogifint4i conuerfiuHi quid. 3 3 6> *

ad tmpojfibite, ^uid. 3 3 7> 5

quomodo conueniant & dijfirant. ibid.^ & j

Syllogifinu* ex ofpofitii quis . 3 } 8 , 1

an valeat, ibid.^ ^ fif'

Syllogifinui expofitorittt an teneat gratia formit. 290,5
SyilogifmiH ofienfiutii dicitur dupliciter. 3 3 1 >i

ex hypothefi ejuadruplicittr. ibid. }

tjuomado diffirant. ibid. 4 &fiq.

Syllegifrnits fiphifticus non efl defeBtu fyUogifini de-

monftratitti. 2. 1 9 »8

an de eo fit fcientia, 45 7>5 8 ,<!</ tertium.

Syllogifintti diftinguitur permaterias ad quas centrahi-

tur. 444,4

SyUogifinsti formalis eft incomplexni. 457,58

eini partes fiibieEltttt fitnt DiaicHicttt , & ^ecefta-
ritts. ibid.

quomodo habet pafftones, 45 6,5 6

formaliter eft fimplex , materiaUter hahet partes.

ibid.

Syllogifini de necclTario rf« valearit in qualibet fignra,

ficut JyUogifiui de inefle. 3 1 3 , i C^ fiq,

an valeant ex atfibabMs de contingenti. 3 io, 3

an^ex vna de contingemiy & alia de incfle. 3 22,7
^» Syllogifina an detur procejftts in infinitum. 45 1 , 3 7
Syncatcgorcmata dici pojfuntmodi intelligendi. 554,

z6
Syncategorematicum iapradicatf efi pars prfdicati,

i44>6

T E

TEmpus I»»» efi caufii generationis. 45>9>4

Terminus ampliattti , & a^liatiuttt ejuid.

196,1

ampliatiutti mnltiplex. ^? 7> 3

Terminits communis veram naturamfignificans tripUci-

ter accipitur. 94,^«ie/?.i 1,2.479,6

Terminus illudfisppenit quodfignificat quomodo. 1. j 7,6
Termintts in vtia propofitione non hah^t nifi vnam Jitp-

pofitionem. \ 47,7

Termintti in omni propofitione Jiipponit pr9 eitttperfi

fuppofitis. 182,2

Termintts communis impofittti ad fignificaridum vnam

naturam , cmhi aliqua Jitppofita ejfent , aliqua nony

an dicatur vniuece de exiftentibits , & non exiftenti-

btts. 191,}

Terminns communis fuppofittu verbo depr£firiti,atifup~

ponattantumpro pritfimibtis. 198,3

Terminus communis pre omnibtu diflribuitur in propO'

fitione, in cjua abfolutefimitur. ibid.

Termintu communis dijhribuitur pro quibufcunque per fe

JitppofitiSfCjuomodo. 200,11

Termlnus communis an pojft reftringi. 202,1^4
Terminus communis an poffit Jitpponere pra tota prepo-

fitione, cuitis eftpars. 2 6 8, i. i 69,4

Terminus communis fignlficans veram naturam prstter

exiflentiam , aa habeat aliqua fuppofita fimpliciter.

jpz, 1.193,4
Tfrminus difcretus triplex. »85,3

Terminus infinitus duplex. 3. 1 6,5

Termsnum infinitum aliquid Jitpponerey dupliciter intel-

ligitur. ^ 217,8

Terminus finguiaris geminatus quomodo nquiualet com~

muni. 560,1 j

Terminus idem interdum varie Jitpponit, 480, 1 1

Tcrmlnus variatur dupliciter. 506,30

Terminus quomodo Jitppenit pre determinate indetemu-

nate, ;;4>i7

in Termine figtnficatiue plura fe hahent per ordinem,

516,62

Termini primario quiditatem , ficundario inferiorA

fignificant. 486,34
T O

Totum dttplex, 140,5

Tetum eft JiibieElum -eperationis vitalis, 6 1 4,6 1

T R

Triangulus omnis habet tres primo , att fit verit
prepefitio, 358,3

V B

VBi aSliuttm quid. 49^,1

Vbitam materiaUi qttamformale eflJidtieSliue in
Ipcante. 615,61

VE

Verbum quid, j8,ij

eius modi fignificandi, 5 7, cap. 1 5 hrfiq,

quemodo diffcrat a participie infignijicando. 58,9

Verhum Jiibfiantiuum quid. j S,cap, 2 6, i

vocatiuumy (fr adieSiiuum, ibid.

A£Huum. S9,cel,iyz

Pafiuum, ibid.f

^eutrum. ibid.^

verbum geutrum quemode differat a JubBantiuo.
ibid.6

cemmune 0" dependens. ibid.j

diiians. ibid.col.i^i

vtrbi cempofitie quid, ibid,

Accidentia fiptem. 6o,initio,

medi qftinque, ibid.^

verbi &Jiippofiti cerreffiendentia, ibid.f

verbi ceniugatio quid. ibid.cap.i^

fignificatio accidentalis. ibtd. 3

genera. 61,1,4,6,7,8,9

verbi perfona, numetus & figttra. 6i,cap.} i

tempus. ibid.cap. ^ t

Verbum infinitum in eratione non dijjirt a verbo pure
negatiuo. 24,3

quomode dici peffit infinitum in oratione, ibid.

quomodo neta dicendi de altero, * o f , 4

Verbum injinitum eft tUta diBiones, ibid. 5

Verburn non tantitm efl modus vniendi extrema , fid efl
etiam quadam res vnita. 217,16

in eo ditofuntyfcilicet compofitio & res. ibid,

Verbttm cepulat fub tempore prafente difcrete, 220,

«4

qttomode cepulat extrerHa, ibid, i j

in Verbe dupUx efl cempofitie. 2 2 o, 1 1

Veritas , &falfitas qttomodo funt infigno. 1 88,4
Veritds cuiufiumque prepofitionis referenda efl ad res,

ibid.$
Veritaty velfalfitas anfint circa cempefitionem, & diui~

fionem tantum. 115,1.

Veritati incomplexa ignor^ntia, ccmpUx^vero falfitoi

opponitur. 6 i 6,69

Ver um 4» fiqui pojftt exfalfis. 333,3 &fiq.

V I

V\(A>i\c duplex. 571>J

V N

Vnitas materialis dupUx. 4 3 7> ' J

Vnitas vniuocatienii , & proportionis , /01,7

Vnitas maior prouenit ex minori, quomedo. 508,8

Vnitas multipUx. 55^,6

Vnitas numeralis efl maxima. ibid. 8

Vnitat duplex. 55^6 & 7

Vniuerfale triplieiter Jitmitur. 89,16

multipUxeft. A$i,i

Vniuer

Index Rerum.

VniHerfide ^U. ihid.

VniHcrJkle *nfit ens. 90,fM^. 4, i

effeiliMe efi tdr inteUeSlu. Hnd.^,4ftf,^

Vninerfide bifrrittm refiUiitur. 4f 8,6i

eiM fitndamentum froximum , & remotum eft em.

Mn per fe ' inttUigihile . ^Oytpuft. y, z. 4^, 6 (*r

^"^-
Vniuerfiile an haketit dliquM froprittates. 91, ^xm^.^,

2.46^,6

Mifit fidneQim libri Porphyrij. 51, qutft. 7. 473,

•4

mnfit vniuacum ad quinqne p-tMcabilia. ^ijqudft.Sy

iC^j. 471,7

inquofit vt in fithieSlo. 93,fw/?.9,z.94, f«<«/?.ii,

2.483,15 &fie<].

Vniuerfide anfitficunda fid>flantia. 460,7

Vniuerfidu correlatiuum (juod. S49y^^

Vniuerfide quonudofit ohieHum inteHeSim pojfibili/ , &

finis agentis. 4<>4>)

Vniuerfide in potenti/t vt eft obieSlum inteUeEltu ageu-

tfs,quo ordinefabricatur. 465,11

habet definitionem. 4^6,}

quomo'do dicitur defiut pajfione. 46 7,/

fim vera definitio. 469, 1 6

eim triplex ejji exponitur. ibid.

fitndatur in re fid>ie6liue. 479>6

Vniuerfalia an quinepu tantum. ^^^qfiaft. 1 2, j

Vniuerfitlia omnia inueniHntur in genere Jiccidentis.

496, ji

reduatntur omnia adgenut & fpeciem. 5 64, i o

eorum imentiones quemodo applicanturfitndamentis.

6oo»6

Vniuetfalitatis fimdamentufn quod. 4; 8,61

Vniuocantia qua. 154,^^.6,1

Vniuocatio in intentienibm retpdrit propprtionem in

fiindamentif, J ; 8, 1 9

ad eim vnitatem Jufficit vnitas proportionit. J 4 1 »7

eim tptatuor gradMs explicantur . 47 ' »^

Vni uocum apud Logicum & naiuratem quid. i j J , }
Vniuocum tjuid dr quotupUx, 470,1

Vniuocum tranfiendens & Umitatum quid. 494» 1 3
Vniuocum denominatiuum. 504, 1 5

Vniuocum ejfe prtdicatum , & vniuoce pradicari diffe-

»*»^ 118,5.494,16

Vniuoca multafunt apud Logicum , tpufunt ttquiuoca

apud Phyficum. x 5 7,7

Vniuocorum definitio an bona. i } 3 ^quaft.6,x

Vnutn qiud. JIo>}

Vnum multiplex. 139,1.1/0,4

Vnum eft menjura numeri. 1 j 1,7

an fit menfura continui. ibid.

Vnum categorematice Jiimptum quomodo dicatur de

membris duarum tiiuifionum, J > 3 > )-(

Vnum categorematice , & fyncategorematice. 551,

II
Vnum C^ multa <»/'/>o»«»^«r. jo6,i

Vnumquod<^ue propter quod , Scc. quomodo imeUi-

gatur. 360,«/. 1,1

VO

Vocatiuas cajiis quid. 54>io

Vox quomodo confideratur a Crammatico. 47,8

Vox non poteft fignificare per prius, & relitjuum perpo-

fterius. 1-^6,6

Voeis impcfitio eft ad placitum. 1 ' 4 > ' 3

Vocis vnitas ficundMn materiam drfennam, requiritur

ad aquiuocationem. 1 6 1 ,col. 1 , }

Vocet anfint primo rerum vt exiffentium. 485,3 3

V T

Vtcrque iftorum cft vnus homo, quomdo vera pro-
pofitio. ;J3>io

F I N I S.

R P F

LVC^ VVADDINGI

HIBER NI

De opere Mauritij iudicium.

AVRlTIVMa Pottu Ifthmicum,Jideli/imum Scoti
interpretemy olim in Gymnafw ^atamno publicum PrO"
I fijj^^^^ > ^o^ Archiefifcofum Tuamenjem in Hibemia,
opera omnia Scoti Notisfiue Commentariis tUufirajfe firibit
dAntonias PoffeuintiS, Dolemtis ea^ tantum extare quA"
fiiones y quas ad Porphyrianum Scoti optis edtderat *, 'ualde enim hominis,
in fiii Antefignani Itbns 'verfitttfitmi , lucubrationes conducerent ad do^ri'
nam , haudtta omnibtss perutam ,factltus , ^ fecurius percipiendam. Ne
autem hanc ipfam opellam , antiquifitmo prdo paucis in locis fiuperfiitem,
aliquando exctdere contingat, atque vt habeant Le6iores vnde factltus exo-
rientes difficultates enodare pofitnt , htc duximus adneHendam. Ita alij pr£-
cipuos interpretes Magifirorum opertbus affigunt \ ita nos Itbris Scoti in
t^agifirum fiententiarum Lycheti Commentarios adiungtmus \ ita fimiles
lucubrationes S, ThomA opertbus alij addiderunt, ^orro Commentarij funt
amplifiimi , ^ pro illttis temporis ratione opportuni , Scoti fedatortbns haud
contemnendi.

Kk

r

r

i H H J I .H

.n

V5* Vi.<^iCj tT'-

B Duns^ Josmnes

765 Johannes Duns Scotus

D7

I639a

t.l

PLEASE DO NOT REMOVE
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET

UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY